WK 27/03

WYROK Z DNIA 6 LUTEGO 2004 R. 
( WK 27/03 ) 
 
 
Sprawca, który znajdując się w stanie nietrzeźwości prowadzi pojazd i  
nie zachowując przy tym należytej ostrożności powoduje zagrożenie 
bezpieczeństwa w ruchu drogowym, dopuszcza się dwóch czynów zabronionych 
– przestępstwa określonego w art. 178 a § 1 k.k. oraz wykroczenia określonego 
w art. 86 § 2 k.w., z tym że za wykroczenie to nie orzeka się środka karnego w 
postaci zakazu prowadzenia pojazdów, a zatem art. 87 § 3 k.w. nie ma w takiej 
sytuacji zastosowania. 
 
Przewodniczący : Sędzia SN J. Steckiewicz ( sprawozdawca ) 
 
Sędziowie SN : B. Rychlicki, W. Maciak 
 
Prokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej : ppłk J. Żak 
Sąd Najwyższy w sprawie Damiana F., ukaranego za popełnienie wykroczenia 
określonego w art. 86 § 2 k.w., po rozpoznaniu w Izbie Wojskowej w dniu  
6 lutego 2004 r. kasacji, wniesionej na korzyść przez Naczelnego Prokuratora 
Wojskowego od wyroku Wojskowego Sądu Okręgowego w P. z dnia  
30 czerwca 2003 r., utrzymującego w mocy wyrok Wojskowego Sądu 
Garnizonowego w S. z dnia 15 kwietnia 2003 r., 
  
uchylił wyrok Wojskowego Sądu Okręgowego w P. i przekazał sprawę 
temu sądowi do ponownego rozpoznania. 
 
U z a s a d n i e n i e 
 
 
Wyrokiem Wojskowego Sądu Garnizonowego w S. z dnia 24 stycznia 
2003 r., który uprawomocnił się w pierwszej instancji, Damian F. skazany został 
za popełnienie przestępstwa określonego w art. 178 a § 1 k.k. na karę trzech 
miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na 

 
2
trzy lata oraz z orzeczeniem środka karnego – zakazu prowadzenia pojazdów 
mechanicznych na okres dwóch lat. 
 
Przypisany czyn polegał na tym, że oskarżony „ w dniu 27 października 
2002 r. około godz. 130 w m. K. woj. mazowieckie prowadził samochód marki 
Fiat 126 p znajdując się w stanie nietrzeźwości – 1,45 ‰  alkoholu w 
wydychanym powietrzu. ” 
 
Po wyłączeniu z akt sprawy części materiałów i przeprowadzonym 
dochodzeniu Żandarmeria Wojskowa w R. złożyła do Wojskowego Sądu 
Garnizonowego w S. wniosek o ukaranie Damiana F. za to, że „ w dniu 27 
października 2002 r. około godz. 130 w m. K. w woj. mazowieckiem prowadził 
pojazd mechaniczny marki Fiat 126 znajdując się w stanie nietrzeźwości – 1,45 
‰  alkoholu w wydychanym powietrzu i pomimo ( z powodu ? – dop. SN ) 
niesprawnego układu hamulcowego spowodował zagrożenie bezpieczeństwa w 
ruchu drogowym w ten sposób, że najechał na prawidłowo zaparkowany inny 
pojazd marki Fiat 126, uszkadzając go na kwotę 600 złotych na szkodę Pawła 
W. ”, tj. popełnienia wykroczenia określonego w art. 86 § 2 k.w. w zw. z art. 9 § 
1 k.w. 
 
Wyrokiem z dnia 15 kwietnia 2003 r. Wojskowy Sąd Garnizonowy w S. 
uznał Damiana F. za winnego opisanego wyżej wykroczenia, za które skazał go 
na karę 200 złotych grzywny oraz na podstawie art. 87 § 3 k.w. orzekł zakaz 
prowadzenia pojazdów silnikowych na okres 2 lat. 
 
Apelację od tego orzeczenia, na korzyść obwinionego, wniósł prokurator. 
 
Zarzucając „ obrazę przepisu prawa materialnego, a mianowicie art. 87 § 
3 k.w. poprzez jego błędne zastosowanie i przyjęcie, że obwiniony dopuścił się 
wykroczenia z art. 87 § 1 k.w., co spowodowało niezasadne orzeczenie zakazu 
prowadzenia pojazdów silnikowych ” postulował zmianę zaskarżonego wyroku 
„ poprzez wyeliminowanie z jego sentencji orzeczenia zakazu prowadzenia 
pojazdów silnikowych. ” 

 
3
 
Wojskowy Sąd Okręgowy w P. wyrokiem z dnia 30 czerwca 2003 r., 
zaskarżony wyrok utrzymał w mocy.  
 
Uzasadniając swoje orzeczenie sąd odwoławczy stwierdził, że skoro  
w pojęciu stanu nietrzeźwości mieści się również stan po użyciu alkoholu,  
o którym mowa w art. 87 § 1 k.w., to konsekwencją tego musiało być uznanie  
Damiana F. za winnego popełnienia wymienionego wykroczenia oraz 
orzeczenie zakazu prowadzenia pojazdów silnikowych. 
 
Naczelny Prokurator Wojskowy wniósł, na korzyść Damiana F., kasację 
od powołanych wcześniej wyroków Wojskowego Sądu Garnizonowego w S. i 
Wojskowego Sądu Okręgowego w P. 
 
Zarzucił : „ – rażące naruszenie prawa materialnego – przepisów art. 87 § 
1 i 3 k.w. oraz art. 9 § 1 k.w. i art. 10 § 1 zdanie pierwsze k.w., jak również art. 
178 a § 1 k.k., a polegające na niesłusznym uznaniu, że w niniejszej sprawie – w 
świetle art. 10 § 1 zdanie pierwsze k.w. a contrario – nie nastąpiła konsumpcja 
znamion wykroczenia z art. 87 § 1 k.w. przez znamiona przestępstwa z art. 178 
a § 1 k.k. i przez to 
- bezzasadne przypisanie obwinionemu dokonania wykroczenia 
zakwalifikowanego z art.. 86 § 2 k.w. w zw. z art. 9 § 1 k.w., z powodu 
rzekomego zrealizowania przez sprawcę także znamion wykroczenia z art. 87 
§ 1 k.w., a nie – jak należało – wyłącznie z art. 86 § 2 k.w., a w 
konsekwencji, 
- bezpodstawne wymierzenie środka karnego na podstawie art. 87 § 3 k.w., co 
miało istotny wpływ na treść zapadłych orzeczeń. ” 
Podnosząc te zarzuty autor kasacji postulował uchylenie w całości obu 
wskazanych w niej wyroków i przekazanie sprawy Wojskowemu Sądowi 
Garnizonowemu w S. do ponownego rozpoznania.  
 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje : 
 
Kasacja – co do zasady – jest uzasadniona. 

 
4
 
Punktem odniesienia do rozważań w rozpoznawanej sprawie było 
postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 28 marca 2002 r., sygn. I KZP 4/02 
( OSNKW 2002, z. 5-6, poz. 37 ), w którym wszechstronnie i wnikliwie 
ustosunkowano się do budzących wątpliwości, zwłaszcza w doktrynie, kwestii,  
a mianowicie oceny prawnej zachowania będącego w stanie nietrzeźwości 
prowadzącego pojazd mechaniczny, który w następstwie naruszenia zasad 
bezpieczeństwa w ruchu, powoduje wypadek. 
 
Podobnego rodzaju wątpliwości prawne, z tym że na styku przestępstw i 
wykroczeń przeciwko bezpieczeństwu i porządkowi w komunikacji, ujawniły 
się w orzecznictwie sądów wojskowych, czego przykładem jest rozpoznawana 
sprawa, ale również i inne, na co wskazał autor kasacji. Jak się zdaje, 
wątpliwości nasiliły się z chwilą wejścia w życie ustawy z dnia 14 kwietnia 
2000 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny ( Dz. U. Nr 48, poz. 548 ), która m.in. 
przekształciła w przestępstwo uprzednie wykroczenie polegające na 
prowadzeniu pojazdu mechanicznego w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem 
środka odurzającego ( dodanie art. 178 a § 1 k.k. ). 
 
Powstały zatem dwojakiego rodzaju niejasności, a mianowicie : jak 
należy kwalifikować zachowanie sprawcy, który prowadząc pojazd w stanie 
nietrzeźwości i niezachowując należytej ostrożności powoduje zagrożenie 
bezpieczeństwa w ruchu drogowym oraz czy w takiej sytuacji faktycznej można 
( należy ) i na jakiej podstawie orzec środek karny w postaci zakazu 
prowadzenia pojazdów. 
 
Wypowiadając się w tych kwestiach, sądy obu instancji w zaskarżonych 
wyrokach dopuściły się rażącego naruszenia wskazanych w kasacji przepisów 
prawa materialnego ( ustalenia faktyczne nie są podważane ), które miały  
( negatywny dla obwinionego ) wpływ na treść zapadłych orzeczeń. 
 
Przede wszystkim błędnie uznano, że Damian F. swoim zachowaniem 
wyczerpał również dyspozycję art. 87 § 1 k.w., a w konsekwencji 
nieprawidłowo orzeczono za to wykroczenie obligatoryjny środek karny w 

 
5
postaci zakazu prowadzenia pojazdów silnikowych. Występek określony w art. 
178 a § 1 k.k., za który prawomocnie skazano Damiana F. ma podobne 
znamiona jak wykroczenie określone w art. 87 § 1 k.w., poza jednym, a 
mianowicie stopniem zawartości alkoholu w organiźmie sprawcy. 
 
Nie może budzić wątpliwości, że w pojęciu stanu nietrzeźwości, którym 
posługuje się ustawodawca m.in. w art. 178 a § 1 i 2 k.k. mieści się również 
„ stan po użyciu alkoholu ”, o którym mowa w art. 87 § 1 k.w. ( patrz 
postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 czerwca 2002 r., sygn. akt I KZP 
14/02 ( OSP 2003/1-2 ). Skoro tak, to ustawowy typ przestępstwa określonego w 
art. 178 a § 1 k.k. w całości ( bez reszty ) pochłania znamiona wykroczenia 
określonego w art. 87 § 1 k.w. i dlatego sprawca czynu realizujący jednym 
zachowaniem znamiona wymienionego przestępstwa i wykroczenia, może 
odpowiadać wyłącznie za popełnienie przestępstwa. 
 
Krytycznego dnia zachowanie sprawcy nie ograniczało się jednak tylko 
do złamania wymogu trzeźwości w czasie prowadzenia pojazdu, co stwarzało 
potencjalne niebezpieczeństwo dla ruchu drogowego, ale również w wyniku 
niezachowania należytej ostrożności, spowodował on konkretne zagrożenie, 
którego efektem było uszkodzenie innego pojazdu. To zachowanie 
wyczerpywało znamiona wykroczenia określonego w art. 86 § 2 k.w. – przy 
czym niepotrzebnie w zaskarżonych kasacją wyrokach powołano dodatkowo art. 
9 § 1 k.w., bowiem – z przyczyn, o których mowa wcześniej – nie było zbiegu 
wykroczeń ( art. 87 § 1 k.w. ). 
 
Środek karny w postaci zakazu prowadzenia pojazdów na podstawie 
Kodeksu wykroczeń można orzec wyłącznie wówczas, gdy przepis szczególny 
to przewiduje lub zobowiązuje do takiego rozstrzygnięcia. Na marginesie należy 
zauważyć, że inaczej kwestię tę uregulowano w części ogólnej Kodeksu karnego  
( art. 42 k.k. ), ustanawiając możliwość lub obowiązek orzeczenia tego środka 
karnego w razie spełnienia wymienionych w tym przepisie przesłanek. 

 
6
 
Kodeks wykroczeń przewiduje fakultatywne ( art. 86 § 1 i art. 92 § 2 ) i 
obligatoryjne ( art. 87 § 1 i 2 oraz art. 93 § 1 ) orzekanie zakazu prowadzenia 
pojazdów, a zatem nie można tego środka orzec wobec sprawcy popełniającego 
wykroczenie określone w art. 86 § 2 k.w. ( z powołaniem jako podstawy art. 87 
§ 3 k.w. ), co jednak sąd pierwszej instancji uczynił, a zaakceptował sąd 
odwoławczy.  
 
Prima facie uregulowanie dotyczące art. 86 k.w. wydaje się paradoksalne, 
bowiem zaostrzona odpowiedzialność za niezachowanie należytej ostrożności 
może dotyczyć wyłącznie tych sprawców wykroczenia, którzy kierując 
pojazdem byli trzeźwi ( art. 86 § 3 k.w. w zw. z art. 86 § 1 k.w. ). Jeżeli jednak 
uwzględni się fakt, że prowadzący pojazd w stanie nietrzeźwości odpowiada 
również ( przede wszystkim ) za popełnienie przestępstwa ( art. 178 a § 1 k.k. ), 
za co zgodnie z art. 42 § 2 k.k. orzeka się zakaz prowadzenia wszelkich 
pojazdów mechanicznych albo pojazdów mechanicznych określonego rodzaju 
oraz świadczenie pieniężne, na podstawie art. 49 a § 1 k.k.,( ... )to uregulowanie 
takie jest całkowicie logiczne. 
 
Reasumując : sprawca, który znajdując się w stanie nietrzeźwości 
prowadzi pojazd i nie zachowując przy tym należytej ostrożności powoduje 
zagrożenie bezpieczeństwa w ruchu drogowym, dopuszcza się dwóch czynów 
zabronionych – przestępstwa określonego w art. 178 a § 1 k.k. oraz wykroczenia 
określonego w art. 86 § 2 k.w., z tym że za wykroczenie to nie orzeka się środka 
karnego w postaci zakazu prowadzenia pojazdów, a zatem art. 87 § 3 k.w. nie 
ma w takiej sytuacji zastosowania. 
 
Sąd Najwyższy nie widział potrzeby uchylania obu zaskarżonych kasacją 
orzeczeń, uważa bowiem, że chociaż błędny jest również wyrok sądu pierwszej 
instancji, to jednak sąd odwoławczy będzie władny go poprawić, w związku z 
rozpoznaniem apelacji.  
      
    

 
7