WZ 6/12

POSTANOWIENIE  Z  DNIA  4  KWIETNIA  2012  R. 
WZ  6/12 
 
W myśl art. 22 § 1 k.k.w. w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 14a 
noweli z dnia 16 września 2011 r. (Dz. U. Nr 240, poz. 1431), która weszła 
w życie z dniem 1 stycznia 2012 r., określone osoby mają prawo wziąć 
udział w posiedzeniu sądu, ale już nie w każdym wypadku jak uprzednio, 
lecz jedynie w wypadku, „gdy ustawa tak stanowi”. Żaden przepis tego 
Kodeksu nie przewiduje natomiast prawa tych osób do udziału w 
posiedzeniu sądu wyznaczonym w celu rozpoznania wniosku o umorzenie 
prawomocnie orzeczonej grzywny, także wtedy, kiedy jego przedmiotem 
staje się kwestia zawieszenia postępowania wykonawczego w części 
dotyczącej tej kary, wobec czego aktualnie o takim posiedzeniu ich nie 
zawiadamia się, nie mówiąc już o wzywaniu skazanego. Zasadą bowiem 
jest, że również przy wykonywaniu orzeczeń, które stały się wykonalne 
przed dniem wejścia noweli w życie, stosuje się przepisy w brzmieniu 
nadanym tą nowelą (art. 10 ust.1). Wprawdzie nowela przewiduje także 
wyjątek, stanowiąc, że w sprawach zakończonych prawomocnym 
orzeczeniem, w których grzywna, należności sądowe lub pieniężna kara 
porządkowa nie zostały wykonane, do wykonania orzeczenia w tym 
zakresie stosuje się przepisy dotychczasowe (art. 10 ust. 2), ale w 
odniesieniu do grzywny dotyczy to art. 45-52 k.k.w. w brzmieniu sprzed 
dnia 1 stycznia 2012 r., a nie samych zasad postępowania przed sądem 
określonych w Rozdziale IV, Oddziale 2 Kodeksu karnego wykonawczego, 
a zwłaszcza w art. 22 k.k.w. 
 
Przewodniczący: sędzia SN M. Buliński. 
 

 
2 
Sąd Najwyższy w sprawie wniosku skazanego płk. rez. Henryka D. o 
umorzenie kary grzywny, po rozpoznaniu jednoosobowo w Izbie Wojskowej 
na posiedzeniu w dniu 4 kwietnia 2012 r. zażalenia prokuratora Wojskowej 
Prokuratury Okręgowej w W. na postanowienie Wojskowego Sądu 
Okręgowego w W. z dnia 29 lutego 2012 r., o zawieszeniu postępowania 
wykonawczego w części dotyczącej wykonania przez skazanego płk. rez. 
Henryka D. kary grzywny, 
 
u t r z y m a ł  w mocy zaskarżone postanowienie. 
 
 
U Z A S A D N I E N I E  
 
Wyrokiem Wojskowego Sądu Okręgowego w W. z dnia 11 marca 
2010 r. zasądzono od płk. rez. Henryka D. grzywnę w kwocie 9 600 zł oraz 
obciążono go kosztami postępowania. 
Postanowieniem tego Sądu z dnia 27 czerwca 2011 r. rozłożono 
skazanemu spłatę kosztów postępowania i grzywny w łącznej wysokości 
11 726,25 zł. na raty po 500 zł płatnych do 10 dnia każdego miesiąca 
począwszy od lipca 2011 r. z tym, że wysokość pierwszej raty ustalono na 
kwotę 726,25 zł. 
W dniu 26 stycznia 2012 r. skazany złożył wniosek o umorzenie 
pozostałej do spłacenia kary grzywny uzasadniając go tym, że jego 
„sytuacja materialna drastycznie uległa pogorszeniu”. 
Wojskowy Sąd Okręgowy w W. postanowieniem z dnia 29 lutego 
2012 r. nie uwzględnił tego wniosku skazanego, a na podstawie art. 15 § 2 
k.k.w. zawiesił postępowanie wykonawcze w części dotyczącej wykonania 
przez skazanego kary grzywny. Sąd uznając, że po poniesieniu 
miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem i leczeniem rodziny, 

 
3 
skazany w chwili obecnej nie jest w stanie uiścić wyznaczonej raty tytułem 
spłaty grzywny, przyjął, iż sytuacja ta nie ma charakteru trwałego. Założył, 
że w przyszłości sytuacja materialna skazanego może ulec poprawie i 
dlatego w tym zakresie zawiesił postępowanie wykonawcze. 
Zażalenie 
na 
to 
postanowienie 
złożył 
prokurator 
Wojskowej 
Prokuratury Okręgowej w W., zarzucając temuż orzeczeniu „błąd w 
ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, polegający na 
uznaniu, że w niniejszej sprawie zachodzi długotrwała przeszkoda 
uniemożliwiająca wykonanie wobec skazanego orzeczenia – uiszczenie 
orzeczonej grzywny z powodu pogorszenia się jego sytuacji majątkowej – 
co skutkowało zawieszeniem postępowania wykonawczego, podczas gdy 
prawidłowa ocena zgromadzonego materiału w sprawie prowadzi do 
wniosku, 
iż 
nie 
było 
podstaw 
do 
zawieszenia 
postępowania 
wykonawczego”. 
W oparciu o to skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia 
i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego 
rozpoznania. 
W tej sytuacji Sąd Najwyższy zważył, co następuje. 
Na wstępie należy wyjaśnić kwestię sposobu procedowania w 
rozpoznawanej sprawie, przede wszystkim co do prawa udziału stron w 
posiedzeniu dotyczącym wniosku o umorzenie grzywny. 
Prezes Wojskowego Sądu Okręgowego w W. zarządzeniem z dnia 7 
lutego 2012 r. skierował sprawę wniosku skazanego o częściowe 
umorzenie grzywny na posiedzenie, zaznaczając, że o terminie należy 
zawiadomić prokuratora oraz wezwać skazanego. 
W tym samym dniu Sąd wystosował wezwanie do skazanego z 
informacją, że „osobiste stawiennictwo obowiązkowe” oraz z pouczeniem, 
iż w wypadku nieusprawiedliwionego niestawiennictwa może zostać 
wydane polecenie zatrzymania i doprowadzenia pod przymusem. 

 
4 
Posiedzenie Sądu odbyło się w dniu 29 lutego 2012 r. z udziałem 
stron. 
Przedstawiony sposób postępowania tak prezesa Sądu, jak i Sądu 
nie znajduje podstawy w obowiązującym stanie prawnym. Wytłumaczenie 
tego stanu rzeczy może być dwojakie. Albo prezes oraz sąd posługiwali się 
tekstem Kodeksu karnego wykonawczego według stanu prawnego 
obowiązującego do dnia 31 grudnia 2011 r., albo – biorąc za podstawę 
aktualny stan prawny – błędnie zinterpretowali art. 22 § 1 k.k.w. 
Przypomnieć należy, że ustawą z dnia 16 września 2011 r. o zmianie 
ustawy – Kodeks karny wykonawczy oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 
Nr 240, poz. 1431) nadano m.in. art. 22 § 1 k.k.w. nowe brzmienie (art. 1 
pkt 14a powołanej ustawy, która weszła w życie z dniem 1 stycznia 2012 r. 
– art. 13). O ile poprzednio zawiadamiało się strony o terminie i celu 
posiedzenia, w związku z czym w wypadku stawiennictwa brały one udział 
w posiedzeniu, o tyle po dniu 1 stycznia 2012 r. prokurator, skazany (także 
inne osoby, o których mowa w art. 22 § 1 k.k.w.) „...mają prawo wziąć 
udział w posiedzeniu, gdy ustawa tak stanowi”. 
Przedmiotem posiedzenia był wniosek o umorzenie grzywny. Przepis 
art. 51 k.k.w., regulujący kwestię całkowitego lub częściowego umorzenia 
grzywny (dodać należy, że i inne przepisy Kodeksu wykonawczego, 
zwłaszcza Rozdział VIII – Grzywna), nie przewiduje prawa udziału stron w 
posiedzeniu, w odróżnieniu od np. posiedzenia w przedmiocie zarządzenia 
wykonania 
zastępczej 
kary 
pozbawienia 
wolności 
w 
zamian 
za 
nieuiszczoną grzywnę (art. 48 k.k.w.). Brak zatem było podstaw prawnych 
do zawiadamiania stron o prawie udziału w posiedzeniu, a tym bardziej do 
wzywania skazanego do obowiązkowego stawiennictwa z zagrożeniem 
użycia środków przymusu. Również art. 15 k.k.w. regulujący kwestię 
umorzenia i zawieszenia postępowania wykonawczego nie przewiduje 
prawa udziału stron w posiedzeniu. 

 
5 
Ustawa z dnia l6 września 2011 r. o zmianie ustawy – Kodeks 
karny wykonawczy oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 240, poz. 
1431) nie pozostawia wątpliwości jakie przepisy należy stosować. 
Zasadą jest, że jej przepisy stosuje się również przy wykonywaniu 
orzeczeń, które stały się wykonalne przed dniem jej wejścia w życie (art. 
10 ust. 1). Wyjątkiem od tej zasady jest to, że w sprawach zakończonych 
prawomocnym orzeczeniem, w których grzywna, należności sądowe lub 
pieniężna kara porządkowa nie zostały wykonane, do wykonania 
orzeczenia w tym zakresie stosuje się przepisy dotychczasowe (art. 10 
ust. 2) tj. w zakresie kary grzywny art. 45 – 52 k.k.w. w brzmieniu przed 
dniem 1 stycznia 2012 r. Wyjątek ten nie dotyczy zatem zasad 
procedowania w postępowaniu wykonawczym określonych w Oddziale 2 
„Postępowanie przed sądem”, zwłaszcza w art. 22 k.k.w. 
Kwestia prawa stron do udziału w posiedzeniu sądu pierwszej 
instancji ma nie tylko znaczenie w postępowaniu przed tym sądem, lecz ma 
wpływ na sposób postępowania przed sądem odwoławczym. Stosownie do 
treści art. 22 § 1 zd. drugie k.k.w. w posiedzeniu sądu wyższej instancji 
mają prawo wziąć udział osoby, którym przysługuje prawo do udziału w 
posiedzeniu sądu pierwszej instancji. Chodzi oczywiście o prawo 
wynikające z ustawy, a nie błędnie „przyznane” przez sąd pierwszej 
instancji. W takim wypadku sąd wyższej instancji nie zawiadamia stron o 
terminie posiedzenia, co z kolei rzutuje na termin rozpoznania, który 
określony został na 21 dni (art. 20 § 4 k.k.w. dodany przez powołaną 
ustawę). 
Przechodząc do przedmiotowej sprawy, to prokurator zarzut błędu w 
ustaleniach faktycznych opiera o błędną ocenę zaświadczenia lekarskiego 
lek. med. Ryszarda K. (specjalisty higieny, internisty), błędną ocenę stanu 
majątkowego skazanego, mimo że Sąd ustalił, iż skazany w okresie 
poprzedzającym nabył za gotówkę (36 000 zł) nowy samochód oraz zarzut 

 
6 
nierozważenia przez Sąd zmiany kary grzywny na pracę społecznie 
użyteczną. 
Zauważyć należy, że podnoszone przez prokuratora zarzuty zostały 
wyjaśnione przez skazanego na posiedzeniu sądu, o czym skarżący nawet 
nie wspomniał. Skazany wyjaśnił, że lek. med. Ryszard K., jest ich 
lekarzem rodzinnym, co miesiąc zapisuje lekarstwa i wie jaką rehabilitację 
przechodzi żona skazanego. Z wniosku skazanego i załączonych do niego 
zaświadczeń wynika, że wzrosły jego koszty utrzymania z powodu wzrostu 
opłaty za użytkowanie wieczyste z 440 zł rocznie do 5 410,24 zł oraz koszty 
leczenia wynikłe z pogorszenia stanu zdrowia żony skazanego i jej 
rodziców (88 i 81 lat), pozostających pod opieką skazanego.  
W czasie posiedzenia skazany wyjaśnił, że to zmusiło go do 
sprzedaży dotychczasowego samochodu i kupienia gorszego samochodu. 
Skazany mieszka na obrzeżach W. za lotniskiem B., bez dostępu do 
komunikacji miejskiej, a potrzeba codziennego dowożenia żony na 
rehabilitację nie pozwoliła mu na rezygnację z posiadania samochodu. To 
wszystko wynika z treści wniosku skazanego i protokołu posiedzenia. 
Zarzut skarżącego, że skazany posiada znaczne środki finansowe, a jego 
rodzina 
nie 
cierpi 
niedostatku, 
bo 
kupił 
samochód 
okazał 
się 
nieprawdziwym. Bezsporne jest, że przepisy art. 45-47 k.k.w. przewidują 
możliwość zamiany kary grzywny na pracę społecznie użyteczną. Będący 
na posiedzeniu prokurator (autor zażalenia) o to nie wnosił, a z okoliczności 
sprawy – skazany to 62-letni płk rez. opiekujący się ciężko chorą żoną (guz 
mózgu powodujący zaniki pamięci), wymagającą stałej opieki – wynika 
niecelowość takiej zamiany. 
Wobec powyższego postanowienie Sądu pierwszej instancji należało 
utrzymać w mocy. 
Na marginesie zauważyć należy, że takie rozstrzygnięcie Sądu 
nakłada na niego obowiązek, co najmniej raz na pół roku, sprawdzenia, czy 

 
7 
jeszcze trwają przeszkody uniemożliwiające postępowanie wykonawcze, a 
prokurator w myśl art. 21 k.k.w. może składać w tym zakresie odpowiednie 
wnioski.