WZ 9/08

POSTANOWIENIE  Z  DNIA  11  MARCA  2008  R. 
WZ 9/08 
 
1. Akta postępowania przygotowawczego przedstawiane sądowi 
przez prokuratora z wnioskiem o wydanie orzeczenia w przedmiocie tym-
czasowego aresztowania nie stają się „aktami sprawy sądowej” w rozumie-
niu art. 156 § 1 k.p.k., w związku z czym także w czasie, w którym korzysta 
z nich sąd, mogą być udostępniane stronom, obrońcom i pełnomocnikom 
też tylko „za zgodą prowadzącego postępowanie przygotowawcze” (art. 
156 § 5 k.p.k.). 
2. Wnosząc o zastosowanie lub przedłużenie tymczasowego aresz-
towania prokurator powinien zagwarantować podejrzanemu lub jego 
obrońcy zapoznanie się przynajmniej z tą częścią akt postępowania przy-
gotowawczego, która zawiera materiały mające uzasadniać wniosek, gdyż 
wymaga tego realność prawa do obrony (art. 6 k.p.k., w zw. z art. 42 ust. 2 
Konstytucji R.P.). 
 
Przewodniczący: sędzia SN A. Tomczyk (sprawozdawca). 
Sędziowie SN: M. Pietruszyński, Z. Stefaniak. 
Prokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej płk J. Artymiak i pro-
kurator Wojskowej Prokuratury Garnizonowej del. do Naczelnej 
Prokuratury Wojskowej ppłk Z. Rzepa.  
 
Sąd Najwyższy w sprawie kpt. Olgierda C. podejrzanego z art. 18 § 1 
w zw. z art. 123 § 1 pkt 4 i in. k.k., po rozpoznaniu w Izbie Wojskowej na 
posiedzeniu w dniu 11 marca 2008 r. zażaleń obrońców podejrzanego oraz 
podejrzanego na postanowienie Wojskowego Sądu Okręgowego w W. z 
dnia 12 lutego 2008 r., w przedmiocie przedłużenia stosowania środka za-

 
2 
pobiegawczego w postaci tymczasowego aresztowania, po wysłuchaniu 
wniosku prokuratora oraz obrońcy podejrzanego u t r z y m a ł  w mocy za-
skarżone postanowienie. 
 
Z  u z a s a d n i e n i a :  
 
Postanowieniem z dnia 12 lutego 2008 r. Wojskowy Sąd Okręgowy w 
W. przedłużył o 3 miesiące, do dnia 13 maja 2008 r., tymczasowe areszto-
wanie zastosowane wobec kpt. Olgierda C. postanowieniem Wojskowego 
Sądu Garnizonowego w P. z dnia 15 listopada 2007 r. 
Na to postanowienie zażalenie wnieśli: obrońcy podejrzanego oraz 
podejrzany (...). 
Adwokat Adam P. zarzucił zaskarżonemu postanowieniu „... obrazę 
przepisów postępowania mającą wpływ na jego treść, a mianowicie: 
I. art. 6 k.p.k. w zw. z art. 156 § 1 k.p.k. w zw. z art. 5 ust. 4 Konwen-
cji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności z 4 listopada 1950 
r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm., dalej: Konwencja), która mogła 
mieć wpływ na treść orzeczenia, przez ich błędną wykładnię oraz niewła-
ściwe niezastosowanie, polegające na odmowie udostępnienia obrońcy 
części akt sprawy (...) zawierającej dowody i materiały, które stanowiły 
podstawę wniosku o dalsze stosowanie tymczasowego aresztowania, pod-
czas gdy prawidłowa wykładnia i zastosowanie tych przepisów wymagało 
udostępnienia obrońcy wnioskowanej przez niego części akt sprawy (...), 
albowiem tylko wtedy możliwa była merytoryczna polemika z wnioskiem 
prokuratorskim i pełna realizacja prawa do obrony na tym etapie postępo-
wania (...)”. 
Formułując opisane zarzuty obrońca podejrzanego wniósł „o zmianę 
zaskarżonego postanowienia przez: 

 
3 
 uchylenie stosowania wobec podejrzanego środka zapobiegaw-
czego w postaci tymczasowego aresztowania, 
ewentualnie (wyłącznie z ostrożności procesowej) 
 uchylenie tymczasowego aresztowania i zastosowanie łagodniej-
szego środka zapobiegawczego, tj. poręczenia majątkowego oraz dozoru 
przełożonego połączonego z zakazem opuszczania kraju, 
albo 
 skrócenie okresu, na który przedłużono stosowanie względem po-
dejrzanego najsurowszego środka zapobiegawczego”. 
W bardzo obszernym uzasadnieniu zażalenia skarżący podniósł m. 
in., że wbrew regulacjom zawartym w Konwencji o Ochronie Praw Człowie-
ka i Podstawowych Wolności z dnia 4 listopada 1950 r. oraz wbrew 
orzecznictwu Europejskiego Trybunału Praw Człowieka nie otrzymał do 
wglądu materiałów postępowania przygotowawczego, które stanowiły pod-
stawę do wnioskowania o przedłużenie stosowania izolacyjnego środka 
zapobiegawczego, czym naruszono prawo podejrzanego do obrony (...). 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje. 
(...) Co do zażalenia autorstwa adwokata Adama P.: 
Zacytowany na wstępie niniejszego uzasadnienia zarzut obrazy „art.6 
k.p.k. w zw. z art. 156 § 1 k.p.k. w zw. z art. 5 ust. 4 Konwencji o ochronie 
praw człowieka i podstawowych wolności z 4 listopada 1950 r. ...” sformu-
łowany został w sytuacji nieuwzględnienia przez Sąd pierwszej instancji 
części wniosku obrońcy o udostępnienie  w trybie art. 156 § 1 k.p.k. akt 
sprawy sądowej w postaci wniosku prokuratora o przedłużenie tymczaso-
wego aresztowania oraz tej części akt postępowania, które ów wniosek 
uzasadniają (a to z uwagi na odmowę udostępnienia obrońcy akt postępo-
wania przygotowawczego przez prokuratora i brak możliwości merytorycz-
nej polemiki z podstawami wniosku). Sąd a quo wniosek prokuratora udo-

 
4 
stępnił obrońcy, zaś co do pozostałej części wniosku obrońcy nie wypowie-
dział się, ale żądanej części akt nie udostępnił. 
Zarzut ten  in concreto  jest niesłuszny, ponieważ Sąd pierwszej 
instancji uczynił zadość wnioskowi obrońcy na tyle, na ile to było możliwe 
zarówno w świetle treści wniosku obrońcy, jak i w świetle treści wniosku 
prokuratora o przedłużenie tymczasowego aresztowania. Ten ostatni wnio-
sek był sformułowany w sposób, który nie stwarzał przeszkód w udostęp-
nieniu go stronom, obrońcom czy pełnomocnikom i powinien być udostęp-
niony już przez prokuratora prowadzącego postępowanie przygotowawcze. 
Z faktu, że inicjował on postępowanie sądowe w ramach postępowania 
przygotowawczego można wywieść wniosek, iż Sąd był uprawniony do 
ujawnienia jego treści stronom, obrońcom, pełnomocnikom, tym bardziej, 
że był on przedmiotem rozpoznania na posiedzeniu, w którym obrońcy czy 
pełnomocnicy mieli prawo brać udział. Natomiast powołany jako podstawa 
wniosku obrońcy art. 156 § 1 k.p.k. nie mógł stanowić podstawy prawnej 
decyzji Sądu, ponieważ akta postępowania karnego przekazane Sądowi 
przez prokuratora wnoszącego o przedłużenie tymczasowego aresztowa-
nia nie stały się aktami sprawy sądowej w rozumieniu tego przepisu. Od-
mienne rozumienie jego treści kłóciłoby się z unormowaniem zawartym w § 
5 art. 156 k.p.k. i kazało wątpić w racjonalność ustawodawcy. Przepis ten 
wyraźnie przewiduje uprawnienia stron, obrońców, pełnomocników do do-
stępu do akt postępowania przygotowawczego, umożliwia sporządzenie 
odpisów i kserokopii oraz wydawanie uwierzytelnionych odpisów i kseroko-
pii, ale realizację tego uprawnienia uzależnia od zgody prowadzącego po-
stępowanie przygotowawcze. Wyjątkiem od tego są odmienne unormowa-
nia, na co wskazuje sformułowanie „jeżeli ustawa nie stanowi inaczej” (por. 
np. art. 157 § 3 k.p.k. czy 321 k.p.k.). W zaistniałej więc sytuacji, zgodnie z 
art. 156 § 5 k.p.k., udostępnienie całości lub części akt postępowania przy-
gotowawczego stronom, obrońcom i pełnomocnikom, uzależnione było wy-

 
5 
łącznie od zgody prowadzącego postępowanie przygotowawcze; tym sa-
mym Sąd pierwszej instancji nie uchybił wskazanym w zarzucie przepisom. 
Nie można jednak nie zauważyć, że zarzut ten, a zwłaszcza jego 
uzasadnienie, dotyka znacznie szerszego problemu dostępności stron, 
obrońców, pełnomocników do akt postępowania przygotowawczego, a 
konkretyzując  problem dostępności akt postępowania przygotowawczego 
podejrzanemu pozbawionemu wolności i jego obrońcy. W świetle prezen-
towanych wyżej unormowań, zawartych w prawie polskim, dostęp tych 
konkretnie osób również pozostawiony jest – zaskarżalnej wprawdzie do 
prokuratora bezpośrednio przełożonego wobec prokuratora wydającego 
zarządzenie o odmowie udostępnienia (art. 159 k.p.k.)  woli prowadzące-
go postępowanie przygotowawcze. Niewątpliwie problem jest ważki, od-
mowa bowiem udostępnienia choćby części akt postępowania przygoto-
wawczego prowadzi do ograniczenia prawa do obrony. Co do tego nie ma 
wątpliwości ani skład Sądu Najwyższego rozpoznający niniejszą sprawę, 
ani też przedstawiciele doktryny (zob. np. M. Wąsek-Wiaderek: Dostęp do 
akt sprawy oskarżonego tymczasowo aresztowanego i jego obrońcy w po-
stępowaniu przygotowawczym - standard europejski a prawo polskie, Pal. 
2003, nr 3-4, s. 55 – 75); P. Hofmański, S. Zabłocki: Glosa do wyroku 
ETPC z dnia 25 marca 1998 r., Pal. 1998, Nr 7-8).Również z orzecznictwa 
Europejskiego Trybunału Praw Człowieka na tle art. 5 ust.4 Konwencji o 
Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, sporządzonej w 
Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 Nr 61, poz. 284 ze zm. i 
uzup.) wynika, że sytuacja, w której tymczasowo aresztowany podejrzany i 
jego obrońca mają uniemożliwiony dostęp do akt postępowania narusza 
standardy rzetelnego procedowania wskazane w omawianym przepisie 
(por. np. wyrok z dnia 18 stycznia 2005 r. Kekayov v. Bułgaria 41035/1998, 
LEX nr 145700, w którym ETPC stwierdził, że podstawowa gwarancja pro-
cedury sądowej w postaci równości broni nie jest zapewniona, jeśli obrońcy 

 
6 
odmawia się dostępu do dokumentów z akt śledztwa, które są niezbędne w 
celu skutecznego wzruszenia legalności pozbawienia wolności jego klien-
ta). 
Analiza prawa krajowego prowadzić musi do wniosku, że rozwiązanie 
przewidziane w przepisie art. 42 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Pol-
skiej („Każdy przeciw komu prowadzone jest postępowanie karne ma pra-
wo do obrony we wszystkich stadiach postępowania”) i urzeczywistniające 
tę zasadę unormowania zawarte w Kodeksie postępowania karnego z 
1997 r. spełniają standardy konwencyjne. Wszak pozycja podejrzanego 
pozbawionego wolności, wyposażonego w prawo do obrony, w tym korzy-
stania z pomocy obrońcy, prawo zaskarżania postanowień w przedmiocie 
zastosowania i przedłużania tymczasowego aresztowania, wreszcie w 
prawo dostępu do materiałów postępowania przygotowawczego pozwala 
na podjęcie walki z drugą stroną w ramach kontradyktoryjnego przecież 
procesu karnego. Okoliczność zaś, że ustawodawca krajowy przyznał pro-
wadzącemu postępowanie przygotowawcze prawo odmowy udostępnienia 
akt sprawy tego postępowania podyktowana jest jego specyfiką, mającą 
zrealizować na tym etapie podstawową, naczelną zasadę procesu karne-
go, a więc by sprawca przestępstwa został wykryty i pociągnięty do odpo-
wiedzialności karnej. Unormowanie to nie narusza standardów konwencyj-
nych, istotne jest natomiast, by  in concreto  standardów tych nie naru-
szał prowadzący postępowanie w sytuacji, w której pozbawienie podejrza-
nego i jego obrońcy dostępu do części akt postępowania przygotowawcze-
go, w szczególności w części uzasadniającej stosowanie (przedłużanie) 
tymczasowego aresztowania (jak to ma miejsce w niniejszej sprawie) nie 
jest niezbędne. Bo, jak słusznie zauważają P. Hofmański i S. Zabłocki (op. 
cit.), żadna ze stron nie powinna znaleźć się w sytuacji wyraźnie gorszej 
niż strona przeciwna, zwłaszcza gdy chodzi o możliwości przedstawiania 
swoich argumentów. 

 
7 
Na problem ten zwrócił uwagę Europejski Trybunał Praw Człowieka 
w decyzji z dnia 28 stycznia 2003 r. (M.B. v. Polska, 34091/96, LEX 
74761),w której uznał, że „ze względu na ujemny wpływ pozbawienia wol-
ności na fundamentalne prawa jednostki, postępowanie prowadzone na 
podstawie art. 5 ust. 4 Konwencji powinno w zasadzie odpowiadać, w naj-
szerszym możliwym zakresie wyznaczonym przez okoliczności toczącego 
się śledztwa, podstawowym wymogom rzetelnego procesu, takim jak pra-
wo do procesu kontradyktoryjnego. Chociaż prawo krajowe może zaspoko-
ić tego rodzaju wymóg na różne sposoby, jakakolwiek przyjęta metoda po-
winna zagwarantować, aby osoba aresztowana była świadoma istnienia 
przedstawionych przez prokuraturę argumentów uzasadniających pozba-
wienie jej wolności i miała rzeczywistą możliwość odniesienia się do nich” 
(por. też wyrok ETPC z dnia 25 czerwca 2002 r., 24244/1994, Migoń v. 
Polska, LEX nr 53649; decyzja ETPC z dnia 23 października 2001 r., 
27913/1995, Fiecek v. Polska, LEX nr 49833) (...).