XI U 1047/25

sygn. akt XI U 1047/25 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 28 sierpnia 2025 roku Sąd Okręgowy w Katowicach – XI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodnicząca: SSO Anna Petri Protokolant: st. sekretarz sądowy Patrycja Wodniok po rozpoznaniu 28 sierpnia 2025 roku w K. odwołania ubezpieczonego B. W. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. z 27 maja 2025 roku, nr (...) o podstawę wymiaru składek 1. oddala odwołanie; 2. zasądza od ubezpieczonego na rzecz organu rentowego kwotę 900 (dziewięćset) zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. SSO Anna Petri sygn. akt XI U 1047/25 UZASADNIENIE Płatnik składek B. W. wniósł odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. z 27 maja 2025r. stwierdzającej, że podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia płatnika składek podlegającego ubezpieczeniom jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą nie mająca ustalonego prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, dla której podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne stanowi zadeklarowana kwota nie niższa niż 60 % kwoty przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia za styczeń, luty, marzec i kwiecień 2025r. wynosi po 5.203,80 zł. Odwołujący domagał się jej zmiany poprzez ustalenie, że ma prawo do deklarowania w spornych miesiącach i dalszą część 2025r. podstawy wymiaru tych składek w wysokości określonej w art. 18c ust. 1-4 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz zasądzenia kosztów zastępstwa procesowego. W jego ocenie stanowisko organu rentowego bazuje na błędnej interpretacji tej regulacji negującej cel wprowadzenia ulgi przez ustawodawcę, którego założeniem była możliwość skorzystania z niej w każdym z kolejnych pięcioletnich okresów, który u niego obejmował lata 2020-2024. Organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania i zasądzenie od odwołującego na jego rzecz kosztów zastępstwa procesowego. Zdaniem organu rentowego okres ostatnich 60 miesięcy kalendarzowych prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej należy liczyć nie wraz z miesiącem, w którym płatnik chciałby skorzystać z preferencyjnych zasad, lecz od miesiąca poprzedzającego dokonanie tych zmian dotyczących podlegania ubezpieczeniom społecznym. W takiej sytuacji ostatnie 60 miesięcy kalendarzowych obejmowało u odwołującego okres od 1 stycznia 2020r. do 31 grudnia 2024r. i w tym czasie płatnik korzystał z preferencyjnych zasad obliczania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne – małego ZUS-u przez 36 miesięcy. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Płatnik był zgłoszony do ubezpieczeń społecznych na preferencyjnych zasadach - mały ZUS od 1 stycznia 2020r. do 31 grudnia 2022r., tj. przez 36 miesięcy. Następnie do 1 stycznia 2024r. był zgłoszony do ubezpieczeń społecznych na standardowych zasadach. W dniu 28 stycznia 2025r. wyrejestrował się z ubezpieczeń na zasadach ogólnych z datą 31 stycznia 2025r., po czym 31 stycznia 2025r. złożył druk zgłoszenia do ubezpieczeń od tej samej daty na preferencyjnych zasadach (druk zgłoszenia do ubezpieczeń/zgłoszenia zmiany danych osoby ubezpieczonej (...) w aktach ZUS). Powyższe okoliczności nie są przez strony kwestionowane. Spornym pozostaje czy od początku 2025r. odwołujący jest uprawniony do ponownego skorzystania z preferencyjnych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne. Sąd zważył, co następuje: Odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne obliczona przez organ rentowy w zaskarżonych decyzjach jest prawidłowa. Wysokość podstawy wymiaru składek dla osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą została określona w art. 18 ust. 8 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.: Dz. U. z 2025r., poz. 350 z późn. zm.), zwanej dalej ustawą systemową, zgodnie z którym podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe ubezpieczonych prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą stanowi zadeklarowana kwota, nie niższa jednak niż 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego przyjętego do ustalenia kwoty ograniczenia rocznej podstawy wymiaru składek, ogłoszonego na dany rok kalendarzowy. Odmienny sposób ustalania podstawy wymiaru składek zawiera art. 18c ustawy systemowej przewidujący dla płatników ulgę - tzw. mały ZUS plus. Po myśli art. 18c ust. 1 i 2 tej ustawy podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe prowadzącego pozarolniczą działalność gospodarczą, którego roczny przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej uzyskany w poprzednim roku kalendarzowym nie przekroczył kwoty 120.000 złotych, uzależniona jest od dochodu z pozarolniczej działalności gospodarczej w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskanego w poprzednim roku kalendarzowym. Podstawa wymiaru składek nie może przekroczyć 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia ogłoszonego w trybie art. 19 ust. 10 ustawy na dany rok kalendarzowy i nie może być niższa niż 30% kwoty minimalnego wynagrodzenia obowiązującego w styczniu danego roku. Stosownie do art. 18c ust. 11 pkt 6 ustawy systemowej z ulgi tej nie mogą skorzystać osoby, które ustalały podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe zgodnie z niniejszym artykułem przez 36 miesięcy kalendarzowych w ciągu ostatnich 60 miesięcy kalendarzowych prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. Do powyższych limitów wlicza się, jako pełny miesiąc, każdy miesiąc kalendarzowy, w którym osoba odpowiednio ustalała podstawę składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe zgodnie z niniejszym artykułem lub prowadziła pozarolniczą działalność gospodarczą przez co najmniej jeden dzień kalendarzowy. Wykładnia językowa powyższej normy jest oczywista i nie nastręcza najmniejszych trudności. Przesłanką negatywną skorzystania z powyższej ulgi jest korzystanie z niej przez 36 miesięcy kalendarzowych w ciągu ostatnich 60 miesięcy kalendarzowych prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. Godzi się przy tym zauważyć, że każda norma prawna z zakresu ubezpieczeń społecznych musi być wykładana ściśle, co oznacza prymat dyrektyw wykładni językowej w odniesieniu do pozostałych metod wykładni, w tym wykładni systemowej, historycznej lub celowościowej, co wynika z uchwały Sądu Najwyższego z 11 grudnia 2008r. (I UZP 6/08) i powołanego tam orzecznictwa. Powyższą interpretację spornej regulacji potwierdza też jednolite orzecznictwo sądów apelacyjnych. Wynika z niego, iż treść użytego tw art. 18c ust. 11 pkt 6 ustawy systemowej słowa ostatni w języku polskim oznacza dotychczasowy, miniony, poprzedni, poprzedzający, przeszły, ubiegły, uprzedni, wcześniejszy, zaszły (Polski - słownik.pl) taki, po którym nie będzie innego, najbliższy teraźniejszości spośród minionych (Słownik języka polskiego PWN). Wszystkie te określenia nie odnoszą się do okresu, który ma nastąpić w przyszłości od oznaczonego domyślnie momentu, lecz do czasu przeszłego, minionego (wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 30 grudnia 2024r., III AUa 563/24). Zapis odnoszący się do ostatnich 60 miesięcy kalendarzowych roku kalendarzowego obejmuje okres przed 1 stycznia danego roku. W normie tej nie wskazano rozwiązania polegającego na korzystaniu z ulgi przez 36 miesięcy, a następnie po 24 miesiącach przerwy, uprawniającego do ponownego skorzystanie z ulgi. Posłużono się bowiem jednoznacznie pojęciem 60 ostatnich miesięcy, w czasie których wykorzystano 36 miesięcy ulgi (wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z 6 marca 2025r., III AUa 1174/24). Wskazany sposób liczenia owego terminu ma związek z brzmieniem art. 36 ust. 14a pkt 1 ustawy systemowej, który przewiduje, iż o zmianie w stosunku do danych wykazanych w zgłoszeniu, o którym mowa w ust. 10, dotyczącej tytułu ubezpieczenia związanego ze sposobem obliczania podstawy wymiaru składek, o którym mowa w art. 18c ust. 1, ubezpieczony zawiadamia Zakład przez złożenie zgłoszenia wyrejestrowania i ponownego zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych zawierającego prawidłowe dane w terminie do końca stycznia danego roku kalendarzowego, jeżeli zmiana w stosunku do danych wykazanych w zgłoszeniu następuje w styczniu tego roku, przy czym jeżeli termin ten jest krótszy niż 7 dni, ubezpieczony dokonuje zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych w terminie 7 dni od zaistnienia zmiany. Tym samym zadeklarowanie skorzystania z ulgi wymaga wyrejestrowania z ubezpieczeń z kodem tytułu ubezpieczenia obowiązującego na zasadach ogólnych i ponownego zgłoszenia się do ubezpieczeń społecznych z kodem tytułu ubezpieczenia obowiązującego na zasadach ulgi. Skoro zatem w okresie ostatnich 60 miesięcy od 1 stycznia 2020r. do 31 grudnia 2024r. odwołujący przez 36 miesięcy - do 1 stycznia 2020r. do 31 grudnia 2022r. korzystał z omawianej ulgi, przeto z uwagi na spełnienie przesłanki negatywnej z art. 18c ust. 11 pkt 6 ustawy systemowej obecnie – w styczniu 2025r. nie mógł tego uczynić ponownie. Będzie mógł z niej skorzystać dopiero 1 stycznia 2026r. Próba dokonania tego już w styczniu 2025r. była przedwczesna. Konkluzję wynikającą z przeprowadzonej wyżej wykładni językowej spornej regulacji potwierdza także treść nowelizacji wynikającej z art. 11 w związku z art. 48 pkt 1 ustawy z dnia 21 maja 2025r. o zmianie niektórych ustaw w celu deregulacji prawa gospodarczego i administracyjnego oraz doskonalenia zasad opracowywania prawa gospodarczego (Dz.U. z 2025r., poz. 769), która wejdzie w życie 1 stycznia 2026r. Zgodnie z jego brzmieniem w art. 18c ustawy systemowej w ust. 11 uchyla się pkt 6, a po ust. 11 dodaje się ust. 11a-11c w brzmieniu: 11a. Ubezpieczony, o którym mowa w ust. 1, może korzystać z uprawnienia do ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe zgodnie z niniejszym artykułem maksymalnie przez 36 miesięcy kalendarzowych w każdym okresie 60 miesięcy kalendarzowych prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. 11b. Okres pierwszych 60 miesięcy kalendarzowych prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej zaczyna się od pierwszego miesiąca kalendarzowego, w którym podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe była ustalona zgodnie z niniejszym artykułem. Okresy dalszych 60 miesięcy kalendarzowych prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej zaczynają się każdorazowo od pierwszego miesiąca kalendarzowego prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej po upływie poprzedniego okresu 60 miesięcy kalendarzowych prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. 11c. Do okresów 36 miesięcy kalendarzowych i 60 miesięcy kalendarzowych prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej wlicza się jako pełny miesiąc każdy miesiąc kalendarzowy, w którym ubezpieczony odpowiednio ustalał podstawę składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe zgodnie z niniejszym artykułem lub prowadził pozarolniczą działalność gospodarczą przez co najmniej jeden dzień kalendarzowy. Tym samym wprowadzając powyższą zmianę w brzmieniu art. 18c ust. 11 poprzez uchylenie jego punktu 6 oraz dodanie art. 18c ust. 11a–11c ustawodawca całkowicie zmienił zasady korzystania z instytucji tzw. małego ZUS. Dopiero od jej wejścia w życie 1 stycznia 2026r. możliwe będzie ponowne zastosowanie omawianej ulgi u płatników, którzy spełniają pozostałe warunki ustawowe już po 24 miesiącach oczekiwania, po upływie ostatnich 60 miesięcy, o jakich wciąż mowa w obowiązującym nadal art. 18c ust. 11 pkt 6 ustawy systemowej. Nie będzie wówczas konieczności oczekiwania na to przez następne 12 miesięcy, jak ma to miejsce obecnie. Zgodnie z zasadami wykładni logicznej uchylenie tej regulacji nie może być traktowane jako doprecyzowanie przewidzianych w niej zasad, lecz jako całkowite odejście od nich. Wobec przedstawionych sposobów wykładni wciąż obowiązującego art. 18c ust. 11 pkt 6 ustawy systemowej w świetle przytoczonego jednolitego stanowiska sądów apelacyjnych i wobec jego przyszłego uchylenia nie budzi najmniejszych wątpliwości fakt, iż w aktualnym stanie prawnym brak jakichkolwiek podstaw do zaakceptowania forsowanej przez odwołującego tezy, iż przewidziana w art. 18c ust. 1 i 2 tej ustawy ulga przysługuje płatnikom co 60 miesięcy. Taka wykładnia tej regulacji jest zdecydowanie contra legem . Stan taki będzie obowiązywał dopiero od 1 stycznia 2026r. Mając powyższe na względzie na mocy art. 477 14 § 1 k.p.c. w związku z obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji i wyroku art. 18c ust. 11 pkt 6 ustawy systemowej należało oddalić odwołanie jako bezzasadne. O kosztach zastępstwa procesowego orzeczono na mocy art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w związku z art. 99 k.p.c. przy zastosowaniu § 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j.: Dz. U. z 2018r., poz. 265) zasądzając je od odwołującego na rzecz organu rentowego w wysokość stawki minimalnej naliczanej od bezspornej wartości przedmiotu sporu wynoszącej 4.814,34 zł. SSO Anna Petri