WK 12/04

75  
   
POSTANOWIENIE Z DNIA 8 CZERWCA 2004 R.  
WK 12/04  
   
Wynikające z treści art. 657 § 1 k.p.k. oraz art. 672a k.p.k. uprawnienie 
Naczelnego Prokuratora Wojskowego do wniesienia kasacji przewidzianej w 
art. 521 k.p.k. przysługuje mu jedynie w tych sprawach podlegających 
orzecznictwu sądów wojskowych, w których zgodnie z treścią art. 657 § 2 
k.p.k., właściwymi do pełnienia funkcji prokuratora oraz oskarżyciela 
publicznego są prokuratorzy wojskowi. Nie odnosi się ono zatem do tych 
spraw, podlegających orzecznictwu sądów wojskowych, w których na 
podstawie przepisu szczególnego, a mianowicie art. 45 ust. 2 ustawy o 
Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko 
Narodowi Polskiemu, do pełnienia wymienionych funkcji powołani są 
wyłącznie prokuratorzy IPN.  
   
Przewodniczący: sędzia SN E. Matwijów.  
Sędziowie SN: W. Błuś (sprawozdawca), M. Buliński.  
Prokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej: ppłk J. Żak.  
   
Sąd Najwyższy w sprawie płk. w st. spocz. Tadeusza N., wobec którego 
umorzono postępowanie karne o przestępstwa określone w art. 231 § 1 k.k. w zw. z 
art. 189 § 2 k.k. w zw. z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie 
Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, 
ustosunkowując się w Izbie Wojskowej na rozprawie w dniu 8 czerwca 2004 r. do 
kasacji wniesionej przez Naczelnego Prokuratora Wojskowego od wyroku 
Wojskowego Sądu Okręgowego w W. z dnia 3 grudnia 2003 r., zmieniającego 
wyrok Wojskowego Sądu Garnizonowego w W. z dnia 18 kwietnia 2003 r.,  
   
na podstawie art. 531 § 1 k.p.k. p o z o s t a w i ł  tę kasację bez rozpoznania (...).  
   
U z a s a d n i e n i e :   
   
Wojskowy Sąd Garnizonowy w W. wyrokiem z dnia 18 kwietnia 2003 r., uznał 
płk. w st. spocz. Tadeusza N. za winnego popełnienia przestępstwa określonego w 
art. 231 § 1 k.k. w zb. z art. 189 § 2 k.k. w zw. z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 18 
grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni 
przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz.U. Nr 155, poz. 1016 ze zm.).  
Apelacje od tego orzeczenia złożyli oskarżony i jego obrońca oraz, na 
niekorzyść, oskarżyciel publiczny – prokurator Oddziałowej Komisji Ścigania 
Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w P.  
Obrońca i sam oskarżony kwestionowali winę i wnosili o uniewinnienie, zaś 
prokurator zarzucił wyrokowi sądu pierwszej instancji obrazę prawa materialnego, a 
mianowicie art. 11 § 2 k.k. poprzez pominięcie w kwalifikacji prawnej czynu 
przypisanego oskarżonemu wymienionego wyżej przepisu i domagał się zmiany 
zaskarżonego wyroku przez uzupełnienie o ten przepis kwalifikacji prawnej czynu 
przypisanego oskarżonemu.  
Wyrokiem Wojskowego Sądu Okręgowego w W. z dnia 3 grudnia 2003 r. 

uchylono zaskarżony wyrok Wojskowego Sądu Garnizonowego w W. i na 
podstawie art. 17 § 1 pkt 10 zd. 1 k.p.k. umorzono postępowanie karne wobec płk. 
w st. spocz. Tadeusza N., uznając że w stosunku do wyżej wymienionego nie 
uzyskano zgody sądu dyscyplinarnego na ściganie oskarżonego, bowiem chroni go 
immunitet sędziowski.  
Na podstawie art. 521 k.p.k. w zw. z art. 657 § 1 k.p.k. i w zw. z art. 672a k.p.k., 
kasację od tego orzeczenia na niekorzyść wniósł Zastępca Prokuratora Generalnego 
Naczelny Prokurator Wojskowy i zarzucił wyrokowi sądu odwoławczego mające 
istotny wpływ na treść wyroku rażące naruszenie prawa karnego procesowego, tj. 
art. 17 § 1 pkt 10 zd. 1 k.p.k., polegające na przyjęciu przez sąd drugiej instancji, że 
w niniejszej sprawie z uwagi na immunitet sędziowski przysługujący oskarżonemu 
konieczne było uzyskanie zgody Sądu Dyscyplinarnego dla Sędziów Sądów 
Wojskowych na jego ściganie karne, co w konsekwencji doprowadziło do uchylenia 
wyroku sądu pierwszej instancji, na podstawie art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k. i umorzenia 
postępowania wobec oskarżonego na podstawie art. 17 § 1 pkt 10 k.p.k., podczas 
gdy do pociągnięcia do odpowiedzialności karnej oskarżonego nie była wymagana 
zgoda sądu dyscyplinarnego, bowiem nie posiadał on immunitetu sędziowskiego. 
Podnosząc tak sformułowany zarzut skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego 
wyroku i przekazanie sprawy Wojskowemu Sądowi Okręgowemu w W. do 
ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.  
W odpowiedzi na kasację obrońca oskarżonego wniósł o oddalenie kasacji.  
W toku rozprawy przed Sądem Najwyższym prokurator Naczelnej Prokuratury 
Wojskowej podtrzymał zarzuty i wnioski zawarte w skardze kasacyjnej, zaś obrońca 
wniósł o oddalenie kasacji.  
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:  
Przed przystąpieniem do rozpoznania skargi kasacyjnej Sąd Najwyższy jest 
obowiązany na mocy art. 531 § 1 k.p.k. zbadać między innymi czy odpowiada ona 
wymogom przewidzianym w art. 530 § 2 k.p.k., a w razie negatywnego ustalenia – 
pozostawić ją bez rozpoznania. Zgodnie z treścią ostatnio wymienionego przepisu 
pozostawienie kasacji bez rozpoznania następuje jeżeli zachodzą okoliczności, o 
których mowa w art. 120 § 2 k.p.k. lub w art. 429 § 1 k.p.k. albo gdy kasację oparto 
na innych powodach niż wskazane w art. 523 § 1 k.p.k. W sprawie jest oczywiste, 
że Naczelny Prokurator Wojskowy nie był wzywany do uzupełnienia braków 
formalnych pisma procesowego, dlatego też nie można mówić o istnieniu przesłanki 
określonej w art. 120 § 2 k.p.k. Analizując treść kasacji nie sposób również zasadnie 
twierdzić, że została ona oparta na innych powodach niż wskazane w art. 523 § 1 
k.p.k. Pozostaje zatem do sprawdzenia czy nie zachodzi któraś z okoliczności 
wymienionych w art. 429 § 1 k.p.k., a w szczególności czy Naczelny Prokurator 
Wojskowy był uprawniony do wniesienia w tej sprawie kasacji, o której mowa w 
art. 521 k.p.k., bowiem jest to sprawa podlegająca wyjątkowym regułom 
postępowania ze względu na charakter czynu zarzuconego oskarżonemu (art. 2 ust. 
1 ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej ...).  
Nie ulega wątpliwości, że gdyby brać pod uwagę tylko stosowne przepisy 
Kodeksu postępowania karnego, w brzmieniu nadanym nowelą z dnia 10 stycznia 
2003 r. (Dz.U. Nr 17, poz. 155), to uprawnienia Naczelnego Prokuratora 
Wojskowego do wniesienia w tej sprawie kasacji nie można by zakwestionować. 
Zgodnie bowiem z treścią art. 657 § 1 k.p.k., jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, w 
sprawach 
podlegających 
orzecznictwu 
sądów 
wojskowych 
Naczelnemu 
Prokuratorowi Wojskowemu przysługują między innymi uprawnienia procesowe 

Prokuratora Generalnego (a zatem i uprawnienie przewidziane w art. 521 k.p.k.), a 
w myśl art. 672a k.p.k. kasację, o której mowa w art. 521 k.p.k., do Izby Wojskowej 
Sądu Najwyższego może wnieść również Naczelny Prokurator Wojskowy. Z 
żadnego przepisu Kodeksu postępowania karnego nie wynika zaś, by pod 
jakimkolwiek względem ograniczał on to uprawnienie Naczelnego Prokuratora 
Wojskowego, co jest zrozumiałe, gdyż według tego kodeksu zakres właściwości 
prokuratury wojskowej, w ramach której przecież działa Naczelny Prokurator 
Wojskowy, pokrywa się w całości z zakresem jurysdykcji sądów wojskowych. 
Wszak w sprawach karnych podlegających orzecznictwu sądów wojskowych, 
zgodnie z treścią art. 657 § 2 i 3 k.p.k., pełnienie funkcji prokuratora oraz 
oskarżyciela publicznego należy wyłącznie do prokuratora wojskowego.  
Rzecz jednak w tym, że przy sprawdzaniu uprawnienia Naczelnego Prokuratora 
Wojskowego do wniesienia wspomnianej kasacji w tej sprawie, nie można brać pod 
uwagę tylko stosownych przepisów Kodeksu postępowania karnego, gdyż jest to 
sprawa o czyn zaliczany do przestępstw, o których mowa w art. 1 pkt 1 lit. a ustawy 
o Instytucie Pamięci Narodowej (...), a do postępowania w takich sprawach mają 
zastosowanie w pierwszej kolejności przepisy specjalne tej ustawy. Jeden z tych 
przepisów, mianowicie art. 45 ust. 2, w brzmieniu nadanym nowelą z dnia 9 
kwietnia 1999 r. (Dz.U. Nr 38, poz. 360), pełnienie funkcji prokuratora oraz 
oskarżyciela publicznego w sprawach objętych tą ustawą powierza wyłącznie 
prokuratorowi IPN – i tu uwaga (cyt.): „także w sprawach, które podlegają 
orzecznictwu sądów wojskowych”. Tak więc przepis ten tworzy wyjątek od zasady 
określonej między innymi w art. 657 § 2 i 3 k.p.k., bowiem sprawa o czyn zaliczony 
do przestępstw określonych w art. 1 pkt 1 lit. a ustawy o Instytucie Pamięci 
Narodowej (...) a popełniony przez żołnierza podlega wprawdzie orzecznictwu 
sądów wojskowych, chociażby sprawca został zwolniony z czynnej służby 
wojskowej (art. 12 pkt 1 lit. a i pkt 2 przep. wprow. k.p.k.), ale nie pozostaje w 
zakresie właściwości prokuratury wojskowej (z wyjątkiem oczywiście sytuacji 
przejściowych przewidzianych w art. 2 noweli, gdy sprawa wszczęta przed 
wejściem w życie owej ustawy nie została przejęta przez prokuratora IPN, w 
których ten konkretny wypadek się nie mieści (por. postanowienia SN z dnia 1 
czerwca 1999 r., WZP 2/99, OSNKW 1999, z. 9–10, poz. 65 wraz z aprobującą 
glosą S.M. Przyjemskiego, PiP 1999, nr 12, s. 114–117).  
Skoro zatem sprawy o czyny zaliczone do przestępstw wymienionych w art. 1 
pkt 1 lit. a ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej (...), a podlegające orzecznictwu 
sądów wojskowych, nie pozostają jednak w zakresie właściwości prokuratury 
wojskowej, to trzeba przyjąć, że nie pozostają też w tym zakresie odpowiadającej jej 
właściwości 
Naczelnego 
Prokuratora 
Wojskowego. 
Wszelkie 
uprawnienia 
procesowe Naczelnego Prokuratora Wojskowego (a więc zgodnie z treścią art. 657 
§ 1 k.p.k. nie tylko uprawnienia tego rodzaju przysługujące Prokuratorowi 
Generalnemu, ale również prokuratorowi apelacyjnemu) są przecież – co jest 
oczywiste – pochodną jego ustawowych funkcji ustrojowych, a te generalnie rzecz 
ujmując, jak wynika z ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. o prokuraturze (Dz.U. 2002 
r. Nr 21, poz. 206 ze zm.), sprowadzają się do kierowania działalnością wojskowych 
jednostek organizacyjnych prokuratury (art. 12 ust. 2 ustawy o prokuraturze) oraz 
spełniania roli przełożonego wszystkich prokuratorów tych jednostek (art. 17 ust. 8a 
tej ustawy).  
Zważywszy na powyższe nie do przyjęcia jest przeto stanowisko, by Naczelny 
Prokurator Wojskowy miał legitymację do korzystania ze swoich uprawnień 

procesowych w sprawach o czyny wymienione w art. 1 pkt 1 lit. a ustawy o 
Instytucie Pamięci Narodowej (...), które podlegają wprawdzie orzecznictwu sądów 
wojskowych, ale pozostają poza zakresem właściwości kierowanej przez niego 
prokuratury wojskowej. Nie rodzi zastrzeżeń stwierdzenie, iż w postępowaniu 
przygotowawczym prowadzonym przez prokuratora IPN, w sprawie podlegającej 
orzecznictwu sądów wojskowych, Naczelny Prokurator Wojskowy nie może, z 
powołaniem się na unormowania zawarte w art. 657 § 1 k.p.k., korzystać ani z 
uprawnień prokuratora apelacyjnego, np. wnioskować o przedłużenie stosowania 
tymczasowego aresztowania w wypadku określonym w art. 263 § 4 k.p.k., ani z 
uprawnień Prokuratora Generalnego, np. uchylić prawomocne postanowienie o 
umorzeniu postępowania w wypadku przewidzianym w art. 328 k.p.k. Podobnie, nie 
nasuwa zastrzeżeń konstatacja, że z powołaniem się na unormowanie zawarte w 
cytowanym już art. 657 § 1 k.p.k., Naczelny Prokurator Wojskowy nie może 
ingerować w wykonywanie przez prokuratora IPN funkcji oskarżyciela publicznego 
w postępowaniu sądowym toczącym się przed sądami wojskowymi zarówno w 
pierwszej, jak i drugiej instancji, a nawet przed Izbą Wojskową Sądu Najwyższego 
w postępowaniu kasacyjnym (co znajduje dodatkowe wsparcie w treści art. 45 ust. 9 
i art. 47 ust. 1 ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej (...). Zatem, żadne racje 
prawne nie uzasadniają wybiórczego uznania, że Naczelny Prokurator Wojskowy 
może w takiej sprawie wnieść kasację, o której mowa w art. 521 k.p.k. Wprost 
przeciwnie, dopuszczenie tej możliwości godziłoby w jedną z podstawowych zasad 
demokratycznego państwa prawnego (por. art. 7 w zw. z art. 2 Konstytucji 
Rzeczypospolitej Polskiej).  
Należy w tym miejscu zauważyć, że zgodnie z treścią art. 1 ustawy o 
prokuraturze, prokuraturę stanowią Prokurator Generalny i podlegli mu 
prokuratorzy oraz prokuratorzy Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania 
Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu. W ramach jednej prokuratury mamy 
zatem do czynienia z trzema różnymi jednostkami organizacyjnymi, które – jak 
wynika z dalszych przepisów tej ustawy i ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej 
(...) – działają autonomicznie, każda w innym obszarze właściwości i pod innym 
bezpośrednim kierownictwem, a łączy je tylko wspólny organ naczelny, którym jest 
Prokurator Generalny. Charakterystyczne jest, że według rządowego uzasadnienia 
projektu ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej (...), przedstawionego Sejmowi 
przez ówczesnego ministra J. Pałubickiego, do utworzenia jednostki organizacyjnej 
prokuratury złożonej z prokuratorów IPN, doszło w wyniku potrzeby powołania 
„swoistej wyodrębnionej prokuratury”, a to przede wszystkim dlatego, że 
„problemy, systemy organizacyjne, które będą badane, nie są znane dzisiejszym 
prokuratorom” (patrz: http://Ks.sejm.gov.pl:8009/kad3/015/30152188.htm), czyli 
tylko funkcjonującym wtedy prokuratorom powszechnym i wojskowym. W 
rezultacie, szczególnego zaakcentowania wymaga w tym wypadku fakt, że 
pomiędzy 
Zastępcą 
Prokuratora 
Generalnego 
Naczelnym 
Prokuratorem 
Wojskowym, kierującym wojskowymi jednostkami organizacyjnymi prokuratury w 
obszarze ich właściwości (art. 12 ust. ustawy o prokuraturze) a Zastępcą 
Prokuratora Generalnego Dyrektorem Głównej Komisji Ścigania Zbrodni 
przeciwko Narodowi Polskiemu, kierującym działalnością prokuratorów IPN w 
wyznaczonym im ustawowo obszarze działania (art. 19 ust. 4 i art. 47 ust. 1) ustawy 
o Instytucie Pamięci Narodowej (...), nie istnieje żaden stosunek zależności 
służbowej, ani w jedną ani w drugą stronę. Nawet więc w sytuacji, w której sprawy 
z obszaru działalności prokuratorów IPN podlegają właściwości sądów 

wojskowych, Naczelny Prokurator Wojskowy nie może działać zamiast Dyrektora 
Głównej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu. Wprawdzie 
Dyrektor Głównej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, w 
odróżnieniu od Naczelnego Prokuratora Wojskowego, nie ma ustawowego 
uprawnienia do wniesienia kasacji przewidzianej w art. 521 k.p.k. (por. 
postanowienie SN z dnia 23 maja 2003 r., WZ 11/03, OSNKW 2003, z. 7–8, poz. 
68), ale kasację taką, także w sprawach należących do właściwości Instytutu 
Pamięci Narodowej, a podlegających orzecznictwu sądów wojskowych, może 
przecież wnieść Prokurator Generalny, jak również Rzecznik Praw Obywatelskich.  
Reasumując należy stwierdzić, że wynikające z treści art. 657 § 1 k.p.k. oraz art. 
672a k.p.k. uprawnienie Naczelnego Prokuratora Wojskowego do wniesienia 
kasacji przewidzianej w art. 521 k.p.k. przysługuje mu jedynie w tych sprawach 
podlegających orzecznictwu sądów wojskowych, w których zgodnie z treścią art. 
657 § 2 k.p.k., właściwymi do pełnienia funkcji prokuratora oraz oskarżyciela 
publicznego są prokuratorzy wojskowi. Nie odnosi się ono zatem do tych spraw 
podlegających orzecznictwu sądów wojskowych, w których na podstawie przepisu 
szczególnego, a mianowicie art. 45 ust. 2 ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej – 
Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, do pełnienia 
wymienionych funkcji powołani są wyłącznie prokuratorzy IPN.  
Z tych powodów Sąd Najwyższy postanowił jak na wstępie.