WZ 30/06

POSTANOWIENIE Z DNIA  17 SIERPNIA 2006 R. 
( WZ 30/06 ) 
 
 
W sytuacji ustanowienia w sprawie karnej przez stronę najpierw jednego, 
a następnie dalszych kolejno po sobie umocowanych pełnomocników, do 
uzasadnionych wydatków w rozumieniu art. 616 § 1 pkt 2 k.p.k. nie zalicza się 
tych poniesionych na ustanowienie dalszych pełnomocników, jeżeli rozwiązanie 
umowy o świadczenie pomocy prawnej nastąpiło z przyczyn leżących po stronie 
udzielającej pełnomocnictwa, a to nierzetelności strony wobec pełnomocnika 
albo rezygnacji przez stronę z pełnomocnika z przyczyn natury subiektywnej. 
Zatem w tak określonej sytuacji, uzasadnionym wydatkiem będzie koszt 
ustanowienia jednego pełnomocnika w sprawie. 
 
Przewodniczący : Sędzia SN Jerzy Steckiewicz 
 
Sędziowie SN : Antoni Kapłon 
                                    Marek Pietruszyński (sprawozdawca) 
Prokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej płk Wojciech Marcinkowski 
Sąd Najwyższy w sprawie ppłk. rez. Krzysztofa Z., skazanego za popełnienie 
przestępstwa określonego w art. 207 § 1 k.k. i innych, po rozpoznaniu w Izbie 
Wojskowej na posiedzeniu w dniu 17 sierpnia 2006 r. zażalenia obrońcy 
skazanego i skazanego na postanowienie Wojskowego Sądu Okręgowego  
w W. z dnia 12 czerwca 2006 r. w przedmiocie kosztów procesu, po 
wysłuchaniu wniosku prokuratora oraz skazanego, 
uchylił zaskarżone postanowienie w części dotyczącej ustalenia wysokości 
wydatków Skarbu Państwa i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania 
Wojskowemu Sądowi Okręgowemu w W., a w pozostałym zakresie zaskarżone 
postanowienie utrzymał w mocy ( ... ) 
 

 
2
 
U Z A S A D N I E N I E 
 
 
Ppłk rez. Krzysztof Z. wyrokiem Wojskowego Sądu Okręgowego  
w W. z dnia 21 grudnia 2005 r., został skazany za popełnienie przestępstwa 
określonego w art. 207 § 1 k.k. w zb. z art. 157 § 2 k.k. na karę 3 miesięcy 
pozbawienia wolności, której wykonanie warunkowo zawieszono na okres 
próby dwóch lat, zasądzając od skazanego zwrot kosztów sądowych na rzecz 
Skarbu Państwa. 
 
Wyrok ten zaskarżony został apelacjami przez obrońcę skazanego  
i prokuratora. Sąd Najwyższy – Izba Wojskowa wyrokiem z dnia 26 kwietnia 
2006 r., zmienił zaskarżony wyrok i uznał skazanego za winnego popełnienia 
przestępstwa określonego w art. 207 § 1 k.k. i wymierzył za to karę 3 miesięcy 
pozbawienia 
wolności 
oraz 
za 
winnego 
popełnienia 
przestępstwa 
przewidzianego w art. 157 § 3 k.k. w zw. z art. 157 § 1 k.k. i orzekł za to karę 3 
miesięcy pozbawienia wolności. Jako karę łączną wymierzono karę 3 miesięcy 
pozbawienia wolności i wykonanie jej warunkowo zawieszono na okres próby 
dwóch 
lat, 
obciążając 
skazanego 
kosztami 
sądowymi 
postępowania 
odwoławczego. 
 
Wojskowy Sąd Okręgowy w W. postanowieniem z dnia 12 czerwca 
2006r., wobec niezamieszczenia w wyrokach rozstrzygnięć o wydatkach 
postępowania karnego poniesionych przez Skarb Państwa oraz wydatkach 
poniesionych na rzecz oskarżyciela posiłkowego, ustalił wysokość wydatków 
Skarbu Państwa w związku z zakończonym postępowaniem karnym na kwotę 
5.529,96 zł oraz wysokość wydatków na rzecz oskarżyciela posiłkowego na 
kwotę 11.284,00 zł. W uzasadnieniu postanowienia sąd stwierdził, że kwota 
5.529,96 zł to należne Skarbowi Państwa koszty procesu, uwzględniające oprócz 
wydatków postępowania przygotowawczego (228,20 zł), wydatki postępowania 

 
3
sądowego w wysokości 5.241,76 zł (opinie biegłych, zwrot należności świadka, 
zwrot kosztów badań, ryczałt za doręczenia) i opłata. 
 
Na to postanowienie zażalenie wnieśli  obrońca skazanego i skazany. 
 
Obrońca skazanego zarzucił rozstrzygnięciu brak określenia wysokości 
poszczególnych wydatków składających się na ogólną sumę ustalonych 
wydatków Skarbu Państwa, związanych z zakończonym postępowaniem 
karnym, co uniemożliwia zbadanie zasadności ustaleń dokonanych przez sąd. 
Zarzucił również, że wobec ostatecznego rozstrzygnięcia, uznającego skazanego 
za winnego popełnienia czynu określonego w art. 157 § 3 k.k., a więc  
o mniejszej szkodliwości, zmniejszeniu powinna ulec wysokość kosztów 
procesu, które obciążają skazanego. Skarżący podniósł również, że sąd nie 
rozważył, iż rachunek za badania audiometryczne nie został wystawiony na 
rzecz oskarżycielki posiłkowej. Zarzucił nadto, że brak było podstaw, aby sąd 
zobowiązał skazanego do ponoszenia wszystkich wydatków związanych  
z ustanowieniem  kolejnych pełnomocników oskarżycielki posiłkowej. 
 
W konkluzji wniósł o uchylenie postanowienia i przekazanie sprawy do 
ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. 
 
Skazany zarzucił orzeczeniu, podobnie jak jego obrońca, brak określenia 
wysokości poszczególnych wydatków, uwzględnionych w końcowej sumie 
wydatków poniesionych przez Skarb Państwa, co uniemożliwiło kontrolę 
zasadności takiego rozstrzygnięcia. Nadto wniósł o zwolnienie go od zapłaty 
części kosztów postępowania za pierwszą instancję, a to z uwagi na brak 
rozstrzygnięcia w przedmiocie tych kosztów w orzeczeniu Sądu pierwszej 
instancji. 
 
Na podstawie tych okoliczności wniósł o uchylenie zaskarżonego 
postanowienia. 
 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje. 
 
Sąd odwoławczy prowadząc kontrolę, na skutek wniesionego zażalenia, 
rozstrzygnięcia uzupełniającego w przedmiocie kosztów procesu, bada 

 
4
prawidłowość orzeczenia pod względem rachunkowym i formalnym, ale także 
może dokonać sprawdzenia zasadności określonych wpłat dokonanych w toku 
postępowania sądowego (uchwała SN z dnia 17 września 1997 r., I KZP 18/97, 
OSNKW 1997, z. 11-12, poz. 91). Ustalenie przez Sąd pierwszej instancji 
wysokości wydatków, poniesionych przez Skarb Państwa w toku postępowania 
karnego przez wskazanie ogólnej sumy wszystkich wydatków, bez określenia 
poszczególnych wydatków  (poza wydatkami postępowania przygotowawczego) 
składających się na tę sumę i powiązania ich z konkretnymi czynnościami 
procesowymi, czyni niemożliwym przeprowadzenie kontroli poprawności 
rozstrzygnięcia sądu. Treść orzeczenia nie daje również podstawy do 
rozstrzygnięcia zarzutów, dotyczących zasadności zaliczenia wskazanych 
wydatków  do kosztów sądowych. 
 
Z tych względów, uznając zasadność zarzutów zażaleń, należało uchylić 
zaskarżone orzeczenie w części dotyczącej ustalenia wydatków Skarbu Państwa 
i sprawę przekazać, w tym zakresie, do ponownego rozpoznania sądowi 
pierwszej instancji. 
 
Przy 
ponownym 
rozpoznaniu 
sprawy 
sąd 
powinien 
dokonać 
szczegółowego ustalenia wydatków poniesionych przez Skarb Państwa  
w postępowaniu karnym. 
 
Rozważając kolejny zarzut zażalenia obrońcy skazanego Sąd Najwyższy 
pragnie wskazać, że przepis art. 616 § 1 pkt 2 k.p.k. statuuje zasadę, że 
uzasadnionym wydatkiem, wchodzącym w skład kosztów procesu, jest ten 
związany z ustanowieniem w sprawie jednego pełnomocnika. Wykładnia 
gramatyczna tego przepisu prowadzi do wniosku, że liczebnik użyty w jego 
treści wskazuje nie to, ilu pełnomocników może strona ustanowić w sprawie, 
gdyż to określa art. 88 § 1 w zw. z art. 77 k.p.k., ale za ustanowienie ilu może 
oczekiwać zwrotu wydatków, w przypadku określonego zakończenia procesu 
karnego. Zatem w sytuacji ustanowienia przez stronę w sprawie równocześnie 

 
5
trzech pełnomocników, za uzasadniony wydatek zostanie uznany ten, 
poniesiony na ustanowienie jednego pełnomocnika. 
 
Jakie jednak zająć stanowisko w przedmiocie wydatków poniesionych 
przez stronę na ustanowienie w sprawie, nie równocześnie, a w kolejności 
więcej niż jednego pełnomocnika? Czy uznać, że wydatki poniesione na 
ustanowienie wszystkich pełnomocników procesowych wchodzą w skład 
kosztów procesu, czy też uznać, że tylko wydatki wyłożone na ustanowienie 
jednego pełnomocnika zaliczyć należy do tych kosztów. Interpretacja 
gramatyczna przepisu §1 pkt 2 art. 616 k.p.k. prowadzi do stwierdzenia, że do 
uzasadnionych wydatków strony, wchodzących w skład kosztów procesu, należą 
wydatki poniesione przez stronę na ustanowienie w sprawie wszystkich 
kolejnych pełnomocników, gdyż każdy z nich, na określonym etapie 
postępowania 
karnego, 
był 
ustanowiony 
jedynym 
pełnomocnikiem 
procesowym. Z treści uzasadnienia orzeczenia wynika, że taką interpretację 
przyjął Sąd pierwszej instancji. Inna interpretacja nawiązująca do celu 
analizowanego przepisu, limitującego wysokość wydatków, wchodzących  
w skład kosztów procesu, daje podstawę do uznania za uzasadnione tylko 
wydatki poniesione na ustanowienie w sprawie jednego pełnomocnika, nawet 
gdyby w sprawie ustanowiony został, nie równocześnie, a kolejno więcej niż 
jeden pełnomocnik. 
 
Jednak te obie interpretacje oderwane od unormowań, przewidzianych  
w procesie cywilnym, dotyczących zwrotu kosztów procesu (w tym wydatków 
poniesionych na wynagrodzenie adwokata), które po myśli art. 89 k.p.k. 
należało odpowiednio uwzględnić w kwestiach dotyczących pełnomocnika 
ustanowionego w sprawie karnej, nie mogą być uznane za w pełni trafne. 
 
Zgodnie z treścią art. 98 § 1 k.p.c. – strona przegrywająca sprawę 
obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do 
celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu). Do niezbędnych 
kosztów procesu strony reprezentowanej przez adwokata zalicza się m.in. 

 
6
wynagrodzenie i wydatki jednego adwokata (art. 98 § 3 k.p.c.). Zatem koszty 
wynikające z równoczesnego umocowania w sprawie kilku adwokatów, z uwagi 
na zawiłość sprawy, czy z innych przyczyn, będą z reguły uznane za niezbędne 
tylko w granicach wydatków poniesionych na jednego adwokata (W. Siedlecki, 
Zarys postępowania cywilnego, Warszawa 1966 r., s. 180). Natomiast koszty 
dalszych, kolejno po sobie umocowanych pełnomocników nie mogą być uznane 
za niezbędne, jeżeli adwokat zrezygnował z pełnomocnictwa ze względu na 
nierzetelne działanie strony, albo jeżeli strona zrezygnowała z poprzedniego 
pełnomocnika z przyczyn natury  subiektywnej (por. T. Bukowski, 
Rozstrzyganie o kosztach procesu cywilnego, Warszawa 1971 r., s. 100-101 i T. 
Ereciński, J. Gudowski, M. Jędrzejewska, Komentarz do kodeksu postępowania 
cywilnego, tom I, Warszawa 2003 r., s. 257). Uwzględniając – po myśli art. 89 
k.p.k. – istniejące na gruncie procesu cywilnego unormowania i interpretacje,  
w zakresie zaliczania wydatków poniesionych na pełnomocnika procesowego do 
kosztów procesu stwierdzić należało, że w sytuacji ustanowienia w sprawie 
karnej jednego, a następnie dalszych kolejno po sobie umocowanych 
pełnomocników, do uzasadnionych wydatków w rozumieniu § 1 pkt 2 art. 616 
k.p.k. nie zostaną zaliczone te poniesione na ustanowienie w sprawie dalszych 
pełnomocników wtedy, gdy rozwiązanie umowy o świadczenie pomocy prawnej 
nastąpiło z przyczyn leżących po stronie osoby udzielającej pełnomocnictwa,  
a to nierzetelności strony wobec pełnomocnika albo rezygnacji przez stronę  
z pełnomocnika z przyczyny natury subiektywnej. Zatem w tak określonej 
sytuacji, uzasadnionym wydatkiem będzie koszt ustanowienia jednego 
pełnomocnika w sprawie. Wysokość wydatków określona jest przez umowę 
pełnomocnika ze stroną. Jeżeli należności te mieszczą się w granicach 
obowiązujących stawek (aktualnie określa je rozporządzenie Ministra 
Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności 
adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej 

 
7
pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.), to 
poniesione na ten cel wydatki przez stronę należy uznać za „ uzasadnione ”. 
 
W braku umowy sąd powinien określić wysokość wynagrodzenia 
adwokata, uwzględniając charakter i stopień zawiłości sprawy oraz wymagany 
nakład pracy ( orzeczenie SN z dnia 31 marca 1955 r., I CZ 316/54, OSN 1955, 
nr 4, poz. 89 i orzeczenie SN z dnia 25 stycznia 1978 r., II CZ 122/77, OSPiKA 
1979, nr 4, poz. 73 ). 
 
Przyjęcie przez Sąd Najwyższy innego stanowiska, niż w orzeczeniu sądu 
pierwszej instancji, co do określenia uzasadnionych wydatków strony, 
wchodzących w skład kosztów procesu, a więc podzielenie w części zarzutu 
środka odwoławczego, nie spowodowało konieczności zmiany wysokości 
wydatków określonych w tym orzeczeniu. Uwzględniając okoliczności sprawy, 
w tym również jej charakter, znaczną długotrwałość procesu, należało uznać za 
uzasadnione wydatki strony poniesione na ustanowienie reprezentacji 
procesowej. 
 
Co do wniosku o częściowe zwolnienie od ponoszenia kosztów procesu 
stwierdzić należało, że to w jakiej wysokości skazany ma ponosić koszty 
sądowe, rozstrzygnięte zostało w orzeczeniach sądów obu instancji i to ustalenie 
jest dla skazanego wiążące. Gdyby skazany nie był w stanie zapłacić ustalonych 
kosztów sądowych to może ubiegać się odrębnie o ich odroczenie, rozłożenie na 
raty bądź umorzenie. 
 
Zwolnienie 
skazanego 
od 
ponoszenia 
kosztów 
sądowych 
tego 
postępowania odwoławczego uzasadnione było jego sytuacją materialną. 
 
Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w postanowieniu.