I ACa 613/18

Sygn. akt I ACa 613/18 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 13 marca 2019 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący : SSA Mieczysław Brzdąk (spr.) Sędziowie : SA Anna Bohdziewicz SO del. Aneta Pieczyrak-Pisulińska Protokolant : Katarzyna Noras po rozpoznaniu w dniu 13 marca 2019 r. w Katowicach na rozprawie sprawy z powództwa A. M. przeciwko Ł. K. o zapłatę na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Bielsku-Białej z dnia 1 marca 2018 r., sygn. akt I C 296/17 znosząc postępowanie przed Sądem Okręgowym w Bielsku-Białej od terminu rozprawy w dniu 15 lutego 2018 r. do wydania zaskarżonego wyroku, uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Okręgowemu w Bielsku-Białej do ponownego rozpoznania oraz rozstrzygnięcia o kosztach postępowania apelacyjnego. SSO del. Aneta Pieczyrak-Pisulińska SSA Mieczysław Brzdąk SSA Anna Bohdziewicz Sygn. akt I ACa 613/18 UZASADNIENIE Powód domagał się zasądzenia od pozwanego kwoty 140 000 zł tytułem zadośćuczynienia za naruszenie jego dobra osobistego, kwoty 50 000 zł tytułem wynagrodzenia za wykonaną pracę na rzecz pozwanego oraz kwoty 10 000 zł tytułem bezumownego zajmowania lokalu gastronomicznego na potrzeby działalności gospodarczej pozwanego, wraz z odsetkami ustawowymi od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty. Zarządzeniem z dnia 21 lipca 2017 r. roszczenie powoda o zapłatę kwoty 50 000 zł wyłączono do odrębnego rozpoznania i rozstrzygnięcia jako żądanie zapłaty wynagrodzenia za pracę. Pozwany wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonym wyrokiem Sąd Okręgowy w Bielsku-Białej oddalił powództwo i zasądził od powoda na rzecz pozwanego 5 417 zł z tytułu kosztów procesu. Swoje rozstrzygnięcie następująco uzasadnił. Strony znały się ze sobą od około 15-20 lat. Na przełomie 2013-2014 r. planowali podjąć współpracę. Pozwany prowadził lokal gastronomiczny w centrum S. , planował zorganizować plac zabaw dla dzieci. Powód zaproponował, że on zajmie się prowadzeniem parku rozrywki dla dzieci. Każdy z nich prowadził wtedy działalność gospodarczą odrębnie. Po pewnym czasie powód z pozwanym nawiązali współpracę polegającą na zawarciu umowy spółki przy założeniu równego podziału zysków i strat. Mieli wynająć wspólnie lokal w którym mieli prowadzić cukiernię i smażalnię ryb. Strony nawiązały także współpracę z B. C. i P. C. , którzy prowadzili cukiernię i piekarnię. Strony chciały otworzyć punkt firmowy z logo państwa C. . Początkowo faktury za dostawy były opłacane, a wystawiane na pozwanego i jego żonę. Powód zamawiał towar i deklarował płatności za te faktury. Początkowo faktury z tytułu powyższej współpracy z państwem C. były opłacane, potem jedynie częściowo. Po otwarciu działalności przez powoda faktury w ogóle nie były opłacane. Między stronami zaczęło dochodzić do nieporozumień, pojawiły się także problemy finansowe. Strony nie mogły porozumieć się co do płatności za faktury. Wzajemnie obciążały się koniecznością ich opłacenia. Powód miał dostęp do środków finansowych uzyskanych ze sprzedaży pieczywa. Pozwany mimo to przekazywał powodowi pieniądze, aby ten opłacał faktury i za wynajem lokalu. Strony wynajmowały lokal od I. F. . Umowa najmu została podpisana zarówno przez powoda, jak i pozwanego. Powód z tytułu najmu zapłacił mu jedynie kwotę około 3 000 zł. Podczas incydentu w sklepie, została wezwana Policja, która wylegitymowała powoda i zatrzymała go, gdyż okazało się, że jest osobą poszukiwaną. Wtedy do pozwanego zaczęły zgłaszać się osoby, które nie otrzymały zapłaty w związku z prowadzoną działalnością. Pozwany informował ich, że brak terminowej płatności był spowodowany działaniami powoda. Potwierdził to także na etapie postępowań przygotowawczych i sądowych. Postanowieniem z dnia 19.06.2015 r. Komisariat Policji w S. odmówił wszczęcia dochodzenia w sprawie wprowadzenia w błąd w 2014 r. A. M. co do zamiaru wywiązania się z umów dotyczących wspólnego prowadzenia parku rozrywki i rekreacji obok placu (...) w S. i lokalu gastronomicznego (...) w S. , czym A. M. został doprowadzony do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w kwocie 50 000 zł, wobec stwierdzenia braku znamion czynu zabronionego. W dniu 23.06.2015 r. postanowienie to zatwierdził prokurator. Powód złożył zażalenie na to postanowienie. Postanowieniem z dnia 29.09.2015 r. Sąd Rejonowy w Bielsku-Białej utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Wskazał, iż ocena przeprowadzonego postępowania dowodowego była prawidłowa. Materiał dowodowy zebrany w sprawie nie pozwalał na uznanie, iż w sprawie zostało popełnione przestępstwo. Powód złożył kolejne zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa. Postanowieniem z dnia 19.08.2015 r. Komisariat Policji w S. odmówił wszczęcia dochodzenia w sprawie wprowadzenia w błąd w sierpniu 2014 r. w S. A. M. co do zamiaru wywiązania się z ustnej umowy najmu lokalu w S. przy ul. (...) , doprowadzając w ten sposób A. M. do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w łącznej kwocie 6 500 zł, wobec braku znamion czynu zabronionego. Zażalenie na to postanowienie złożył powód. Postanowieniem z dnia 02.02.2016 r. Sąd Rejonowy w Bielsku-Białej utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Wskazano, iż roszczenia powoda mają charakter cywilnoprawny i na drodze postępowania przed sądem cywilnym może on domagać się zbadania, czy jego żądanie o zwrot poniesionych nakładów na lokal przy ul. (...) w S. i zwrot wpłaconej zaliczki są zasadne. Postanowieniem z dnia 23.11.2015 r. Komisariat Policji w S. odmówił wszczęcia dochodzenia w sprawie wprowadzenia A. M. w błąd co do zamiaru swobodnego dysponowania wynajętym od Urzędu Miasta S. w okresie od 01.06.2014 r. do 01.01.2015 r. terenu dzierżawionego przez Ł. K. celem uzyskania korzyści majątkowej. Na powyższe postanowienie zażalenie złożył powód. Postanowieniem z dnia 28.04.2016 r. Sąd Rejonowy w Bielsku-Białej uchylił zaskarżone postanowienie i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania Komisariatowi Policji w S. . Postanowieniem z dnia 10.11.2016 r. Komisariat Policji w S. umorzył dochodzenia w sprawie wprowadzenia A. M. w błąd co do zamiaru swobodnego dysponowania wynajętym od Urzędu Miasta S. w okresie od 01.06.2014 r. do 01.01.2015 r. terenu dzierżawionego przez Ł. K. celem uzyskania korzyści majątkowej. Zażalenie na to postanowienie złożył powód. Postanowieniem z dnia 09.05.2017 r. Sąd Rejonowy w (...) utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Zdaniem Sądu organy ścigania podjęły właściwe decyzje procesowe. Uznał, iż w sprawie brak jest danych dostatecznie uzasadniających podejrzenie popełnienia przestępstwa. W oparciu o tak dokonane ustalenia Sąd Okręgowy doszedł do wniosku, że powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie. Według Sądu I instancji powód nie wykazał, aby pozwany korzystał bezumownie z lokalu do którego uprawniony był powód. Z przeprowadzonego postępowania dowodowego wynika, iż powód i pozwany współpracowali razem w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej. W ramach tej współpracy powód i pozwany podpisali łącznie z I. F. umowę najmu lokalu użytkowego. Strony prowadziły działalność gospodarczą w wynajętym lokalu, jednakże w świetle okoliczności niniejszej sprawy nie ma podstaw do tego, aby uznać, iż powód ma roszczenie względem pozwanego o bezumowne korzystanie z tego lokalu. Powód nie wykazał żadnych okoliczności faktycznych uprawniających go do żądania od pozwanego odszkodowania z tego tytułu. Samo twierdzenia powoda, iż on opłacał najem lokalu z którego korzystał pozwany jest niewystarczające w sytuacji, gdy w świetle ustalonego stanu faktycznego powód i pozwany prowadzili działalność gospodarczą w ramach umowy spółki. Według Sądu I instancji nieuzasadnione było także roszczenie powoda przy rozpatrywaniu go jako żądania rozliczenia zawartej pomiędzy stronami umowy spółki bowiem powód nie zaprezentował materiału dowodowego, który pozwoliłby na ustalenie, że pozwany w związku z zawartą umową spółki winien zapłacić powodowi kwotę 10 000 zł, tytułem wzajemnych kompleksowych rozliczeń. Oceniając zasadność żądania zasądzenia kwoty 140 000 zł z tytułu zadośćuczynienia w związku z naruszeniem dóbr osobistych powoda wskazał Sąd I instancji, że powód nie wykazał żadnej z przesłanek niemajątkowej ochrony jego dóbr osobistych, ograniczając się jedynie do własnych twierdzeń w tym zakresie. Powód nie wskazał też żadnego konkretnego dobra osobistego, które miałoby być naruszone w związku z działaniem pozwanego. Ograniczenie się jedynie do twierdzeń, iż bliżej nieskonkretyzowane działanie pozwanego spowodowało straty wizerunkowe i finansowe u powoda uznał Sąd Okręgowy za niewystarczające. Z tej też przyczyny roszczenie powoda również w tym zakresie podlegało oddaleniu. Jako podstawę rozstrzygnięcia o kosztach procesu powołał Sąd Okręgowy art. 98 § 1 i § 3 k.p.c. Wymieniony wyrok zaskarżył powód, który w apelacji zarzucił błędy w ustaleniach faktycznych wskutek obrazy przepisów postępowania oraz nieważność postępowania. Sąd Apelacyjny zważył co następuje. Zarzutu nieważności postępowania wskutek pozbawienia powoda możności obrony jego praw ( art. 379 pkt 5 kpc ) nie da się odeprzeć. Przede wszystkim zauważyć należy, że w czasie rozpoznawania sprawy powód przebywał w Areszcie Śledczym w B. . W pozwie zawarł m. in. wniosek o zwolnienie od kosztów i ustanowienie pełnomocnika – adwokata wymienionego z imienia i nazwiska. Postanowieniem z 11 sierpnia 2017 roku Sąd Okręgowy zwolnił powoda od kosztów sądowych i oddalił wniosek o ustanowienie pełnomocnika. Niewątpliwie powód został doprowadzony na rozprawę w dniu 18 stycznia 2018 roku, kiedy to, jeszcze przed przeprowadzeniem jakichkolwiek innych dowodów przesłuchano go w charakterze strony. Na kolejny termin rozprawy w dniu 15 lutego 2018 roku, kiedy to przesłuchano jednego świadka, powód nie został doprowadzony, podobnie jak na rozprawę w dniu 1 marca 2018 roku, na której przesłuchano trzech kolejnych świadków oraz pozwanego. Podkreślenia przy tym wymaga, że powód w piśmie procesowym z 10 lutego 2018 roku, które wpłynęło do Sądu okręgowego w Bielsku-Białej w dniu 16 lutego 2018 roku wnosił o umożliwienie mu udziału w postepowaniu poprzez doprowadzenie go na kolejne terminy rozpraw lub pisemną informację do Dyrektora Aresztu Śledczego w B. o prawie do udziału w postępowaniu cywilnym, co umożliwiłoby mu udział „własny” po uzyskaniu przepustki. Mimo tego wniosku powoda nie doprowadzono na rozprawę ani też nie stworzono możliwości osobistego udziału w procesie. W takim stanie rzeczy uznać należało, że powód został pozbawiony możności obrony od rozprawy w dniu 15 lutego 2018 roku do wydania zaskarżonego wyroku, skoro nie ustanowiono dlań pełnomocnika oraz uniemożliwiono osobisty udział w postępowaniu. W konsekwencji, na podstawie art. 386§2 kpc postępowanie dotknięte nieważnością podlegało zniesieniu, zaskarżony wyrok należało uchylić i sprawę przekazać Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, w czasie którego Sąd Okręgowy zapewni powodowi należytą obronę jego praw. Z powołanych przyczyn i w oparciu o wymienione przepisy orzeczono jak w sentencji. SSO del. Aneta Pieczyrak Pisulińska SSA Mieczysław Brzdąk SSA Anna Bohdziewicz