WSP 3/11

POSTANOWIENIE Z DNIA 14 WRZEŚNIA 2011 R. WSP 3/11 Strona postępowania prowadzonego na podstawie przepisów ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Pań- stwa Polskiego (Dz. U. Nr 34, poz. 149 ze zm.) jest uprawniona do wnie- sienia skargi na przewlekłość tego postępowania, mimo niewymienienia jej wśród podmiotów wskazanych w art. 3 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowa- niu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz. U. Nr 179, poz. 1843 ze zm.). Przewodniczący: sędzia SN J. B. Rychlicki. Sędziowie SN: A. Kapłon, A. Tomczyk (sprawozdawca). Sąd Najwyższy z wniosku Jana O. o uznanie za nieważne orzeczenia Sądu Wojskowego w L., na posiedzeniu w Izbie Wojskowej w dniu 14 września 2011 r., z powodu skargi Zofii O. na przewlekłość postępowania Wojskowego Sądu Okręgowego w W. w tej sprawie, o d r z u c i ł skargę (...). UZASADNIENIE 2 W dniu 11 stycznia 2007 r. do Wojskowego Sądu Okręgowego w W. wpłynął wniosek Jana O. „o wydanie orzeczenia w przedmiocie uznania za nieważne orzeczenia wydanego (prawdopodobnie) 12 marca 1946 r. przez ówczesny Sąd Wojskowy w L.”. W dniu 20 listopada 2007 r. Jan O. zmarł, zaś jego żona Zofia O. w dniu 9 listopada 2010 r. złożyła oświadczenie o woli występowania w spra- wie w charakterze wnioskodawcy i podtrzymała wniosek zmarłego męża oraz wniosła o odtworzenie akt postępowania, których wniosek Jana O. do- tyczył. W dniu 13 lipca 2011 r. pełnomocnik Zofii O., ustanowiony w postę- powaniu z wniosku o uznanie orzeczenia za nieważne oraz dodatkowo umocowany „do sporządzenia, wniesienia a także popierania skargi na przewlekłość postępowania...” sporządził skargę na „...przewlekłość postę- powania w sprawie toczącej się przed Wojskowym Sądem Okręgowym w W. pod sygn. akt (...) i wniósł o: - przyjęcie skargi do rozpoznania; - rozpoznanie skargi w terminie 2 miesięcy licząc od dnia złożenia skargi (...); - stwierdzenie przewlekłości postępowania w sprawie; - zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów sądowych w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych”. Skarga ta wpłynęła do Wojskowego Sądu Okręgowego w W. w dniu 26 lipca 2011 r., zaś do Sądu Najwyższego trzy dni później. Rozstrzygając w przedmiocie skargi, Sąd Najwyższy zważył, co na- stępuje. Na wstępie rozważań należało rozstrzygnąć, czy skarga na przewle- kłość postępowania w przedmiocie wniosku o uznanie orzeczenia za nie- ważne, a więc prowadzonego w trybie przepisów ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjo- 3 nowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (Dz. U. Nr 34, poz. 149 ze zm. – przywoływana dalej jako ustawa lutowa) jest w ogóle dopuszczalna. Z jednej bowiem strony mamy do czynienia z postępowaniem sądowym prowadzonym na mocy przepisów ustawowych, a więc postępowaniem, o którym mowa w tytule ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz. U. Nr 179, poz. 1843 ze zm. – przywoływana dalej jako ustawa o skardze), z drugiej zaś z regulacją zawartą w art. 3 tej ustawy, w której wśród upraw- nionych do wniesienia skargi nie wymienia się stron postępowania prowa- dzonego wg przepisów ustawy lutowej. Nasuwa się więc pytanie, czy de- cydującym o dopuszczalności skargi na przewlekłość postępowania sądo- wego powinien być tytuł ustawy i niewątpliwa wola ustawodawcy stworze- nia odpowiadającego wymaganiom Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.) krajowego środka odwoławczego w rozumieniu art. 13 Konwencji (por. uzasadnienie projektu ustawy o skar- dze i ustawy ją zmieniającej z dnia 20 lutego 2009 r. – Sejm Rzeczypospo- litej Polskiej – odpowiednio: IV Kadencja, druk nr 2256; VI Kadencja, druk nr 1281), czy też niepełna regulacja art. 3 ustawy o skardze. Niedoskona- łość unormowań zawartych w ustawie o skardze była już przedmiotem wie- lu wypowiedzi, w szczególności Sądu Najwyższego, który np. przyznał uprawnienie do wniesienia skargi osobie, która wprawdzie stroną postępo- wania karnego nie była, ale z racji szczególnej pozycji w postępowaniu przysługiwały jej uprawnienia strony, a więc i prawo do skargi na przewle- kłość postępowania. Rozpoznawana skarga to kolejny dowód na to, że katalog uprawnio- nych do wniesienia skargi nie jest katalogiem zamkniętym, trudno bowiem 4 odmówić stronie postępowania sądowego prawa do skargi. Byłoby to sprzeczne nie tylko z przywoływanym unormowaniem Konwencji, ale i z tytułem ustawy o skardze, określającym przedmiot regulacji i odzwiercie- dlającym wolę ustawodawcy. Podsumowując, należy stwierdzić, że strona postępowania o uznanie za nieważne orzeczenia prowadzonego w trybie ustawy lutowej jest upraw- niona do wniesienia skargi na przewlekłość tego postępowania. Nie ma bowiem żadnego racjonalnego argumentu przemawiającego za ogranicze- niem tego prawa akurat stronom tak specyficznego, pożądanego i – choć- by z racji wieku represjonowanych – wymagającego szczególnie sprawne- go prowadzenia postępowania. Dodatkowym argumentem przemawiającym za uznaniem dopusz- czalności skargi na przewlekłość tego postępowania jest to, że w kwestiach nieuregulowanych w ustawie lutowej stosuje się przepisy postępowania karnego. Można więc przyjąć, że postępowanie to toczy się w reżimie pro- cedury karnej, jest więc quasi postępowaniem karnym, tylko że skierowa- nym nie na wykrycie i pociągnięcie do odpowiedzialności karnej sprawcy przestępstwa, ale na zaspokojenie należnych praw osobom represjonowa- nym za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego. Ar- gument ten, będący wykładnią rozszerzającą, ale dopuszczalną, bo pro- gwarancyjną, pozwala na pogodzenie wymogów określonych w tytule ustawy z jej unormowaniami, gdyż daje możliwość wywiedzenia uprawnie- nia do skargi stronie postępowania o uznanie orzeczenia za nieważne z punktu 4. art. 3 ustawy o skardze, jako stronie postępowania toczącego się w reżimie przepisów regulujących postępowanie karne. Zważywszy więc, że w postępowaniu o uznanie orzeczenia za nieważne stosuje się posiłko- wo przepisy Kodeksu postępowania karnego (art. 3 ust. 4 ustawy lutowej), przeto i rozpoznanie skargi na przewlekłość postępowania odbywać się powinno według odpowiednio stosowanych przepisów o postępowaniu za- 5 żaleniowym w tym Kodeksie uregulowanym (art. 8 ust. 2 ustawy o skar- dze). Jak już wskazano we wstępnej części niniejszego uzasadnienia, Zo- fia O. podtrzymała wniosek zmarłego męża i wyraziła wolę uczestniczenia w postępowaniu w charakterze wnioskodawcy, korzystając z uprawnienia wynikającego z art. 3 ust. 1 ustawy lutowej. Uczyniła to w dniu 9 listopada 2010 r. i zasadnie można przyjąć, że z tą chwilą stała się stroną tego po- stępowania. Z tym więc też momentem nabyła prawo do rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie, a więc bez nieuzasadnionej zwłoki. We wcześniej toczącym się postępowaniu stroną nie była, tym samym więc jej prawo do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasad- nionej zwłoki naruszone być nie mogło. Jak z tego wynika, przedmiotem ewentualnego badania przez sąd właściwy do rozpoznania skargi przebie- gu postępowania mógłby być okres od dnia 9 listopada 2010 r. Lektura skargi wskazuje jednoznacznie, że żądanie stwierdzenia przewlekłości po- stępowania dotyczy okresu wcześniejszego. Autor skargi wprost zaś stwierdza, że z przebiegu aktualnie toczącego się postępowania wniosko- dawczyni jest zadowolona. Tym samym skarga nie spełnia wszystkich wy- mogów z art. 6 ust. 2 ustawy o skardze, tj. nie przytacza okoliczności uza- sadniających żądanie (pkt 2). Nie zawiera więc obligatoryjnego wymagania przewidzianego w ustawie o skardze, pozwalającego na merytoryczne roz- poznanie skargi. Wprawdzie przepis art. 6 zarówno w ustępie 1, jak i 2, określając wymagania stawiane skardze na przewlekłość postępowania używa wyrazu „powinna”, co sugerować by mogło brak obowiązku spełnie- nia tych wymogów. Powiązanie jednak owej powinności z uregulowaniem zawartym w art. 9 ust. 1 nie pozostawia wątpliwości, że skarga zdatna do merytorycznego rozpoznania musi wymagania z art. 6 ust. 2 zawierać. Skoro – jak wykazano – skarga będąca przedmiotem niniejszego po- stępowania nie spełnia tych wymagań, zawiera bowiem tylko żądanie 6 stwierdzenia przewlekłości postępowania w sprawie, której dotyczy, Sąd Najwyższy zobligowany był do jej odrzucenia, zgodnie z unormowaniem zawartym w art. 9 ust. 1 – bez wzywania do usunięcia braków. To z kolei rozstrzygnięcie powoduje konieczność zwrócenia skarżącej uiszczonej opłaty od skargi (art. 17 ust. 3 ustawy o skardze). Sąd Najwyższy nie uznał też za celowe zasądzenie kosztów zastęp- stwa procesowego w niniejszym postępowaniu przede wszystkim z uwagi na nieskuteczność skargi (art. 636 § 1 k.p.k. stosowany odpowiednio) oraz zasadę wynikającą z przepisu art. 620 k.p.k., który stanowi, że wydatki związane z ustanowieniem obrońcy lub pełnomocnika wykłada strona, któ- ra go ustanowiła. Brak stosownych regulacji w ustawie o skardze powoduje bowiem konieczność sięgnięcia do tych przepisów Kodeksu postępowania karnego, które normują zasady ponoszenia kosztów postępowania odwo- ławczego (art. 8 ust. 2 ustawy o skardze). Z przytoczonych powodów orzeczono jak na wstępie.