V U 98/16

Sygn. akt V U 98/16 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 5 lipca 2016 r. Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Legnicy w składzie: Przewodniczący: SSO Adrianna Mongiałło Protokolant : star. sekr. sądowy Klaudia Treter po rozpoznaniu w dniu 5 lipca 2016 r. w Legnicy sprawy z wniosku W. D. (1) przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. o emeryturę na skutek odwołania W. D. (1) od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. z dnia 17 grudnia 2015 r. znak (...) oddala odwołanie sygn. akt V U 98/16 UZASADNIENIE Decyzją z 17 grudnia 2015r., znak (...) , Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. odmówił wnioskodawcy W. D. (1) prawa do emerytury, gdyż wnioskodawca nie osiągnął 25-letniego okresu składkowego i nieskładkowego na dzień 1 stycznia 1999r. W uzasadnieniu decyzji podano, że nie uwzględniono okresu od 10 października 1971r. do 1 lutego 1974r. jako okresu pracy w gospodarstwie rolnym rodziców, z uwagi na brak dokumentów potwierdzających użytkowanie gruntów rolnych w tym okresie. Wnioskodawca wniósł od powyższej decyzji odwołanie, domagając się zaliczenia jako pracy w gospodarstwie rolnym rodziców w okresie zakwestionowanym przez organ rentowy. Podniósł, że w latach 1957-1990 jego ojciec M. D. dzierżawił grunty rolne o pow. 1,8 ha od Nadleśnictwa Z. , na których rodzice prowadzili gospodarstwo rolne w R. . W odpowiedzi na powyższe odwołanie Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jego oddalenie, argumentując, jak w zaskarżonej decyzji. Sąd ustalił następujący stan faktyczny : Wnioskodawca W. D. (1) urodził się (...) Na dzień 1 stycznia 1999r. udowodnił 24 lata, 11 miesięcy i 8 dni stażu pracy, w tym: 23 lata, 9 miesiące i 21 dni okresów pracy w warunkach szczególnych. niesporne Ojciec wnioskodawcy - M. D. był zatrudniony jako leśniczy w Nadleśnictwie Z. w okresie od 01 stycznia 1954r. do 31 grudnia 1990r. Mieszkając w leśniczówce w R. prowadził jednocześnie z żoną gospodarstwo, korzystając z nieruchomości rolnych z tytułu przysługującego mu deputatu leśnego w postaci bezpłatnego korzystania z gruntów rolnych. Korzystał też z deputatów odpłatnych z nadleśnictwa oraz pól dzierżawionych od Gminy Ś. . Powierzchnia gospodarstwa rolnego rodziców wnioskodawcy była zmienna na przestrzeni lat. Deputaty leśne przydzielane były na zasadzie porozumienia miedzy zainteresowanymi pracownikami Nadleśnictwa. Do roku 1989r. przydział deputatów nie był dokładnie dokumentowany. Z łąk leśnych i pastwisk korzystano bez limitów powierzchni. Działki rolne były zajmowane według potrzeb gospodarstwa. Na dzień 1 czerwca 1967r. ojciec wnioskodawcy korzystał z deputatów leśnych w wymiarze 0,33a obsiewów owsa, 0,56a ziemniaków, 0,03a warzyw. Nadto posiadał 2 krowy, 2 świnie, 13 owiec, 8 kur i 10 kaczek. Rodzice wnioskodawcy zgłosili się do ubezpieczenia społecznego rolników od 1 stycznia 1979r., wskazując że prowadzą gospodarstwo rolne o powierzchni 0,94 ha. Do 31 grudnia 1990r. prowadzili działalność rolniczą. Od 1 stycznia 1989r. podlegali innemu ubezpieczeniu społecznemu. Rodzice wnioskodawcy skupiali się hodowali krowy, świnie i owce. Siali też zboże, sadzili ziemniaki, buraki, warzywa. Po ukończeniu szkoy podstawowej wnioskodawca pozostał z rodzicami w R. , gdzie pracował głównie przy hodowli zwierząt. d owó d : - akt a emerytalne W. D. (1) ; - akt a dotycząc e renty rodzinnej W. D. (2) ; - akt osobowe M. D. za okres zatrudnienia w Nadleśnictwie Z. , - oryginał zeszytu z nieformalnymi zapiskami dotyczących użytkowania gruntów rolnych we wsi R. , w tym dzierżawy gruntów rolnych przez M. D. nadesłany ch przez Nadleśnictwo Z. ; - informacja KRUS PT w J. z 2 5.05.2016 r. i z 15.06.2016 r. z dołączonymi kartami e widencyjnymi ubezpieczonych, k. 38 i 51-53; - zeznania świadka W. D. (2) , e-protokół z 10.05.2016r. od 00:04:09; - zeznania świadka I. G. , e-protokół z. 10.05.2016r. od 00:23:05; - zeznania świadka K. H. (1) , e-protokół z 10.05.2016r. od 00:30:04; - zeznania świadka H. P. , e-protokół z 10.05.2016r. od 00:41:15; - przesłuchanie wnioskodawcy , e-protokół z 10.05.2016r. od 00:56:21 . Sąd zważył, co następuje: Odwołanie jest nieasadne. Wnioskodawca domagał się w niniejszym postępowaniu przyznania emerytury w obniżonym wieku emerytalnym na podstawie art. 184 w zw. z art. 32 ustawy emerytalnej. Zgodnie z treścią przepisu art. 184 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych , ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 r. przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku przewidzianego w art. 32, 33, 39 i 40 wskazanej ustawy, jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy osiągnęli okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymaganym w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym niż 65 lat - dla mężczyzn oraz okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art. 27 tj. 25 lat dla mężczyzn. Emerytura, o której mowa, przysługuje pod warunkiem nieprzystąpienia do otwartego funduszu emerytalnego albo złożenia wniosku o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu. Zgodnie zaś z treścią przepisu art. 32 ust. 1 ustawy emerytalnej - ubezpieczonym urodzonym przed 1 stycznia 1949r., będącym pracownikami, o których mowa w ust. 2-3, zatrudnionymi w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, przysługuje emerytura w wieku niższym niż określony w art. 27 pkt 1 . Wiek emerytalny, o którym mowa we wskazanym artykule, rodzaje prac lub stanowisk oraz warunki, na podstawie których osobom zatrudnionym w szczególnych warunkach przysługuje prawo do emerytury, ustala się na podstawie przepisów dotychczasowych, tj. rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze . Zgodnie z § 4 tego rozporządzenia pracownik, który wykonywał pracę w szczególnych warunkach, wymienione w wykazie A, nabywa prawo do emerytury, jeżeli spełnia łącznie następujące warunki: osiągnął wiek emerytalny wynoszący 60 lat dla mężczyzn oraz ma wymagany okres zatrudnienia 25 lat, w tym co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach. W sprawie bezsporne było, że na dzień 01 stycznia 1999r. wnioskodawca wykazał 24 lata, 11 miesięcy i 8 dni okresów składkowych i nieskładkowych, w tym ponad 15 lat pracy w warunkach szczególnych. Kwestią sporną było natomiast, czy zaliczeniu na poczet ogólnego stażu pracy wnioskodawcy uprawniającego do emerytury na podstawie art. 184 ustawy emerytalnej, podlegają okresy pracy w gospodarstwie rolnym rodziców od 10 października 1971r. do 1 lutego 1974r. Zgodnie z art. 10 ust. 1 pkt. 3 ustawy emerytalnej przy ustalaniu prawa do emerytury oraz przy obliczaniu jej wysokości uwzględnia się również, traktując jak okres składkowy, przypadające przed dniem 1 stycznia 1983 r. okresy pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia, jeżeli okresy składkowe i nieskładkowe, ustalone na zasadach określonych w art. 5-7, są krótsze od okresu wymaganego do przyznania emerytury - ale tylko w zakresie niezbędnym do uzupełnienia tego okresu. Przepis ten nie precyzuje, na jakich warunkach wykonywanie czynności w gospodarstwie rolnym może zostać uznane za pracę w tym gospodarstwie, jednak zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie poglądem (por. wyrok SN z 28.05.1997r., II UKN 96/96, wyrok SN z 3.12.1999r., II UKN 235/90, wyrok SN z 3.07.2001r. II UKN 466/00) przyjąć należy, że warunkiem uznania takich czynności za pracę w gospodarstwie rolnym jest wykonywanie tych czynności przez osobę spełniającą kryteria „domownika” określoną w art. 6 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników - tj. osobę bliską rolnikowi, która ukończyła 16 lat, pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa lub w bliskim sąsiedztwie oraz stale pracuje w tym gospodarstwie oraz w wymiarze nie niższym niż połowa pełnego wymiaru czasu pracy (tj. przekraczającym 4 godziny dziennie). Definicję gospodarstwa rolnego zawiera ustawa z 14 grudnia 1982r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (t.j. Dz.U.1989.24.133 ). W pierwotnym jej brzmieniu art. 2 pkt. 4 definiował gospodarstwo rolne jako będące we władaniu tej samej osoby nieruchomości rolne, jeżeli stanowią lub mogą stanowić zorganizowaną całość gospodarczą obejmującą grunty rolne i leśne wraz z budynkami, urządzeniami i inwentarzem, oraz prawa i obowiązki związane z prowadzeniem gospodarstwa - o powierzchni co najmniej 0,5 ha. Natomiast kwestię przyznawania gospodarstw deputatowych leśnych, to w spornym okresie obowiązywało rozporządzenie Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego z 8 listopada 1965r. w sprawie uposażenia pracowników przedsiębiorstw lasów państwowych. Na podstawie § 6 ust. 1 pracownikom zatrudnionym w nadleśnictwach mogły być przydzielane do bezpłatnego korzystania grunty rolne (orne, łąki, sady i ogrody) o powierzchni odpowiadające 0,5 ha gruntów III klasy na pracownika. Z kolei w myśl przepisu § 6 ust. 4 w nadleśnictwach posiadających większą powierzchnię gruntów rolnych mogły być pracownikom dodatkowo przydzielone do korzystania grunty orne i łąki odpłatnie na warunkach ulgowych, które zobowiązany był określić Minister Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego. Łączna powierzchnia gruntów rolnych oddanych pracownikowi do korzystania bezpłatnie i odpłatnie nie mogła przekraczać 2 ha. Natomiast zgodnie z treścią ustępu 5 tego artykułu, jeżeli po przydzieleniu gruntów zgodnie z przepisami ust. 1-4 pozostała w nadleśnictwie nadwyżka gruntów, których zagospodarowanie na zasadach ustalonych przepisami w sprawie wyłączania i włączania do państwowego gospodarstwa leśnego państwowych gruntów nieleśnych oraz lasów okazało się niecelowe, Minister Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego mógł zezwolić, aby z nadwyżki tej przydzielone zostały pracownikom do korzystania dodatkowo grunty orne i łąki na warunkach określonych w ust. 4, z tym że łączna powierzchnia gruntów rolnych oddanych pracownikowi do korzystania bezpłatnie i odpłatnie nie mogło przekraczać 3 ha. Na podstawie zaś § 7 rozporządzenia Ministrowi Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego przyznano uprawnienie do ustalenia, którym pracownikom zatrudnionym w nadleśnictwach i jednostkach organizacyjnych szczególnych oraz w jakim zakresie i na jakich warunkach będzie dozwolony bezpłatny wypas inwentarza. W orzecznictwie przyjmuje się, że generalnie gospodarstwo deputowane - także złożone z deputatów odpłatnych nie jest gospodarstwem rolnym, a stanowi jedynie rodzaj uzupełnienia uposażenia pracownika, przeznaczonego na zabezpieczenie potrzeb jego i rodziny, zaś przyczynienie się przez członków rodziny pracownika do osiągnięcia pożytków z tych gruntów, w granicach uprawnień samego pracownika, nie może być uznane za pracę w gospodarstwie rolnym (por. wyroki: Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z 25.04.2006 r. sygn. akt III AUa 158/06 oraz z 23.04.2008r., III AUa 310/08; Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 15 .09.2004r., III AUa 1326/03; Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 23.11.2012r., III AUa 833/12). Ponadto należy wskazać, że jakkolwiek w postępowaniu przed sądem nie obowiązują ograniczenia, co do zakresu środków dowodowych na okoliczności wykazania spornych przesłanek świadczenia, unormowane w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 11 października 2011r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno - rentowe (Dz. U. z 2011 r. Nr 237, poz. 1412), to nie oznacza to jednak dopuszczalności dokonywania przez sąd ustaleń istotnych okoliczności sprawy w sposób przybliżony, hipotetyczny czy prawdopodobny. Udowodnienie spornych przesłanek wymaga dowodów pewnych, a takimi z reguły nie mogą być jedynie ogólne, nieszczegółowe zeznania świadków. Mając na uwadze zgromadzony w niniejszej sprawie materiał dowodowy Sąd uznał, że brak było podstaw do uwzględnienia wnioskodawcy spornego okresu jako okresu uzupełniającego w rozumieniu art. 10 ust. 1 pkt 3 ustawy emerytalnej. Zgromadzony materiał dowodowy nie dostarczył żadnych miarodajnych dowodów, na podstawie których Sąd byłby w stanie odtworzyć stan posiadania gruntów rolnych przez rodziców wnioskodawcy w spornym okresie i określić jakie części były dzierżawione od gminy, jakie stanowiły deputat leśny nieodpłatny, jaki odpłatny. Zeznania świadków w tym względzie są bardzo niedokładne, a co więcej nie zachowały się dokumenty na powyższe okoliczności sporne. Przedstawiona dokumentacja stanu deputatów za rok 1967 i zeszyt z zapiskami w tym zakresie - zawierający ich ewidencję od roku 1989, nie dotyczą spornego okresu 1971-1974. Jedynie pośrednio przeczą one nadto twierdzeniom wnioskodawcy, iż gospodarstwo rolne rodziców było złożone z gruntów o powierzchni 1,8 ha. Z w.w. dokumentów wynika, że deputaty przyjęte przez ojca wnioskodawcy były mniejsze, w tym z wysokim prawdopodobieństwem, graniczącym z pewnością, chodziło głównie o deputaty leśne nieograniczone i nieodpłatne, skoro rodzice wnioskodawcy skupiali się na hodowli owiec i krów. Łąki i pastwiska leśne obejmowane były w posiadanie przez leśniczych bezpłatnie, a jak podała świadek H. P. - pracownicy nadleśnictwa pobierali deputat leśny na zasadzie porozumienia między sobą, tj. jeśli jedna osoba nie potrzebowała gruntu, a ktoś chciał więcej gruntu, to mógł wziąć więcej pola. Jeśli nie chciał uprawiać gruntu, to bez konsekwencji pozostawiał je w każdym czasie. Zapiski odręczne za rok 1967 wskazują zaś na niewielką ilość zasiewów przez M. D. . Co więcej - zgromadzone w postępowaniu dokumenty na okoliczność posiadania gruntów dzierżawionych od Gminy Ś. wskazują, że mimo obowiązku zgłoszenia do ubezpieczenia rolniczego od 1 lipca 1977r., rodzice wnioskodawców zgłoszeni byli do tego ubezpieczenia dopiero od 1 stycznia 1979r., deklarując niewielką powierzchnię prowadzonego gospodarstwa, tj. 0,94 ha, a nie, jak twierdzili świadkowie ok. 2-5 hektarów. Dokumenty na powyższą okoliczność - karty ewidencyjne ubezpieczenia rolniczego rodziców wnioskodawcy nadesłane przez KRUS PT w J. są w pełni wiarygodne, stąd Sąd pominął dowód z uzupełniających zeznań świadków W. D. (2) i K. H. (1) , które w istocie miały zeznawać na okoliczność treści tych dokumentów. Ponadto świadkowie ci słuchani na okoliczność pracy wnioskodawcy w gospodarstwie rolnym, wskazywali na fakt dzierżawy gruntów od Gminy lecz nie wykazali na ten temat szczegółowej wiedzy, stąd ich późniejsze zeznania, po dopuszczeniu dowodu z dokumentów na tą okoliczność, byłyby nieprzydatne dla dokonania ustalenia rzeczywistego stanu w sprawie. Świadek K. H. (1) - siostra wnioskodawcy - w ogóle nie potrafiła podać wielkości pola i łąk - nawet w przybliżeniu. Matka wnioskodawcy W. D. (2) pamiętała jedynie, że coś było płacone do Gminy za pole i do Nadleśnictwa również, ale nie potrafiła wskazać czasookresu. Mając na uwadze upływ długiego czasu ( 45 lat) uznać należy, że zeznania tych świadków nie mogłyby w sposób wiarygodny wykazać powierzchni uprawianych gruntów w spornym okresie, zwłaszcza – jak wskazano wyżej z uwagi na dokumenty potwierdzające rolnicze ubezpieczenie społeczne rodziców wnioskodawcy. Z tych też względów Sąd uznał, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu i w konsekwencji odwołanie wnioskodawcy oddalił na podstawie art. 477 14 § 1 k.p.c.