VIII Ua 46/25

Sygn. akt: VIII Ua 46/25 UZASADNIENIE Zaskarżonym wyrokiem z 26 maja 2025 roku w sprawie o sygnaturze akt X U 829/24 Sąd Rejonowy dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi po rozpoznaniu sprawy J. C. , z udziałem zainteresowanego (...) w Ł. , przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w Ł. o zasiłek opiekuńczy i zobowiązanie do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku opiekuńczego na skutek odwołania J. C. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w Ł. z dnia 31 października 2024 roku znak (...) .OW. (...) . (...) .2024 - (...) : 1. 
        zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, iż przyznał J. C. prawo do zasiłku opiekuńczego za okres od 16 marca 2020 roku do 20 marca 2020 roku, od 4 maja 2020 roku do 8 maja 2020 roku, od 11 maja 2020 roku do 15 maja 2020 roku, od 25 maja 2020 roku do 29 maja 2020 roku, od 1 czerwca 2020 roku do 5 czerwca 2020 roku, od 15 czerwca 2020 roku do 19 czerwca 2020 roku, od 6 lipca 2020 roku do 10 lipca 2020 roku, od 13 lipca 2020 roku do 17 lipca 2020 roku, od 20 lipca 2020 roku do 24 lipca 2020 roku oraz od 28 grudnia 2020 roku do 30 grudnia 2020 roku i ustalił, że J. C. nie ma obowiązku zwrotu zasiłku opiekuńczego za okres od 16 marca 2020 roku do 20 marca 2020 roku, od 4 maja 2020 roku do 8 maja 2020 roku, od 11 maja 2020 roku do 15 maja 2020 roku, od 25 maja 2020 roku do 29 maja 2020 roku, od 1 czerwca 2020 roku do 5 czerwca 2020 roku, od 15 czerwca 2020 roku do 19 czerwca 2020 roku, od 6 lipca 2020 roku do 10 lipca 2020 roku, od 13 lipca 2020 roku do 17 lipca 2020 roku, od 20 lipca 2020 roku do 24 lipca 2020 roku oraz od 28 grudnia 2020 roku do 30 grudnia 2020 roku, 2. 
        oddalił odwołanie w pozostałym zakresie. (wyrok k. 108-108 odwrót). W rozpoznawanej sprawie Sąd Rejonowy poczynił ustalenia faktyczne oraz przedstawił ocenę dowodów, w oparciu o które wydał kwestionowane orzeczenie, a które w całości podziela i przyjmuje za własne Sąd II instancji. (uzasadnienie k: 114-118). Apelację od powyższego orzeczenia złożył J. C. zaskarżając ją w części co do punktu 2. Wydanemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego polegające na obrazie: 1) art. 66 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa ; 2) art. 84 ust. 1, ust. 1a, ust. 2 pkt 3 i ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z art. 7, art. 410 § 2 Kodeksu cywilnego , 3) art. 479 95 k.p.c. oraz art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej ; 4) art. 2 Konstytucji RP oraz art. 8 § 1 k.p.a. W konsekwencji ubezpieczony wniósł: 1. 
        o zmianę zaskarżonego wyroku w części (pkt. 2) umożliwiającej przyznanie prawa do zasiłku opiekuńczego za okresy 16.11-11.12.2020 r., 1.02-5.03.2021 r., 10-12.03.2021 r., 15-19.03.2021 r., 29.03-1.04.2021 r., 6.04-9.04.2021 r., 12-16.04.2021 r., 19-30.04.2021 r., 2. 
        uwzględnienie okresu trwania zwolnienia o numerze (...) wystawionego w dniu 2 lutego 2021 r. na okres 1-02.2021 r. omyłkowo pominiętego przez Sąd Rejonowy w wyroku w pkt. 1. (w tym okresie nie świadczył pracy w godzinach popołudniowych), 3. 
        zwolnienie z obowiązku zwrotu nienależnie pobranych zasiłków opiekuńczych w ww. okresach wraz z odsetkami, 4. 
        zwolnienie z dowodów sądowych. W uzasadnieniu apelacji ubezpieczony podkreślał, że w jego ocenie nie powinien być zobowiązany do zwrotu świadczeń, gdyż nie było ono świadczeniem nienależnie pobranym w rozumieniu art. 84 ust. 2 ustawy systemowej, a także, iż pobierając świadczenie nie działał on w złej wierze, gdyż nie został pouczony o okolicznościach wpływających na prawo do świadczenia. (apelacja k. 126-132). W odpowiedzi na apelację, pełnomocnik organu rentowego wniósł o jej oddalenie. Organ rentowy argumentował, że ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że żona wnioskodawcy wracała z pracy o 15:20-15:30. Wnioskodawca był zobowiązany do zapewnienia opieki dziecku w godzinach 7:00-15:30 i w tym celu otrzymywał zasiłek opiekuńczy z tytułu zatrudnienia w (...) . Pełnomocnik organu rentowego podniósł przy tym, że w okresach wskazanych w pkt. 2 wnioskodawca rozpoczynał pracę w MPK przed 15:30, zatem wykorzystywał zwolnienie od pracy niezgodnie z jego celem – bowiem wykorzystywał je w celu wykonywania pracy w innym podmiocie. (odpowiedź na apelację k. 163). Sąd Okręgowy zważył co następuje: Apelacja podlegała oddaleniu jako bezzasadna z mocy art. 385 kpc . Na wstępie należy podnieść, że w niniejszym postępowaniu, Sąd Okręgowy rozpoznał sprawę, na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 374 k.p.c. , zgodnie z którym Sąd II instancji może rozpoznać sprawę na posiedzeniu niejawnym, jeżeli przeprowadzenie rozprawy nie jest konieczne. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym jest niedopuszczalne, jeżeli strona w apelacji lub odpowiedzi na apelację złożyła wniosek o przeprowadzenie rozprawy, chyba że cofnięto pozew lub apelację albo zachodzi nieważność postępowania. Takie okoliczności w niniejszej sprawie nie zachodziły. Przechodząc do oceny merytorycznej apelacji Sąd Okręgowy wskazuje, że w ocenie Sądu Okręgowego, Sąd Rejonowy wydał trafne orzeczenia, znajdujące uzasadnienie w całokształcie okoliczności faktycznych sprawy oraz treści obowiązujących przepisów prawa. Sąd Rejonowy poczynił poprawne ustalenia faktyczne i dokonał właściwej subsumcji prawnej. Sąd Okręgowy podziela, w całości, ustalenia faktyczne Sądu pierwszej instancji, uznając je za własne, co oznacza, iż z mocy art. 387 § 2 1 pkt 1 k.p.c. zbędne jest ich ponowne przywoływanie w uzasadnieniu wyroku Sądu odwoławczego. Podkreślić przy tym należy, iż Sąd II instancji, zgodnie z normą art. 378§1 kpc , o ile nie jest związany zarzutami dotyczącymi naruszenia prawa materialnego, to wiążą go zarzuty dotyczące naruszenia prawa procesowego, poza ewentualną nieważnością postępowania braną pod uwagę z urzędu. Oznacza to, iż w przypadku braku w wywiedzionym środku zaskarżenia jakichkolwiek zarzutów dotyczących prawa procesowego, bądź ich nieprawidłowego ujęcia obejmującego faktycznie zastrzeżenia co do zastosowanego prawa materialnego, nie ma podstaw do ingerencji w tym zakresie przede wszystkim w ustalenia faktyczne czy ocenę dowodów przedstawioną w pisemnych motywach zaskarżonego wyroku (tak też Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 25 listopada 2021 roku (...) 168/21 niepubl., Sąd Apelacyjny w Białymstoku w wyroku z dnia 12 sierpnia 2021 roku (...) ACa 832/20 niepubl., Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 12 stycznia 2021 roku IV CSK 399/20 niepubl., Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 23 czerwca 2020 roku (...) CZ 8/20 niepubl. i Sąd Apelacyjny w Łodzi w wyroku z dnia 11 lutego 2020 roku (...) ACa 182/19). Reasumując powyższe, stwierdzić należy, iż Sąd Okręgowy nie był władny dokonać jakiejkolwiek ingerencji w ustalenia faktyczne stanowiące podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia, zaś analizy zgłoszonych zarzutów natury materialnoprawnej mógł dokonać jedynie przez pryzmat stanu faktycznego sprawy niezakwestionowanego przez skarżącego. Apelujący sformułował przy tym jeden zarzut natury procesowej zarzucając naruszenie norm art. 479 95 kpc w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP , jednakże nie mógł on odnieść zamierzonego skutku instancyjnego z uwagi na swą bezzasadność. Wskazany na wstępie przepis wprawdzie rzeczywiście dotyczy zasady proporcjonalności jednakże znajduje on zastosowanie wyłącznie w postępowaniu odrębnym w sprawach własności intelektualnej (Dział IVg ) a zatem nie znajduje zastosowania w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych (Dział III) znajdujących się w Tytule VII kodeksu postępowania cywilnego regulującym postępowania odrębne. Niezrozumiałe jest przy tym odwoływanie się do normy art. 31 ust. 3 ustawy zasadniczej zgodnie z którym ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób, przy czym ograniczenia te nie mogą naruszać istoty wolności i praw, tym bardziej gdy zarzut ten nie został w żaden sposób rozwinięty przez apelanta. Żądanie od wnioskodawcy zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w postaci zasiłku opiekuńczego nie jest ograniczeniem jego wolności i praw, skoro jest oparte na ustawowych przesłankach (o czym poniżej), jak również konstrukcji nadużycia prawa przez skarżącego w postaci świadczenia pracy w okresach pobierania świadczenia z ubezpieczenia chorobowego. Podkreślić przy tym należy, iż również zarzut błędu w stanie faktycznym sprawy wskazany jako brak uwzględnienia okresu zwolnienia lekarskiego skarżącego od 01 do 08 lutego 2021 roku nie mógł zostać uwzględniony albowiem okres ten wchodzi do okresu pobierania zasiłku opiekuńczego od 01 lutego do 05 marca 2021 roku wypłaconego przez płatnika (...) w Ł. , w którym wnioskodawca świadczył pracę, co automatycznie pozbawiało prawa do zasiłku za cały okres. Wskazane zarzuty natury procesowej okazały się zatem chybione. W świetle prawidłowo zebranego materiału dowodowego sprawy i słusznych ustaleń faktycznych, które nie zostały w żaden sposób zakwestionowane, Sąd Okręgowy doszedł do przekonania, że zaskarżony wyrok Sądu Rejonowego jest prawidłowy również pod względem materialnoprawnym, a zatem brak jest podstaw do jego zmiany bądź uchylenia. Według Sądu II instancji, w prawidłowo ustalonym stanie faktycznym w sprawie, Sąd Rejonowy wywiódł jedyny logiczny wniosek, że należało podzielić stanowisko organu rentowego, iż w okresie wskazanym w zaskarżonej decyzji ubezpieczony podejmując aktywność zawodową utracił uprawnienia do zasiłku opiekuńczego w oparciu o treść  art. 35 ust. 2 w zw. z art. 17 ust. 1 ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (tekst jednolity: Dz.U. z 2025 r., poz. 501, dalej: ustawa zasiłkowa). Przypomnieć należy, że zgodnie z art. 17 ust. 1 ww. ustawy zasiłkowej, ubezpieczony wykonujący w okresie orzeczonej niezdolności do pracy pracę zarobkową lub wykorzystujący zwolnienie od pracy w sposób niezgodny z celem tego zwolnienia traci prawo do zasiłku chorobowego za cały okres tego zwolnienia. Przepis ten na podstawie art. 35 ustawy zasiłkowej ma odpowiednie zastosowanie do zasiłku opiekuńczego. Sąd II instancji zważył, że regulacje zawarte w art. 17 oraz art. 35 ust. 2 ustawy zasiłkowej mają na celu zapobieganie wykorzystywania zwolnień lekarskich do innych celów niż opieka nad członkiem rodziny (w realiach niemniejszej prawy z uwagi na chorobę). Z tego względu przepis ten zakazuje pracy zarobkowej i innych działań, które mogą zniweczyć ten cel. Ustawodawca uznaje bowiem, że jeśli ktoś może pracować zarobkowo w okresie, gdy pobiera zasiłek opiekuńczy, to tak naprawdę osoba, którą miał się on opiekować nie wymagała w danym czasie jego osobistej opieki. W takim przypadku, słusznie osobie tak postępującej, należy nakazać zwrócić pobrane świadczenia. Oczywiście celem tych przepisów nie jest bezrefleksyjne „ściganie” ubezpieczonych za najmniejszy przejaw jakiejkolwiek zawodowej aktywności, który nie ma żadnego wpływu na cel świadczenia jakim jest zasiłek opiekuńczy. Należy jednak podkreślić, że przepis art. 17 ustawy zasiłkowej, znajduje zastosowanie, gdy ubezpieczony w okresie niezdolności do pracy wykonywał czynności, które bezpośrednio wynikały z jego zatrudnienia i wchodziły w zakres jego obowiązków. Dodać również należy, że praca zarobkowa, w rozumieniu art. 17 ust. 1 oraz art. 35 ust. 2 ustawy zasiłkowej, nie musi być wykonywana w pełnym wymiarze. Chodzi o wykonywanie – w myśl literalnej wykładni – jakichkolwiek czynności o zarobkowym charakterze w okresie, w którym ubezpieczony miał sprawować osobistą opiekę. W okresie sprawowania opieki, zakaz pracy zarobkowej, ma charakter bezwzględny, zaś wykonywanie jakiejkolwiek pracy o takim charakterze, prowadzi do utraty prawa za cały okres jego pobierania. Jednocześnie, Sąd Okręgowy miał na uwadze, że orzecznictwo Sąd Najwyższego dopuszcza wprawdzie sytuacje, w których pomimo wykonywania pewnych czynności składających się na pracę zarobkową, nie zostaje spełniona dyspozycja art. 17 ustawy zasiłkowej. Dopuszczalne jest bowiem wykonywanie czynności „sporadycznie” oraz „o formalnym charakterze” (jak: np. złożenie podpisu, zob. wyroki Sądu Najwyższego z 6 lutego 2008 r., II UK 10/07, OSNP 2009, nr 9-10, poz. 123; z 15 czerwca 2007 r., II UK 223/06, OSNP 2008/15-16) 231 oraz z 9 października 2006 r., II UK 44/06, OSNP z 2007/19-20/295). Sporadyczność i charakter tych czynności muszą wynikać z ustaleń faktycznych dokonanych przez sądy pierwszej i drugiej instancji (wyrok Sądu Najwyższego z 6 lutego 2008 r., II UK 10/07, OSNP 2009, nr 9-10, poz. 123). Jeżeli czynności będą częste lub powtarzalne, bądź gdy będą miały charakter merytoryczny - ubezpieczony traci prawo do zasiłku. Ponadto, podejmowane przez osobę pobierającą zasiłek czynności muszą być wymuszone okolicznościami (por. wyroki Sąd Najwyższego z 9 października 2006 r., II UK 44/06, OSNP 2007, nr 19-20, poz. 295; z 15 czerwca 2007 r., II UK 223/06, OSNP 2008/15-16). W realiach faktycznych niniejszej sprawy podane powyżej przykładowe okoliczności, jak również żadne inne nie miały miejsca w okresach, w których odwołanie zostało oddalone, gdyż wnioskodawca w czasie, w trakcie którego gdyby nie pobierał zasiłku opiekuńczego, powinien wykonywać pracę na rzecz pracodawcy: (...) w Ł. i jednocześnie, w którym miał sprawować osobistą opiekę nad swoim synem, wykonywał pracę na rzecz drugiego pracodawcy: (...) Mając na uwadze powyższe, Sąd II instancji uznaje, że w realiach badanej sprawy, podkreślenia wymaga, iż zasadniczym celem zasiłku opiekuńczego jest kompensata utraconego przez ubezpieczonego dochodu wskutek wystąpienia u niego czasowej, przejściowej niezdolności do zarobkowania. Nie jest nim natomiast uzyskanie, dodatkowej korzyści obok wynagrodzenia, dlatego zasiłek opiekuńczy wypłacany jest nie obok, ale zamiast wynagrodzenia. Wskazać należy również na charakter prawa ubezpieczenia społecznego, zgodnie z którym wysokość tychże świadczeń i zasady ich wypłaty są sformalizowane. Wobec tego trzeba mieć na uwadze bezwzględnie obowiązujący charakter norm prawnych zawartych w przepisach prawa ubezpieczenia społecznego oraz wyłączenie możliwości ich wykładania z uwzględnieniem reguł słuszności (zasad współżycia społecznego). W tym stanie rzeczy Sąd II instancji w całości podzielił ocenę Sądu Rejonowego, że w trakcie korzystanie z zasiłku opiekuńczego, wnioskodawca wykonywał pracę, za którą otrzymał wynagrodzenie, a w świetle brzmienia art. 35 ust. 2 w zw. z art. 17 ustawy zasiłkowej, J. C. utracił prawo do świadczeń za okres objęty decyzją, co czyni zarzuty apelacyjne w omówionym wyżej zakresie chybionymi. Wbrew twierdzeniom apelacji w żaden sposób Sąd (...) instancji nie naruszył również norm art. 66 ust. 1 i 2 ustawy zasiłkowej, jak również art. 84 ust. 2 pkt 3, ust. 3 i ust. 4 ustawy systemowej. Kwestia zwrotu nienależnie pobranego świadczenia z ubezpieczenia chorobowego (czyli m.in. zasiłku opiekuńczego), uregulowana została w art. 66 ust. 1 ustawy zasiłkowej, zgodnie z którym wypłatę zasiłku wstrzymuje się jeżeli: powstaną okoliczności uzasadniające ustanie prawa do zasiłku, okaże się, że prawo do zasiłku nie istniało bądź zasiłek nie może być doręczony z przyczyn niezależnych od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Ponadto kwestię tę reguluje także art. 66 ust. 2 ustawy zasiłkowej, zgodnie z którym w przypadku pobrania nienależnego świadczenia z winy ubezpieczonego lub wskutek okoliczności, o których mowa w art. 15-17 i art. 59 ust. 6 i 7, wypłacone kwoty podlegają potrąceniu z należnych zasiłków bieżących lub innych świadczeń z ubezpieczeń społecznych. Wyjaśnić przy tym należy, że powołany przepis nie jest przepisem szczególnym w stosunku do art. 84 ustawy systemowej, albowiem żaden z przepisów ustawy zasiłkowej nie reguluje odmiennie niż art. 84 ust. 2 ustawy systemowej kwestii zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Powyższe oznacza, że art. 66 ust. 2 ustawy zasiłkowej nie reguluje odmiennie okoliczności przemawiających za uznaniem świadczenia za pobrane nienależnie niż czyni to art. 84 ust. 2 ustawy systemowej (por. wyroki Sądu Najwyższego z 17 października 2012 r., UK 194/11, LEX nr 1227962; z 3 grudnia 2013 r., UK 212/13, OSNP 2015 Nr 3, poz. 40; czy z 19 lutego 2014 r., UK 331/13, OSNP 2015 Nr 6, poz. 83). Wskazania zatem wymaga, iż zgodnie z art. 84 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz. U. z 2025 r. poz. 350; dalej: ustawa systemowa) osoba, która pobrała nienależne świadczenie z ubezpieczeń społecznych, jest obowiązana do jego zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, w wysokości i na zasadach określonych przepisami prawa cywilnego, z uwzględnieniem ust. 11 . Odsetki, z zastrzeżeniem ust. 1a , są naliczane od dnia następującego po dniu wypłaty świadczenia do dnia spłaty. Jak zaś stanowi art. 84 ust. 2 ustawy systemowej, za kwoty nienależnie pobranych świadczeń uważa się: 1) świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń albo wstrzymanie ich wypłaty w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca świadczenie była pouczona o braku prawa do ich pobierania; 2) świadczenia przyznane lub wypłacone na podstawie nieprawdziwych zeznań lub fałszywych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzania w błąd organu wypłacającego świadczenia przez osobę pobierającą świadczenia; 3) świadczenia z tytułu niezdolności do pracy spowodowanej chorobą z ubezpieczenia chorobowego lub wypadkowego, co do których stwierdzono, że w okresie ich pobierania świadczeniobiorca wykonywał w okresie orzeczonej niezdolności do pracy pracę zarobkową lub wykorzystywał zwolnienie od pracy w sposób niezgodny z celem tego zwolnienia. Sąd II instancji miał przy tym na uwadze, że przepis art. 84 ust. 2 pkt 3 ustawy systemowej został dodany ustawą z 24 czerwca 2021 r. (Dz. U. poz. 1621) i obowiązuje dopiero od 18 września 2021 r. Tym samym jego literalne brzmienie będzie miało co do zasady zastosowanie do stanów faktycznych zaistniałych już w czasie jego obowiązywania. W świetle wskazanego przepisu, nienależnie pobranym świadczeniem jest także świadczenie z tytułu niezdolności do pracy spowodowanej chorobą z ubezpieczenia chorobowego lub wypadkowego, co do którego stwierdzono, że w okresie jego pobierania, czyli w okresie orzeczonej niezdolności do pracy, świadczeniobiorca wykonywał pracę zarobkową lub wykorzystywał zwolnienie od pracy w sposób niezgodny z celem tego zwolnienia. W uzasadnieniu projektu ustawy wprowadzającej art. 84 ust. 2 pkt 3 ustawy systemowej (IX kadencja druk sejmowy nr (...) ) wskazano, że „doprecyzowanie przepisów art. 84 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych jest niezbędne w związku z brakiem jednolitej linii orzeczniczej na poziomie Sądów w odniesieniu do nienależnie pobranego świadczenia”. Projektodawca powołał się na wyrok Sądu Najwyższego z 8 marca 2017 r., II UK 753/15, Legalis nr 1587060, w którym z jednej strony wskazano, że w przypadku wykonywania pracy zarobkowej w okresie orzeczonej niezdolności do pracy wypłacone świadczenia nie mogą być uznane za nienależnie pobrane, gdyż nie jest spełniona przesłanka określona w art. 84 ust. 2 pkt 1 ustawy systemowej, tj. pouczenie świadczeniobiorcy o braku prawa do pobierania świadczeń. Z drugiej strony podkreślono, że w wyroku Sąd Najwyższego z 26 lipca 2017 r., (...) UK 287/16, Legalis nr 1682883, przyjęto, że mimo iż świadczeniobiorca nie był pouczony o braku prawa do pobierania świadczeń, wypłacone mu świadczenie może być uznane za nienależnie pobrane, gdyż wykonując pracę w czasie zwolnienia lekarskiego, świadomie wprowadził on w błąd organ rentowy (art. 84 ust. 2 pkt 2 ustawy systemowej). Sąd w wyroku tym dodał, że w przypadku wykonywania pracy zarobkowej w okresie orzeczonej niezdolności do pracy lub wykorzystywania zwolnienia od pracy w sposób niezgodny z celem tego zwolnienia zachodzą przesłanki uznania świadczeń za nienależnie pobrane na podstawie art. 84 ust. 2 pkt 2 ustawy systemowej i w konsekwencji ZUS wydaje decyzje odmawiające prawa do zasiłku i zobowiązujące do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku. Stąd w ocenie projektodawcy „zmiana przepisu w kierunku jego doprecyzowania pozwoli wyeliminować ryzyko różnych interpretacji”. Również późniejszych postanowieniach Sądu Najwyższego: z 26 listopadzie 2020 r., III UK 472/19, Legalis nr 2504968, oraz z 30 września 2020 r., (...) UK 341/19, Legalis nr 2576849, trafnie zauważono, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego powyższy problem już został wyjaśniony jeszcze zanim ustawodawca dodał punkt 3 do ustępu 2 art. 84 ustawy systemowej. Mianowicie, przyjmuje się, że ustanowiona w art. 17 ustawy zasiłkowej sankcja utraty prawa do zasiłku chorobowego (odpowiednio opiekuńczego) nie wymaga i nie zależy od uprzedniego pouczenia ubezpieczonego o braku prawa do tego świadczenia, które niezdolna do pracy lub pozarolniczej działalności osoba ubezpieczona na ogół nabywa zgodnie z prawem, tyle że następnie z mocy ustawy (art. 35 ust. 2 w zw. z art. 17 ust. 1 ustawy zasiłkowej) może je utracić za cały okres zwolnienia lekarskiego, jeżeli w tym okresie wykonuje przeciwwskazane prace zarobkowe lub pozarolniczą działalność. Takie okoliczności ustala się w trybie określonym w art. 68 ustawy zasiłkowej podczas kontroli prawidłowości wykorzystywania zwolnień lekarskich, a wypłacone zasiłki pobrane w okolicznościach, o których między innymi mowa w art. 35 w zw. z art. 17 tej ustawy zasiłkowej, stanowią świadczenie nienależnie pobrane (utracone), które podlega ściągnięciu lub egzekucji w trybie art. 66 ust. 2 i 3 tej ustawy (por. wyroki Sądu Najwyższego z 12 września 2018 r., III UK 124/17, LEX nr 2549437; z 20 sierpnia 2019 r., II UK 76/18, OSNP 2020/8/85; z 29 stycznia 2019 r., III UK 11/18, LEX nr 2618556)”. (R. Babińska-Górecka [w:] Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych. Komentarz, red. K. Antonów, Warszawa 2024, art. 84). Nietrafny jest zatem podnoszony przez wnioskodawcę tak w toku procesu przed Sądem (...) instancji, jak i w apelacji zarzut braku pouczenia przez organ rentowy o okolicznościach powodujących konieczność zwrotu świadczenia. Poza sporem jest bowiem okoliczność, iż przyznanie i wypłata zarówno zasiłku chorobowego, jak i opiekuńczego nie następuje w formie decyzji, co wyklucza możliwość jakiegokolwiek pouczenia pod adresem świadczeniobiorcy, którego jak się wydaje wymagałby skarżący przez pryzmat art. 84 ust. 2 p. 1 ustawy systemowej. Jak już Sąd Okręgowy wcześniej wskazywał, dla uznania, że pobrane przez ubezpieczonego świadczenia są świadczeniami nienależnie pobranymi znaczenia nie ma również, to, że okresach, za które w ocenie Sądu Rejonowego wnioskodawca jest zobowiązany do zwrotu zasiłku opiekuńczego, tj. okresy: od 16 listopada do 11 grudnia 2020 r., od 1 lutego do 5 marca 2021 r., od 10 do 12 marca 2021 r., od 15 do 19 marca 2021 r., od 29 marca do 1 kwietnia 2021 r., od 6 do 9 kwietnia 2021 r., od 12 do 16 kwietnia 2021 r. oraz od 19 do 30 kwietnia 2021 r. przepis art. 84 ust. 2 pkt 3 ustawy systemowej jeszcze nie obowiązywał (gdyż wszedł w życie dnia 18 września 2021 r.). W ocenie Sądu Okręgowego w niniejszym składzie zmiana ta miała na celu bowiem jedynie doprecyzowanie przepisów art. 84 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych . W ocenie Sądu Okręgowego, zgodzić się trzeba również ze stanowiskiem Sądu Najwyższego wyrażonym w wyroku z dnia 12 września 2018 r., III UK 124/17 (LEX nr 2549437), że nie jest wymagane uprzednie pouczenie o możliwości utraty pobranych zasiłków z przyczyn ustawowo określonych, między innymi, w art. 17 ustawy zasiłkowej, których wystąpienia nie można z góry zakładać ani przewidzieć. Sąd powinien zatem rozważyć, czy zasiłek został wypłacony na podstawie świadomego wprowadzenia w błąd organu wypłacającego świadczenie przez świadczeniobiorcę (przez niepodanie lub zatajenie faktu wykonywania pracy zarobkowej w czasie, który miał być czasem osobistej opieki nad członkiem rodziny). Należy przy tym podkreślić, w orzecznictwie Sądu Najwyższego, które nie ma charakteru jednostkowego, wskazuje się, że świadczenie w postaci zasiłku opiekuńczego ma na celu zapewnienie środków finansowych w trakcie sprawowania opieki nad wymagającym opieki członkiem rodziny. Jeżeli zatem ubezpieczony – jak w niniejszej sprawie – przedłożył za sporne okresy zaświadczenia lekarskie w związku z chorobą swojego syna, nad którym miał sprawować osobistą opiekę, a jednocześnie (co ustalono bezspornie w niniejszym postępowaniu) w godzinach, w których tę opiekę miał sprawować, wykonywał pracę dla drugiego pracodawcy, to wprowadzał w ten sposób organ rentowy co do okoliczności warunkujących powstanie prawa do zasiłku opiekuńczego (por. LEX nr 23824480; z 12 września 2018 r., III UK 124/17, LEX nr 2549437; z 29 stycznia 2019 r., III UK 11/18, LEX nr 2618556; z 13 czerwca 2019 r., III UK 157/18, LEX: 2688343, wyrok Sądu Najwyższego z 11 września 2019 r., III UK 217/18, OSNP 2020, nr 10, poz. 112). Nietrafny jest również zarzut naruszenia art. 2 Konstytucji RP w zw. z art. 8 kpa . Pierwszy z przepisów wprowadza zasadę, iż Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. Zgodnie zaś z art. 8§q kpa organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Skarżący nie wykazał w toku postępowania, aby w jakikolwiek sposób miałoby dojść do naruszenia wskazanych norm przez Sąd (...) instancji, tym bardziej, gdy drugi ze wskazanych przepisów nie jest kierowany do sądu powszechnego. Sąd odwoławczy nie ma zaś obowiązku domyślać się intencji skarżącego w formułowaniu danego zarzutu, w szczególności potencjalnego naruszenia wskazanego powyżej przepisu ustawy zasadniczej. Nadmienić przy tym należy, iż przy rozpoznawaniu spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych nie jest również dopuszczalne stosowanie zasad współżycia społecznego i łagodzenie rygorów prawa ubezpieczeń społecznych przez stosowanie klauzul generalnych z art. 5 kc i art. 8 kp . Stanowisko to jest ugruntowane w orzecznictwie sądowym i jest w pełni podzielane przez Sąd w składzie rozpoznającym odwołanie (vide m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12.07.2023r I (...) 125/22, wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 23.06.2021r III AUa 194/21, wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 29.10.2020r III AUa 503/20 czy wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 07.04.2016r III AUa 1521/15). Jeżeli zatem intencją skarżącego było zakwestionowanie wydanego wyroku przez pryzmat zasad sprawiedliwości społecznej to w niniejszej sprawie mającej charakter postępowania z zakresu ubezpieczeń społecznych stosowanie klauzul generalnych wynikających z art. 5 kc czy art. 8 kp było wykluczone. W efekcie, Sąd Okręgowy stwierdził, że, w zakwestionowanym wyroku, sąd meriti prawidłowo orzekł, że wnioskodawca, wobec wykonywania pracy zarobkowej w okresie pobranych świadczeń z ubezpieczenia chorobowego, za okres objęty zaskarżoną decyzją, powinien zwrócić pobrane świadczenia wraz z odsetkami, w niekwestionowanych kwotach, wynikających z zaskarżonej decyzji. Zgłoszone zarzuty natury materialnoprawnej również okazały się zatem nieuzasadnione. Z powyższych względów Sąd na podstawie 385 k.p.c. oddalił apelację jako bezzasadną, o czym orzekł jak w sentencji wyroku. SSO Paweł Wojas