WZ 24/04

60  
   
POSTANOWIENIE Z DNIA 23 MARCA 2004 R.  
WZ 24/04  
   
1. Wzruszenie prawomocnego postanowienia prokuratora o warunkowym 
umorzeniu 
postępowania 
karnego 
na 
podstawie 
przepisów 
Kodeksu 
postępowania karnego z 1969 r. następuje w trybie określonym przepisami 
rozdziału 56 Kodeksu postępowania karnego z 1997 r., a organem właściwym 
do rozpoznania wniosku o wznowienie tak zakończonego postępowania jest 
sąd.  
2. W wypadku, w którym postępowanie karne przeciwko żołnierzowi 
posiadającemu stopień majora bądź wyższy, warunkowo umorzył prokurator 
wojskowy na podstawie przepisów Kodeksu postępowania karnego z 1969 r., 
sądem właściwym do orzekania w przedmiocie wznowienia postępowania jest 
wojskowy sąd okręgowy, jeżeli tylko postępowanie to nie zakończyło się jego 
orzeczeniem lub orzeczeniem Sądu Najwyższego (art. 673 k.p.k. w zw. z art. 8 
in fine przep. wprow. k.p.k.).    
   
Przewodniczący: Sędzia SN Z. Stefaniak.  
Sędziowie SN: A. Kapłon, A. Tomczyk (sprawozdawca).  
Prokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej: ppłk J. Żak.  
   
Sąd Najwyższy w sprawie mjr. rez. Andrzeja S., wobec którego prokurator 
wojskowy warunkowo umorzył postępowanie karne o czyny określone w art. 251 i 
247 § 1 k.k. z 1969 r., po rozpoznaniu w Izbie Wojskowej na posiedzeniu w dniu 23 
marca 2004 r., zażalenia pełnomocnika wnioskodawcy i prokuratora na 
postanowienie Wojskowego Sądu Okręgowego w W. z dnia 16 lutego 2004 r., 
stwierdzające niewłaściwość tego sądu do rozpoznania wniosku o wznowienie 
postępowania  
   
u c h yl i ł  zaskarżone p o s t a n o w i e n i e  i sprawę p r z e k a z a ł  Wojskowemu 
Sądowi Okręgowemu w W. do merytorycznego rozpoznania.  
   
U z a s a d n i e n i e :   
   
Postanowieniem z dnia 21 kwietnia 1997 r. Prokurator Wojskowej Prokuratury 
Garnizonowej w O. warunkowo umorzył „dochodzenie przeciwko mjr. Andrzejowi 
S.” o czyny określone w art. 251 i 247 § 1 k.k. z 1969 r.  
Wyznaczył też roczny okres próby i zobowiązał mjr. Andrzeja S. do 
jednorazowego świadczenia pieniężnego na cel społeczny.  
W dniu 9 października 2003 r. mjr rez. Andrzej S. sporządził osobiście i złożył w 
Wojskowej Prokuraturze Okręgowej w W. wniosek o wznowienie „umorzonego 
postępowania przygotowawczego”, przywołując jako podstawę wznowienia 
postępowania art. 327 § 2 k.p.k.  
Wniosek ten prokurator Wojskowej Prokuratury Okręgowej w W. przesłał do 
Wojskowego Sądu Okręgowego w W., na zasadzie art. 118 § 3 k.p.k., wskazując w 
piśmie z dnia 24 października 2003 r., iż jest to wniosek „o wznowienie 
postępowania karnego prawomocnie warunkowo umorzonego ...”, „... sporządzony 

bez zachowania rygorów płynących z art. 545 § 2 k.p.k.”.  
Zarządzeniem z dnia 27 października 2003 r. Prezes Wojskowego Sądu 
Okręgowego w W. wniosek mjr. rez. Andrzeja S., w opisanym kształcie, skierował 
na posiedzenie.  
Przed terminem posiedzenia Andrzej S. złożył wniosek o ustanowienie adwokata 
z urzędu, i zarządzeniem z dnia 18 listopada 2003 r. wyznaczono mu na podstawie 
art. 78 § 1 k.p.k. obrońcę z urzędu.  
W dniu 20 listopada 2003 r. Wojskowy Sąd Okręgowy w W. zwrócił się o 
nadesłanie akt spraw wymienionych we wniosku, zaś obrońca z urzędu oświadczył, 
iż po zapoznaniu się z aktami tych spraw podejmie decyzje w przedmiocie składania 
wniosku o wznowienie postępowania (protokół posiedzenia).  
W dniu 14 stycznia 2004 r. do Wojskowego Sądu Okręgowego w W. wpłynął 
wniosek o wznowienie postępowania w sprawie mjr. Andrzeja S., sporządzony i 
podpisany przez wyznaczonego obrońcę z urzędu.  
Natomiast na posiedzeniu w dniu 16 lutego 2004 r., po złożeniu sprawozdania 
przez sędziego sprawozdawcę i wysłuchaniu stron, zgodnie wnoszących o 
wznowienie postępowania, Wojskowy Sąd Okręgowy w W. wydał postanowienie, 
mocą którego uznał się niewłaściwym do rozpoznania wniosku mjr. rez. Andrzeja 
S., a wniosek przekazał według właściwości do rozpoznania Wojskowemu 
Prokuratorowi Okręgowemu w W.  
Postanowienie to zaskarżyli:  
– pełnomocnik wnioskodawcy, który zarzucił zaskarżonemu postanowieniu 
„obrazę 
przepisów 
postępowania 
polegającą 
na 
nierozważeniu 
w 
toku 
podejmowania decyzji różnic między warunkowym umorzeniem dochodzenia przez 
prokuratora (...) a umorzeniem dochodzenia” i wniósł „o uchylenie zaskarżonego 
postanowienia i przekazanie wniosku o wznowienie postępowania w sprawie mjr. 
rez. Andrzeja S. Wojskowemu Sądowi Okręgowemu w W., celem rozpoznania”,  
– prokurator Wojskowej Prokuratury Okręgowej w W., który zarzucił „obrazę 
przepisów postępowania, mającą wpływ na treść orzeczenia, a mianowicie art. 35 § 
1 k.p.k. i art. 327 § 2 k.p.k., poprzez uznanie, iż organem właściwym do 
rozpoznania wniosku o wznowienie prawomocnie warunkowo umorzonego 
postępowania przygotowawczego jest w aktualnym stanie prawnym Wojskowy 
Prokurator Okręgowy w W.” i wniósł o „uchylenie zaskarżonego postanowienia i 
przekazanie wniosku mjr. rez. Andrzeja S. do ponownego rozpoznania 
Wojskowemu Sądowi Okręgowemu w W.”.  
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:  
Zgodnie z art. 8 in fine ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Przepisy 
wprowadzające Kodeks postępowania karnego (Dz.U. Nr 89, poz. 556 ze zm.) „... 
po zapadnięciu prawomocnego orzeczenia postępowanie toczy się według 
przepisów Kodeksu postępowania karnego”. Postępowanie objęte wnioskiem 
zostało prawomocnie zakończone, a więc nie budzi najmniejszej wątpliwości, w 
świetle przytoczonego unormowania, że zastosowanie mają przepisy aktualnie 
obowiązującego Kodeksu postępowania karnego. Kodeks ten przewiduje możliwość 
wznowienia m.in.: po pierwsze prawomocnie umorzonego postępowania 
przygotowawczego (art. 327 § 2) i po wtóre prawomocnie umorzonego lub 
warunkowo umorzonego przez sąd postępowania karnego (art. 540 § 1 pkt 2 lit. c).  
Żaden z tych przepisów nie stanowi wprost podstawy wzruszenia objętego 
wnioskiem postępowania, gdyż postępowanie karne umorzono warunkowo (a nie 
bezwarunkowo, jak przewiduje to przepis art. 327 § 2 k.p.k.), a postępowanie to 

zostało zakończone postanowieniem prokuratora, i w żadnym etapie nie było 
postępowaniem sądowym (czego wymaga art. 540 § 1 k.p.k.). Niezbędne jest więc 
poszukiwanie rozwiązania dającego możliwość wzruszenia takiego orzeczenia, 
ponieważ nie do zaakceptowania byłoby stanowisko o niedopuszczalności wniosku 
o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem 
prokuratora warunkowo umarzającym postępowanie karne z tego choćby powodu, 
że prawomocnie warunkowo umorzone postępowanie karne może być wzruszone 
według aktualnie obowiązujących przepisów (art. 540 § 1 pkt 2 lit. c k.p.k.), i mogło 
być wzruszone według przepisów dotychczasowych (art. 294 k.p.k. z 1969 r.). Nie 
można więc tolerować sytuacji, w której tylko z powodu zmiany stanu prawnego 
wystąpiłby brak proceduralnych możliwości wzruszenia takiego postanowienia.  
W zaistniałej sytuacji faktycznej i prawnej nasuwa się pytanie czy można 
stosować analogię iuris dla wypełnienia powstałej luki. Zdaniem Sądu Najwyższego 
zastosowanie analogii iuris jest konieczne z przyczyn wskazanych wyżej, a zarazem 
dopuszczalne, bowiem będzie ona stosowana wyłącznie na korzyść osób, wobec 
których prokurator warunkowo umorzył postępowanie karne.    
Wybierając właściwy tryb postępowania, należy opowiedzieć się za trybem 
określonym w rozdziale 56 Kodeksu postępowania karnego. Wszak właśnie 
zamieszczone w nim przepisy przewidują możliwość wznowienia postępowania 
zakończonego prawomocnym orzeczeniem warunkowo umarzającym postępowanie 
karne. Odmienne stanowisko, zaprezentowane w zaskarżonym postanowieniu 
Wojskowego Sądu Okręgowego w W., nie może być uwzględnione, ponieważ:  
– po pierwsze postanowienie prokuratora o warunkowym umorzeniu 
postępowania karnego nie może być zrównane z postanowieniem o umorzeniu 
postępowania przygotowawczego, gdyż to pierwsze w istocie rozstrzyga w 
przedmiocie odpowiedzialności karnej sprawcy czynu zabronionego. Umorzenie zaś 
bezwarunkowe, najogólniej mówiąc, ma miejsce wtedy, gdy nie zaistniały warunki 
do sporządzenia aktu oskarżenia bądź wniosku o warunkowe umorzenie 
postępowania karnego;    
– po drugie wznowienie tak umorzonego postępowania w trybie art. 327 § 2 
k.p.k. prowadzić musi do działań niekorzystnych dla podejrzanego, gdyż zaistnienie 
warunków w tym przepisie wskazanych ma spowodować – w zamierzeniu 
ustawodawcy – podjęcie działań zmierzających do realizacji zasadniczego celu 
postępowania karnego, jakim jest pociągnięcie sprawcy do odpowiedzialności 
karnej. O tym kierunku wznowienia jednoznacznie świadczy treść zdania drugiego 
przepisu art. 327 § 2 k.p.k. To zaś wyklucza możliwość stosowania analogii;  
– po trzecie uznanie właściwości prokuratora do rozpoznania wniosku o 
wznowienie postępowania karnego zakończonego prawomocnym postanowieniem o 
warunkowym umorzeniu postępowania karnego doprowadziłoby do złamania 
konstytucyjnej zasady, wyrażonej w art. 175 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej 
Polskiej, a stanowiącej, iż wymiar sprawiedliwości w Rzeczypospolitej Polskiej 
sprawują Sąd Najwyższy, sądy powszechne, sądy administracyjne i sądy wojskowe. 
Zasada ta, uszczegółowiona w przepisach ustaw ustrojowych [por. przykładowo art. 
1 § 2 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U. 
Nr 98, poz. 1070 ze zm.), art. 1 § 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. – Prawo o 
ustroju sądów wojskowych (Dz.U. Nr 117, poz. 753 ze zm.)], urzeczywistniona 
została w przepisach Kodeksu postępowania karnego, przekazujących sądowi 
uprawnienie rozstrzygania o odpowiedzialności karnej konkretnej osoby. 
Przekazanie – w jakiejkolwiek części – prokuratorowi kompetencji do rozstrzygania 

w przedmiocie odpowiedzialności karnej danej osoby (a tym przecież jest 
rozpoznawanie wniosku o wznowienie postępowania) byłoby w istocie 
umożliwieniem mu sprawowania wymiaru sprawiedliwości i niedopuszczalnym 
odstępstwem od zasady sądowego orzekania w tym przedmiocie.  
Reasumując, wzruszenie prawomocnego postanowienia prokuratora warunkowo 
umarzającego postępowanie karne na podstawie przepisów Kodeksu postępowania 
karnego z 1969 r. może nastąpić w trybie przepisów Rozdziału 56 Kodeksu 
postępowania karnego z 1997 r., a organem właściwym do rozpoznania wniosku o 
wznowienie tak zakończonego postępowania jest sąd.  
Rozważenia wymaga kwestia właściwości sądu do rozpoznania wniosku o 
wznowienie postępowania w sprawach podlegających orzecznictwu sądów 
wojskowych. Ustawą bowiem z dnia 29 czerwca 1995 r. o zmianie Kodeksu 
postępowania karnego, ustawy o ustroju sądów wojskowych, ustawy o opłatach w 
sprawach karnych i ustawy o postępowaniu w sprawach nieletnich (Dz.U. Nr 89, 
poz. 443) w Kodeksie postępowania karnego dodano art. 572a (art. 1 pkt 64 cyt. 
wyżej ustawy) stanowiący m.in., że wojskowy sąd okręgowy orzeka w pierwszej 
instancji w sprawach o przestępstwa popełnione przez żołnierzy posiadających 
stopień majora i wyższy. Przepis ten obowiązywał w dacie wydawania w 
rozpoznawanej sprawie postanowienia o warunkowym umorzeniu postępowania 
karnego w stosunku do mjr. Andrzeja S. (podobny przepis – art. 654 § 1 pkt 1 k.p.k. 
– obowiązuje obecnie). Tym samym, sądem właściwym do rozpoznania sprawy 
oraz sądem właściwym do rozpoznania zażalenia na warunki umorzenia byłby 
wówczas Wojskowy Sąd Okręgowy w W. To zaś sugerować by mogło, że sądem 
właściwym do rozpoznania wniosku o wznowienie warunkowo umorzonego 
postępowania karnego byłby Sąd Najwyższy – Izba Wojskowa. Zgodnie jednak z 
literalnym brzmieniem art. 673 k.p.k. zasadą jest, że w sprawach podlegających 
orzecznictwu sądów wojskowych w kwestii wznowienia postępowania orzeka w 
składzie trzech sędziów wojskowy sąd okręgowy. Od tak określonej zasady ustawa 
przewiduje wyjątek i przekazuje orzekanie w kwestii wznowienia postępowania 
Izbie Wojskowej Sądu Najwyższego w sprawach zakończonych orzeczeniem 
wojskowego sądu okręgowego lub Sądu Najwyższego. Wyjątek nie podlega zaś 
wykładni rozszerzającej. Oznacza to, że wojskowy sąd okręgowy uprawniony jest 
do wznowienia postępowania w każdym wypadku, który nie mieści się w zakresie 
przewidzianego wyjątku.  
Analiza dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wskazuje, że w sprawie 
objętej wnioskiem o wznowienie Wojskowy Sąd Okręgowy w W. nie orzekał w 
ogóle, zgodnie więc z zasadą wyrażoną w art. 673 k.p.k. jest on właściwy do 
rozpoznania wniosku o wznowienie postępowania.  
Reasumując, w wypadku, w którym postępowanie karne przeciwko żołnierzowi 
posiadającemu stopień majora bądź wyższy, warunkowo umorzył prokurator 
wojskowy na podstawie przepisów Kodeksu postępowania karnego z 1969 r., sądem 
właściwym do orzekania w przedmiocie wznowienia postępowania jest wojskowy 
sąd okręgowy, jeżeli tylko postępowanie to nie zakończyło się jego orzeczeniem lub 
orzeczeniem Sądu Najwyższego (art. 673 k.p.k. w zw. z art. 8 in fine przep. wprow. 
k.p.k.).