WZ 70/04

22  
   
POSTANOWIENIE Z DNIA 25 STYCZNIA 2005 R.  
WZ 70/04  
   
Pokrzywdzonemu prawidłowo pouczonemu, przy skierowaniu aktu 
oskarżenia do sądu, o prawie do zgłoszenia oświadczenia o działaniu w 
charakterze oskarżyciela posiłkowego (art. 334 § 2 k.p.k. i art. 54 § 1 k.p.k.), 
który nie skorzystał z tego prawa do chwili wydania na posiedzeniu 
przygotowawczym postanowienia o umorzeniu postępowania karnego (art. 339 
§ 3 pkt 1 lub 2 k.p.k.), mimo że został powiadomiony o możliwości wydania 
takiego orzeczenia przed rozprawą w określonym terminie i miejscu, nie 
przysługuje zażalenie na postanowienie w tym przedmiocie, gdyż nie stał się on 
stroną w postępowaniu sądowym.  
   
Przewodniczący: sędzia SN M. Pietruszyński.  
Sędziowie SN: W. Maciak, Z. Stefaniak (sprawozdawca).  
Prokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej: płk S. 
Gorzkiewicz.  
   
Sąd Najwyższy w sprawie kmdr. ppor. Bogdana S., oskarżonego o popełnienie 
przestępstwa określonego w art. 212 § 1 k.k., w Izbie Wojskowej na posiedzeniu w 
dniu 25 stycznia 2005 r.  
   
zażalenie pokrzywdzonej na postanowienie Wojskowego Sądu Okręgowego w P. z 
dnia 25 listopada 2004 r. o umorzeniu postępowania karnego p o z o s t a w i ł  bez 
rozpoznania.  
   
Z  u z a s a d n i e n i a :   
   
Wojskowy Prokurator Garnizonowy w G. w dniu 11 października 2004 r. 
poinformował pokrzywdzoną Mariolę S. o skierowaniu aktu oskarżenia przeciwko 
jej mężowi Bogdanowi S. o przestępstwo z art. 212 § 1 k.k. do właściwego sądu 
wojskowego i jednocześnie pouczył ją m.in. o tym, że „ma prawo do złożenia, aż do 
czasu rozpoczęcia przewodu sądowego na rozprawie głównej oświadczenia, że 
będzie działała w charakterze oskarżyciela posiłkowego (art. 54 § 1 k.p.k.)”.  
W dniu 28 października 2004 r. Wojskowy Sąd Okręgowy w P. zawiadomił 
pokrzywdzoną o tym, że „w dniu 25 listopada 2004 r., o godz. 11.00 w siedzibie 
sądu odbędzie się posiedzenie w przedmiocie rozważenia możliwości umorzenia 
postępowania na podstawie art. 17 § 1 pkt 3 k.p.k. w sprawie Bogdana S.”, 
zaznaczając przy tym, iż jej stawiennictwo jest nieobowiązkowe.  
Postanowieniem z dnia 25 listopada 2004 r. Wojskowy Sąd Okręgowy w P. 
umorzył na podstawie art. 17 § 1 pkt 3 k.p.k. postępowanie przeciwko kmdr. ppor. 
Bogdanowi S. o to, że w dniu 14 czerwca 2003 r. w G. pomówił Mariolę S. o takie 
postępowanie i właściwości, które mogły poniżyć ją w opinii publicznej i narazić na 
utratę zaufania potrzebnego dla zawodu nauczyciela, w ten sposób, iż przekazał 
Dyrektorowi Zespołu Szkół Mechanicznych w G. pismo, w którym podniósł fakty 
dotyczące prowadzenia przez wymienioną niewłaściwego trybu życia rodzinnego 
oraz niewłaściwego wykonywania obowiązków służbowych, tj. o czyn z art. 212 § 1 

k.k. – z uwagi na znikomą społeczną szkodliwość czynu.  
Odpis tego postanowienia sąd orzekający przesłał pokrzywdzonej i jednocześnie 
pouczył ją, że może w terminie 7 dni od doręczenia niniejszego orzeczenia złożyć 
na nie zażalenie do Izby Wojskowej Sądu Najwyższego w Warszawie.  
W dniu 15 grudnia 2004 r. wpłynęło do sądu pierwszej instancji zażalenie 
pokrzywdzonej i w związku z tym Prezes Wojskowego Sądu Okręgowego w P. 
zarządził jego przyjęcie i przedstawienie wraz z aktami sądowi odwoławczemu.  
W zażaleniu pokrzywdzona Mariola S. zarzuciła naruszenie przepisów prawa 
materialnego i procesowego mające wpływ na treść orzeczenia, tj. art. 1 § 2 k.k. w 
zw. z art. 17 § 1 pkt 3 k.p.k., polegające na tym, że sąd bezzasadnie przyjął, iż 
stopień społecznej szkodliwości czynu, którego dopuścił się oskarżony Bogdan S. 
jest znikomy i dlatego też wniosła o podjęcie umorzonego postępowania.  
Biorący udział w posiedzeniu odwoławczym przedstawiciel Naczelnej 
Prokuratury Wojskowej wniósł o utrzymanie w mocy zaskarżonego orzeczenia.  
W związku z powyższym Sąd Najwyższy zważył, co następuje:  
Zażalenie pokrzywdzonej Marioli S., jako pochodzące od osoby niebędącej 
stroną w postępowaniu przed sądem, należy pozostawić bez rozpoznania, uznając, 
że ten środek odwoławczy wniesiony został przez osobę nieuprawnioną.  
Zgodnie z treścią art. 459 § 1 i 3 k.p.k. na postanowienie sądu zamykające drogę 
do wydania wyroku zażalenie przysługuje zarówno stronom, jak i osobom 
niebędącym stronami, w odniesieniu do postanowień dotyczących ich bezpośrednio 
(...).  
Pokrzywdzony zgodnie z treścią art. 54 § 1 k.p.k. może nabyć uprawnienia 
strony w postępowaniu przed sądem przez fakt złożenia oświadczenia, że będzie 
działał w charakterze oskarżyciela posiłkowego. Oznacza to, że przejściu z 
postępowania przygotowawczego w postępowanie jurysdykcyjne nie towarzyszy 
automatyczne przejście uprawnień pokrzywdzonego do działania w charakterze 
strony. Tak więc, występująca w sprawie Mariola S. chcąc zachować status strony, 
który posiadała w postępowaniu przygotowawczym jako pokrzywdzona, winna po 
przesłaniu akt sprawy do sądu złożyć oświadczenie, że będzie działać w charakterze 
oskarżyciela posiłkowego, a ponieważ tego nie uczyniła, nie nabyła statusu strony w 
postępowaniu sądowym. Zaznaczyć należy, że na złożenie tego oświadczenia 
pokrzywdzona miała stosunkowo dużo czasu, bowiem w dniu 3 listopada 2004 r. 
została powiadomiona o posiedzeniu sądu w przedmiocie ewentualnego umorzenia 
postępowania w sprawie jej męża. Zawiadomienie to nastąpiło, choć żaden przepis 
procedury nie nakazuje powiadomienia pokrzywdzonych o terminach i charakterze 
posiedzeń sądu. Stąd też nieuzyskanie przez Mariolę S. statusu oskarżyciela 
posiłkowego, jako strony w postępowaniu przed sądem, było wyłącznie 
następstwem jej zachowania.  
Nie jest również tak, że w sprawach o przestępstwo ścigane z oskarżenia 
publicznego, po wniesieniu aktu oskarżenia, a przed rozpoczęciem przewodu 
sądowego w pierwszej instancji, pokrzywdzony, który nie działał w charakterze 
oskarżyciela posiłkowego lub powoda cywilnego, zachowuje uprawnienia strony, a 
w szczególności może on złożyć zażalenie na postanowienie sądu zamykające drogę 
do wydania wyroku. Tak więc, skład orzekający w niniejszej sprawie nie podziela 
poglądu wyrażonego w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 29 kwietnia 1993 
r., WZ 87/93, OSNKW 1993, z. 11–12, poz. 75, gdyż pogląd ten został zasadnie 
krytycznie oceniony przez glosatorów ( vide : R. Kmiecik, WPP 1994, z. 2, s. 98 
oraz S. Zimoch, OSP 1995, z. 1 poz. 14). O tym, że pokrzywdzony nie jest stroną w 

postępowaniu przed sądem, świadczy również to, że nie ma on prawa aktywnie 
uczestniczyć w posiedzeniach, nie doręcza się mu odpisów orzeczeń oraz nie 
poucza się go o uprawnieniach do wniesienia zażaleń. W tym kontekście wskazać 
należało, że w sposób szczególny została unormowana sytuacja pokrzywdzonego w 
art. 444 k.p.k., który to przepis daje temu podmiotowi prawo zaskarżenia apelacją 
wyroku warunkowo umarzającego proces przed rozprawą. Pokrzywdzonemu 
również na podstawie art. 323 § 2 k.p.k. przez odesłanie z art. 340 k.p.k. służy 
zażalenie na postanowienia zapadłe w trybie art. 339 § 1 pkt 1 i 2 k.p.k. Z takimi 
jednak przypadkami nie mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie.  
Pokrzywdzona Mariola S. nie jest również osobą, której postępowanie 
„bezpośrednio dotyczy”. Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 18 lipca 2000 r., 
IV KZ 63/00, OSNKW 2000, z. 7–8, poz. 70, wyraził pogląd, że na gruncie art. 459 
§ 3 k.p.k. przyjąć należy, że osobą, której postanowienie „bezpośrednio dotyczy”, 
jest tylko taka osoba niebędąca stroną, do której odnosi się wprost ta decyzja 
procesowa. W rozpoznawanej sprawie decyzja sądu o umorzeniu postępowania 
odnosi się do męża pokrzywdzonej kmdr. ppor. Bogdana S., a nie do niej. (...)