WZ 47/10

POSTANOWIENIE Z DNIA 3 LISTOPADA 2010 R. WZ 47/10 Jeżeli sąd powszechny, do którego wniesiono zażalenie na postano- wienie prokuratora powszechnego o umorzeniu śledztwa, stwierdzi swoją niewłaściwość ze względu na to, że sprawa podlega orzecznictwu sądów wojskowych i odpowiednio do tego przekaże ją do rozpoznania sądowi wojskowemu, sąd wojskowy na podstawie art. 39 k.p.k. nie może odmówić jej przyjęcia tylko z tego powodu, że zaskarżone postanowienie wydał pro- kurator powszechny. Przewodniczący: sędzia SN M. Pietruszyński (sprawozdawca). Sędziowie SN: M. Buliński, J. B. Rychlicki. Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w Izbie Wojskowej w dniu 3 listopa- da 2010 r., zażalenia Zarządu Wspólnoty Mieszkaniowej w X., na postano- wienie Wojskowego Sądu Okręgowego w P. z dnia 6 września 2010 r., w przedmiocie nieprzyjęcia do rozpoznania zażalenia Zarządu Wspólnoty Mieszkaniowej w X. na postanowienie prokuratora Prokuratury Rejonowej w B. z dnia 24 maja 2010 r. o umorzeniu śledztwa w sprawie o czyn z art. 231 § 1 k.k., u c h y l i ł zaskarżone postanowienie i sprawę p r z e k a z a ł Wojskowe- mu Sądowi Okręgowemu w P. do ponownego rozpoznania. 2 Z u z a s a d n i e n i a : Postanowieniem z dnia 1 lutego 2010 r. Asesor Prokuratury Rejono- wej w B. wszczął śledztwo w sprawie niedopełnienia obowiązków przez funkcjonariusza publicznego z Rejonowego Zarządu Infrastruktury w B. tj. o przestępstwo z art. 231 § 1 k.k. Postanowieniem z dnia 24 maja 2010 r., prokurator Prokuratury Re- jonowej w B. umorzył śledztwo w sprawie „niedopełnienia w okresie od 26 października 2009 r. do 1 lutego 2010 r. w B. w siedzibie Rejonowego Za- rządu Infrastruktury przez funkcjonariusza publicznego, obowiązków przez niezawarcie z Dyrektorem Wojskowej Agencji Mieszkaniowej w B. umowy o udostępnienie lub przekazanie sieci kanalizacyjnej, a przez to nieujęcie tej sieci w planie do konserwacji, czym działał na szkodę interesu Wspólnoty Mieszkaniowej w X.”, tj. o czyn z art. 231 § 1 k.k., wobec braku znamion czynu zabronionego, (art. 17 § 1 pkt 2 k.p.k.). W uzasadnieniu postanowie- nia wskazano, że prowadzone postępowanie w sprawie dotyczyło niedo- pełnienia obowiązków przez funkcjonariusza publicznego Szefa Rejono- wego Zarządu Infrastruktury w B. Obowiązki te, jak wynika z akt śledztwa, pełnił płk. Ludwik K. Na to postanowienie zażalenie wniósł Zarząd Wspólnoty Mieszka- niowej w X. Zażalenie zostało przekazane do rozpoznania Sądowi Rejo- nowemu w B. Ten Sąd postanowieniem z dnia 22 czerwca 2010 r., uznał się, na podstawie art. 647 § 1 pkt 1 lit. c i art. 35 § 1 k.p.k., niewłaściwym do rozpoznania sprawy i przekazał ją do rozpoznania Wojskowemu Sądowi Garnizonowemu w B. jako sądowi właściwemu. Wojskowy Sąd Garnizonowy w P., działając jako następca prawny Wojskowego Sądu Garnizonowego w B., postanowieniem z dnia 20 lipca 2010 r., na podstawie art. 35 § 1 k.p.k. w zw. z art. 647 § 1 pkt 1 k.p.k. i art. 3 654 § 1 k.p.k., stwierdził swoją niewłaściwość i sprawę przekazał Wojsko- wemu Sądowi Okręgowemu w P. W uzasadnieniu wskazał, że za tym rozstrzygnięciem przemawiają ustalenia dokonane przez prokuratora, z których wynika, iż sprawa dotyczy ewentualnego działania bądź zaniechania działania, podczas lub w związ- ku z pełnieniem obowiązków służbowych przez Szefa Rejonowego Zarzą- du Infrastruktury w stopniu pułkownika. Wojskowy Sąd Okręgowy w P. postanowieniem z dnia 6 września 2010 r., nie przyjął do rozpoznania sprawy przekazanej przez Sąd Rejono- wy w B. W uzasadnieniu podniósł, że istotne znaczenie dla określenia wła- ściwości sądu do rozpoznania zażalenia na wydane w tej sprawie posta- nowienie o umorzeniu śledztwa, ma fakt wydania tej decyzji przez prokura- tora prokuratury powszechnej. Zdaniem sądu prowadzenie przez prokura- tora prokuratury powszechnej postępowania przygotowawczego, nawet z przekroczeniem właściwości podmiotowej i umorzenie postępowania w fa- zie in rem, kształtuje właściwość sądu powszechnego do podjęcia czynno- ści w trybie art. 329 k.p.k. Na to postanowienie zażalenie wniósł zarząd Wspólnoty Mieszkanio- wej w X. i odwołując się do treści art. 647 k.p.k. podniósł, że sprawa ta w zakresie rozpoznania zażalenia na umorzenie śledztwa, powinna pozostać w gestii sądu wojskowego. Sąd Najwyższy zważył. (...) Już na wstępie rozważań podnieść należało, że wniesienie zaża- lenia na postanowienie sądu wojskowego w przedmiocie nieprzyjęcia sprawy przekazanej mu przez sąd powszechny, było dopuszczalne. Argu- mentów na poparcie tego stanowiska dostarcza postanowienie Sądu Naj- wyższego z dnia 25 lutego 1992 r., WZ 28/92, OSNKW 1992, z. 7-8, poz. 57, z którym skład orzekający w tej sprawie, w pełni się utożsamia. Sąd 4 Najwyższy nie podziela zatem stanowiska zaprezentowanego w postano- wieniu Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 9 lutego 2005 r., II AK z 9/05, KZS 2005, z. 2, poz. 34, o niezaskarżalności rozstrzygnięcia w przedmiocie sporu kompetencyjnego między sądem powszechnym a sądem wojsko- wym (art. 39 k.p.k.). Argumentacja tam przedstawiona oparta na stwier- dzeniu, że przepis art. 35 § 3 k.p.k. odnosi się jedynie do sytuacji regulo- wanych poprzedzającymi go paragrafami oraz na uznaniu braku wyodręb- nienia tego przepisu jako samodzielnego artykułu, nie dostrzega tego, że rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego między sądem wojskowym a są- dem powszechnym koncentruje się wokół kwestii właściwości. Nie można podzielić także kolejnego argumentu zawartego w tym orzeczeniu, wskazu- jącego na brak rozsądku i potrzeby w postulowaniu dopuszczalności kon- troli instancyjnej rozstrzygnięć zapadających w trybie art. 39 k.p.k. Jak to zostanie wykazane w dalszych wywodach, mogą zdarzyć się sytuacje, w których jedynie w drodze rozpoznania zażalenia na wskazane rozstrzy- gnięcie będzie możliwe skorygowania błędnej decyzji sądu. Zatem na roz- strzygnięcie sądu w trybie art. 39 k.p.k. powinno służyć zażalenie. Przechodząc do zasadniczych rozważań stwierdzić należało, że za- sadą jest, iż w sprawach należących do zakresu działania sądów wojsko- wych postępowanie przygotowawcze prowadzi prokurator wojskowej jed- nostki organizacyjnej prokuratury oraz prokuratorzy powszechnych jedno- stek organizacyjnych prokuratury delegowani do wykonywania czynności w wojskowych jednostkach organizacyjnych prokuratury (art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. o prokuraturze (Dz. U. z 2008 r. Nr 7, poz. 39 ze zm.). Zatem prokurator powszechnej jednostki organizacyjnej prokuratury nie może prowadzić postępowania przygotowawczego w sprawie należącej do zakresu działania sądów wojskowych i mając świadomość charakteru takiej sprawy powinien uznać się niewłaściwym i przekazać ją prokuratoro- 5 wi wojskowemu. Takie też stanowisko w kwestii właściwości zaprezentował Sąd pierwszej instancji i w tym zakresie należało przyznać mu rację. Nie zasługuje jednak na uznanie dalszy wywód Sądu co do konse- kwencji procesowych prowadzenia i zakończenia postępowania przygoto- wawczego przez prokuratora powszechnej jednostki organizacyjnej proku- ratury, z przekroczeniem obowiązującej go właściwości. Nie można zaak- ceptować poglądu, że prowadzenie sprawy przez prokuratora powszechnej jednostki organizacyjnej prokuratury z naruszeniem właściwości kształtuje właściwość sądu orzekającego w przedmiocie zażalenie na decyzję o umo- rzeniu śledztwa (art. 329 k.p.k.). Decyzja prokuratora o wszczęciu i prowa- dzeniu postępowania przygotowawczego w określonej sprawie, nawet błędna, determinuje właściwość rzeczową tylko tego organu procesowego. Taka decyzja prokuratora powszechnego nie może rozstrzygać kwestii właściwości innych organów procesowych, podejmujących decyzje w toku dalszych stadiów postępowania karnego. O tym jaki sąd jest właściwy do rozpoznania zażalenia na postano- wienie prokuratora o umorzeniu postępowania przygotowawczego roz- strzyga zasadniczo treść art. 329 § 1 k.p.k. W świetle tego przepisu upraw- nionym do dokonywania czynności sądowych w postępowaniu przygoto- wawczym jest z założenia sąd właściwy rzeczowo do rozpoznania danej sprawy w pierwszej instancji, czyli ten, który byłby właściwy po wpłynięciu aktu oskarżenia, w razie rozpoznawania zażalenia na umorzenie (por. T. Grzegorczyk: Kodeks postępowania karnego oraz ustawa o świadku ko- ronnym. Komentarz, Warszawa 2008, s. 722). Pamiętać przy tym należy, że o właściwości decyduje zdarzenie faktyczne będące przedmiotem śledz- twa (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 23 lutego 1999 r., I KZP 35/98, OSNKW, z. 3-4, poz. 13). W sprawach podlegających orzecznictwu sądów wojskowych, w sytuacji przewidzianej w art. 306 § 1 k.p.k., sądem właściwym do rozpoznania zażalenia na odmowę wszczęcia śledztwa, je- 6 żeli postępowaniem tym miałby być objęty żołnierz posiadający podczas konkretnego zdarzenia faktycznego stopień majora lub wyższy, jest woj- skowy sąd okręgowy (por. postanowienie SN z dnia 21 lipca 1999 r., WZ 35/99, OSNKW 1999 z. 11-12, poz. 81). W sposób tożsamy należy okre- ślać właściwość sądu wojskowego, jeżeli we wskazanych okolicznościach podmiotowo-przedmiotowych rozpoznawane byłoby zażalenie na umorze- nie postępowania przygotowawczego. W tym kontekście wskazać nadto należało, wspierając się poglądem wyrażonym w judykaturze Sądu Naj- wyższego (por. postanowienie z dnia 31 sierpnia 1999 r., WZ 40/99, OSNKW 1999, z. 11-12, poz. 82), że właściwość funkcjonalna wojskowego sądu okręgowego, o jakiej mowa w art. 654 § 3 k.p.k. w zw. z art. 329 § 2 k.p.k., do rozpoznania zażalenia na postanowienie o umorzeniu postępo- wania przygotowawczego dotyczy sytuacji, kiedy prowadzono postępowa- nie przygotowawcze in personam przeciwko oficerowi starszemu, jak też sytuacji, gdy prowadzono postępowanie przygotowawcze in rem, ale w sprawie czynu konkretnej osoby – żołnierza posiadającego stopień majora lub wyższy (art. 654 § 1 pkt 1 k.p.k.). Właściwość funkcjonalna sądu woj- skowego określonego szczebla jest niezmienna dopóty, dopóki prokurator lub sąd wojskowy w odpowiednim stadium nie zrzeknie się swej właściwo- ści (por. uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 22 czerwca 1998 r., I KZP 7/98, OSNKW 1998, z. 7-8, poz. 32). Zatem, odwołując się do okoliczności podmiotowych (status osoby) i przedmiotowych (charakter czynu związany z pełnieniem obowiązków służbowych) sprawy należało uznać, że sąd powszechny nie był kompetentny do rozpoznania zażalenia na umorzenie śledztwa w tej sprawie. Stąd słuszna była jego decyzja o uznaniu swojej niewłaściwości do rozpoznania środka odwoławczego i przekazaniu sprawy do właściwości sądu wojskowego. Trafna i prawidłowo umotywowana prawnie była również decyzja Wojskowego Sądu Garnizo- nowego w P. o przekazaniu sprawy według właściwości Wojskowemu Są- 7 dowi Okręgowemu w P. Wobec tego, to Wojskowy Sąd Okręgowy w P., zgodnie z obowiązującymi go przepisami w kwestii właściwości, powinien rozpoznać wniesione zażalenie. Uogólniając stwierdzić należało, że sąd wojskowy nie może odmówić przyjęcia sprawy, przekazanej mu przez sąd powszechny, rozpoznający zażalenie na umorzenie śledztwa w sytuacji, gdy śledztwo w sprawie prowadził co prawda prokurator powszechnej jed- nostki organizacyjnej prokuratury, ale sprawa, według kryterium podmioto- wo-przedmiotowego, podlegałaby właściwości sądów wojskowych. Pogląd ten należałoby odnieść również do sytuacji procedowania przez Wojskowy Sąd Okręgowy w P. w prawidłowym trybie, określonym w art. 35 § 1 k.p.k. Uwzględniając wskazaną argumentację stwierdzić należało, że Wojskowy Sąd Okręgowy w P. wydając, na podstawie art. 39 k.p.k., decyzję o nie- przyjęciu sprawy przekazanej mu przez Sąd Rejonowy w B., dopuścił się naruszenia przepisów prawa procesowego. Z tych względów, podzielając argumentację zażalenia, należało uchy- lić zaskarżone postanowienie i sprawę przekazać Wojskowemu Sądowi Okręgowemu w P. do ponownego rozpoznania.