WZ 54/09

POSTANOWIENIE Z DNIA 21 STYCZNIA 2010 R. WZ 54/09 Obrońca nie jest uprawniony do wniesienia zażalenia na postanowie- nie sądu przyznające innemu obrońcy od Skarbu Państwa wynagrodzenie za udzielenie nieopłaconej przez oskarżonego pomocy prawnej z urzędu (art. 618 § 1 pkt 11 k.p.k.), gdyż takie rozstrzygnięcie samo przez się nie narusza praw i nie szkodzi interesom ani jego, ani strony, którą reprezentu- je (art. 425 § 3 k.p.k.). Tzw. gravamen w tym zakresie obrońca uzyska do- piero wtedy, kiedy sąd orzeknie, że koszty obejmujące wydatki Skarbu Państwa z tego tytułu ponosi oskarżony (art. 626 § 1 i 2 k.p.k.). Przewodniczący: sędzia SN W. Błuś. Sędziowie SN: M. Pietruszyński, J. B. Rychlicki (sprawozdawca). Prokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej: płk J. Żak. Sąd Najwyższy w sprawie kmdr. por. rez. Andrzeja M., oskarżonego o popełnienie przestępstwa określonego w art. 278 § 1 i innych k.k., na po- siedzeniu w dniu 21 stycznia 2010 r. w związku z zażaleniem obrońcy na postanowienie Wojskowego Sądu Okręgowego w P. z dnia 24 listopada 2009 r., po wysłuchaniu wniosku prokuratora, na podstawie art. 430 § 1 k.p.k. w zw. z art. 429 § 1 k.p.k. zażalenie p o z o s t a w i ł bez rozpoznania. 2 U Z A S A D N I E N I E W toku aktualnie toczącego się postępowania w sprawie, oskarżony kmdr por. rez. Andrzej M. ustanowił obrońcą z wyboru adw. Wojciecha W. Na rozprawie w dniu 2 kwietnia 2009 r., adw. Wojciech W. na pytanie przewodniczącego „czy z uwagi na stan zdrowia, planowany przeszczep nerki wyznacza substytuta, który będzie go reprezentował przed Sądem w sytuacji niemożności jego stawienia się w Sądzie z powodów zdrowot- nych”, oświadczył, że w dniu dzisiejszym nie może podjąć takiej decyzji. W związku z tym Sąd postanowił wyznaczyć oskarżonemu kmdr. por. rez. Andrzejowi M. obrońcę z urzędu, albowiem obrońca z wyboru, ze wzglę- dów zdrowotnych, może utrudniać prowadzenie sprawy w dalszym ciągu, a jednocześnie nie chce wskazać substytuta, który mógłby go zastępować. Z kolei oskarżony Andrzej M. oświadczył, że nie zgadza się na wyznaczenie obrońcy z urzędu. W tej sytuacji obrońcą z urzędu został wyznaczony adw. Tomasz G. Na rozprawie w dniu 21 października 2009 r., stawił się m.in. substytut adw. Tomasza G. adw. Jakub B.; stawił się również obrońca z wyboru adw. Wojciech W. W związku z tym Wojskowy Sąd Okręgowy w P., na podstawie art. 378 § 1 k.p.k., postanowił zwolnić adw. Tomasza G. z obowiązków obrońcy z urzędu oskarżonego Andrzeja M., albowiem stan zdrowia obrońcy z wyboru adw. Wojciecha W. „gwarantuje należytą obronę tegoż oskarżonego”. Adw. Jakub B. wniósł o zasądzenie na rzecz adw. Tomasza G. kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu Andrzejowi M. Wojskowy Sąd Okręgowy w P. postanowieniem z dnia 24 listopada 2009 r., działając na podstawie art. 618 § 1 pkt 11 k.p.k. i § 2 ust. 1, 2, 3, § 14 ust. 1 pkt 5, § 16 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponosze- 3 nia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.), zasądził na rzecz adw. Toma- sza G. kwotę 2 049, 60 zł, w tym 22% VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej oskarżonemu kmdr. por. rez. Andrzejowi M. Uzasadnia- jąc swoje stanowisko Sąd wywiódł, że zawiłość niniejszej sprawy, koniecz- ność przygotowania się tegoż obrońcy do należytego reprezentowania inte- resów obrony tegoż oskarżonego sprawia, że zasądzona kwota wynagro- dzenia jest adekwatna do czynności obrońcy wyznaczonego z urzędu. Z kolei poprawa stanu zdrowia obrońcy z wyboru czyni zbędnym obronę z urzędu oskarżonego Andrzeja M. Na to postanowienie zażalenie wniósł obrońca z wyboru adw. Woj- ciech W. Zaskarżając postanowienie w całości zarzucił „obrazę przepisów postępowania, mogącą mieć wpływ na jego treść, a mianowicie art. 83 § 1 k.p.k. przez wyznaczenie osk. Andrzejowi M. obrońcy z urzędu – gdy ten ustanowił obrońcę z wyboru w roku 2003, który osobiście przez okres 7 lat uczestniczył w postępowaniu przygotowawczym, jak i sądowym oraz art. 618 § 1 pkt 11 k.p.k. i § 2 ust. 1, 2, 3, § 14 ust. 1 pkt 5, § 16 rozporządze- nia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nie- opłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu przez adw. Tomasza G., mimo że ten nie udzielił żadnej pomocy prawnej i nie uczestniczył w roz- prawie”. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i prze- kazanie sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Prokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej wniósł o nieuwzględnienie zażalenia i utrzymanie w mocy zaskarżonego postanowienia. Sąd Najwyższy rozważył, co następuje. Zażalenie, na podstawie art. 430 § 1 k.p.k. w zw. z art. 429 § 1 k.p.k. należało pozostawić bez rozpoznania, albowiem na tym etapie postępowa- nia jest ono niedopuszczalne z mocy ustawy. Ten środek odwoławczy 4 przysługuje na postanowienie sądu zamykające drogę do wydania wyroku, chyba że ustawa stanowi inaczej, a także na postanowienia co do środka zabezpieczającego oraz na inne postanowienia w wypadkach przewidzia- nych w ustawie. Zażalenie przysługuje stronom, a także osobie, której po- stanowienie bezpośrednio dotyczy, chyba że ustawa stanowi inaczej (art. 459 § 1, 2 i 3 k.p.k.). Z kolei art. 425 § 3 k.p.k. stanowi, że odwołujący się może skarżyć jedynie rozstrzygnięcia lub ustalenia naruszające jego prawa lub szkodzące jego interesom (tzw. gravamen). W niniejszej sprawie, po- zostawiając na uboczu kwestie „okoliczności utrudniających obronę” w ro- zumieniu art. 79 § 2 k.p.k. (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17 lutego 2004 r., II KK 277/02, OSNKW 2004, z. 4, poz. 43), należało skoncentrować wywody na zagadnieniu dopuszczalności wniesionego środka odwoławczego w świetle art. 429 § 1 k.p.k. oraz art. 425 § 3 k.p.k. Poza sporem jest, że postanowienie o wyznaczenie obrońcy z urzędu jest niezaskarżalne. Z kolei fakt wyznaczenia obrońcy z urzędu do reprezento- wania interesów oskarżonego w toczącym się postępowaniu i wykonania określonej czynności procesowej nakłada na Skarb Państwa obowiązek jego wynagrodzenia. Wynika to z powołanych przepisów ustawy karno- procesowej, jak i przepisów rozporządzenia (por. też postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 stycznia 2006 r., V KZ 59/05, OSNKW 2006, z. 3, poz. 28). W tej sytuacji Wojskowy Sąd Okręgowy w P. prawidłowo postąpił zasądzając na rzecz wyznaczonego obrońcy z urzędu stosowne wynagro- dzenie za jego czynności. W ocenie Sądu Najwyższego, działający obecnie w toku postępowania obrońca z wyboru oskarżonego Andrzeja M. nie miał uprawnień zgodnie z treścią art. 425 § 3 k.p.k. do zaskarżenia tegoż po- stanowienia, albowiem na tym etapie postępowania określona kwota wy- nagrodzenia za czynność obrońcy z urzędu nie została opłacona przez oskarżonego Andrzeja M., lecz stanowi wydatek Skarbu Państwa jako wy- płatę w rozumieniu art. 618 § 1 pkt 11 k.p.k. W związku z tym zaskarżone 5 postanowienie nie narusza praw oskarżonego Andrzeja M., jak również nie szkodzi jego interesom, zatem wniesione zażalenie należało uznać za nie- dopuszczalne z mocy ustawy z braku gravamen do zaskarżenia powyż- szego postanowienia (art. 429 § 1 k.p.k.). Natomiast w przypadku wydania orzeczenia skazującego i postąpienia przez sąd w myśl art. 627 k.p.k., oskarżony może zaskarżyć to orzeczenie, w części obciążającej go ustalo- nymi kosztami obrony z urzędu. Mając powyższe na uwadze należało zażalenie pozostawić bez roz- poznania.