WK 23/04

21  
   
WYROK Z DNIA 25 STYCZNIA 2005 R.  
WK 23/04  
   
1. „Organizowanie” innym osobom przekraczania wbrew przepisom granicy 
Rzeczypospolitej Polskiej (art. 264 § 3 k.k.) nie musi sprowadzać się wyłącznie 
do starań o zapewnienie samego fizycznego przekroczenia tej granicy wbrew 
przepisom. Może bowiem polegać również na staraniach o zapewnienie miejsc 
przechowania dla osób nielegalnie przekraczających granice Rzeczypospolitej 
Polskiej lub środków przewozu tychże osób do określonych miejsc.  
2. Za pomocnictwo do popełnienia przestępstwa polegającego na 
organizowaniu innym osobom przekraczania wbrew przepisom granicy 
Rzeczypospolitej Polskiej (art. 18 § 3 k.k. w zw. z art. 264 § 3 k.k.) odpowiadać 
może także ten, kto w zamiarze ułatwienia sprawcy dokonania tego czynu 
dostarcza mu środek przewozu dla przetransportowania osób po nielegalnym 
przekroczeniu przez nie wymienionej granicy do miejsca przechowania, jeżeli 
jest to wynikiem przyrzeczenia 
złożonego przed popełnieniem 
tego 
przestępstwa lub w trakcie jego popełniania.  
   
Przewodniczący: 
sędzia 
SN 
M.Pietruszyński 
(sprawozdawca).  
Sędziowie SN: W. Maciak, Z. Stefaniak.  
Prokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej: płk J. Żak.  
   
Sąd Najwyższy w sprawie plut. Zenona Z., oskarżonego o popełnienie 
przestępstwa określonego w art. 264 § 3 k.k. w zb. z art. 264 § 1 k.k. w zb. z art. 
264 § 2 k.k., po rozpoznaniu w Izbie Wojskowej na rozprawie w dniu 25 stycznia 
2005 r. kasacji, wniesionej przez prokuratora Wojskowej Prokuratury Okręgowej w 
P. od wyroku Wojskowego Sądu Okręgowego w P. z dnia 30 września 2004 r., 
utrzymującego w mocy wyrok Wojskowego Sądu Garnizonowego w W. z dnia 13 
lipca 2004 r.,  
   
u c h yl i ł  zaskarżony wyrok i utrzymany nim w mocy wyrok Wojskowego Sądu 
Garnizonowego w W. i sprawę plut. Zenona Z. p r z e k a z a ł  temu Sądowi do 
ponownego rozpoznania.  
   
U z a s a d n i e n i e :   
   
Plut. Zenon Z. został oskarżony o to, że w dniu 23 listopada 2001 r. w godzinach 
nocnych brał udział w zorganizowaniu obywatelom Afganistanu nielegalnego 
przekroczenia granicy RP wbrew przepisowi art. 14 ust. 1 ustawy z dnia 12 
października 1990 r. o ochronie granicy państwowej, w ten sposób, że udostępnił im 
środek transportu w postaci samochodu osobowego marki Opel Kadett i 
współdziałając z innymi osobami w bliżej nieokreślonym miejscu przekroczył 
granicę Rzeczpospolita Polska – Niemcy, zabierając do samochodu obywateli 
Afganistanu z zamiarem przewiezienia ich do Berlina, po czym w trakcie jazdy 
został zatrzymany na terenie Niemiec w miejscowości B., tj. o popełnienie 
przestępstwa określonego w art. 264 § 3 k.k. w zb. z art. 264 § 1 k.k. w zb. z art. 

264 § 2 k.k.  
Wojskowy Sąd Garnizonowy w W. wyrokiem z dnia 13 lipca 2004 r. uniewinnił 
plut. Zenona Z. od popełnienia zarzucanego mu czynu.  
Od tego wyroku apelację na niekorzyść oskarżonego wniósł prokurator. 
Wojskowy Sąd Okręgowy w P. wyrokiem z dnia 30 września 2003 r. utrzymał w 
mocy zaskarżony wyrok.  
Od tego wyroku kasację na niekorzyść oskarżonego wniósł prokurator 
Wojskowej Prokuratury Okręgowej w P.  
W kasacji zarzucił wyrokowi rażące naruszenie prawa materialnego, mające 
wpływ na treść orzeczenia, a to art. 264 § 3 k.k. w zb. z art. 264 § 1 k.k. w zb. art. 
264 § 2 k.k., polegające na niesłusznym uznaniu, na podstawie zgromadzonego 
materiału dowodowego, że oskarżony zabierając na terenie Niemiec czterech 
obywateli Afganistanu, z zamiarem dowiezienia ich do Berlina, nie dopuścił się 
współsprawstwa w zorganizowaniu innym osobom przekroczenia granicy RP 
wbrew przepisom ustawy z dnia 12 października 1990 r. o ochronie granicy 
państwowej, ani nie wypełnił znamion żadnego innego przestępstwa, w tym w 
szczególności polegającego na pomocnictwie do nielegalnego przekroczenia 
granicy, tj. czynu z art. 18 § 1 k.k. w zw. z art. 264 § 3 k.k. lub § 2, bądź 
poplecznictwie z art. 239 § 1 k.k.  
W konkluzji wniósł o uchylenie wyroku sądu odwoławczego oraz utrzymanego 
nim w mocy wyroku sądu pierwszej instancji i przekazanie sprawy do ponownego 
rozpoznania sądowi pierwszej instancji.  
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:  
Kasacja jest zasadna.  
Skonfrontowanie zarzutu kasacji z treścią wyroku sądu odwoławczego 
upoważnia do stwierdzenia, że zarzut ten, w podstawowej części, sprowadza się do 
akceptacji przez sąd odwoławczy błędnej interpretacji znamion art. 264 § 3 k.k., 
dokonanej przez sąd pierwszej instancji oraz nietrafnych rozważań tego sądu co do 
możliwości przypisania oskarżonemu zrealizowania jednej z form współdziałania w 
dokonaniu tego przestępstwa. Zarzut w tej części jest trafny. Analiza wyroku sądu 
odwoławczego, przeprowadzona przez Sąd Najwyższy we wskazanym zakresie 
zarzutu kasacji, dostarczyła argumentów wskazujących na istnienie w tym wyroku 
naruszeń prawa materialnego w postaci jego błędnej wykładni.  
W tej sytuacji Sąd Najwyższy nie czynił szerokich rozważań odnośnie do 
wskazanych w końcowym fragmencie zarzutu kasacji rozwiązań prawnych 
(odsyłających do dyspozycji art. 264 § 2 i art. 239 § 1 k.k.), na wypadek 
niepodzielenia zarzutu kasacji w zasadniczej części.  
Tym niemniej wskazać należało, że prezentowana w kasacji możliwość 
dokonania kwalifikacji ustalonego zachowania oskarżonego na podstawie art. 18 § 3 
k.k. w zw. z art. 264 § 2 k.k. nie znalazłaby punktu odniesienia w dokonanych w tej 
sprawie ustaleniach faktycznych. Rzecz bowiem w tym, że współdziałanie sprawcy 
z innymi osobami, mogące ułatwić nielegalne przekroczenie granicy, musi dokonać 
się z co najmniej dwiema dalszymi osobami. Współdziałający w dokonaniu takiego 
przestępstwa musi mieć wyobrażenie konkretnego czynu zabronionego, który ma 
być popełniony przez inne osoby. Takiego ustalenia w świetle zgromadzonych w tej 
sprawie dowodów poczynić nie można.  
Natomiast co do możliwości subsumowania czynu oskarżonego na podstawie art. 
239 § 1 k.k. (pod warunkiem spełnienia dyspozycji art. 111 § 1 k.k.) podnieść 
należało, że skarżący wskazywał na to rozwiązanie jako swoiste wyjście awaryjne 

na wypadek niepodzielenia jego argumentów dotyczących zasadniczej części 
kasacji. Skoro jednak uznane zostały argumenty przemawiające za trafnością 
zarzutu kasacji odnoszącego się do dyspozycji art. 264 § 3 k.k., to nie było 
konieczności czynienia wywodów co do zasadności kwalifikacji zachowania 
oskarżonego na podstawie art. 239 k.k.  
W tej sytuacji możliwe stało się przejście do rozważań prawnych dotyczących 
podstawowej części zarzutu kasacji. Na wstępie tych rozważań Sąd Najwyższy 
musiał jednak (choć nie uczyniły tego sądy obu instancji i nie podniesiono tego w 
kasacji) odnieść się do istniejących w doktrynie poglądów na temat interpretacji 
pojęcia „przekraczanie” zawartego w § 3 art. 264 k.k., gdyż zajęcie stanowiska w 
tym zakresie warunkowało możliwość, w ustalonym stanie faktycznym, dalszego 
argumentowania za trafnością zarzutu kasacji.  
Zgodnie z poglądem prezentowanym przez J. Wojciechowskiego sformułowanie 
„przekraczanie” odnosi się do czynności powtarzalnych, a nie jednorazowych (zob. 
J. Wojciechowski: Kodeks karny. Komentarz, Warszawa 1997, s. 462).  
Natomiast inne zdanie reprezentuje O. Górniok, która uważa, że użycie liczby 
mnogiej należy odnieść do przekroczenia granicy, chociażby jednorazowo przez 
większą liczbę osób. Stwierdza również, że gdyby ustawodawca miał na myśli 
powtarzalność działań sprawcy co do tego czynu, to przyjąłby na określenie jego 
działań formułę „zajmuje się organizowaniem” (por. O. Górniok, S. Hoc, S. M. 
Przyjemski: Kodeks karny. Komentarz, Gdańsk 1999, s. 316).  
Sąd Najwyższy opowiada się za ostatnią ze wskazanych interpretacji pojęcia 
„przekraczanie”. Przyjęcie pierwszego ze wskazanych poglądów interpretacyjnych 
spowodowałoby pozostawienie poza zakresem karania czynów, polegających na 
jednorazowym zorganizowanym przekroczeniu, wbrew przepisom, granicy RP. 
Poczynione ustalenia skutkowały możliwość kontynuowania zasadniczych 
rozważań w zakresie określonego zarzutu kasacji. Analiza wyroku sądu 
odwoławczego w zakresie akceptującym interpretację znamion art. 264 § 3 k.k., 
dokonaną przez sąd pierwszej instancji, prowadzi do wniosku o nietrafności tej 
wykładni. W tym kontekście podnieść należało, że Sąd Najwyższy nie neguje 
rozważań prawnych tego sądu, akceptujących zakres – wskazany w wyroku sądu 
pierwszej instancji – czynności wchodzących w skład pojęcia „organizowania 
przekraczania”. Rzecz jednak w tym, że zdaniem Sądu Najwyższego zakres tych 
czynności nie może być ograniczony tylko do tych, akceptowanych przez sąd 
odwoławczy.  
W przekonaniu Sądu Najwyższego „organizowanie przekraczania” często polega 
również na przechowywaniu osób przemyconych przez granice do Polski lub z 
Polski (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 czerwca 2003 r., II KKN 349/01, 
LEX nr 78837). Działanie sprawcy w ramach „organizowania przekraczania” może 
polegać na nawiązywaniu kontaktów z podobnymi sprawcami, którzy zajmują się 
przygotowaniem bądź przerzucaniem osób przez granicę, udostępnianiem miejsc 
noclegowych bądź środków transportu (zob. A. Wąsek, Komentarz: Kodeks karny. 
Cz. szczególna, t. II, wyd. 2, Warszawa 2005, s. 427; M. Flemming, W. Kutzman: 
Komentarz do rozdziału XXXII Kodeksu karnego, Warszawa 1999, s. 138). 
Poszerzenie katalogu czynności wchodzących w zakres pojęcia „organizowania”, 
wskazuje jednocześnie, że czynności sprawcze nie muszą ograniczać się tylko do 
momentu naruszenia przedmiotu ochrony objętego dyspozycją art. 264 k.k., a to 
granicy państwowej.  
Na poparcie tego stwierdzenia wskazać należało, że dokonując, na gruncie 

Kodeksu karnego z 1969 r., wykładni pojęcia „organizatora”, który doprowadził do 
porozumienia dla zagarnięcia mienia (art. 143 § 2 k.k.) przyjmowano, iż 
organizatorem jest ten, który doprowadził do porozumienia, określił przestępne 
machinacje dla zagarnięcia mienia i wskazał metody ukrywania działań grupy przed 
kontrolą (por. J. Bafia, K. Mioduski, M. Siewierski: Kodeks karny. Komentarz, 
Warszawa 1977, s. 334–335). Wskazywano również, że funkcje organizatorskie to 
takie, które doprowadziły do uruchomienia mechanizmu przestępczego, wedle 
którego sprawcy działający w porozumieniu doprowadzają do odłączenia części 
mienia od całości, wyprowadzając je poza teren zakładu i upłynniając dla 
osiągnięcia korzyści majątkowych (zob. G. Rejman: glosa do wyroku Sądu 
Najwyższego z dnia 6 maja 1975 r. IV KR 37/75, OSPiKA 1976, z. 4, poz. 74). 
Zatem funkcja organizatorska nie była interpretowana wąsko w granicach samego 
aktu zawarcia przestępnego porozumienia i zagarnięcia mienia, ale uwzględniane 
były w jej ramach dalsze akty planowanej działalności, naruszającej prawo. 
Posiłkując się tymi argumentami stwierdzić należało, że wyznaczenie przez sąd 
odwoławczy w tej sprawie, jako momentu końcowego bezprawnej działalności 
„organizowania przekraczania” granicy RP chwili, w której osoby przemycane 
przez granicę znalazły się po zewnętrznej stronie obszaru państwa polskiego, nie 
było trafne. Tak naprawdę dla tych osób, które miały zamiar przedostania się do 
innego państwa przez tzw. zieloną granicę, równie istotne były kwestie 
zorganizowania samego momentu przekroczenia granicy, jak i zapewnienia 
bezpiecznego przechowania, bezpośrednio po nielegalnym wkroczeniu na teren 
innego państwa, zwłaszcza gdy osoby te pochodziły z krajów pozaeuropejskich i nie 
znały urzędowego języka państwa pobytu. W tej sytuacji udostępnienie miejsc 
przechowania dla osób, które przekroczyły wbrew przepisom granice RP i 
zapewnienie przemieszczenia ich do tych określonych miejsc mieści się 
niewątpliwie w znamieniu „organizowania przekraczania” przewidzianym w § 3 art. 
264 k.k. Takie rozumienie pojęcia „organizowanie” odpowiada leksykalnemu 
znaczeniu tego słowa. Wskazać bowiem należało, że jeżeli organizujemy jakieś 
działania lub prace, to znajdujemy sposoby ich wykonania, wykonawców, środki 
finansowe, planujemy ich czas, miejsce i doprowadzamy do ich zakończenia (por. 
M. Bańko red.: Inny Słownik Języka Polskiego PWN, Warszawa 2000, s. 1181). 
Przyjęcie innej wykładni pojęcia „organizowanie przekraczania” doprowadziłoby 
do sytuacji, w której osoba współdziałająca, dokonująca, w ramach podziału ról, 
przemieszczenia osób, które nielegalnie przekroczyły granicę RP, do miejsca 
przechowania, 
nie 
ponosiłaby 
odpowiedzialności 
za 
współdziałanie 
w 
zorganizowanym przemycie osób przez granicę (art. 264 § 3 k.k.), a jej 
odpowiedzialność mogłaby być rozpatrywana na gruncie art. 239 k.k. (ewentualnie 
na gruncie art. 264 a k.k.), pod warunkiem spełnienia dyspozycji art. 111 § 1 k.k., 
co z pewnością nie oddawałoby stanu kryminalnego bezprawia jego czynu.  
Uwzględniając przedstawione dotychczas argumenty uznać należało, że sąd 
odwoławczy dopuścił się rażącego naruszenia prawa materialnego art. 264 § 3 k.k. 
w postaci błędnej jego wykładni. Odnosząc się natomiast do podnoszonego w 
kasacji zarzutu, kwestionującego zasadność rozważań sądu odwoławczego, w 
zakresie możliwości przypisania oskarżonemu zrealizowania jednej z form 
współdziałania w dokonaniu czynu zabronionego określonego w art. 264 § 3 k.k., 
wskazać należało, że dostarczenie środków przewozu dla przemieszczenia osób, 
które przekroczyły wbrew przepisom ustawy granicę RP może być, w zależności od 
ustaleń faktycznych sprawy, rozważane w granicach określonych postaci 

współdziałania w popełnieniu tego czynu zabronionego. Na gruncie tej sprawy 
rozważania w powyższym zakresie, z uwagi na zebrane dowody, zawężone zostały 
do postaci współsprawstwa i pomocnictwa. Odnośnie do ostatniej z wymienionych 
form współdziałania wskazać należało, że co do zasady, zachowanie ułatwiające 
innej osobie dokonanie czynu zabronionego tylko wtedy stanowi pomoc do czynu, 
gdy jest popełnione przed dokonaniem czynu lub najpóźniej w trakcie jego 
popełniania. Jednakże pomocnictwem będzie także ułatwienie sprawcy uniknięcia 
odpowiedzialności karnej choćby przez jego ukrycie, jeżeli jest wynikiem 
wcześniejszego (przed dokonaniem czynu zabronionego lub w trakcie dokonania) 
przyrzeczenia udzielenia pomocy (por. K. Buchała, A. Zoll: Kodeks karny. Cz. 
ogólna. Komentarz, Kraków 2000, s. 187). Należało zatem wyrazić pogląd, że w 
zależności od ustaleń faktycznych może odpowiadać za pomocnictwo do 
popełnienia 
przestępstwa, 
polegające 
na 
organizowaniu 
innym 
osobom 
przekraczania wbrew przepisom granicy Rzeczypospolitej Polskiej (art. 18 § 3 k.k. 
w zw. z art. 264 § 3 k.k.) ten, kto działając z zamiarem, aby inna osoba dokonała 
tego przestępstwa, ułatwia jego popełnienie, dostarczając środek przewozu dla 
przetransportowania 
osób, 
które 
wbrew 
przepisom 
przekroczyły 
granicę 
Rzeczypospolitej Polskiej, do miejsca przechowania, jeżeli nastąpiło to w wyniku 
przyrzeczenia złożonego sprawcy przed popełnieniem lub w trakcie popełnienia 
tego przestępstwa. Wobec tego rozważania sądu odwoławczego, podzielające 
wywody sądu pierwszej instancji o braku podstaw do odpowiedzialności za 
popełnienie tej postaci zjawiskowej przestępstwa z art. 264 § 3 k.k., jeżeli 
zachowanie ułatwiające dokonanie tego czynu zabronionego nastąpiło po 
nielegalnym przekroczeniu granicy RP przez inne osoby, nie znalazły akceptacji 
Sądu Najwyższego.  
W tej sytuacji uznając, że sąd odwoławczy dopuścił się rażących naruszeń prawa 
materialnego, które łączyły się ściśle z orzeczeniem sądu pierwszej instancji, 
niezbędne było uchylenie zarówno orzeczenia sądu drugiej, jak i pierwszej instancji 
oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojskowemu Sądowi 
Garnizonowemu w W. Rozpoznając ponownie sprawę sąd, po dokonaniu ustaleń 
faktycznych w granicach wszelkich dostępnych dowodów, powinien dokonać 
subsumpcji prawnej tych ustaleń, mając na uwadze rozważania prawne Sądu 
Najwyższego zamieszczone w tym rozstrzygnięciu.  
Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł jak na wstępie.