WK 1/14

Sygn. akt: WK 1/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 26 maja 2014 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Andrzej Tomczyk (przewodniczący) SSN Marian Buliński SSN Edward Matwijów (sprawozdawca) Protokolant : Marcin Szlaga przy udziale prokuratora Naczelnej Prokuratury Wojskowej płk. Jarosława Ciepłowskiego w sprawie 1. chor. M. M., 2. st. sierż. rez. P. M., 3. st. chor. rez. Z. S., 4. chor. G. J., skazanych z art. 278 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k. w zw. z art. 65 § 1 k.k. i innych k.k., w Izbie Wojskowej na rozprawie w dniu 26 maja 2014 r., z powodu kasacji wniesionych przez obrońcę G. J. i Naczelnego Prokuratora Wojskowego na niekorzyść M. M., P. M., Z. S. i G. J. od wyroku Wojskowego Sądu Okręgowego w W. z dnia 15 stycznia 2014 r., utrzymującego w mocy wyrok Wojskowego Sądu Garnizonowego w W. z dnia 4 lipca 2013 r., w odniesieniu do st. chor. Z. S. i chor. G. J. oraz prawomocnego wyroku Wojskowego Sądu Garnizonowego w W. z dnia 4 lipca 2013 r., w odniesieniu do chor. M. M., st. sierż. rez. P. M. 1. kasację obrońcy G. J. pozostawia bez rozpoznania, 2. uchyla zaskarżony wyrok Wojskowego Sądu Okręgowego w W. w odniesieniu do Z. S. i G. J. oraz wyrok Wojskowego Sądu Garnizonowego w W. z dnia 4 lipca 2013 r., w odniesieniu do M. 2 M., P. M., Z. S. i G. J., w części dotyczącej orzeczenia o karze i przekazuje sprawę Wojskowemu Sądowi Garnizonowemu w W. do ponownego rozpoznania. UZASADNIENIE Wyrokiem Wojskowego Sądu Garnizonowego z dnia 4 lipca 2013 r., zostali uznani za winnych, między innymi tego, że: I. chor. M.M. „w ramach czynu zarzucanego mu w pkt 1 aktu oskarżenia w okresie od bliżej nieustalonego dnia kwietnia 2006 r. do dnia 29 grudnia 2006 r. na terenie JW […], działając w krótkich odstępach czasu, w wykonaniu z góry powziętego zamiaru, wspólnie i w porozumieniu z innymi żołnierzami z JW […]: st. chor. Z. S., chor. G. J., st. sierż. P. M., chor. A. W., sierż. W. E. nie mniej niż 30 razy wziął udział w zaborze w celu przywłaszczenia oleju napędowego o łącznej wartości nie mniejszej niż 3970 litrów, o wartości nie mniejszej niż 11.910 zł, na szkodę JW […], w ten sposób, że po tym jak st. chor. Z. S. i chor. G. J. przekazywali jemu i sierż. P. M. informacje o nadwyżce oleju napędowego w MPS jednostki, a następnie paliwo to chor. A. W. i sierż. W.E. przelewali do pojazdów patrolu saperskiego, paliwo to wspólnie z st. sierż. P. M. przy pomocy podległych im żołnierzy patrolu saperskiego wywoził poza teren jednostki i sprzedał w miejscowościach […] oraz innych bliżej nieustalonych miejscowościach na terenie województwa za kwotę około 3 zł za 1 litr, z czego st. chor. Z. S. i chor. G. J. przekazywał razem z sierż. P. M. pieniądze w kwocie 1 zł 50 gr za każdy litr paliwa wywiezionego i sprzedanego poza terenem jednostki, przy czym z popełnienia przestępstwa uczynił sobie stałe źródło dochodu, tj. popełnienia przestępstwa określonego w art. 278 § 1 kk w zw. z art. 12 kk w zw. z art. 65 § 1 kk”. II. st. sierż. rez. P. M. 3 „w ramach czynu zarzucanego mu w pkt 1 aktu oskarżenia w okresie od bliżej nieustalonego dnia kwietnia 2006 r. do dnia 29 grudnia 2006 r. na terenie JW […], działając w krótkich odstępach czasu, w wykonaniu z góry powziętego zamiaru, wspólnie i w porozumieniu z innymi żołnierzami z JW […]: st. chor. Z. S., chor. G. J., chor. M. M., chor. A. W., sierż. W. El. nie mniej niż 30 razy wziął udział w zaborze w celu przywłaszczenia oleju napędowego w łącznej ilości nie mniejszej niż 3970 litrów, o wartości nie mniejszej niż 11.910 zł na szkodę JW 1[…], w ten sposób, że po tym jak st. chor. Z. S. i chor. G. J. przekazywali jemu i chor. M. M. informacje o nadwyżce oleju napędowego w MPS jednostki, a następnie paliwo to chor. A. W. i sierż. W. E. przelewali do pojazdów patrolu saperskiego, paliwo to wspólnie z chor. M. M. przy pomocy ustalonych podległych im żołnierzy patrolu saperskiego wywoził poza teren jednostki i sprzedawał za około 3 zł za 1 litr w miejscowościach […]oraz innych bliżej nieustalonych miejscowościach na terenie województwa za kwotę około 3 zł za 1 litr, z czego st. chor. Z. S. i chor. G. J. przekazał razem z chor. M. M. pieniądze w kwocie 1 zł 50 gr za każdy litr paliwa wywiezionego i sprzedanego poza terenem jednostki, przy czym z popełnienia przestępstwa uczynił sobie stałe źródło dochodu, tj. popełnienia przestępstwa określonego w art. 278 § 1 kk w zw. z art. 12 kk w zw. z art. 65 § 1 kk”. III. chor. rez. Z. S. „w ramach czynu zarzucanego mu aktem oskarżeni w okresie od bliżej nieustalonego dnia kwietnia 2006 r. do dnia 29 grudnia 2006 r. na terenie JW […], działając w krótkich odstępach czasu, w wykonaniu z góry powziętego zamiaru, wspólnie i w porozumieniu z innymi żołnierzami z JW […]: chor. G. J., chor. M. M., st. sierż. P. M., chor. A. W. i sierż. W. E. nie mniej niż 30 razy wziął udział w zaborze w celu przywłaszczenia oleju napędowego w łącznej ilości nie mniejszej niż 3970 litrów, o wartości nie mniejszej niż 11.910 zł, na szkodę JW […], w ten sposób, że razem z chor. G. J. przekazywał chor. M. M. i sierż. P.M. informacje o nadwyżce oleju napędowego w MPS jednostki, które to paliwo chor. A. W. i sierż. W. E. przelewali do pojazdów patrolu saperskiego, po czym paliwo to chor. M. M. i sierż. P. M. przy pomocy ustalonych podległych im żołnierzy patrolu saperskiego wywozili poza teren jednostki i sprzedawali za około 3 zł za 1 litr w miejscowościach […] oraz innych bliżej nieustalonych miejscowościach na terenie 4 województwa, za co wspólnie z chor. G. J. otrzymywał od chor. M. M. i sierż. P. M. pieniądze w kwocie 1 zł 50 gr za każdy litr paliwa wywiezionego i sprzedanego poza terenem jednostki, przy czym z popełnienia przestępstw uczynił sobie stałe źródło dochodu, tj. popełnienia przestępstwa określonego w art. 278 § 1 kk w zw. z art. 12 kk w zw. z art. 65 § 1 kk”. IV. chor. G. J. „w ramach czynu zarzucanego mu aktem oskarżenia w okresie od bliżej nieustalonego dnia kwietnia 2006 r. do dnia 29 grudnia 2006 r. na terenie JW […], działając w krótkich odstępach czasu, w wykonaniu z góry powziętego zamiaru, wspólnie i w porozumieniu z innymi żołnierzami z JW […]: st. chor. Z. S., chor. M. M., st. sierż. P. M., chor. A. W. i sierż. W. E. nie mniej niż 30 razy wziął udział w zaborze w celu przywłaszczenia oleju napędowego w łącznej ilości nie mniejszej niż 3.970 litrów, o wartości nie mniejszej niż 11.910 zł, na szkodę JW […], w ten sposób, że razem z st. chor. Z. S. przekazywał chor. M. M. i sierż. P.M. informacje o nadwyżce oleju napędowego w MPS jednostki, które to paliwo chor. A.W. i sierż. W. E. przelewali do pojazdów patrolu saperskiego, po czym paliwo to chor. M. M. i sierż. P. M. przy pomocy ustalonych podległych im żołnierzy patrolu saperskiego wywozili poza teren jednostki i sprzedawali za około 3 zł za 1 litr w miejscowościach […] oraz innych bliżej nieustalonych miejscowościach na terenie województwa, za co wspólnie ze st. chor. Z. S. otrzymywał od chor. M. M. i sierż. P. M. pieniądze w kwocie 1 zł 50 gr. za każdy litr paliwa wywiezionego i sprzedanego poza terenem jednostki, przy czym z popełnienia przestępstw uczynił sobie stałe źródło dochodu, tj. popełnienia przestępstwa określonego w art. 278 § 1 kk w zw. z art. 12 kk w zw. z art. 65 § 1 kk”. Za przypisany oskarżonym czyn z art. 278 § 1 k.k. w zw. z art. 65 § 1 k.k., Sąd pierwszej instancji skazał: 1. chor. M. M. na karę roku pozbawienia wolności, grzywnę w wymiarze 50 stawek dziennych po 20 zł, zobowiązał na podstawie art. 46 § 1 k.k. do naprawienia wyrządzonej szkody solidarnie z pozostałymi oskarżonymi poprzez zapłatę na rzecz JW. […] kwotę 11 910 zł, a ponadto orzekł środek karny w postaci podania wyroku do publicznej wiadomości na apelu żołnierzy zawodowych JW. […]. 5 W związku ze skazaniem chor. M. M. na jednostkowe kary pozbawienia wolności za przypisane mu przestępstwo z art. 231 § 2 k.k. w zw. z art. 11 § 3 k.k. (kara roku pozbawienia wolności), z art. 351 k.k. (kara 2 miesięcy pozbawienia wolności), z art. 350 § 2 k.k. (kara 2 miesięcy pozbawienia wolności), z art.190 § 1 k.k. (kara 2 miesięcy pozbawienia wolności), z art. 245 k.k. (kara 3 miesięcy pozbawienia wolności), z art. 233 § 1 k.k. (kara 3 miesięcy pozbawienia wolności) – na podstawie art. 85 k.k. i art. 86 § 1 k.k., w miejsce jednostkowych kar pozbawienia wolności Sąd orzekł karę łączną 2 lat pozbawienia wolności, której wykonanie warunkowo zawiesił na okres próby 5 lat (art. 69 § 1, 2 i 3 k.k. oraz art. 70 § 2 k.k. w zw. z art. 65 § 1 k.k.). 2. st. sierż. rez. P. M. na karę roku pozbawienia wolności, grzywnę w kwocie 50 stawek dziennych po 20 zł każda, na podstawie art. 46 § 1 k.k. zobowiązał do naprawienia wyrządzonej przestępstwem szkody solidarnie wraz z pozostałymi oskarżonymi poprzez zapłatę na rzecz JW. [...] kwoty 11 910 zł, a ponadto orzekł środek karny w postaci podania wyroku do publicznej wiadomości na apelu żołnierzy zawodowych JW. […]. W związku ze skazaniem P. M. ponadto za popełnienie przestępstwa z art. 231 § 2 k.k. w zw. z art. 11 § 3 k.k. oraz z art. 233 § 1 k.k. – na podstawie art. 85 k.k. i 86 § 1 k.k., w miejsce jednostkowych kar pozbawienia wolności Sąd orzekł karę łączną 2 lat pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres próby 5 lat (art. 69 § 1, 2 i 3 k.k., art. 70 § 2 k.k. w zw. z art. 65 § 1 k.k.). 3. st. chor. rez. Z. S. na karę roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności, której wykonanie warunkowo zawiesił na okres próby 3 lat (art. 69 § 1, 2 i 3 k.k. oraz art. 70 § 2 k.k. w zw. z art. 65 § 1 k.k.), grzywnę w wysokości 50 stawek dziennych po 30 zł każda, na podstawie art. 46 § 1 k.k. zobowiązał oskarżonego do naprawienia wyrządzonej przestępstwem szkody solidarnie z pozostałymi oskarżonymi poprzez zapłatę na rzecz JW. […] kwoty 11 910 zł oraz orzekł środek karny w postaci podania wyroku do publicznej wiadomości na apelu żołnierzy zawodowych. 4. chor. G. J. na karę roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres próby 3 lat (art. 69 § 1,2 i 3 k.k. oraz art. 70 § 2 k.k. w zw. z art. 65 § 1 k.k.), grzywnę w wysokości 50 stawek dziennych po 20 zł każda, na podstawie art. 46 § 1 k.k. zobowiązał oskarżonego do naprawienia 6 wyrządzonej przestępstwem szkody solidarnie z pozostałymi oskarżonymi poprzez zapłatę na rzecz JW. […] kwoty 11 910 zł oraz orzekł środek karny w postaci podania wyroku do publicznej wiadomości na apelu żołnierzy zawodowych JW. […]. Wyrokiem z dnia 15 stycznia 2014 r., Wojskowy Sąd Okręgowy nie uwzględnił apelacji wniesionej przez obrońcę oskarżonego st. chor. rez. Z. S. oraz oskarżonego chor. G. J. i zaskarżony wyrok, w odniesieniu do obu oskarżonych, utrzymał w mocy. Kasację od wyroku Wojskowego Sądu Okręgowego w W. z dnia 15 stycznia 2014 r., utrzymującego w mocy wyrok Wojskowego Sądu Garnizonowego w W. z dnia 4 lipca 2013 r., w odniesieniu do chor. G. J., wniósł jego obrońca. Natomiast Naczelny Prokurator Wojskowy, na podstawie art. 672a k.p.k. w zw. z art. 521 § 1 k.p.k. i art. 425 § 2 k.p.k., w kasacji wniesionej na niekorzyść, zaskarżył wyrok Wojskowego Sądu Garnizonowego z dnia 4 lipca 2013 r., który uprawomocnił się w pierwszej instancji w stosunku do M. M. i P. M. oraz tenże wyrok w stosunku do Z. S. i G. J. i utrzymujący go w mocy wyrok Wojskowego Sądu Okręgowego z dnia 15 stycznia 2014 r. – w części dotyczącej rozstrzygnięcia o karze za czyny z art. 278 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k. w zw. z art. 65 § 1 k.k., a w stosunku do chor. M. M. i st. sierż. rez. P. M. – także w części dotyczącej orzeczenia o karze łącznej. Obrońca chor. G. J. zarzucił: „- rażące naruszenie prawa mogące mieć istotny wpływ na treść orzeczenia, to jest obrazę przepisów art. 433 § 2 k.p.k. i art. 457 § 3 k.p.k., polegającą na braku odniesienia i ustosunkowania się przez Wojskowy Sąd Okręgowy do wszystkich zarzutów apelacji i wspierającej ją argumentacji, a w odniesieniu do zarzutów, co do których Sąd to uczynił, wywód jest na tyle ogólnikowy, że nie można prześledzić dochodzenia do wniosków końcowych, co w ostateczności skutkowało utrzymaniem w mocy wyroku Sądu I instancji, przez co zaakceptowano w toku kontroli instancyjnej naruszenie przez Sąd I instancji przepisów postępowania, tj. art. 2 § 2 k.p.k., art. 4 k.p.k., art. 7 k.p.k., art. 167 k.p.k., art. 366 § 1 k.p.k., art. 410 k.p.k. poprzez: 7 - naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów wyrażającej się w błędnej wykładni wszystkich wyjaśnień chor. M. M. i st. sierż. P. M. polegającej na przypisaniu im waloru pełnej wiarygodności, - naruszenie zasady prawdy materialnej i obiektywizmu polegającej na braku ustalenia ilości paliw, w tym rotacyjnego w stacji MPS, dziennych wielkości tankowanego paliwa wynikających z rozkazów, dat i wielkości dostaw paliwa do jednostki 1230, jak również ustalenia rzędu wielkości 0,5% błędu pomiaru, - naruszenie norm art. 5 § 2 k.p.k. i przyjęcie, że chor. G. J. uczestniczył w przekazywaniu i sprzedaży paliwa w sytuacji, gdy żadne postępowanie nie ustaliło mechanizmu powstawania i przekazywania „nadwyżek” paliwa”. Podnosząc powyższe zarzuty, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonych orzeczeń Sądów I i II instancji i przekazanie sprawy chor. G. J. do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Natomiast Naczelny Prokurator Wojskowy zarzucając rażące i mające istotny wpływ na treść, w odniesieniu do wydanego wyroku Wojskowego Sądu Garnizonowego, naruszenia prawa materialnego, tj. art. 73 § 2 k.k. w zw. z art. 65 § 1 k.k., polegające na niewymierzeniu wobec wymienionych w kasacji sprawców, którzy uczynili sobie z popełnionego przestępstwa z art. 278 § 1 k.k., stałe źródło dochodu, obligatoryjnego dozoru pomimo tego, że sąd orzekający w przedmiotowej sprawie zawiesił wykonanie kary pozbawienia wolności w stosunku do wszystkich skazanych, w tym w stosunku do chor. M. M. i st. sierż. rez. P. M. orzeczonej jako – kary łącznej, a w odniesieniu do wyroku Wojskowego Sądu Okręgowego utrzymanie w mocy oczywiście wadliwego rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji z rażącym naruszeniem art. 440 k.p.k. w zw. z art. 73 § 2 k.k. w zw. z art. 65 § 1 k.k. Na tej podstawie Prokurator wniósł o uchylenie zaskarżonego kasacją orzeczenia w części dotyczącej orzeczenia o karze wobec wyżej wymienionych skazanych i przekazanie w tym zakresie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. W odpowiedzi na kasację obrońcy chor. G. J.o, prokurator wniósł o pozostawienie jej bez rozpoznania. 8 Sąd Najwyższy zważył, co następuje. 1. Co do kasacji obrońcy chor. G. J. Już na wstępie stwierdzić należy, że kasacja obrońcy tego oskarżonego jest niedopuszczalna. Stosownie bowiem do art. 523 § 2 k.p.k., kasację na korzyść oskarżonego, jeżeli nie podnosi uchybień wymienionych w art. 439 § 1 k.p.k., można wnosić jedynie w razie skazania oskarżonego za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe na karę pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania. A contrario, zatem nie jest dopuszczalna kasacja, jeżeli w wyroku skazującym wykonanie orzeczonej kary pozbawienia wolności warunkowo zawieszono, jak to miało miejsce w tej sprawie, a wskazane przez skarżącego okoliczności nie należą do zamkniętego katalogu naruszeń określonych w § 1 art. 439 k.p.k. Z tych też powodów należało rozstrzygnąć jak w pkt. 1 wyroku. 2. Co do kasacji prokuratora wniesionej na niekorzyść oskarżonych. Kasacja Zastępcy Prokuratora Generalnego Naczelnego Prokuratora Wojskowego jest zasadna, bowiem wyrok Wojskowego Sądu Garnizonowego z dnia 4 lipca 2013 r., w stosunku do M. M., P. M., Z. S. i G. J. oraz wyrok Wojskowego Sądu Okręgowego z dnia 15 stycznia 2014 r., utrzymujący w mocy orzeczenie Sądu pierwszej instancji w części dotyczącej rozstrzygnięcia o karze za czyny z art. 278 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k. w zw. z art. 65 § 1 k.k., a w stosunku do M. M. i P. M., także w części dotyczącej orzeczenia o karze łącznej, zapadły z rażącym naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na treść zaskarżonych orzeczeń. Wszyscy oskarżeni w tej sprawie zostali skazani na kary pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania, między innymi za czyny, które zostały zakwalifikowane jako występek z art. 278 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k. w zw. z art. 65 § 1 k.k. Zgodnie z tym ostatnim (art. 65 § 1 k.k.), przepisy dotyczące wymiaru kary, środków karnych oraz środków związanych z poddaniem sprawcy próbie, przewidziane wobec sprawcy określonego w art. 64 § 2 k.k., stosuje się także do sprawcy, który z popełnienia przestępstwa uczynił sobie stałe źródło dochodu. 9 Mając na względzie to, że M. M., P. M., Z. S. i G. J. zostali skazani w warunkach art. 65 § 1 k.k., przy wymiarze kary, środków karnych oraz środków związanych z poddaniem sprawcy próbie, stosować należało w stosunku do nich rygory określone w art. 64 § 2 k.k. Artykuł 73 § 2 k.k. przewiduje, że zawieszając wykonanie kary pozbawienia wolności sąd obligatoryjnie orzeka dozór wobec sprawcy określonego w art. 64 § 2 k.k. Przepis ten zatem, zgodnie z art. 65 § 1 k.k., także miał zastosowanie wobec oskarżonych. Z przytoczonych wyżej powodów Zastępca Prokuratora Generalnego Naczelny Prokurator Wojskowy trafnie zarzucił obrazę przepisów art. 73 § 2 k.k. w zw. z art. 65 § 1 k.k., przez Sąd pierwszej instancji, który nie orzekł wobec oskarżonych obligatoryjnego dozoru kuratora przy wymierzeniu kar jednostkowych oraz kar łącznych. Podobnie, obrazy przepisów prawa materialnego, o których była mowa wyżej, wskutek nie orzeczenia dozoru kuratora dopuścił się Wojskowy Sąd Okręgowy w W. w toku postępowania odwoławczego wobec Z. S. i G. J. Naczelny Prokurator Wojskowy zasadnie wskazał, że zaskarżone orzeczenia powinny być uchylone w części orzeczenia o karze. Jak bowiem przyjęto w uchwale 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 25 marca 2010 r. „w postępowaniu kasacyjnym nie jest możliwe uchylenie orzeczenia wyłącznie w części, której orzeczenie to nie zawiera, a więc co do braku w nim rozstrzygnięcia w kwestii środka karnego lub kary, którego umieszczenie było obowiązkiem sądu, gdyż przedmiotem zaskarżenia i zarzutu, a w konsekwencji uchylenia orzeczenia można uczynić tylko tę jego zaskarżoną część, która obarczona jest owym brakiem, a uchylenie powinno wówczas nastąpić w zakresie umożliwiającym usunięcie tego uchybienia (I KZP 36/09, OSNKW 2010, z. 5, poz. 40). Akceptacja tego stanowiska implikowała uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu pierwszej instancji w części dotyczącej orzeczenia o karze wobec M. M., P. M., Z. S. i G. J. oraz utrzymującego go w mocy wyroku Wojskowego Sądu Okręgowego w W. w odniesieniu do Z. S. i G. J. i przekazanie sprawy w tym zakresie Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. 10 Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd pierwszej instancji powinien mieć na uwadze, że pomimo zakresu uchylenia wyroku co do całości rozstrzygnięcia o karze, uchybienia wystąpiły jedynie w zakresie środka probacyjnego, czego dotyczył też zarzut kasacji. Mając to na względzie, zgodnie z art. 443 k.p.k., Sąd pierwszej instancji, pomimo uchylenia sprawy w szerszym zakresie, będzie mógł orzec na niekorzyść jedynie co do uchybienia będącego przedmiotem kasacji.