WA 19/06

Sygn. akt:  WA 19/06 
 
 
 
WYROK 
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ 
 
Dnia 14 czerwca 2006 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Wiesław Błuś (przewodniczący, sprawozdawca) 
SSN Marian Buliński 
SSN Marek Pietruszyński 
 
Protokolant  Diana Kazimierska 
 
przy udziale prokuratora Naczelnej Prokuratury Wojskowej płk. Jarosława 
Ciepłowskiego  
w 
sprawie 
mjr. 
K. 
S. 
oskarżonego 
z 
art. 
13 
§ 
1 
k.k.  
w zw. z art. 197 § 1 k.k., po rozpoznaniu w Izbie Wojskowej na rozprawie  
w dniu 14 czerwca 2006r. apelacji, wniesionych przez obrońcę i na niekorzyść 
przez prokuratora od wyroku Wojskowego Sądu Okręgowego w W.  
z dnia 28 lutego 2006r. 
 
zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że:  
1. uznaje, iż mjr K. S. przypisanym mu w zaskarżonym wyroku czynem 
wyczerpał znamiona przestępstwa określonego w art. 13 § 1 k.k. w zw. z 

 
 
2 
art. 
197 
§ 
1 
k.k. 
(według 
stanu 
prawnego 
obowiązującego  
w dniu 8 września 2005r.) w zw. z art. 4 § 1 k.k.; 
2. uchyla orzeczenie o warunkowym zawieszeniu wykonania kary 
pozbawienia wolności; 
3. łagodzi orzeczoną karę pozbawienia wolności do roku, przyjmując jako 
podstawę jej wymierzenia art. 197 § 1 k.k. w zw. z art. 14  § 1 k.k. (według 
stanu prawnego obowiązującego w dniu 8 września 2005r.) w zw. z art. 4 § 
1 k.k.; 
4. na podstawie art. 63 § 1 k.k. zalicza oskarżonemu na poczet orzeczonej 
kary pozbawienia wolności okres zatrzymania od dnia 8 września 2005r. 
do dnia 10 września 2005r.; 
5. na podstawie art. 327 § 2 k.k. orzeka środek karny degradację; 
6. na podstawie art. 626 § 1 k.p.k. i art. 627 k.p.k. zasądza od oskarżonego 
na rzecz Skarbu Państwa koszty sądowe postępowania odwoławczego,  
w tym opłatę za obie instancje w wysokości 180 (stu osiemdziesięciu) zł; 
7. w pozostałej części zaskarżony wyrok utrzymuje w mocy.  
 
 
 
U Z A S A D N I E N I E 
 
      Wyrokiem Wojskowego Sądu Okręgowego w W. z dnia  28 lutego      
2006 r. , mjr K. S. został uznany za winnego tego , że „w dniu 8 września 2005 
r. około godz. 20 30 w samochodzie osobowym marki VW Passat będącym jego 
własnością na poboczu drogi nr […], przemocą usiłował doprowadzić M. P. do 
obcowania płciowego w ten sposób, że rozłożył fotel pasażera pojazdu, 
położył się na pokrzywdzoną przygniatając własnym ciałem , trzymając i 
odpychając jej ręce oraz szarpiąc za ubranie opuścił swoje spodnie i majtki , 
rozchylił siłą jej nogi próbując przy tym zdjąć jej spodnie w celu odbycia 
stosunku płciowego, jednakże zamierzonego skutku nie osiągnął w wyniku 
nadjechania na miejsce patrolu Policji z Komendy Powiatowej Policji w B.”, 
tj. popełnienia przestępstwa określonego w art.13 § 1 k.k. w zw. z art.197 § 1 
k.k. Za ten czyn sąd pierwszej instancji wymierzył oskarżonemu karę 2 lat 

 
 
3 
pozbawienia wolności , której wykonanie warunkowo zawiesił na okres próby 
wynoszący 3 lata .  
     Apelacje od tego orzeczenia wnieśli obrońca oskarżonego oraz - na 
niekorzyść – prokurator .  
     W apelacji obrońcy zarzucono wyrokowi Wojskowego Sądu Okręgowego 
w W. : 
1) obrazę przepisów postępowania mającą wpływ na treść orzeczenia,  
a w szczególności : 
- przepisu 
art.4 
k.p.k. 
przez 
niezbadanie, 
a 
następnie 
nieuwzględnienie okoliczności przemawiających na korzyść 
oskarżonego; 
- przepisu art.7 k.p.k. przez przekroczenie granic swobodnej oceny 
dowodów i dokonanie oceny wyjaśnień oskarżonego i zeznań 
świadka M. P. w sposób dowolny; 
- przepisu art.424 §1 k.p.k. przez zbyt lakoniczne odniesienie się do 
przeprowadzonych dowodów , a nawet brak oceny niektórych  
z nich uniemożliwiające prześledzenie toku rozumowania sądu co 
do oceny przeprowadzonych dowodów i wysnutych z tych 
dowodów wniosków ; 
2) błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, 
mający wpływ na treść tego orzeczenia, a polegający na przyjęciu, że 
oskarżony K. S. stosował przemoc wobec M. P., która stawiała opór 
wobec zachowań oskarżonego. 
         Podnosząc te zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego 
wyroku i przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego 
rozpoznania ewentualnie o zmianę orzeczenia przez uniewinnienie 
oskarżonego od popełnienia zarzucanego mu czynu.  

 
 
4 
     Z kolei prokurator w apelacji wywiedzionej na niekorzyść oskarżonego 
zarzucając wyrokowi sądu pierwszej instancji : 
- obrazę prawa materialnego art. 4 § 1 k.k. poprzez oparcie sentencji 
wyroku na treści przepisów kodeksu karnego po nowelizacji dokonanej 
ustawą z dnia 27 lipca 2005 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny- 
Kodeks postępowania karnego i ustawy – Kodeks karny wykonawczy 
(Dz.U. Nr 163 , poz. 1363), która weszła w życie w dniu 26 września 
2005 r. , podczas gdy ustawą względniejszą dla sprawcy , chociażby 
przez wzgląd na zagrożenie karne w przepisie art.197 § 1 k.k. był  
z uwagi na datę czynu (8.09.2005 r.) Kodeks karny według stanu 
prawnego sprzed cytowanej wyżej nowelizacji; 
- rażącą 
niewspółmierność 
kary 
orzeczonej 
wobec 
oskarżonego  
w wysokości 2 lat pozbawienia z dobrodziejstwem warunkowego jej 
zawieszenia na okres próby 3 lat , która nie uwzględnia należycie 
stopnia społecznej szkodliwości czynu oraz biorąc pod uwagę postawę 
sprawcy, postać jego zamiaru i motywację nie daje przekonania, że kara 
odbywana w warunkach wolnościowych jest wystarczająca dla 
osiągnięcia wobec sprawcy celów kary,  
wniósł o zmianę wyroku poprzez wskazanie jako podstawy skazania 
oskarżonego art.197 § 1 k.k. w zw. z art.14 § 1 k.k. przed nowelizacją  
z dnia 26 września 2005 r. w zw. z art.4 § 1 k.k. oraz zmianę wyroku przez 
wymierzenie mjr K. S. kary 3 lat pozbawienia wolności oraz środka 
karnego w postaci pozbawienia praw publicznych na okres 3 lat.  
            W toku rozprawy odwoławczej obrońca oskarżonego podtrzymała 
zarzuty i wnioski zawarte w apelacji natomiast prokurator wniósł o uznanie, 
że sąd pierwszej instancji dopuścił się obrazy art. 413 § 1 pkt  6 k.p.k.,  
a nie art.4 § 1 k.k. jak wywiedziono w apelacji prokuratora, zaś  
w pozostałym zakresie o uwzględnienie środka odwoławczego wniesionego 

 
 
5 
na niekorzyść. Oskarżycielka posiłkowa wniosła o nieuwzględnienie 
apelacji obrońcy oskarżonego i uwzględnienie apelacji prokuratora.  
     Sąd Najwyższy zważył co następuje.  
     Apelacja obrońcy oskarżonego zarzuca orzeczeniu sądu pierwszej 
instancji naruszenie art.4 k.p.k. Zgodnie z treścią tego przepisu sąd ma 
obowiązek badać oraz uwzględniać okoliczności przemawiające zarówno 
na korzyść jak i na niekorzyść oskarżonego. Przepis ten formułuje zatem 
zasadę obiektywizmu , która oznacza zarówno nakaz bezstronności  
w traktowaniu przez organy procesowe stron jak i zakaz kierunkowego 
nastawienia do sprawy (por. T. Grzegorczyk, Kodeks Postępowania 
Karnego wraz z komentarzem do ustawy o świadku koronnym , Zakamycze 
2003 , s.35-36). Analiza akt sprawy nie daje podstaw do uznania, że sąd 
pierwszej instancji w toku procedowania w niniejszej sprawie naruszył art. 
4 k.p.k. . Autor apelacji nie przytacza też żadnych okoliczności 
wskazujących na naruszenie przez ten sąd wymienionych wyżej nakazów  
i zakazów . Podniesiony w apelacji obrońcy zarzut obrazy art. 4 k.p.k. jest 
w swojej istocie zarzutem obrazy przepisów prawa materialnego,  
a mianowicie art.28 § 1 k.k. , bowiem jak wynika z treści uzasadnienia tego 
środka zaskarżenia, zdaniem skarżącego oskarżony działał w błędzie co do 
okoliczności stanowiącej znamię czynu zabronionego, „a mianowicie  
w błędzie co do rzeczywistości oporu pokrzywdzonej”. Zdaniem Sądu 
Najwyższego w realiach rozpoznawanej sprawy nie doszło do obrazy 
wskazanego przepisu prawa materialnego. Nie można, bowiem rozpatrywać 
w kategorii błędu różnicy w wartościowaniu między ocenami powszechnie 
akceptowanymi , a indywidualną skalą wartościowania i ocen sprawcy (por. 
Kodeks karny, Komentarz pod red. O.Górniok, Warszawa 2006, s.90). Jak 
wynika z dokonanych przez sąd pierwszej instancji ustaleń faktycznych 
pokrzywdzona , w sposób nie budzący najmniejszych wątpliwości, wyraziła 

 
 
6 
brak zgody na działanie oskarżonego. Przecież gdy rozkładał on siedzenie 
samochodu zaczęła odpychać napastnika, płakać , prosić go aby zostawił ją. 
Takie zachowanie pokrzywdzonej musiało dotrzeć do świadomości 
oskarżonego , człowieka wykształconego, oficera Wojska Polskiego.  
I jeżeli już, jak twierdzi biegła psycholog, zachowanie pokrzywdzonej, 
wynikające z jednej strony z jej niedojrzałości emocjonalnej z drugiej zaś 
strachu przed oskarżonym, mogło być odebrane przez niego jako 
„zaproszenie”, to zdecydowanie w momencie kiedy M. P. zaczęła płakać , 
prosić sprawcę aby przestał i odpychać go , musiał on mieć świadomość, że 
działa wbrew jej woli , a tym samym realizuje, w tym przypadku, znamiona 
przestępstwa 
określonego 
w 
art.13 
§ 
1 
k.k. 
w 
zw.  
z art.197 § 1 k.k. Pokrzywdzona postępując w opisany wyżej sposób 
uzewnętrzniła opór wobec działań oskarżonego. Forma tego oporu była 
ewidentnym przejawem braku zgody tej młodej kobiety na odbycie 
stosunku płciowego ze sprawcą , a mimo to , przełamując ten opór przy 
użyciu siły fizycznej, oskarżony usiłował doprowadzić ją do obcowania 
płciowego. Nie można przecież wymagać od ofiary wyczerpania 
wszystkich hipotetycznych możliwości obrony przed napastnikiem . Forma 
i intensywność oporu musi być oceniana przez organy procesowe  
w zależności od konkretnej sytuacji i okoliczności sprawy. Wystarczy 
zatem , aby osoba pokrzywdzona uzewnętrzniła swoim działaniem brak 
zgody na odbycie stosunku płciowego, stawiła rzeczywisty opór sprawcy, a 
ten przełamał go. Cechą zaś przemocy stosowanej przez sprawcę jest jej 
obiektywna zdolność do wywołania przymusu , który jest dolegliwością dla 
ofiary. Dolegliwość tę należy uznać za wystarczającą do przyjęcia 
przemocy, gdy jest ona obiektywnie znaczna i może rzutować na 
motywację przeciętnego człowieka o osobowości podobnej do osobowości 
konkretnej ofiary, znajdującej się w podobnej sytuacji. Do przyjęcia 

 
 
7 
przemocy zasadnicze znaczenie ma nie tylko sposób zachowania się 
sprawcy lecz także odbiór tego zachowania przez ofiarę. Fundamentalną 
cechą tego odbioru jest brak zgody zmuszanego na działania sprawcy (por. 
wyrok SN z dnia 26 lipca 2001 r. V KKN 95/99, Lex nr 51671). I tak też 
było w rozpoznawanej sprawie.  
Sąd pierwszej instancji nie rozważał czy po stronie sprawcy zachodzą 
warunki określone w art.28 § 1 k.k., bowiem nie było ku temu przesłanek. 
W rozpoznawanej sprawie nie występują żadne okoliczności pozwalające 
na przyjęcie tezy , że pokrzywdzona swoim zachowaniem wyrażała zgodę 
na odbycie stosunku płciowego.  
      Brak jest również podstaw do przyjęcia , iż sąd pierwszej instancji 
przekroczył granice swobodnej oceny dowodów i dokonał jej w sposób 
dowolny . Wojskowy Sąd Okręgowy w W. dokonując oceny zachowania 
oskarżonego oparł się na zgromadzonych w sprawie dowodach , które to 
dowody , wbrew twierdzeniom apelacji , wskazał. Wystarczy przywołać s.2 
i 3 uzasadnieniu orzeczenia . I to właśnie ta ocena dowodów doprowadziła 
do przypisania oskarżonemu popełnienie zarzucanego mu czynu . Sąd 
pierwszej instancji wyjaśnia w uzasadnieniu orzeczenia dlaczego jednym 
dowodom dał wiarę , inny zaś odmówił tego przymiotu. Argumentacja 
przedstawiona przez ten nie jest wprawdzie mocno rozbudowana , jednakże 
jasno z niej wynika jakimi przesłankami kierował się ten organ   dokonując 
analizy i oceny dowodów, w tym dowodu z opinii biegłej psycholog.  
     W skardze apelacyjnej zarzuca się ponadto naruszenie przez sąd 
pierwszej instancji art.424 § 1 k.p.k. ponieważ , uzasadnienie orzeczenia 
„praktycznie sprowadza się do przytoczenia i to dosłownie wyjaśnień i 
zeznań poszczególnych osób , bez właściwego ustosunkowania się do 
poszczególnych dowodów ”. W istocie uzasadnienie zaskarżonego wyroku 
przytacza wyjaśnienia i zeznania osób występujących w toku procesu.  

 
 
8 
Z taką formą uzasadnienia orzeczenia Sąd Najwyższy, w tym składzie, 
dotychczas nie spotkał się. Rzecz jednak w tym, że  żaden przepis 
procedury karnej nie zakazuje takich praktyk. Kwestią podlegającą ocenie 
pozostaje natomiast twierdzenie czy do tak zaprezentowanych dowodów 
sąd pierwszej instancji ustosunkował się właściwie. Zdaniem Sądu 
Najwyższego ocena materiału dowodowego została dokonana przez 
Wojskowy Sąd Okręgowy w sposób pozwalający na prześledzenie toku 
rozumowania tego organu, a co za tym idzie poddający się kontroli 
instancyjnej. Zgodzić się trzeba z twierdzeniem sądu pierwszej instancji , że 
dowody wskazane w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia w sposób 
logiczny i spójny wskazują na to, że oskarżony dopuścił się usiłowania 
zgwałcenia. Nie sposób przecież sobie wyobrazić aby cała ta sytuacja była 
sprowokowana przez pokrzywdzoną w zmowie z bliskimi jej osobami. 
Przeczy temu zachowanie pokrzywdzonej od początku do końca całego 
zdarzenia . Wysyłanie krótkich wiadomości tekstowych (sms), płacz i 
prośby skierowane do oskarżonego, odpychanie go oraz szok w jakim 
znajdowała się pokrzywdzona po przybyciu na miejsce zdarzenia policji. 
 I to są  właśnie te okoliczności , jak słusznie podniósł sąd pierwszej 
instancji, które w połączeniu z treścią opinii biegłej psycholog  
i pozostałymi dowodami zgromadzonymi w sprawie (z wyłączeniem 
wyjaśnień oskarżonego) pozwoliły na dokonanie prawidłowych ustaleń 
faktycznych  
    Z tych to właśnie powodów Sąd Najwyższy nie podzielił zarzutów 
podniesionych w apelacji i w konsekwencji uznał tę skargę za niezasadną.  
    Odnosząc się do zarzutów apelacji prokuratora należy stwierdzić, że 
zarzut obrazy przepisów prawa materialnego, a to art. 4 § 1 k.k., jest  
 

 
 
9 
chybiony. Z treści uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia (s.13) wynika 
jasno, iż sąd pierwszej instancji zastosował wobec oskarżonego ustawę 
względniejszą tak jak tego wymaga art.4 § 1 k.k. Prawdą jest natomiast, że 
w części rozstrzygającej wyroku nie wskazano właściwych przepisów 
ustawy karnej, co nakazuje art. 413 § 1 pkt 6 k.p.k. Gdyby uchybienie to 
było jedynym, którego dopuścił się sąd pierwszej instancji to można by 
uznać, że nie miało ono wpływu na treść orzeczenia. Jednakże Sąd 
Najwyższy dokonując korekty orzeczenia w zakresie kary, o czym będzie 
mowa w dalszej części uzasadnienia, obowiązany był do wskazania 
właściwej podstawy materialnej jej orzeczenia, a tym samym dla 
zachowania wewnętrznej spójności orzeczenia w zakresie stosowanych 
przepisów prawa materialnego, musiał dokonać zmiany orzeczenia 
odnośnie podstawy prawnej odpowiedzialności karnej oskarżonego. Ustawą 
tą jest Kodeks karny według stanu prawnego obowiązującego w dniu 8 
września 2005 r.  
      Sąd Najwyższy nie podzielił zarzutu apelacji prokuratora o rażącej 
niewspółmierności kary pozbawienia wolności w wysokości 2 lat. Zdaniem 
Sądu Najwyższego orzeczona w tym rozmiarze kara pozbawienia wolności 
byłaby zbyt surowa , zwłaszcza w sytuacji orzeczenia wobec sprawcy 
środka karnego. Przecież dolegliwość wynikająca z wymierzenia kary 
pozbawienia wolności nie może być rozpatrywana w oderwaniu od 
orzeczenia środków karnych czy też skorzystania, bądź nie, przez sąd z 
możliwości warunkowego zawieszenia wykonania kary izolacyjnej.  
W rozpoznawanej sprawie karą adekwatną do stopnia winy oskarżonego 
będzie kara roku pozbawienia wolności orzeczona bez warunkowego 
zawieszenia jej wykonania . Kara ta powinna wpłynąć tak na  postawę 
sprawcy, aby zrozumiał on naganność własnego czynu, ukształtować 
krytyczny stosunek do popełnionego przestępstwa, co w przyszłości 

 
 
10
zapobiegnie ewentualnemu powrotowi do przestępstwa. Kara ta pozwoli 
mu też zrozumieć , że wszelkie formy przymusu w sferze życia 
seksualnego, jako godzące w wolność człowieka, nie są  akceptowane w 
społeczeństwie . Nie bez znaczenia pozostaje również konieczność 
kształtowania poczucia sprawiedliwości i świadomości prawnej w 
środowisku zarówno sprawcy jak i pokrzywdzonej . Orzeczona przez sąd 
pierwszej 
instancji 
kara 
pozbawienia 
wolności 
z 
warunkowym 
zawieszeniem jej wykonania mogłaby rodzić przekonanie, że sprawca 
przestępstwa w praktyce nie poniósł żadnej kary za tak haniebny występek, 
popełniony na szkodę niedoświadczonej życiowo i przede wszystkim ufnej 
wobec innych( do dnia zdarzenia)  młodej osoby , o którym wiadomo , jak 
wynika z akt sprawy, w B. i okolicznych miejscowościach. Wprawdzie 
oskarżony posiada dobrą opinię służbową, był dotychczas niekarany 
sądownie to jednak rozważając ewentualność warunkowego zawieszenia 
wykonania kary pozbawienia wolności , sąd bierze pod uwagę  nie tylko 
dane o osobie sprawcy ale i ogólne dyrektywy wymiaru kary,  
w tym w zakresie kształtowania świadomości prawnej społeczeństwa (por. 
wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 30 września 1998 r. AKa 
184/98, Prok. i Pr. 1999, nr 4 poz. 15). Z tych też powodów Sąd Najwyższy 
nie skorzystał z możliwości warunkowego zawieszenia wykonania kary 
pozbawienia wolności orzeczonej wobec oskarżonego.  
     Pełnienie służby wojskowej związane jest nierozerwalnie, poza 
oczywiście 
wysokimi 
kwalifikacjami 
zawodowymi 
i 
spełnieniem 
odpowiednich wymagań fizycznych i psychicznych, z określoną postawą 
moralną , prestiżem i uznaniem społecznym. Pogląd ten znajduje swoje 
odzwierciedlenie w przepisach ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie 
wojskowej żołnierzy zawodowych ( Dz.U. Nr 179 , poz. 1750 ze zm. ) . 
Zgodnie z treścią art. 2 cyt. ustawy żołnierzem zawodowym może być 

 
 
11
osoba posiadająca , między innymi , nieposzlakowaną opinię . Skazanie 
prawomocnym wyrokiem sądu za przestępstwo przeciwko wolności 
seksualnej stanowi , w przekonaniu orzekającego w tej sprawie składu Sądu 
Najwyższego , utratę przez żołnierza zawodowego jednego z ustawowych 
warunków niezbędnych do bycia żołnierzem zawodowym . Konsekwencją 
takiego poglądu jest utrata przez oskarżonego właściwości do posiadania 
stopnia wojskowego – majora . A skoro tak , to koniecznym było 
orzeczenie wobec oskarżonego środka karnego , stosowanego tylko wobec 
żołnierzy, degradacji . 
    Wobec dokonania opisanej wyżej korekty wyroku sądu pierwszej 
instancji nie było możliwe uwzględnienie wniosku prokuratora o orzeczenie 
środka karnego pozbawienia praw publicznych .  
    Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy orzekł jak na wstępie.