WK 11/08

WYROK Z DNIA 14 MAJA 2008 R. 
WK 11/08 
 
Przepadek 
korzyści 
majątkowej 
osiągniętej 
z 
popełnienia 
przestępstwa przeciwko mieniu lub jej równowartości nie może być 
orzeczony, jeżeli zachodzi wypadek, w którym podlega ona zwrotowi w 
całości pokrzywdzonemu lub innemu podmiotowi (art. 45 § 1 k.k.). 
 
Przewodniczący: sędzia SN J. Steckiewicz. 
Sędziowie SN: J. B. Rychlicki, A. Tomczyk(sprawozdawca). 
Prokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej: płk W. Marcinkowski. 
 
 
 
Sąd Najwyższy w sprawie mar. rez. Tomasza K., skazanego za 
popełnienie przestępstwa określonego w art. 279 § 1 k.k. w zw. z art. 12 
k.k., po rozpoznaniu w Izbie Wojskowej na rozprawie w dniu 14 maja 2008 
r. kasacji, wniesionej przez Naczelnego Prokuratora Wojskowego na 
korzyść skazanego od wyroku Wojskowego Sądu Garnizonowego w G. z 
dnia 27 lipca 2007 r., 
 
u c h y l i ł  
zaskarżony wyrok w części dotyczącej środka karnego 
przepadku na rzecz Skarbu Państwa korzyści majątkowej w postaci kwoty 
pieniężnej w wysokości 500 zł (...). 
 
 
 

 
 
2 
Z  U Z A S A D N I E N I A :  
 
Po rozpoznaniu sprawy mar. rez. Tomasza K. w trybie art. 387 k.p.k. 
Wojskowy Sąd Garnizonowy w G. wydał w dniu 27 lipca 2007 r. wyrok, 
mocą którego uznał oskarżonego za winnego dokonania wspólnie i w 
porozumieniu z mar. Sławomirem L., w okresie od czerwca 2006 r. do dnia 
13 lipca 2006 r. kradzieży z włamaniem paliwa w postaci oleju 
napędowego w ilości nie mniejszej niż 734 l i etyliny ET-94 w ilości nie 
mniejszej niż 20 l, a także dwóch stalowych kanistrów, tj. mienia o łącznej 
wartości nie mniejszej niż 3 011,60 zł na szkodę Centralnej Składnicy (...) 
w G. Przestępstwo to zakwalifikowano z art. 279 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k. 
i 
wymierzono 
karę 
roku 
pozbawienia 
wolności 
z 
warunkowym 
zawieszeniem jej wykonania na okres 2 lat próby. 
Ponadto sąd orzekł środki karne: 
a) na podstawie art. 46 § 1 k.k. – naprawienia wyrządzonej szkody w 
części, przez zapłatę na rzecz pokrzywdzonego – Centralnej Składnicy (...) 
w G. kwoty 1 505,80 zł; 
b) na podstawie art. 45 § 1 k.k. – przepadek na rzecz Skarbu 
Państwa korzyści majątkowej osiągniętej przez oskarżonego z popełnienia 
przestępstwa w postaci kwoty pieniężnej w wysokości 500 zł. 
Skazanie to było zgodne z wnioskiem złożonym na podstawie art. 
387 § 1 k.p.k. na rozprawie przez oskarżonego, uzupełnionym przez 
wniosek prokuratora, z czym zgodził się również przedstawiciel 
pokrzywdzonej Składnicy. 
Wyrok ten uprawomocnił się w pierwszej instancji. 
Od opisanego wyroku kasację w trybie art. 521 k.p.k. wywiódł 
Naczelny Prokurator Wojskowy, zaskarżając go w całości na korzyść mar. 
rez. Tomasza K. i zarzucił „mające istotny wpływ na treść wyroku rażące 
naruszenie prawa procesowego – art. 2 § 1 pkt 2 k.p.k. w zw. z art. 387 § 

 
 
3 
1, 2 i 3 k.p.k. – co polegało na niesłusznym uwzględnieniu przez sąd 
złożonego na rozprawie wadliwego wniosku mar. rez. Tomasza K. o 
wydanie 
wyroku 
skazującego 
bez 
przeprowadzenia 
postępowania 
dowodowego i wymierzenie za popełnione przestępstwo uzgodnionej z nim 
kary oraz środków karnych, w tym orzeczenia przepadku równowartości 
korzyści osiągniętej z przestępstwa w wysokości 500 zł, przez co nie został 
osiągnięty jeden z zasadniczych celów postępowania, mający polegać na 
trafnym zastosowaniu środków przewidzianych w prawie karnym, jako że 
względem tego oskarżonego brak było podstawy prawnej do orzeczenia 
przepadku równowartości korzyści osiągniętej z przestępstwa, albowiem 
równowartość tej korzyści podlegała zwrotowi pokrzywdzonemu, co w 
konsekwencji skutkowało rażącym naruszeniem prawa materialnego – art. 
45 § 1 k.p.k.”. 
Formułując opisany zarzut, skarżący wniósł – co do meritum – o 
uchylenie zaskarżonego wyroku w części dotyczącej orzeczenia przepadku 
równowartości korzyści osiągniętej z przestępstwa w kwocie 500 zł. Złożył 
też wniosek dowodowy, wnosząc „na podstawie art. 452 § 2 k.p.k. w zw. z 
art. 518 k.p.k. – o uzupełnienie przewodu sądowego poprzez ujawnienie na 
rozprawie kasacyjnej i zaliczenie w poczet materiału dowodowego 
kserokopii (...) kart (...) z akt sprawy karnej Wojskowego Sądu 
Garnizonowego w G., sygn. (...) dotyczącej mar. Sławomira L.”. 
Na rozprawie kasacyjnej wniosek ten podtrzymał prokurator 
Naczelnej Prokuratury Wojskowej wyjaśniając, iż został on złożony z 
ostrożności procesowej – na wypadek, gdyby Sąd Najwyższy uznał, że 
podlegająca zwrotowi równowartość korzyści osiągniętej z przestępstwa 
przez mar. rez. Tomasza K., a będąca połową wysokości wyrządzonej 
pokrzywdzonemu szkody jest okolicznością niewystarczającą dla uznania 
słuszności zarzutu kasacji i jej wniosku merytorycznego. 
W zaistniałej sytuacji Sąd Najwyższy zważył, co następuje. 

 
 
4 
Kasacja Naczelnego Prokuratora Wojskowego została sporządzona 
nieprecyzyjnie, w sposób wywołujący jej wewnętrzną sprzeczność. 
Sformułowany bowiem w jej petitum zarzut zawiera w istocie dwa zarzuty: 
naruszenia prawa procesowego – art. 387 § 1, 2 i 3 k.p.k. oraz obrazy 
prawa materialnego – art. 45 § 1 k.k. Uwzględnienie pierwszego musiałoby 
prowadzić do uchylenia zaskarżonego wyroku w całości (zgodnie zresztą z 
zakresem zaskarżenia wskazanym w kasacji) i przekazanie sprawy sądowi 
pierwszej instancji do ponownego rozpoznania w celu naprawienia błędu 
proceduralnego, polegającego na uwzględnieniu wadliwego wniosku i 
wydanie 
wyroku 
skazującego 
bez 
przeprowadzenia 
postępowania 
dowodowego. Tego rodzaju rozstrzygnięcie pozostawałoby w kolizji z 
wnioskiem złożonym przez skarżącego, ale – co ważniejsze – stawiałoby 
pod znakiem zapytania możliwość uwzględnienia kasacji wobec groźby 
faktycznego odwrócenia jej kierunku, a to z uwagi na niebezpieczeństwo 
orzeczenia, po ponownym postępowaniu, kary pozbawienia wolności z 
warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres próby, którego koniec 
upływałby znacznie później niż określony w zaskarżonym wyroku. 
Analiza treści całości tego nadzwyczajnego środka zaskarżenia, 
dokonana przez pryzmat art. 118 § 1 k.p.k. (co w sytuacji zaskarżenia 
wprawdzie przez podmiot fachowy, ale na korzyść skazanego, jest - 
zdaniem Sądu Najwyższego – możliwe, a w rozpoznawanej sprawie wręcz 
konieczne), prowadzi do wniosku, że jedynym celem skarżącego jest 
doprowadzenie do takiej korekty zaskarżonego wyroku, by stał się on 
zgodny z obowiązującymi przepisami, odpowiadający poczynionym w 
sprawie prawidłowym ustaleniom faktycznym, a przy tym został naprawiony 
bez konieczności powtarzania wadliwego niewątpliwie postępowania w 
trybie art. 387 § 1 k.p.k. W istocie więc, zarzut kasacji sprowadza się do 
wykazania rażącego naruszenia prawa materialnego – art. 45 § 1 k.k. 
przez niesłuszne orzeczenie wobec mar. rez. Tomasza K. środka karnego 

 
 
5 
w postaci przepadku na rzecz Skarbu Państwa równowartości korzyści 
majątkowej osiągniętej z przestępstwa w sytuacji, gdy owa korzyść 
podlegała zwrotowi pokrzywdzonemu, natomiast naruszenie art. 387 § 1, 2 
i 3 k.p.k. w zw. z art. 2 § 1 pkt 2 k.p.k. traktuje jako wskazanie przyczyny, w 
wyniku której doszło do naruszenia prawa materialnego. Konstatacja taka 
wynika jednoznacznie z porównania wniosku merytorycznego i jego 
uzasadnienia. 
Tak wyinterpretowany i ograniczony do rażącego naruszenia prawa 
materialnego – art. 45 § 1 k.k. – zarzut zasługuje na uwzględnienie. 
Analiza przepisu art. 45 § 1 k.k. wskazuje, że zasadą jest, iż w 
sytuacji, w której sprawca osiągnął z popełnienia przestępstwa korzyść 
majątkową (nawet pośrednio), sąd obowiązany jest orzec przepadek tej 
korzyści lub jej równowartości. Od zasady tej przewidziano dwa wyjątki: 
pierwszy, w którym korzyścią majątkową jest przedmiot pochodzący 
bezpośrednio z przestępstwa lub przedmiot uzyskany w wyniku naruszenia 
zakazu wytwarzania, posiadania, obrotu, przesyłania, przenoszenia lub 
przewozu; 
drugi, w którym korzyść majątkowa lub jej równowartość podlega zwrotowi 
pokrzywdzonemu lub innemu podmiotowi. 
W obu tych sytuacjach zasada ta nie znajduje zastosowania, co nie 
oznacza, że przepadku nie orzeka się w ogóle, ponieważ w wypadku 
wskazanym jako wyjątek pierwszy przepadek musi lub może być 
orzeczony na podstawie innych przepisów – art. 44 § 1 i 6 k.k. W tym 
miejscu należy zaznaczyć, że od zasady wyrażonej w art. 44 § 1 k.k., 
nakładającej obowiązek orzeczenia przepadku przedmiotów pochodzących 
bezpośrednio z przestępstwa ustawodawca przewidział wyjątek w postaci 
zakazu orzekania przepadku tych przedmiotów, jeżeli podlegają one 
zwrotowi pokrzywdzonemu lub innemu uprawnionemu podmiotowi (art. 44 
§ 5 k.k.). Zakaz ten obejmuje również przewidzianą w art. 44 § 4 k.k. 

 
 
6 
możliwość 
orzeczenia 
przepadku 
równowartości 
przedmiotów 
pochodzących z przestępstwa. Ta, pokrótce omówiona, konsekwentna i 
jednoznaczna 
regulacja 
wskazuje, 
że 
przepadek 
przedmiotów 
pochodzących bezpośrednio z przestępstwa ani przepadek równowartości 
tych przedmiotów, ani też przepadek korzyści majątkowej osiągniętej z 
popełnienia przestępstwa albo jej równowartości nie może być orzeczony, 
jeżeli przedmioty (bądź korzyść) pochodzą (bądź została osiągnięta) z 
przestępstwa (z popełnienia przestępstwa) przeciwko mieniu (tak też K. 
Postulski, M. Siwek: Przepadek w polskim prawie karnym, Kraków 2004, s. 
118 i n.), z tym niezbędnym zastrzeżeniem, że korzyść majątkowa 
osiągnięta przez sprawcę z popełnienia przestępstwa podlega zwrotowi 
pokrzywdzonemu lub innemu podmiotowi w całości. Bowiem w sytuacji, w 
której 
wysokość 
korzyści 
majątkowej 
osiągniętej 
z 
popełnienia 
przestępstwa 
przewyższa 
wysokość 
szkody 
wyrządzonej 
tym 
przestępstwem (co nie tylko teoretycznie jest możliwe i na co zwraca 
również uwagę skarżący w uzasadnieniu kasacji), przepadku korzyści – 
zgodnie z brzmieniem przepisu art. 45 § 1 zd. 2 k.k. – nie orzeka się w 
części 
podlegającej 
zwrotowi. 
Obligatoryjne 
natomiast 
pozostaje 
orzeczenie przepadku pozostałej części tej korzyści lub jej równowartości. 
Podkreślić przy tym należy, że omawiany zakaz orzekania przepadku 
obowiązuje niezależnie od tego, czy przedmiot pochodzący bezpośrednio z 
przestępstwa, czy też osiągnięta z popełnienia przestępstwa korzyść 
majątkowa zostały zwrócone pokrzywdzonemu lub innemu podmiotowi. 
Stylizacja omawianych przepisów, a w szczególności tryb, w jakim użyto 
wyrazu „podlega” nie budzi wątpliwości, że dla zastosowania wyjątku od 
zasady orzekania przepadku przedmiotu bądź korzyści nie jest wymagane 
ustalenie, iż przedmiot ten bądź korzyść uległy już zwrotowi. 
Przenosząc te rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, 
podkreślić należy, że przedmiotem czynności wykonawczej kradzieży z 

 
 
7 
włamaniem przypisanej Tomaszowi K. w zaskarżonym kasacją wyroku była 
etylina i olej napędowy oraz dwa stalowe kanistry - mienie o wartości nie 
mniejszej niż 3 011,60 zł, należące do Centralnej Składnicy (...) w G. We 
wniosku o wydanie wyroku skazującego (art. 387 § 1 k.p.k.) mar. rez. 
Tomasz K. zaproponował m.in. – w uwzględnieniu złożonego przez 
pokrzywdzoną składnicę wniosku w trybie art. 46 § 1 k.k. – orzeczenie 
wobec niego środka karnego naprawienia wyrządzonej szkody w kwocie 
1505,80 zł, na co wyraził zgodę prokurator i co zaaprobował sąd, orzekając 
wobec oskarżonego w punkcie III wyroku środek karny naprawienia 
wyrządzonej szkody w części przez zapłatę na rzecz pokrzywdzonego – 
Centralnej Składnicy (...) w G. kwoty 1 505,80 zł. 
W zaistniałej sytuacji, określona orzeczeniem kwota nie tylko 
obejmowała zwrot całej korzyści majątkowej jaką mar. rez. Tomasz K. 
osiągnął z popełnienia przestępstwa, ale jednocześnie prowadziła do 
restytucji części szkody wyrządzonej pokrzywdzonemu przez sprawców 
przestępstwa. Doszło więc do ziszczenia się warunku określającego 
wyjątek unormowany w art. 45 § 1 zd. 2 k.k., nakazujący odstąpienie od 
orzekania przepadku korzyści uzyskanej przez sprawcę z popełnienia 
przestępstwa. Tym samym orzeczenie zaskarżonym wyrokiem w oparciu o 
przepis art. 45 § 1 k.k. przepadku na rzecz Skarbu Państwa korzyści 
majątkowej osiągniętej przez oskarżonego z popełnienia przestępstwa 
nastąpiło z rażącą obrazą tego przepisu. Konstatacja ta potwierdza 
zasadność tej części zarzutu sformułowanego w petitum kasacji i powoduje 
zarazem konieczność uwzględnienia wniosku skarżącego – uchylenie 
zaskarżonego wyroku w części dotyczącej środka karnego przepadku na 
rzecz Skarbu Państwa korzyści majątkowej w postaci kwoty pieniężnej w 
wysokości 500 zł. 
Jako że tego rodzaju orzeczenie eliminuje z obrotu prawnego 
obarczoną błędem część wyroku Wojskowego Sądu Garnizonowego w G. 

 
 
8 
z dnia 27 lipca 2007 r., nie zachodzi konieczność wydawania orzeczenia 
następczego(...).