WK 8/06

WYROK  Z  DNIA  29  CZERWCA  2006  R. 
WK  8/06 
 
 
Przekroczenie przez żołnierza granic jednostki wojskowej w zamiarze 
samowolnego jej opuszczenia nie jest ostatnią czynnością zmierzającą 
bezpośrednio do dokonania przestępstwa określonego w art. 338 k.k., lecz 
stanowi już dokonanie tego przestępstwa. W związku z tym, w sytuacji w 
której żołnierz podążający w kierunku bramy wyjściowej w zamiarze samo-
wolnego opuszczenia jednostki, zostanie zatrzymany, zachodzi usiłowanie 
dokonania wskazanego przestępstwa (art. 13 § 1 k.k.) a nie przygotowanie 
do niego (art. 16 § 1 k.k.). 
 
Przewodniczący: sędzia SN M. Buliński. 
Sędziowie SN: W. Błuś (sprawozdawca), E. Matwijów. 
Prokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej: płk. J. Ciepłowski. 
 
Sąd Najwyższy w sprawie mar. rez. Aleksandra O., uniewinnionego 
od zarzutu popełnienia przestępstwa określonego art. 338 § 2 k.k., po roz-
poznaniu w Izbie Wojskowej na rozprawie w dniu 29 czerwca 2006 r. kasa-
cji, wniesionej na niekorzyść przez prokuratora Wojskowej Prokuratury 
Okręgowej w P. od wyroku Wojskowego Sądu Okręgowego w P. z dnia 27 
marca 2006 r., utrzymującego w mocy wyrok Wojskowego Sądu Garnizo-
nowego w S. z dnia 10 stycznia 2006 r. 
 
u c h y l i ł   wyrok Wojskowego Sądu Okręgowego w P. i utrzymany nim w 
mocy wyrok Wojskowego Sądu Garnizonowego w S. w części uniewinnia-
jącej mar. rez. Aleksandra O. od zarzutu popełnienia przestępstwa okre-

 
 
2 
ślonego w art. 338 § 2 k.k. i sprawę w tym zakresie   p r z e k a z a ł   Woj-
skowemu Sądowi Garnizonowemu w S. do ponownego rozpoznania. 
 
 
U Z A S A D N I E N I E 
 
Wojskowy Sąd Garnizonowy w S., wyrokiem z dnia 10 stycznia 2006 
r., uniewinnił mar. rez. Aleksandra O. od tego, że „w dniu 31 lipca 2005 r. o 
godz.1135 samowolnie opuścił wyznaczone miejsce przebywania Kompanię 
Pomostów Pływających w Jednostce Wojskowej w D. i samowolnie poza 
nią pozostawał od (powinno być „do” – uwaga SN) dnia 31 lipca 2005 r. 
godz.1210, kiedy to dobrowolnie powrócił na w/w pododdział”, tj. popełnie-
nia przestępstwa określonego w art. 338 § 2 k.k.  
Apelację od tego orzeczenia wniósł prokurator Wojskowej Prokuratu-
ry Garnizonowej w S. i zarzucając obrazę przepisów prawa materialnego, a 
mianowicie art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 338 § 2 k.k., przez uznanie, że mar. 
rez. Aleksander O. nie usiłował popełnić czynu w ten sposób, iż w dniu 31 
lipca 2005 r. około godz.1135 usiłował samowolnie opuścić Jednostkę Woj-
skową w D., jednakże zamiaru swojego nie zrealizował, gdyż został przez 
służbę dyżurną zatrzymany, wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i 
przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpozna-
nia.  
Prokurator Wojskowej Prokuratury Okręgowej w P. w dniu 7 marca 
2006 r. zmodyfikował apelację wniesioną przez prokuratora w ten sposób, 
że domagał się przyjęcia, iż „oskarżony wypełnił znamiona przestępstwa z 
art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 338 § 2 k.k., (…) polegającego na usiłowaniu 
samowolnego opuszczenia JW w D., czego nie osiągnął wskutek zatrzy-
mania przez osoby funkcyjne i służby dyżurne” i wniósł o umorzenie postę-

 
 
3 
powania o ten czyn wobec znikomej społecznej szkodliwości, a to na pod-
stawie art. 17 § 1 pkt 3 k.p.k. w zw. z art. 1 § 2 k.k. i art. 414 § 1 k.p.k.  
Wyrokiem Wojskowego Sądu Okręgowego w P. z dnia 27 marca 
2006 r., zaskarżone orzeczenie utrzymano w mocy.  
Kasację od tego orzeczenia złożył prokurator zarzucając orzeczeniu 
Sądu odwoławczego „rażące naruszenie obowiązującej ustawy karnej, a 
mianowicie przepisu art. 13 § 1 k.k., przez dokonanie jego błędnej, nie-
zgodnej z wolą ustawodawcy wykładni, mającej istotny wpływ na treść 
orzeczenia, a polegającej na przyjęciu, że zachowanie mar. rez. Aleksan-
dra O. sprowadzające się do opuszczenia budynku koszarowego z zamia-
rem samowolnego oddalenia się z jednostki i w dalszej kolejności zdecy-
dowane zmierzanie w kierunku bramy wejściowej celem jej przekroczenia, 
w trakcie czego został zatrzymany przez służby dyżurne, nie wypełniło 
znamion usiłowania popełnienia samowolnego oddalenia, lecz stanowiło 
wyłącznie niekaralne przygotowanie, co w rezultacie skutkowało uniewin-
nieniem (…) oskarżonego od zarzutu popełnienia przestępstwa z art. 13 § 
1 k.k. w zw. z art. 338 § 2 k.k., chociaż ustalony w postępowaniu stan fak-
tyczny jednoznacznie wskazywał, że wymieniony żołnierz spełnił wymogi 
odpowiedzialności za usiłowanie tegoż występku”. Podnosząc tak sformu-
łowany zarzut skarżący wniósł o uchylenie orzeczenia Sądu odwoławczego 
i utrzymanego nim w mocy wyroku Sądu pierwszej instancji i przekazanie 
sprawy w tym zakresie do ponownego rozpoznania .  
W toku rozprawy kasacyjnej prokurator Naczelnej Prokuratury Woj-
skowej podtrzymał zarzuty i wnioski zawarte w kasacji prokuratora Woj-
skowej Prokuratury Okręgowej w P.  
Sąd Najwyższy zważył , co następuje.  
Kasacja prokuratora jest zasadna.  
Zarówno Sąd pierwszej instancji, jak i Sąd odwoławczy szeroko umo-
tywowały swoje stanowisko odnośnie do podjętego rozstrzygnięcia, powo-

 
 
4 
łując przy tym szereg orzeczeń Sądu Najwyższego oraz przedstawiając 
stanowiska przedstawicieli nauki prawa odnośnie do pojęcia „usiłowania” w 
polskim prawie karnym. Wielość i różnorodność rozstrzygnięć Sądu Naj-
wyższego oraz poglądów prezentowanych przez doktrynę oznacza, że jest 
to materia trudna i skomplikowana . Przytacza je również skarga kasacyj-
na. Zgodzić się jednak należy, że podstawową kwestią, która wymaga 
ustalenia, jest oznaczenie momentu, kiedy mamy do czynienia z począt-
kiem usiłowania, a więc z sytuacją, o której możemy mówić, że sprawca 
swoim zachowaniem bezpośrednio zmierza do dokonania czynu zabronio-
nego (art. 13 § 1 k.k.). Zdaniem Sądu Najwyższego „bezpośrednio zmie-
rza” do dokonania czynu zabronionego ten sprawca, który według oceny 
społecznej rozpoczyna ostatnią fazę zachowania, które ma doprowadzić do 
realizacji znamion przestępstwa (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 
lutego 1997 r., III KRN 132/96 , Pr.iPr. 1997 , nr 9 , s.7; postanowienie Są-
du Najwyższego z dnia 1 kwietnia 2005 r., IV KK 309/04, OSNKW 2005, z. 
9, poz. 79 oraz  E. Kunze: Przygotowanie a usiłowanie (próba rozgranicze-
nia pojęć), WPP 1990 r., nr 3 , K. Buchała: Prawo karne materialne, War-
szawa1989, s. 360; A. Wąsek: Kodeks Karny, Komentarz, Gdańsk 1999, t. 
I, s. 194 ). Pamiętać przy tym trzeba, że ocena działania sprawcy musi być 
dokonywana w realiach konkretnej sprawy. I właśnie w tym kontekście na-
leży ocenić zachowanie oskarżonego w dniu 31 lipca 2005 r. Jak słusznie 
podniósł w uzasadnieniu swojego orzeczenia Sąd odwoławczy przestęp-
stwo określone w art. 338 k.k. jest, ogólnie rzecz ujmując, dokonane wtedy, 
gdy sprawca bez zgody swoich przełożonych opuści teren jednostki woj-
skowej oznaczony stosownymi granicami. Ponadto sąd ten dalej wywodzi, 
że „przekroczenie granic jednostki jest ostatnią czynnością zmierzającą 
bezpośrednio do popełnienia przestępstwa z art. 338 k.k.”, i z tego to zało-
żenia wyprowadza wniosek, iż oskarżony „opuszczając budynek koszarowy 
i biegnąc w kierunku bramy wyjściowej stwarzał warunki niezbędne do po-

 
 
5 
pełnienia występku z art. 338 k.k.”, a jeżeli tak, to gdy „został zatrzymany 
przez służbę dyżurną w odległości nie pozwalającej na bezpośrednie jej 
przekroczenie”, to mamy do czynienia z przygotowaniem do popełnienia 
przestępstwa, a nie usiłowaniem jego dokonania. Zdaniem Sądu Najwyż-
szego, pogląd ten nie może zostać zaakceptowany. W pierwszej kolejności 
należy zwrócić uwagę na fakt, że przekroczenie granic jednostki przez żoł-
nierza, po wyczerpaniu oczywiście pozostałych znamion przestępstwa sa-
mowolnego oddalenia, nie jest „ostatnią czynnością zmierzającą bezpo-
średnio do popełnienia przestępstwa”, a jest już dokonaniem tego występ-
ku. Również należy zauważyć, że zatrzymanie żołnierza „przez służbę dy-
żurną jednostki wojskowej w odległości nie pozwalającej na bezpośrednie 
przekroczenie” jej granic nie ma decydującego znaczenia dla przyjęcia usi-
łowania. Decydujące znaczenie ma, jak już wcześniej zaznaczono, ustale-
nie w realiach konkretnej sprawy, czy według społecznej oceny sprawca 
rozpoczął ostatnią fazę zachowania, które ma doprowadzić do realizacji 
znamion przestępstwa, w tym wypadku do przekroczenia granicy jednostki 
wojskowej. Zdaniem Sądu Najwyższego, mar. Aleksander O. biegnąc w 
kierunku bramy jednostki wojskowej z zamiarem samowolnego oddalenia 
się, co w sprawie nie budzi najmniejszych wątpliwości, zmierzał bezpo-
średnio do realizacji znamion występku określonego w art. 338 § 2 k.k. By-
ło to zdarzenie dynamiczne, prowadzące wprost do dokonania przestęp-
stwa. Okoliczność, że nie doszło do jego dokonania znajdowała się poza 
wolą sprawcy, była natomiast wynikiem działania służby dyżurnej jednostki 
wojskowej. Skoro zatem, zachowanie oskarżonego, zdaniem Sądu Naj-
wyższego, zmierzało bezpośrednio do popełnienia czynu zabronionego, to 
tym samym nie mogło być ono przygotowaniem do jego popełnienia. 
Z tych powodów należało uchylić zaskarżone orzeczenie Sądu odwo-
ławczego oraz utrzymane nim w mocy orzeczenie Sądu pierwszej instancji 
i sprawę przekazać Wojskowemu Sądowi Garnizonowemu w S. do ponow-

 
 
6 
nego rozpoznania. Sąd ten rozpoznając ponownie sprawę mar. rez. Alek-
sandra O. weźmie pod uwagę wyrażone przez Sąd Najwyższy zapatrywa-
nie prawne, a także powinien rozważyć, czy – zważywszy na okoliczności 
sprawy – nie mamy do czynienia z sytuacją, o której mowa w art. 17 § 1 pkt 
3 k.p.k. 
Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy orzekł jak na wstępie.