XII C 1062/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła powództwa K. K. i A. K. przeciwko (...) S.A. o ustalenie nieważności umowy kredytu hipotecznego z dnia 25 stycznia 2007 r., indeksowanego do CHF, oraz o zapłatę nienależnie uiszczonych rat. Sąd Okręgowy w Poznaniu wyrokiem z dnia 5 grudnia 2022 r. ustalił nieważność umowy i zasądził od pozwanego na rzecz powodów łącznie 298.870,45 zł wraz z odsetkami. Pozwany bank złożył apelację, zarzucając m.in. naruszenie art. 233 § 1 KPC poprzez błędną ocenę dowodów i nieprawidłowe ustalenie stanu faktycznego, a także naruszenie przepisów prawa materialnego, w tym art. 69 Prawa bankowego, art. 353^1 KC i art. 385^1 KC, poprzez błędną wykładnię i zastosowanie przepisów dotyczących klauzul abuzywnych i nieważności umowy. Sąd Apelacyjny w Poznaniu, rozpoznając apelację, uznał ją za nieuzasadnioną. Sąd odwoławczy podzielił ustalenia faktyczne Sądu Okręgowego, uznając, że klauzule indeksacyjne w umowie były abuzywne, nie zostały indywidualnie uzgodnione z konsumentami i nie określono ich w sposób jednoznaczny. Sąd Apelacyjny podkreślił, że bank nie wywiązał się należycie z obowiązku informacyjnego wobec konsumentów, a sama umowa, po wyeliminowaniu klauzul abuzywnych, nie mogła dalej obowiązywać bez zmiany jej charakteru. W konsekwencji, Sąd Apelacyjny oddalił apelację pozwanego i zasądził od niego na rzecz powodów zwrot kosztów zastępstwa procesowego za postępowanie apelacyjne.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaPotwierdzenie nieważności umów kredytów indeksowanych do CHF z powodu abuzywnych klauzul waloryzacyjnych, obowiązki informacyjne banków, interes prawny w ustaleniu nieważności umowy.
Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu faktycznego i prawnego związanego z umowami kredytów indeksowanych do CHF, z uwzględnieniem przepisów o ochronie konsumentów i orzecznictwa TSUE.
Zagadnienia prawne (3)
Czy umowa kredytu hipotecznego indeksowanego do waluty obcej (CHF) zawiera klauzule abuzywne, które prowadzą do jej nieważności?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, umowa zawiera klauzule abuzywne dotyczące indeksacji, które nie były indywidualnie uzgodnione z konsumentami i nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny, co skutkuje nieważnością umowy.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny uznał, że klauzule indeksacyjne nie były indywidualnie negocjowane, nie miały jasnych kryteriów ustalania kursów walut, a bank nie wywiązał się z obowiązku informacyjnego wobec konsumentów co do skali ryzyka. W związku z tym, klauzule te są abuzywne i prowadzą do nieważności umowy.
Czy powodowie mają interes prawny w ustaleniu nieważności umowy kredytowej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, powodowie mają interes prawny w ustaleniu nieważności umowy, ponieważ takie orzeczenie stworzy stan pewności prawniej i umożliwi stronom współpracę w celu zwrotu świadczeń i usunięcia hipoteki.
Uzasadnienie
Sąd odwołał się do orzecznictwa Sądu Najwyższego i Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, wskazując, że wyrok ustalający nieważność umowy jest wiążący dla stron i sądów, a jego brak mógłby prowadzić do dalszych sporów. Wyrok TSUE w sprawie C-321/22 P. potwierdził, że przepisy UE stoją na przeszkodzie wykładni art. 189 KPC, która oddala powództwo konsumenta o stwierdzenie niezwiązania umową z powodu braku interesu prawnego.
Czy po wyeliminowaniu klauzul abuzywnych umowa kredytowa może nadal obowiązywać w zmienionym kształcie?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, w tym przypadku umowa nie może nadal obowiązywać bez klauzul abuzywnych, ponieważ ich usunięcie zmieniłoby charakter główny przedmiotu umowy, prowadząc do zaniknięcia ryzyka kursowego charakterystycznego dla kredytu indeksowanego.
Uzasadnienie
Sąd powołał się na orzecznictwo TSUE (np. wyrok w sprawie C-260/18), zgodnie z którym usunięcie klauzul abuzywnych, które zmieniają charakter główny przedmiotu umowy, może prowadzić do uznania umowy za nieważną ex tunc. Zastępowanie abuzywnych klauzul innymi przepisami, nawet dyspozytywnymi, jest niedopuszczalne bez wyraźnej zgody konsumenta.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| K. K. | osoba_fizyczna | powód |
| A. K. | osoba_fizyczna | powódka |
| (...) S.A. | spółka | pozwany |
Przepisy (10)
Główne
KC art. 385 § 1
Kodeks cywilny
Nieuzgodnione indywidualnie postanowienia umowy konsumenckiej, które kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy, nie są wiążące dla konsumenta. Dotyczy to w szczególności postanowień określających główne świadczenia stron, które nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny.
PB art. 69 § 2
Prawo bankowe
Umowa kredytu powinna określać w szczególności: (...) 4a) sposób określenia stosunku finansowego związanego z umową, w szczególności sposób ustalania kursu wymiany walut, na podstawie którego przeliczane są kwoty określone w umowie - jeżeli umowa zawiera postanowienia o wyborze waluty innej niż waluta polska.
Pomocnicze
KPC art. 233 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd ocenia wiarogodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału. Zarzut naruszenia tego przepisu wymaga wykazania, że wnioski są logicznie niepoprawne i sprzeczne z zasadami doświadczenia życiowego.
KC art. 385 § 3
Kodeks cywilny
Nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu, w szczególności te przejęte z wzorca umowy.
KC art. 385 § 4
Kodeks cywilny
Ciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie, spoczywa na tym, kto się na to powołuje.
KC art. 405
Kodeks cywilny
Kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do jej zwrotu w granicach bezpodstawnego wzbogacenia.
KC art. 410 § 2
Kodeks cywilny
Przepis o bezpodstawnym wzbogaceniu stosuje się w szczególności do świadczenia nienależnego.
KPC art. 189
Kodeks postępowania cywilnego
Powód może żądać ustalenia przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, jeżeli ma w tym interes prawny.
KC art. 58 § 1
Kodeks cywilny
Czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna, chyba że w ustawie przewidziano inny skutek, w szczególności, że w razie naruszenia przepisów prawa należy się liczyć z innymi konsekwencjami.
KC art. 58 § 2
Kodeks cywilny
Nieważna jest czynność prawna sprzeczna z zasadami współżycia społecznego.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Klauzule indeksacyjne w umowie kredytu hipotecznego indeksowanego do CHF są abuzywne, ponieważ nie zostały indywidualnie uzgodnione z konsumentami i nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. • Bank nie wywiązał się należycie z obowiązku informacyjnego wobec konsumentów w zakresie ryzyka kursowego. • Usunięcie klauzul abuzywnych prowadzi do nieważności całej umowy, ponieważ zmienia ona jej charakter. • Powodowie mają interes prawny w ustaleniu nieważności umowy kredytowej.
Odrzucone argumenty
Umowa kredytu nie zawiera klauzul abuzywnych, a kursy walut były ustalane zgodnie z prawem i rynkiem. • Klauzule indeksacyjne były indywidualnie uzgodnione z konsumentami. • Bank należycie poinformował konsumentów o ryzyku kursowym. • Po wyeliminowaniu klauzul abuzywnych umowa powinna obowiązywać w zmienionym kształcie, np. z zastosowaniem art. 358 § 2 KC. • Powodowie nie mają interesu prawnego w ustaleniu nieważności umowy, gdyż przysługuje im powództwo o zapłatę.
Godne uwagi sformułowania
Sąd Apelacyjny przyjął co do zasady za własne ustalenia sądu pierwszej instancji. • Ocena dowodów przeprowadzona przez Sąd Okręgowy odpowiada wymogom stawianym przez przepis art. 233 § 1 k.p.c. • Nie można podzielić zarzutu skarżącego, że postanowienia umowne dotyczące indeksacji zostały indywidualnie uzgodnione ze stroną powodową. • Kredytobiorcy w praktyce nie mogą bowiem zmieniać treści zapisów umowy kredytowej. • Prawidłowo Sąd Okręgowy przyjął, że sporne postanowienia umowne nie były z powodami indywidualnie uzgodnione w znaczeniu wynikającym z art. 3851 § 3 k.c. • Tego rodzaju klauzule uznać należy za nietransparentne, pozostawiające pole do arbitralnego działania banku i w ten sposób obarczające kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem oraz naruszające równorzędność stron. • W wyroku z dnia 3 października 2019 r. w sprawie C-260/18, K. D. i J. D. przeciwko (...) Bank (...) Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej orzekł, że art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 nie stoi na przeszkodzie temu, aby sąd krajowy, po stwierdzeniu nieuczciwego charakteru niektórych warunków umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej (...) przyjął, zgodnie z prawem krajowym, że ta umowa nie może nadal obowiązywać bez takich warunków z tego powodu, iż ich usunięcie spowodowałoby zmianę charakteru głównego przedmiotu umowy.
Skład orzekający
Ryszard Marchwicki
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Potwierdzenie nieważności umów kredytów indeksowanych do CHF z powodu abuzywnych klauzul waloryzacyjnych, obowiązki informacyjne banków, interes prawny w ustaleniu nieważności umowy."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu faktycznego i prawnego związanego z umowami kredytów indeksowanych do CHF, z uwzględnieniem przepisów o ochronie konsumentów i orzecznictwa TSUE.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu kredytów frankowych, który ma ogromne znaczenie praktyczne dla wielu konsumentów i banków. Orzeczenie potwierdza utrwaloną linię orzeczniczą TSUE i SN w zakresie ochrony konsumentów.
“Kredyt we frankach okazał się nieważny – sąd potwierdza ochronę konsumentów przed abuzywnymi klauzulami.”
Dane finansowe
WPS: 298 870,45 PLN
zwrot nienależnie uiszczonych rat kapitałowo-odsetkowych i opłat około kredytowych: 298 870,45 PLN
zwrot kosztów zastępstwa procesowego za postępowanie apelacyjne: 8100 PLN
Sektor
bankowość
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.