VU 45/14

Sąd Okręgowy w Piotrkowie TrybunalskimPiotrków Trybunalski2014-07-25
SAOSubezpieczenia społeczneemerytury i rentyWysokaokręgowy
emeryturaubezpieczenia społecznepraca w szczególnych warunkachspółdzielnia produkcyjnastaż pracyZUSprawo pracy

Sąd Okręgowy oddalił odwołanie wnioskodawcy od decyzji ZUS odmawiającej prawa do emerytury, uznając, że okres pracy jako członek spółdzielni produkcyjnej nie jest równoznaczny z pracą w szczególnych warunkach.

Wnioskodawca domagał się zaliczenia okresu zatrudnienia w Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w B. od 1 czerwca 1992 roku do 31 grudnia 1998 roku do pracy w szczególnych warunkach, co pozwoliłoby mu na uzyskanie prawa do wcześniejszej emerytury. Sąd Okręgowy oddalił odwołanie, stwierdzając, że praca świadczona w ramach członkostwa w spółdzielni produkcyjnej nie jest pracą w rozumieniu przepisów o zatrudnieniu w szczególnych warunkach, nawet jeśli charakter pracy był podobny do pracy pracowniczej.

Sprawa dotyczyła prawa wnioskodawcy M. M. (1) do emerytury, w szczególności możliwości zaliczenia okresu zatrudnienia w Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w B. od 1 czerwca 1992 roku do 31 grudnia 1998 roku do stażu pracy w szczególnych warunkach. ZUS odmówił prawa do emerytury, a następnie częściowo zaliczył okres zatrudnienia w innej spółdzielni. Wnioskodawca domagał się zmiany decyzji, argumentując, że praca jako kierowca ciągnika w RSP w B. powinna być uznana za pracę w szczególnych warunkach. Sąd Okręgowy oddalił odwołanie, opierając się na orzecznictwie Sądu Najwyższego i Trybunału Konstytucyjnego, które jednoznacznie rozróżniają stosunek pracy od stosunku członkostwa w spółdzielni. Sąd podkreślił, że przepisy dotyczące wcześniejszych emerytur z tytułu pracy w szczególnych warunkach dotyczą wyłącznie pracowników, a członkowie spółdzielni produkcyjnych, nawet jeśli wykonują pracę o podobnym charakterze, nie są objęci tymi przepisami. Sąd uznał, że świadectwo pracy w szczególnych warunkach wystawione przez spółdzielnię nie jest dokumentem wiążącym i podlega weryfikacji. W związku z tym, wnioskodawca nie wykazał wymaganego 15-letniego okresu pracy w szczególnych warunkach.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (1)

Odpowiedź sądu

Nie, okres pracy świadczonej w ramach członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej nie może być zaliczony do okresu pracy w szczególnych warunkach, ponieważ przepisy dotyczące wcześniejszych emerytur z tego tytułu dotyczą wyłącznie pracowników.

Uzasadnienie

Sąd oparł się na orzecznictwie Sądu Najwyższego i Trybunału Konstytucyjnego, które rozróżniają stosunek pracy od stosunku członkostwa w spółdzielni. Podkreślono, że przepisy te dotyczą pracowników, a członkowie spółdzielni, nawet wykonujący pracę o podobnym charakterze, nie są objęci tymi regulacjami. Świadectwo pracy w szczególnych warunkach wystawione przez spółdzielnię nie jest dokumentem wiążącym i podlega weryfikacji.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalenie odwołania

Strona wygrywająca

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T.

Strony

NazwaTypRola
M. M. (1)osoba_fizycznawnioskodawca
Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T.instytucjaorgan rentowy

Przepisy (7)

Główne

ustawa o emeryturach i rentach z FUS art. 32 § 1, 2-3, 4

Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

Przepisy stosuje się do pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Wiek emerytalny i warunki nabycia prawa ustala się na podstawie przepisów dotychczasowych.

ustawa o emeryturach i rentach z FUS art. 184 § 1, 2

Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych

Ubezpieczeni urodzeni po 31.12.1948 r. nabywają prawo do emerytury po osiągnięciu wieku przewidzianego w art. 32, jeśli w dniu 01.01.1999 r. osiągnęli wymagany okres zatrudnienia w szczególnych warunkach oraz okres składkowy i nieskładkowy, a także nie przystąpili do OFE i rozwiązali stosunek pracy.

rozporządzenie art. 4

Rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze

Pracownik wykonujący prace w szczególnych warunkach nabywa prawo do emerytury, jeśli osiągnął wiek 55 lat (kobiety) lub 60 lat (mężczyźni) i ma co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach, przy łącznym wymaganym okresie zatrudnienia 20 lat (kobiety) lub 25 lat (mężczyźni).

k.p.c. art. 47714 § 1

Kodeks postępowania cywilnego

Podstawa prawna orzekania przez Sąd Okręgowy w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych.

Pomocnicze

rozporządzenie art. 2 § 2

Rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze

Okresy pracy w warunkach szczególnych stwierdza zakład pracy w świadectwie wykonywania prac w szczególnych warunkach lub w świadectwie pracy, na podstawie posiadanej dokumentacji.

k.p. art. 2

Kodeks pracy

Definicja pracownika, obejmująca osoby zatrudnione na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania lub spółdzielczej umowy o pracę. A contrario, osoby zatrudnione na innej podstawie prawnej nie są pracownikami.

Prawo spółdzielcze art. 155 § 1

Ustawa z dnia 16 września 1982 r. - Prawo spółdzielcze

Członek spółdzielni ma prawo i obowiązek pracować w spółdzielni w rozmiarze ustalonym przez zarząd. Spółdzielnia może zatrudniać osoby niebędące członkami na podstawie umowy o pracę lub innego stosunku prawnego.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Praca świadczona w ramach członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej nie jest pracą w rozumieniu przepisów o zatrudnieniu w szczególnych warunkach. Przepisy o wcześniejszych emeryturach z tytułu pracy w szczególnych warunkach dotyczą wyłącznie pracowników. Świadectwo pracy w szczególnych warunkach wystawione przez spółdzielnię nie jest dokumentem wiążącym i podlega weryfikacji przez sąd.

Odrzucone argumenty

Okres pracy jako kierowca ciągnika w Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w B. powinien być zaliczony do pracy w szczególnych warunkach. Charakter wykonywanej pracy był identyczny jak praca pracowników spółdzielni.

Godne uwagi sformułowania

Zróżnicowanie uprawnień podmiotów w zależności od tego, czy praca wykonywana jest w ramach stosunku pracy, czy też na podstawie innych stosunków prawnych w obszarze prawa pracy ma charakter podstawowy i wiąże się ze szczególnymi cechami stosunku pracy, które jakościowo odróżniają go od innych stosunków prawnych, w ramach których świadczona jest praca. Nie chodzi tyle o różnice niejako „fizyczne” (w rozumieniu rodzaju, ilości, sposobu wykonywania pracy), ale formalnoprawne, a ten punkt widzenia jest rozstrzygający. Świadectwo wykonywania pracy w szczególnych warunkach nie jest dokumentem urzędowym w rozumieniu art. 244 § 1 i 2 k.p.c., a tylko dokumenty wystawione przez te organy stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo zaświadczone. Natomiast omawiane świadectwo traktuje się w postępowaniu sądowym jako dokument prywatny w rozumieniu art. 245 k.p.c.

Skład orzekający

Agnieszka Leżańska

przewodniczący

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Potwierdzenie rozróżnienia między stosunkiem pracy a stosunkiem członkostwa w spółdzielni produkcyjnej w kontekście prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji członków rolniczych spółdzielni produkcyjnych i interpretacji przepisów sprzed 1999 roku.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa pokazuje subtelne, ale kluczowe różnice prawne między różnymi formami zatrudnienia, które mają bezpośredni wpływ na prawa pracownicze, takie jak prawo do emerytury.

Czy praca w spółdzielni produkcyjnej daje prawo do wcześniejszej emerytury? Sąd wyjaśnia.

Sektor

rolnictwo

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
Sygn. akt VU 45/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 25 lipca 2014 roku Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim, Wydział V Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący SSO Agnieszka Leżańska Protokolant p.o. stażysty Renata Kabzińska po rozpoznaniu w dniu 24 lipca 2014 roku w Piotrkowie Trybunalskim na rozprawie sprawy z wniosku M. M. (1) przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. o emeryturę na skutek odwołania M. M. (1) od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. z dnia 5 grudnia 2013 r. sygn. (...) oddala odwołanie . Sygn. akt VU 45/14 UZASADNIENIE Zaskarżoną decyzją z dnia 5 grudnia 2013 roku , Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. odmówił wnioskodawcy M. M. (1) prawa do emerytury . W dniu 18 grudnia 2013 roku wnioskodawca złożył odwołanie od powyższej decyzji dołączając nowe dowody w sprawie, dotyczące zatrudnienia w Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w R. oraz w Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w B. . Decyzją z dnia 9 stycznia 2014 roku, ZUS wydał nową decyzję, którą częściowo zaspokoił roszczenie wnioskodawcy zawarte w odwołaniu, poprzez zaliczenie do pracy w warunkach szczególnych okresu zatrudnienia, jako kierowcy ciągnika w (...) w R. od 14 września 1979 roku do 31 maja 1992 roku, odmawiając jednocześnie zaliczenia okresu zatrudnienia w (...) w B. od 1 czerwca 1992 roku do 31 grudnia 1998 roku, jako kierowcy ciągnika. Z takim rozstrzygnięciem nie zgodził się wnioskodawca reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika –radcę prawnego domagając się jej zmiany. Na rozprawie w dniu 24 lipca 2014 roku, wnioskodawca wnosił o zaliczenie okresu zatrudnienia od 1 czerwca 1992 roku do 31 grudnia 1998 roku. ZUS wnosił o oddalenie odwołania. Sąd Okręgowy ustalił, co następuje: M. M. (1) , urodzony w dniu (...) , złożył w dniu 4 października 2013 roku wniosek o przyznanie emerytury (dowód: wniosek o emeryturę k. 1-6 w aktach ZUS). Na dzień 1 stycznia 1999 roku skarżący udowodnił staż pracy wynoszący ponad 25 lat. Niekwestionowany przez ZUS okres zatrudnienia wnioskodawcy w warunkach szczególnych wynosi łącznie 12 lat, 8 miesięcy i 17 dni (bezsporne). Wnioskodawca nie przystąpił do otwartego funduszu emerytalnego. Na dzień złożenia wniosku o emeryturę miał rozwiązany stosunek pracy (bezsporne). W okresie od 1 czerwca 1992 roku do 31 grudnia 1998 roku wnioskodawca w Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w B. wykonywał pracę kierowcy ciągnika. Rozwiązanie stosunku pracy z wnioskodawca nastąpiło poprzez skreślenie go z listy członków spółdzielni . Spółdzielnia zajmowała się produkcją rolną (uprawiała pola) oraz przetwórstwem owocowo-warzywnym. Przez cały okres zatrudnienia w Spółdzielni, M. M. (1) był jej członkiem; inne umowy w tym czasie w (...) w B. nie były zawierane. Wnioskodawca z tytułu członkostwa posiadał udział w podziale zysków, uczestniczył w walnych zebraniach Spółdzielni oraz był wynagradzany według zasad obowiązujących dla członków spółdzielni w danym roku kalendarzowym ( dowód: zeznania świadków: K. F. k.22 verte wraz z nagraniem protokołu rozprawy z dnia 24 lipca 2014 roku k.24 od minuty 09.40 do minuty 15.40 oraz K. G. k.23 i nagranie k.24 od minuty 16.49 do minuty 21.16, zeznania wnioskodawcy M. M. (1) k.23 oraz nagranie k.24 od minuty 23.40 do minuty 26.04, świadectwo pracy k.4 w aktach sprawy, zaświadczenia k.14). Rolnicza Spółdzielnia Produkcyjna w B. nadal istnieje. Jej aktualnym prezesem od 1984 roku jest K. F. , który na prośbę wnioskodawcy wystawił w dniu 30 listopada 2012 roku świadectwo wykonywania prac w warunkach szczególnych, w którym stwierdził, że wnioskodawca w okresie od 1 czerwca 1992 roku do 21 maja 2001 roku stale i w o pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał pracę jako kierowca ciągnikowy, kombajnista tj. wymieniana w wykazie A Dział VIII w transporcie i łączności poz. 1 (transport) punkt 3 Rozporządzenia Ady Ministrów z dnia 7 luteg0 1983 roku (Dz.U Nr 8 poz.43) (dowód: : K. F. k.22 verte wraz z nagraniem protokołu rozprawy z dnia 24 lipca 2014 roku k.24 od minuty 09.40 do minuty 15.40zeznania świadka świadectwo pracy w warunkach szczególnych k.8 w aktach ZUS). Wnioskodawca, jako członek Spółdzielni, pracował w ośmiogodzinnym systemie pracy od 7 do 15 godziny, za nadgodziny nie pobierał dodatkowego wynagrodzenia, mógł natomiast sobie te nadgodziny „odebrać” ( dowód: zeznania świadków: K. F. k.22 verte wraz z nagraniem protokołu rozprawy z dnia 24 lipca 2014 roku k.24 od minuty 09.40 do minuty 15.40 oraz K. G. k.23 i nagranie k.24 od minuty 16.49 do minuty 21.16, zeznania wnioskodawcy M. M. (1) k.23 oraz nagranie k.24 od minuty 23.40 do minuty 26.04akt sprawy). Sąd Okręgowy zważył i ocenił, co następuje: odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn.Dz. U. z 2009r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.) ubezpieczonym urodzonym przed dniem 1 stycznia 1949 roku, będącym pracownikami, o których mowa w ust. 2-3, zatrudnionymi w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, przysługuje emerytura w wieku niższym niż określony w art. 27 pkt 1 (tj. poniżej 65 lat dla mężczyzn). Ustęp 4 art. 32 stanowi zaś, że wiek emerytalny, o którym mowa w ust. 1 , rodzaje prac lub stanowisk oraz warunki, na podstawie których osobom wymienionym w ust. 2 i 3 przysługuje prawo do emerytury, ustala się na podstawie przepisów dotychczasowych. Stosownie do art. 184 ust. 1 wskazanej wyżej ustawy ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 roku przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku przewidzianego w art. 32, 33, 39 i 40, jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy (tj. w dniu 1 stycznia 1999 roku) osiągnęli: 1)okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymaganym w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym niż 60 lat – dla kobiet i 65 lat – dla mężczyzn oraz 2)okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art. 27. Emerytura, o której mowa w ust. 1, przysługuje pod warunkiem nieprzystąpienia do otwartego funduszu emerytalnego albo złożenia wniosku o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu, na dochody budżetu państwa oraz rozwiązania stosunku pracy – w przypadku ubezpieczonego będącego pracownikiem (ust. 2). W świetle powyższych regulacji żądanie wnioskodawcy należało zatem rozpoznać w aspekcie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8 poz. 43 z późn. zm.), zwanego dalej rozporządzeniem. Z treści § 4 tego rozporządzenia wynika, iż pracownik, który wykonywał prace w szczególnych warunkach wymienione w Wykazie A, nabywa prawo do emerytury, jeżeli spełnia łącznie następujące warunki: 1) osiągnął wiek emerytalny wynoszący: 55 lat dla kobiet i 60 lat dla mężczyzn, 2) ma wymagany okres zatrudnienia, w tym co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach. Ten „wymagany okres zatrudnienia” to okres wynoszący 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn, liczony łącznie z okresami równorzędnymi i zaliczalnymi do okresów zatrudnienia (§ 3 rozporządzenia), natomiast pracą w warunkach szczególnych jest praca świadczona stale i w pełnym wymiarze na stanowiskach wskazanych w załączniku do tegoż aktu (§ 1 i § 2 rozporządzenia). Okresy pracy w warunkach szczególnych, stosownie do § 2 ust. 2 rozporządzenia, stwierdza zakład pracy, na podstawie posiadanej dokumentacji, w świadectwie wykonywania prac w szczególnych warunkach, wystawionym według wzoru stanowiącego załącznik do przepisów wydanych na podstawie § 1 ust. 2 rozporządzenia, lub w świadectwie pracy. Brak takiego świadectwa nie wyklucza jednak dokonania ustalenia zatrudnienia w warunkach szczególnych innymi środkami dowodowymi w toku postępowania sądowego. Stanowisko takie wielokrotnie zajmował również Sąd Najwyższy, który między innymi w wyroku z dnia 2 lutego 1996 roku, II URN 3/95, OSNAP 1996/16/239 stwierdził, że w postępowaniu przed sądami pracy i ubezpieczeń społecznych okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokości mogą być udowadniane wszelkimi środkami dowodowymi, przewidzianymi w kodeksie postępowania cywilnego . Ograniczenia dowodowe zawarte w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe i zasad wypłaty tych świadczeń (Dz. U. Nr 10, poz. 49 ze zm.) dotyczą wyłącznie postępowania przed tymi organami. Spór pomiędzy stronami, w związku z zarzutami podniesionymi przez wnioskodawcę w odwołaniu, ograniczał się do faktu, czy ma on wymagany 15-letni okres zatrudnienia w szczególnych warunkach. Spełnienie pozostałych przesłanek nie było przedmiotem sporu, a jednocześnie nie budzi żadnych wątpliwości – wnioskodawca ma wymagany okres zatrudnienia, to jest 25 lat, a w dniu (...) ukończył 60 lat, nie przystąpił także do otwartego funduszu emerytalnego. ZUS twierdził, że do okresu zatrudnienia w warunkach szczególnych wnioskodawcy nie można zaliczyć okresów zatrudnienia od 1 czerwca 1992 roku do 31 grudnia 1998 roku, albowiem w tym okresie wnioskodawca wykonując w Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w B. prace kierowcy ciągnika był jednocześnie jej członkiem, zaś zgodnie z § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze przepisy tegoż rozporządzenia stosuje się jedynie do pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. (Dz.U. Nr 8 poz. 43 z późn. zm.), okresy pracy w warunkach szczególnych, stwierdza zakład pracy, na podstawie posiadanej dokumentacji, w świadectwie wykonywania prac w szczególnych warunkach, wystawionym według wzoru stanowiącego załącznik do przepisów wydanych na podstawie § 1 ust. 2 rozporządzenia lub w świadectwie pracy. Należy jednak wskazać, że z cytowanego wyżej § 2 rozporządzenia nie wynika, aby stwierdzenie zakładu pracy w przedmiocie wykonywania przez pracownika pracy w warunkach szczególnych miało charakter wiążący i nie podlegało kontroli organów przyznających świadczenia uzależnione od wykonywania pracy w szczególnych warunkach. W oparciu o ustalony w niniejszej sprawie stan faktyczny, Sąd Okręgowy doszedł do przekonania, że zaliczeniu do pracy w warunkach szczególnych nie podlega okres pracy M. M. (1) w Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w B. w okresie od 1 czerwca 1992 roku do 31 grudnia 1998 roku. Okres zatrudnienia wnioskodawcy w (...) w B. przypadający po dniu 31 grudnia 1998 roku nie był objęty przedmiotem rozpoznania Sądu, albowiem zgodnie z treścią cyt. na wstępie art. 184 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS staż pracy w warunkach szczególnych bada się na dzień 1 stycznia 1999 roku. Jak wynika z treści zeznań świadków K. F. oraz K. G. , jak również samego wnioskodawcy i jego akt osobowych, wnioskodawca był członkiem Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej. Zgodnie z art. 32 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych za pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach uważa się pracowników przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia. Okresy pracy w warunkach szczególnych, stosownie do § 2 ust. 2 rozporządzenia, stwierdza zakład pracy, na podstawie posiadanej dokumentacji, w świadectwie wykonywania prac w szczególnych warunkach, wystawionym według wzoru stanowiącego załącznik do przepisów wydanych na podstawie § 1 ust. 2 rozporządzenia lub w świadectwie pracy. Zgodnie z § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43 ze zm.) akt ten stosuje się do pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, wymienione w § 4-15 rozporządzenia oraz w wykazach stanowiących załącznik do rozporządzenia, zwanych dalej "wykazami". W myśl § 2 rozporządzenia okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń na zasadach określonych w rozporządzeniu są okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracowniczym. Stosownie do art. 2 k.p. pracownikiem jest osoba zatrudniona na podstawie umowę o pracę, powołania, wyboru, mianowania lub spółdzielczej umowy o pracę. A contrario osoba zatrudniona na innej podstawie prawnej niż wskazana w § 2 k.p. nie jest pracownikiem. A zatem nie jest pracownikiem osoba wykonująca pracę na podstawie umowy zlecenia, umowy o dzieło, umowy agencyjnej oraz umowy o pracę nakładczą. Pracownikami nie są natomiast członkowie rolniczych spółdzielni produkcyjnych. Takie stanowisko w tej kwestii zajął Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 18 stycznia 2005r., II UK 136/04, stwierdzając, że przepisy art. 32 ustawy o emeryturach i rentach obejmują pracę wykonywaną w ramach stosunku pracy, a nie stosunku członkostwa w spółdzielni, powołując się na podobny pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 20 marca 2003r. ( publ. Prawo Pracy 2003, nr 9). Również Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 14 czerwca 2004r., P 17/03, OTK ZU 2004 nr 6a, poz. 57 (Dz. U. Nr 144, poz. 1530) nie zakwestionował ograniczenia prawa do wcześniejszej emerytury z uwagi na wykonywanie zatrudnienia tylko w charakterze pracownika. Sąd Apelacyjny w Łodzi, w sprawie III AUa 407/13, w wyroku z dnia 10 stycznia 2014r., podzielił powyższą argumentację stwierdzając, iż wnioski wypływające z wykładni logiczno – językowej art. 32 ustawy o emeryturach i rentach oraz przepisów rozporządzenia z 7 lutego 1983r. (w przepisach tych mowa tylko o pracowniku), z wykładni systemowej, z wykładni historycznej (w świetle unormowań obowiązujących przed reformą ubezpieczeń społecznych w 1998r. prawo do wcześniejszej emerytury z uwagi na zatrudnienie w szczególnych warunkach dotyczyło jedynie pracowników), a także celowościowej (zamiarem ustawodawcy reformującego ubezpieczenia społeczne nie było modyfikowanie reguł dotyczących przyznawania tego prawa), zmuszają do przyjęcia tezy, że przepisy art. 32 ustawy o emeryturach i rentach nie mogą być inaczej rozumiane jak tylko w ten sposób, że prawo do emerytury w wieku niższym niż ogólny wiek emerytalny przysługuje jedynie pracownikom zatrudnionym w szczególnych warunkach. Zróżnicowanie uprawnień podmiotów w zależności od tego, czy praca wykonywana jest w ramach stosunku pracy, czy też na podstawie innych stosunków prawnych w obszarze prawa pracy ma charakter podstawowy i wiąże się ze szczególnymi cechami stosunku pracy, które jakościowo odróżniają go od innych stosunków prawnych, w ramach których świadczona jest praca. Wskazać także należy, że wynikające z unormowań art. 32 ustawy o emeryturach i rentach zróżnicowanie uprawnień ubezpieczonych stanowi konsekwencje wcześniej istniejących różnic między pracowniczym i pozapracowniczym ubezpieczeniem społecznym, które wyrażały się przede wszystkim w szczególnym ukształtowaniu wysokości i zasad opłacania składek na ubezpieczenie społeczne w zależności od tego, czy ubezpieczony wykonywał pracę jako pracownik, czy też jako inna osoba zatrudniona. Zatrudnienie wynikające ze stosunku członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej nie odpowiada warunkom opisanym w art. 22 §2 k.p. , bowiem z jego istoty wynikają prawa i obowiązki niewystępujące w stosunku pracy, a wynikające z art. 18 ustawy z 1982r. - Prawo spółdzielcze , np.: prawo do uczestnictwa w wlanym zgromadzeniu lub zebraniu grupy członkowskiej, do wybierania i bycia wybieranym do organów spółdzielni, do udziału w nadwyżce bilansowej, do świadczeń spółdzielni w zakresie jej statutowej działalności oraz prawo do zaskarżania uchwał walnego zgromadzenia spółdzielni, obowiązek wniesienia wkładu. Z powyższych względów okres taki nie może zostać zaliczony do okresu, od którego zależy nabycie prawa do wcześniejszej emerytury z art. 32 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych {wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25.04.2012r., IUK 383/1 1, Lex nr 1215134; wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia !2.02.2013r., III AUa 1360/12, Lex nr 1289747; wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z !.02.2012r., III AUa 1547/11, LEX nr 1115422, wyrok Sądu Najwyższego z 8.12.2009r., I UK 186/09, OSNP 2011/13-14/189, wyrok Sądu Najwyższego z 21.10.2009r., I UK 115/09, LEX nr 558571, wyrok Sądu Najwyższego z 25.01.2005r„ I UK 142/04, OSNP, 2005/17/272, wyrok Sądu Najwyższego z 18.01.2005r., II UK 136/04, LEX nr 602703). Prezentowane zarówno przez skarżącego jak i świadków stanowisko, iż praca M. M. (1) w rolniczej spółdzielni produkcyjnej niczym nie różniła się od pracy wykonywanej przez pracowników tej spółdzielni, a zatem winien być traktowany tak jak pracownik, nie jest trafne. W wyroku Sądu Najwyższego z dnia 25 stycznia 2005r. ( I UK 142/04, OSNP 2005/17/272), podkreślono znaczące różnice pomiędzy pracą w ramach stosunku pracy a pracą w ramach członkostwa w spółdzielni. Sąd Najwyższy zaznaczył, że nie chodzi tyle o różnice niejako „fizyczne” (w rozumieniu rodzaju, ilości, sposobu wykonywania pracy), ale formalnoprawne, a ten punkt widzenia jest rozstrzygający. Zachodzi bowiem zasadnicza różnica między pracą wykonywaną w ramach stosunku pracy, a pracą świadczoną w ramach stosunku członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej. W tym drugim wypadku prawo i obowiązek świadczenia pracy wynika ze stosunku członkostwa w spółdzielni, z którym wiąże się między innymi prawo udziału w jej zarządzaniu poprzez jej organy i inne rozwiązania instytucjonalne właściwe ruchowi spółdzielczemu, co ma określony wpływ na sposób organizacji pracy i podporządkowanie w procesie jej świadczenia. W wyroku z dnia 8 grudnia 2009 r. (I UK 186/09 OSNP 2011/13-14/189) Sąd Najwyższy po raz kolejny wyraził pogląd, że w przypadku nawiązania z pracownikiem spółdzielni produkcyjnej stosunku członkostwa dochodzi do dorozumianego rozwiązania stosunku pracy za porozumieniem stron. Członek tej spółdzielni nie może pozostawać z nią w pracowniczym stosunku zatrudnienia. W rezultacie okres wykonywania pracy w charakterze członka nie może zostać zaliczony do stażu pracowniczego, od którego zależy nabycia prawa do wcześniejszej emerytury. Prawa i obowiązki członków rolniczych spółdzielni produkcyjnych są uregulowane w odmienny sposób od praw i obowiązków pracowniczych. Aktem regulującym wykonywanie pracy przez członków spółdzielni była w spornym okresie ustawa z dnia 16 września 1982r. - Prawo spółdzielcze (tekst jednolity - Dz.U. z 2003r. Nr 188, poz. 1848 z zm.), która obowiązuje od 1 stycznia 1983r. Przepis art. 155 § 1 prawa spółdzielczego stanowi, że zdolny do pracy członek spółdzielni ma prawo i obowiązek pracować w spółdzielni w rozmiarze ustalanym corocznie przez zarząd, stosownie do potrzeb wynikających z planu działalności gospodarczej spółdzielni. Możliwe jest także zatrudnienie osób niebędących członkami spółdzielni na mocy art. 157 ustawy, zgodnie z którym spółdzielnia poza członkami i domownikami może zatrudniać stosowanie do swoich potrzeb również inne osoby na podstawie umowy o pracę lub na podstawie innego stosunku prawnego, którego przedmiotem jest świadczenie pracy. Z przepisów tych wynika dostatecznie, że członkowie spółdzielni produkcyjnej mogą świadczyć pracę na rzecz spółdzielni wyłącznie w oparciu o stosunek członkostwa. Umowa o pracę lub umowy cywilnoprawne mogą zaś być zawierane jedynie z osobami, które nie są członkami rolniczej spółdzielni produkcyjnej. Tak więc członek rolniczej spółdzielni produkcyjnej nie może świadczyć pracy na podstawie umowy o pracę. Choć zatem niektóre prawa i obowiązki związane z wykonywaniem pracy członka spółdzielni mogą być podobne lub identyczne jak wynikające z zatrudnienia pracowniczego, to w sensie formalnoprawnym występują tu zasadnicze różnice i to one mają znaczenie. Nie jest natomiast tu tak istotne, że sama praca była świadczona w sposób podobny do pracy zwykłych pracowników. Nie ma również znaczenia fakt wystawienia wnioskodawcy przez Rolniczą Spółdzielnię Produkcyjną w B. w osobie K. F. świadectwa wykonywania prac w szczególnych warunkach. Należy bowiem przypomnieć, iż zgodnie z § 2 cytowanego wyżej rozporządzenia. nie wynika, aby stwierdzenie zakładu pracy w przedmiocie wykonywania przez pracownika pracy w warunkach miało charakter wiążący i nie podlegało kontroli organów przyznających świadczenia uzależnione od wykonywania pracy w szczególnych warunkach. Świadectwo wykonywania pracy w szczególnych warunkach nie jest bowiem dokumentem urzędowym w rozumieniu art. 244 § 1 i 2 k.p.c. , a tylko dokumenty wystawione przez te organy stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo zaświadczone. Natomiast omawiane świadectwo traktuje się w postępowaniu sądowym jako dokument prywatny w rozumieniu art. 245 k.p.c. , który stanowi dowód tego, że osoba, która go podpisała, złożyła oświadczenie zawarte w dokumencie. Dokument taki podlega kontroli zarówno co do prawdziwości wskazanych w nim faktów, jak i co do prawidłowości wskazanej podstawy prawnej. Sąd, a także organ rentowy, są zatem uprawnione do weryfikacji danych zawartych w świadectwie wykonywania prac w warunkach szczególnych, wystawionym przez pracodawcę. Jeżeli świadectwo to zawiera dane, które nie są zgodne z prawdą, nie mogą na jego podstawie dokonać ustaleń, od których uzależnione jest prawo do świadczeń emerytalnych. (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 listopada 2004 roku, I UK 15/04, OSNP 2005/11/161). W świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego nie sposób zatem przyjąć, że wnioskodawca wykonywał w spornym okresie stale i w pełnym wymiarze czasu pracy prace warunkach szczególnych, zaś wystawione przez pracodawcę wnioskodawcy świadectwo wykonywania pracy w warunkach szczególnych było nieprawidłowe i nie przesądza charakteru wykonywanej przez wnioskodawcę pracy. Tym samym okres zatrudnienia M. M. (1) od 1 czerwca 1992 roku do 31 grudnia 1998 roku w Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w nie może zostać zaliczony do pracy w szczególnych warunkach, ponieważ w tym okresie wnioskodawca był członkiem w/w Spółdzielni, a zatem nie wykonywał pracy jako pracownik w rozumieniu art. 2 k.p. Biorąc pod uwagę powyższe uznać należało, iż w toku procesu wnioskodawca nie wykazał, by pracował w warunkach szczególnych w ilości co najmniej 15 lat. Z tych też względów, Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 47714 § 1 k.p.c. , orzekł jak w sentencji.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI