WK 15/04

Sygn. akt: WK 15/04 
 
 
 
WYROK 
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ 
składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego 
 
                                                                                                 Dnia 1 lipca 2004 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
 
SSN Jerzy Steckiewicz (przewodniczący) 
SSN Marian Buliński 
SSN Wiesław Błuś 
SSN Wiesław Maciak (sprawozdawca) 
SSN Marek Pietruszyński 
SSN Zygmunt Stefaniak 
SSN Andrzej Tomczyk 
 
Protokolant: Marcin Szlaga 
 
 
przy udziale prokuratora Naczelnej Prokuratury Wojskowej płk. Jarosława 
Ciepłowskiego,  
 sprawie K. R. skazanego z art. 29 dekretu z dnia 13 czerwca 1946r. o 
przestępstwach szczególnie niebezpiecznych w okresie odbudowy Państwa 
Polskiego, po rozpoznaniu w Izbie Wojskowej na rozprawie w dniu 1 lipca 2004 r., 
kasacji, wniesionej przez Rzecznika Praw Obywatelskich od postanowienia 
Zgromadzenia Ogólnego Sędziów Najwyższego Sądu Wojskowego z dnia 18 

 
 
2 
września 1951 r., sygn. akt: Zg.Og. 593/51 zmieniającego  wyrok  Wojskowego 
Sądu Okręgowego II w B. z dnia 20 stycznia 1950 r., sygn. akt: So. …/50 
 
 
- 
uchyla zaskarżone postanowienie Zgromadzenia Ogólnego Sędziów 
Najwyższego Sądu Wojskowego  w Warszawie i zmieniony nim wyrok 
Wojskowego Sądu Okręgowego II w B.z dnia 20 stycznia 1950 r., sygn. akt: 
So …/50 i uniewinnia K. R. od popełnienia przypisanego mu przestępstwa; 
- 
koszty sądowe postępowania kasacyjnego ponosi Skarb Państwa. 
 
 
 
U Z A S A D N I E N I E 
 
         Dla potrzeb postępowania o uznanie za nieważne skazania K. R., Wojskowy 
Sąd Garnizonowy w B., postanowieniem z dnia 7 października 2002 r., sygn. akt: 
Cs.Un. O…./02, częściowo odtworzył akta Wojskowego Sądu Okręgowego II w B., 
który wyrokiem z dnia 20 stycznia 1950 r., sygn. akt: So …/50, uznał K. R. winnym 
tego, że w czasie od marca  1949 r. do połowy listopada 1949 r. w B. w koszarach 
JW […] czynił przygotowania do obalenia przemocą demokratycznego Państwa 
Polskiego, wzniecając wypowiedziami swymi, jak na k. 52 do 54 pkt 1 do 12 akt, u 
słuchających go żołnierzy nastroje wrogie temuż ustrojowi, to jest czynu 
określonego w art. 87 kkWP w zw. z art. 86 § 2 kkWP, za co wymierzono mu karę 6 
lat więzienia oraz utratę praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na 
okres 2 lat i przepadek całego mienia. 
         Postanowieniem z dnia 28 marca 1950 r., sygn. akt: SN.Odw.W. 107/50, 
Najwyższy Sąd Wojskowy w Warszawie, w wyniku rozpoznania rewizji, zaskarżone 
orzeczenie Wojskowego Sądu Okręgowego utrzymał w mocy (k. 41). 
         Następnie, po rozpoznaniu wniosku Naczelnego Prokuratora Wojskowego, 
Zgromadzenie Ogólne Sędziów Najwyższego Sądu Wojskowego w Warszawie 
postanowieniem z dnia 18 września 1951 r., sygn. akt: Zg.Og. 593/51, uchyliło 
postanowienie Najwyższego Sądu Wojskowego i zmieniło wyrok Wojskowego Sądu 
Okręgowego II w B. przez przyjęcie w miejsce kwalifikacji czynu z art. 87 kkWP w 
zw. z art.  86  § 2 kkWP kwalifikację czynu z art. 29 mkk popełnionego w ten 
sposób, że K. R. w czasie od marca 1949 r. do połowy listopada 1949 r. na terenie 

 
 
3 
Jednostki Wojskowej Nr […], publicznie  wobec żołnierzy tej jednostki poniżał ustrój 
Polski Ludowej, wypowiadając się w sposób przedstawiony na k. 52 do 54 akt 
sprawy. 
         Przy zmianie kwalifikacji prawnej czynu złagodzono też orzeczoną K. R. karę 
do 3 lat więzienia bez utraty praw publicznych i obywatelskich praw honorowych 
oraz bez przepadku całego mienia (k. 14-16, 41). Wymierzoną mu karę więzienia p. 
K. R. odbywał w okresie od 20 stycznia 1950 r. do 8 listopada 1951 r., kiedy to 
został warunkowo zwolniony z odbycia reszty kary. Ponieważ p. K. R. zmarł 10 
maja 1982 r., z wnioskiem o uznanie za nieważne wymienionego skazania wystąpił 
jego syn p. R. R. 
          Gdy postanowieniem z dnia 24 stycznia 2003 r., sygn. akt: Cs.Un. ../02, 
Wojskowy Sąd Okręgowy w P. wniosku tego nie uwzględnił, p. R. R. zwrócił się do 
Rzecznika Praw Obywatelskich o wniesienie od orzeczeń skazujących jego ojca 
kasacji. 
           Aktualnie kasację w sprawie K. R. od prawomocnego postanowienia 
Zgromadzenia Ogólnego Sędziów Najwyższego Sądu Wojskowego w Warszawie z 
dnia 18 września 1951 r., sygn. akt: Zg.Og. 596/51, uchylającego postanowienie 
Najwyższego Sądu Wojskowego  z dnia 28 marca 1950 r. nr Sn.Odw.W. 107/50 i 
zmieniającego  wyrok Wojskowego Sądu Okręgowego II w B. z dnia 20 stycznia 
1950 r., sygn. akt: So …/50 wniósł do Sądu Najwyższego – Rzecznik Praw 
Obywatelskich.  
         Zaskarżając na podstawie art. 521 kpk powyższe orzeczenie w całości na 
korzyść K. R., w oparciu o art. 523  § 1 kpk Rzecznik Praw Obywatelskich 
orzeczeniu temu zarzucił: 
          „rażące naruszenie prawa materialnego, a mianowicie art. 29 mkk, 
polegające na uznaniu K. R. za winnego przypisanego mu czynu, mimo braku w 
jego działaniu znamion przestępstwa określonego w tym przepisie – co mogło mieć 
istotny wpływ na treść zaskarżonego postanowienia”. 
        W oparciu o przytoczony zarzut Autor kasacji wniósł: 
        „o uchylenie zaskarżonego orzeczenia Zgromadzenia Ogólnego Sędziów 
Najwyższego Sądu Wojskowego w Warszawie oraz zmienionego nim wyroku 

 
 
4 
Wojskowego Sądu Okręgowego II w B. i uniewinnienie oskarżonego od popełnienia 
przypisanego mu przestępstwa". 
         Po wysłuchaniu przedstawiciela Rzecznika Praw Obywatelskich oraz 
prokuratora Naczelnej Prokuratury Wojskowej popierających kasację, Sąd 
Najwyższy zważył, co następuje: 
         Kasacja Rzecznika Praw Obywatelskich w sprawie K. R. jest zasadna. 
         Analiza częściowo odtworzonych akt w niniejszej sprawie nie pozostawia 
żadnych wątpliwości, że w poczynionych przez Wojskowy Sąd Okręgowy II w B. 
ustaleniach faktycznych w sprawie K.R., brak było jakichkolwiek przesłanek do 
przyjęcia, że  przypisywane mu wypowiedzi wypełniały znamiona przestępstwa z 
art. 29 dekretu z dnia 13 czerwca 1946 r. o przestępstwach szczególnie 
niebezpiecznych w okresie odbudowy Państwa (Dz.U. Nr 30, poz. 192 – tzw. mkk).   
       Warunkiem odpowiedzialności karnej za określony tym przepisem występek 
było publiczne lżenie, wyszydzanie lub poniżanie ustroju Państwa Polskiego albo 
pochwalanie faszyzmu lub jakiejkolwiek jego odmiany albo zbrodni faszystowskich 
lub też publiczne nawoływanie do ich popełnienia, bądź do wprowadzenia w Polsce 
instytucji o celach faszystowskich.  
         Natomiast wypowiadane przez oskarżonego w obecności kolegów z wojska    
uwagi przeciwko spółdzielczości produkcyjnej na wsi, wprowadzaniu kolektywizacji 
gospodarki 
drobnotowarowej, 
czy 
przedstawianiu 
własnych 
spostrzeżeń 
dotyczących stosunku Państwa do Kościoła lub upolityczniania wojska, na pewno 
znamion przypisanego mu przestępstwa z art. 29 mkk nie wyczerpywały. 
         Zgodzić się należy z Autorem kasacji, że w istocie wypowiedzi oskarżonego 
stanowiły jedynie przejaw dezaprobaty i dopuszczalnej krytyki panującego w Polsce 
po wojnie ustroju politycznego i gospodarczego, ówczesnych władz partyjnych i 
państwowych oraz podejmowanych przez nich decyzji, m.in. o kolektywizacji 
rolnictwa i nie były publicznym lżeniem, wyszydzaniem lub poniżaniem ustroju 
Państwa Polskiego albo   pochwalaniem faszyzmu. 
         Uznając, 
iż 
zachowanie 
oskarżonego 
nie 
wyczerpywało 
znamion 
jakiegokolwiek 
przestępstwa, 
Sąd 
Najwyższy 
uchylił 
zaskarżone 
kasacją 
orzeczenia i uniewinnił K.R. od popełnienia przypisanego mu przestępstwa.