WZ 2/06

POSTANOWIENIE Z DNIA 7 LUTEGO 2006 R.  
WZ 2/06  
   
Przewidziany w art. 22 § 1 k.k.w. obowiązek udziału obrońcy w posiedzeniu sądu, gdy 
zachodzi wypadek określony w art. 8 § 2 k.k.w., odnosi się także do posiedzenia 
mającego na celu przeprowadzenie dowodu dla sprawdzenia okoliczności podniesionych 
w zażaleniu skazanego, a mogących zdecydować o przychyleniu się do zażalenia na 
podstawie art. 20 § 2 k.k.w.  
   
Przewodniczący: sędzia SN A. Tomczyk.  
Prokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej: płk J. Balcerak.  
   
Sąd Najwyższy w sprawie mł. chor. rez. Grzegorza J., skazanego za przestępstwa 
określone w art. 345 § 2 i in. k.k., po rozpoznaniu w Izbie Wojskowej na posiedzeniu w dniu 
7 lutego 2006 r. zażalenia skazanego na postanowienie Wojskowego Sądu Okręgowego w P. 
z dnia 16 listopada 2005 r. w przedmiocie zarządzenia wykonania warunkowo zawieszonej 
kary łącznej roku i 8 miesięcy pozbawienia wolności, po wysłuchaniu wniosku Prokuratora 
oraz obrońcy skazanego  
   
p o s t a n o w i ł  u c h yl i ć  zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Wojskowemu 
Sądowi Okręgowemu w P. do ponownego rozpoznania (...).  
   
U z a s a d n i e n i e :   
   
Wyrokiem Wojskowego Sądu Okręgowego w P. z dnia 3 października 2002 r. Grzegorz J. 
został skazany za siedem przestępstw, za które wymierzono mu, w miejsce jednostkowych 
kar pozbawienia wolności, karę łączną roku i 8 miesięcy pozbawienia wolności. Wykonanie 
tej kary warunkowo zawieszono na trzyletni okres próby i oddano go w tym czasie pod dozór 
kuratora sądowego. Wyrok ten uprawomocnił się z dniem 31 października 2002 r.  
W dniu 1 sierpnia 2005 r. kurator zawodowy Sądu Rejonowego w K. sporządził wniosek o 
zarządzenie wykonania warunkowo zawieszonej kary pozbawienia wolności, ponieważ 
Grzegorz J. po wydaniu wyroku, częściowo przed jego uprawomocnieniem, częściowo zaś w 
okresie próby dopuścił się przestępstw umyślnych, za które skazano go prawomocnym 
wyrokiem Sądu Rejonowego w K. i wymierzono mu karę łączną roku pozbawienia wolności.  
Podczas rozpoznawania tego wniosku Wojskowy Sąd Okręgowy w P. powziął wątpliwości 
co do poczytalności skazanego i postanowił wyznaczyć mu obrońcę z urzędu, który tego 
samego dnia wstąpił do postępowania (protokół posiedzenia). W tym też dniu, tj. 16 listopada 
2005 r. Wojskowy Sąd Okręgowy w P. wydał postanowienie, na podstawie którego zarządził 
wobec skazanego Grzegorza J. wykonanie kary łącznej roku i 8 miesięcy pozbawienia 
wolności, orzeczonej wyrokiem tego Sądu z dnia 3 października 2002 r.  
Postanowienie to zaskarżył skazany, który w obszernym zażaleniu opisał własny obraz 
zdarzeń, jakie zaistniały po wydaniu wyroku przez Wojskowy Sąd Okręgowy w P. oraz 
uciążliwości wynikające z odbywania kary pozbawienia wolności orzeczonej wyrokiem Sądu 
Rejonowego w K. Nie stawiając zaskarżonemu orzeczeniu żadnych zarzutów, wniósł o 
umożliwienie mu szybkiego powrotu do społeczeństwa, by mógł swoją postawą wykazać, że 
jest osobą godną zaufania.  
W dniu 30 listopada 2005 r., podczas posiedzenia odbywanego w trybie art. 20 § 2 k.k.w., 
Wojskowy Sąd Okręgowy w P., na podstawie art. 1 § 2 k.k.w. w zw. z art. 97 k.p.k., postanowił 
„... zwrócić się do Sądu Okręgowego, V Wydziału Karno-Odwoławczego w K. o przesłanie 
opinii z badania psychiatrycznego wobec skazanego...”, po czym w dniu 7 grudnia 2005 r. 

odczytano nadesłaną dokumentację, znacznie wykraczającą ponad żądaną, a sąd postanowił 
zaliczyć te dokumenty w poczet materiału dowodowego (na podstawie art. 368 k.p.k., mimo że 
nikt wniosku dowodowego nie składał) oraz „przekazać zażalenie skazanego (...) Sądowi 
Najwyższemu (...) albowiem sąd (...) nie przychylił się do zażalenia (...), nadto nie pojawiły się 
żadne nowe okoliczności, które nie były znane sądowi wcześniej”.  
Dodać należy, że posiedzenie to odbyło się bez udziału stron i nikt nie był zawiadamiany o 
jego terminie i celu.  
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.  
Przed przystąpieniem do rozpoznania sprawy przez pryzmat treści zażalenia skazanego, 
należy rozważyć, czy i na ile postępowanie Wojskowego Sądu Okręgowego w P., 
prowadzone na podstawie art. 20 § 2 k.k.w., było prawidłowe, a w wypadku udzielenia 
odpowiedzi przeczącej – czy i ewentualnie jaki miało wpływ na treść wydanego wcześniej 
orzeczenia.  
Przepis art. 20 § 2 k.k.w. reguluje tryb postępowania z zażaleniem wnoszonym do sądu, 
który wydał zaskarżone postanowienie i stanowi, że zażalenie należy przekazać bezzwłocznie 
zarządzeniem wraz z aktami sprawy do sądu wyższej instancji, chyba że sąd orzekający w 
tym samym składzie przychyli się do zażalenia. Oznacza to, że przed przekazaniem zażalenia 
sądowi wyższej instancji sąd a quo ma obowiązek zająć stanowisko co do wniesionego środka 
odwoławczego. Jako że w postępowaniu wykonawczym sąd orzeka postanowieniem (art. 18 § 
1 k.k.w.), a możliwość przychylenia się do zażalenia zastrzeżono dla sądu i to orzekającego w 
tym samym składzie, przeto po przyjęciu zażalenia prezes sądu – o ile istnieje możliwość 
utworzenia tego samego składu, co akurat w postępowaniu wykonawczym, w którym sąd 
orzeka jednoosobowo, z reguły nie powinno nastręczać kłopotów – kieruje sprawę na 
posiedzenie, określając jego termin i cel. Zgodnie z przepisem art. 22 § 1 k.k.w., o terminie i 
celu takiego posiedzenia należy zawiadomić strony, a w razie potrzeby inne osoby w tym 
przepisie wskazane. Zarówno bowiem ten przepis, jak i przepis art. 20 § 2 k.k.w. zostały 
zamieszczone w tym samym Oddziale 2 Kodeksu karnego wykonawczego zatytułowanym 
„Postępowanie przed sądem” i nie zawierają one żadnych ograniczeń obowiązku 
zawiadamiania o terminie oraz celu posiedzenia, niezależnie od stadium postępowania (por. 
postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 10 lutego 1998 r., II KKN 494/97, OSNKW 1998, z. 
7– 8, poz. 39). Tak więc, mimo wyraźnej specyfiki postępowania prowadzonego w trybie art. 
20 § 2 k.k.w., nie ma żadnych racji prawnych, pozwalających na nierealizowanie tego 
obowiązku. Oczywiście niestawiennictwo zawiadomionych nie wstrzymuje rozpoznania 
sprawy, a więc posiedzenie możne się toczyć, chyba że nie stawił się obrońca skazanego, a 
zachodzą wypadki określone w art. 8 § 2 k.k.w., natomiast sąd nie orzeka na korzyść lub 
zgodnie z wnioskiem skazanego. Będzie to miało miejsce w wypadkach odbywania 
posiedzenia w przedmiocie ewentualnego przychylenia się do zażalenia wniesionego na 
niekorzyść skazanego oraz w sytuacji, w której sąd uzna, że nie zaistniały warunki 
umożliwiające przychyleniu się do zażalenia wniesionego na korzyść bądź na niekorzyść 
skazanego, ponieważ wówczas nie wydaje orzeczenia, trudno więc mówić o spełnieniu 
przesłanki orzekania na korzyść, czy zgodnie z wnioskiem skazanego.  
Obecność obrońcy w wypadkach określonych w art. 8 § 2 k.k.w. jest obowiązkowa 
również wtedy, gdy na posiedzeniu odbywanym w trybie art. 20 § 2 k.k.w. sąd przeprowadza 
postępowanie dowodowe. Sytuacja taka jest prawnie dopuszczalna, ponieważ ani przepisy 
Kodeksu 
karnego 
wykonawczego, 
ani 
stosowane 
odpowiednio 
w 
kwestiach 
nieuregulowanych w tym kodeksie przepisy Kodeksu postępowania karnego żadnych 
ograniczeń w tej mierze nie zawierają. Przecież, skoro przepis art. 20 § 2 k.k.w. nakłada na 
sąd a quo obowiązek przychylenia się do zażalenia, jeśli uważa je za słuszne, nie ma 
przeszkód, by dokonał on sprawdzenia okoliczności, na które powołuje się autor zażalenia. 
Może zaistnieć też sytuacja, w której potrzeba zweryfikowania zarzutów odwoławczych, 

będzie wymagała przeprowadzenia dowodu. Z uwagi jednak na specyfikę tego trybu 
postępowania, niedopuszczalne wydaje się przeprowadzanie postępowania dowodowego, co 
do istoty sprawy, bowiem postępowanie co do meritum zostało zakończone wydaniem 
nieprawomocnego orzeczenia. W sytuacji jednak, gdy sąd a quo decyduje się na 
przeprowadzenie dowodu, musi zachować wszystkie reguły takiego postępowania dotyczące 
sposobu przeprowadzenia dowodu, jego oceny oraz realizacji gwarancji procesowych stron 
postępowania wykonawczego, w szczególności prawa udziału w posiedzeniu obrońcy w 
wypadkach wskazanych w art. 8 § 2 k.k.w. W tym miejscu wypada jedynie podkreślić, że 
Kodeks karny wykonawczy nie zawiera żadnych wyłączeń, jeżeli chodzi o stosowanie art. 8 § 
2, wobec tego zasady obrony obowiązkowej oraz konsekwencje z tego płynące odnoszą się do 
wszystkich stadiów postępowania wykonawczego.  
W rozpoznawanej sprawie Wojskowy Sąd Okręgowy w P. naruszył w sposób rażący 
omawiane reguły. Po pierwsze, o terminie i celu posiedzenia nie zawiadomiono stron, w tym 
obrońcy wyznaczonego skazanemu w postępowaniu w przedmiocie wniosku kuratora 
sądowego o zarządzenie wykonania warunkowo zawieszonej kary pozbawienia wolności, co 
spowodowało, że żadna ze stron nie miała możliwości uczestniczenia w posiedzeniu. Po wtóre, 
w toku tego posiedzenia sąd postanowił zwrócić się do Sądu Okręgowego w K. o przesłanie 
opinii „z badania psychiatrycznego wobec skazanego”, przy czym nie wiadomo jakimi racjami 
się kierował, skoro nie wymagała tego treść zażalenia, zaś wątpliwości co do poczytalności 
skazanego powziął podczas rozpoznawania sprawy co do meritum , i to bez dokonywania 
wówczas jakichkolwiek czynności sprawdzających. Wreszcie po trzecie, na kolejnym terminie 
posiedzenia, nadal bez udziału stron, przeprowadził postępowanie dowodowe co do istoty 
sprawy, zaliczając nadesłaną mu, znacznie szerszą w porównaniu do żądanej, dokumentację w 
poczet materiału dowodowego i postanowił – wbrew wyraźnemu unormowaniu zawartemu w 
art. 20 § 2 k.k.w. – przekazać zażalenie Sądowi Najwyższemu.  
Jak z tego zestawienia wynika, przeprowadzone postępowanie dotknięte było szeregiem wad, 
szczególnie jednak naruszyło zakaz rozpoznawania sprawy pod nieobecność obrońcy, którego 
udział był obowiązkowy. Wystąpiła więc przyczyna wymieniona w art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k. w 
zw. z art. 1 § 2 k.k.w., co powoduje konieczność uchylenia orzeczenia niezależnie od granic 
zaskarżenia, podniesionych zarzutów oraz wpływu uchybienia na treść orzeczenia.  
Rzecz jednak w tym, że przyczyna ta zaistniała w szczególnym postępowaniu, toczącym 
się już po wydaniu merytorycznego orzeczenia co do istoty sprawy, orzeczenia zaskarżonego 
zażaleniem, do którego sąd mógł się co najwyżej przychylić. Nasuwa się więc pytanie natury 
zasadniczej, stawiane już na wstępie niniejszych rozważań, czy uchybienia tego 
postępowania, nawet te przybierające postać bezwzględnych przyczyn odwoławczych, mogą 
rzutować na ocenę postępowania co do istoty sprawy?  
Na tak postawione pytanie należy odpowiedzieć twierdząco. Wszak postępowanie w 
rozpoznawanej sprawie toczyło się przed sądem pierwszej instancji. W tym postępowaniu sąd 
a quo przeprowadził postępowanie dowodowe bez udziału obrońcy, którego obecność była 
obowiązkowa. Tym samym dał wyraz temu, że postępowanie dowodowe poprzedzające 
podjęcie decyzji co do treści zaskarżonego orzeczenia było niepełne i wymagało 
uzupełnienia. 
Uniemożliwienie 
zaś 
obrońcy 
wypowiedzenia 
się 
odnośnie 
do 
przeprowadzonych dowodów, ich wpływu na treść zaskarżonego orzeczenia, a zatem i na 
ocenę zasadności zażalenia, co było istotą tego postępowania, powoduje konieczność 
uchylenia zaskarżonego orzeczenia i przekazania sprawy Wojskowemu Sądowi Okręgowemu 
w P. do ponownego rozpoznania. Wniosek bowiem kuratora sądowego powinien być 
rozpoznany z właściwą dla istoty sprawy wnikliwością, z zachowaniem gwarancji 
procesowych stron, w tym skazanego, a orzeczenie oparte o całokształt zebranego i 
ujawnionego w sprawie materiału dowodowego, ocenionego zgodnie z obowiązującymi w tej 
mierze regułami.  

Z przytoczonych powodów należało orzec jak na wstępie.