WO 2/09

50 POSTANOWIENIE Z DNIA 12 MARCA 2009 R. WO 2/09 Postanowienie sądu, utrzymujące w mocy lub zmieniające postano- wienie prokuratora o umorzeniu śledztwa kończy jedynie „postępowanie przygotowawcze”, a nie „postępowanie sądowe”, w związku z czym po uprawomocnieniu nie może być w ogóle uchylone w trybie wznowienia po- stępowania określonego przepisami rozdziału 56 Kodeksu postępowania karnego, a zatem również na podstawie art. 542 § 3 k.p.k., czyli z urzędu – w razie ujawnienia się uchybienia wymienionego w art. 439 § 1 k.p.k. Przewodniczący: sędzia SN J. Steckiewicz. Sędziowie SN: Z. Stefaniak, A. Tomczyk (sprawozdawca). Sąd Najwyższy bez udziału stron, w sprawie dotyczącej poświadcze- nia nieprawdy przez żołnierzy zawodowych z (...) w K., zakończonej posta- nowieniem Wojskowego Sądu Okręgowego w P. z dnia 2 marca 2004 r., w przedmiocie wznowienia postępowania z urzędu, p o s t a n o w i ł nie wznawiać postępowania. Z u z a s a d n i e n i a : W dniu 20 sierpnia 2003 r. mjr Krzysztof P. złożył do Wojskowej Pro- kuratury Garnizonowej w K. zawiadomienie, „... że w Wydziale Personalno- Wychowawczym (...) w K. doszło do (...) 1. poświadczenia nieprawdy 2. naruszenia ustawy o ochronie informacji niejawnych”. 2 Postanowieniem z dnia 19 września 2003r. Zastępca Wojskowego Prokuratora Garnizonowego w K. odmówił wszczęcia dochodzenia w spra- wie poświadczenia nieprawdy w rozkazie Komendanta (...) w K., z uwagi na niepopełnienie przestępstwa. Postanowieniem z dnia 4 listopada 2003 r. prokurator Wojskowej Prokuratury Okręgowej w P., uwzględniając zażalenie mjra Krzysztofa P., uchylił zaskarżone postanowienie oraz zlecił Wojskowej Prokuraturze Gar- nizonowej w K. wszczęcie i przeprowadzenie postępowania karnego. Postanowieniem z dnia 31 grudnia 2003 r. prokurator Wojskowej Prokuratury Garnizonowej w K. umorzył śledztwo w sprawie poświadczenia przez NN żołnierzy zawodowych (...) w K. w październiku 2002 r. i sierpniu 2003 r. nieprawdy we wniosku o zwolnienie z zawodowej służby wojskowej i w rozkazie Komendanta (...), z uwagi na niepopełnienie czynu zabronio- nego oraz w sprawie ujawnienia tajemnicy państwowej, z uwagi na brak danych dostatecznie uzasadniających podejrzenie popełnienia tego czynu. Postanowienie to zaskarżył w całości mjr Krzysztof P., przy czym odmówiono przyjęcia zażalenia w części dotyczącej ujawnienia tajemnicy państwowej, jako pochodzącego od osoby nieuprawnionej, co również za- skarżył ten oficer. Po rozpoznaniu zażaleń, Wojskowy Sąd Okręgowy w P. postanowie- niem z dnia 2 marca 2004 r. utrzymał w mocy zaskarżone zarządzenie o odmowie przyjęcia środka odwoławczego, zmienił zaskarżone postanowie- nie o umorzeniu śledztwa przez przyjęcie za podstawę umorzenia art. 17 § 1 pkt 2 k.p.k. „... tj. braku w rozpoznawanych zdarzeniach znamion czynu zabronionego”, a w pozostałym zakresie zaskarżone postanowienie utrzy- mał w mocy. W dniu 29 grudnia 2008 r. do Wojskowego Sądu Okręgowego w P. wpłynął wniosek pełnomocnika mjra Krzysztofa P. o wznowienie postępo- wania w sprawie zakończonej prawomocnym postanowieniem Wojskowego 3 Sądu Okręgowego w P. z dnia 2 marca 2004 r., (...), a to z powodu zaist- nienia bezwzględnej przyczyny odwoławczej wymienionej w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. - nienależytego obsadzenia sądu orzekającego. Wniosek ten przedstawiono do rozpoznania Sądowi Najwyższemu. Zarządzeniem z dnia 20 stycznia 2009 r. Przewodniczący Wydziału I Izby Wojskowej Sądu Najwyższego na podstawie art. 429 § 1 k.p.k. w zw. z art. 545 § 1 k.p.k. odmówił przyjęcia wniosku o wznowienie postępowania, jako niedopuszczalnego z mocy ustawy. Zarządzenie to uprawomocniło się z dniem 12 lutego 2009 r. W związku z tym Prezes Sądu Najwyższego kierujący pracami Izby Wojskowej, zarządzeniem z dnia 18 lutego 2009 r. wyznaczył termin posie- dzenia w przedmiocie wznowienia postępowania z urzędu. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. W świetle przepisów Kodeksu postępowania karnego wznawia się: a) prawomocnie umorzone postępowanie przygotowawcze w sytuacji i na warunkach wskazanych w art. 327 § 2, b) postępowanie sądowe zakończone prawomocnym orzeczeniem w wypadku stwierdzenia zaistnienia przyczyn wymienionych w art. 540, 540a, 542 § 3. W rozpoznawanej sprawie podstawą wznowienia postępowania mo- głoby być zaistnienie sytuacji, o której mowa w art. 542 § 3 k.p.k., a więc ujawnienia się jednego z uchybień wymienionych w art. 439 § 1 k.p.k., pod warunkiem jednak, że prawomocne orzeczenie sądu zapadłe w tej sprawie zostałoby uznane za kończące postępowanie sądowe. Tylko bowiem wznowienia postępowania sądowego dotyczy regulacja rozdziału 56 Ko- deksu postępowania karnego. Świadczy o tym nie tylko wyraźne sformuło- wanie zawarte w przepisach określających podstawy wznowienia postępo- wania, z którego wprost wynika, iż omawiana regulacja dotyczy postępo- wania sądowego zakończonego prawomocnym orzeczeniem, ale również 4 odrębna regulacja określająca zasady wznowienia postępowania przygo- towawczego. Kluczowe więc w rozpoznawanej sprawie staje się udzielenie odpo- wiedzi na pytanie, czy postanowienie sądu wydane na skutek zażalenia pokrzywdzonego na postanowienie o umorzeniu śledztwa w jego fazie in rem kończy postępowanie sądowe, czy też postępowanie przygotowawcze. Analiza przepisów regulujących tok postępowania w sprawie zażale- nia pokrzywdzonego na postanowienie o umorzeniu śledztwa wskazuje, że orzeczenie sądu wydane w tej materii kończy postępowanie przygotowaw- cze. Świadczy o tym m. in. zamieszczenie ich w rozdziale 38: „Czynności sądowe w postępowaniu przygotowawczym” Działu VII Kodeksu postępo- wania karnego zatytułowanego „Postępowanie przygotowawcze”. Gospo- darzem takiego postępowania jest – co nie ulega wątpliwości – prokurator, który decyduje o sposobie jego zakończenia. W sytuacji więc, kiedy decy- duje wydać orzeczenie kończące to postępowanie i nie składa wniosku ini- cjującego postępowanie sądowe (zgodnie z zasadą skargowości wyrażoną w art. 14 k.p.k.), czynności sądu mające na celu skontrolowanie tej decyzji nie mogą być uznane za postępowanie sądowe w rozumieniu przepisów procedury karnej, mimo że dokonuje ich sąd. Kontrola ta bowiem nie zmie- nia sposobu zakończenia postępowania przygotowawczego, może go je- dynie unicestwić, otwierając drogę do dalszego prowadzenia. Poza tym, postępowanie w rozpoznawanej sprawie toczyło się w fazie in rem, a nie przeciwko osobie, co powoduje, że nie jest możliwe nawet wznowienie po- stępowania przygotowawczego na podstawie art. 327 § 2 k.p.k. Tym bar- dziej trudno w takiej sytuacji uznać, że orzeczenie sądu, utrzymujące w mocy postanowienie prokuratora o umorzeniu postępowania przygotowaw- czego, kończy postępowanie sądowe i otwiera drogę do jego wznowienia w oparciu o przepisy rozdziału 56 Kodeksu postępowania karnego, w szcze- 5 gólności gdy postępowanie to może być podjęte w każdym czasie na mocy postanowienia prokuratora (art. 327 § 1 k.p.k.). Prezentowane rozumowanie w sposób istotny wspiera zmiana art. 521 k.p.k., dokonana ustawą z dnia 10 stycznia 2003 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania karnego, ustawy o świadku koronnym oraz ustawy o ochronie informacji niejawnych (Dz. U. Nr 17, poz. 155), którego nowe brzmienie: „Prokurator Generalny, a także Rzecznik Praw Obywatelskich, może wnieść kasację od każdego prawomocnego orzeczenia sądu koń- czącego postępowanie”, eliminujące ograniczenie możliwości wniesienia kasacji szczególnej od każdego prawomocnego orzeczenia kończącego postępowanie sądowe, miało m. in. na celu – według zamysłów ustawo- dawcy – objęcie ewentualną kontrolą kasacyjną Sądu Najwyższego posta- nowień sądów o utrzymaniu w mocy postanowienia prokuratora o umorze- niu postępowania oraz o odmowie wszczęcia śledztwa lub dochodzenia [por. uzasadnienie projektu ustawy – druk sejmowy nr 182 z 2001 r. oraz stenogram posiedzenia Komisji Nadzwyczajnej do spraw zmian w kodyfi- kacjach (Nr 9) z dnia 8 października 2002 r., Biuletyn nr 1027/IV]. Uznając zatem, że postanowienie sądu o utrzymaniu w mocy posta- nowienia prokuratora o umorzeniu postępowania przygotowawczego in rem nie jest orzeczeniem kończącym postępowanie sądowe, Sąd Najwyższy nie wznowił postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem Wojskowego Sądu Okręgowego w P. z dnia 2 marca 2004 r. w sprawie (...), dotkniętym również uchybieniem wskazanym w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. Jak wynika zaś z powyższych rozważań, rozstrzygnięcie to nie za- myka drogi do podjęcia próby wzruszenia tego orzeczenia w oparciu o ka- sację wywiedzioną na podstawie art. 521 k.p.k., jeśli tylko podmiot do tego uprawniony dostrzeże taką potrzebę. Z przytoczonych powodów Sąd Najwyższy orzekł jak na wstępie.