VII U 823/24

Sygn. akt VII U 823/24 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 24 września 2025 r. Sąd Okręgowy Warszawa – Praga w Warszawie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący Sędzia SO Renata Gąsior Protokolant st. sekr. sądowy Marta Jachacy po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 września 2025 roku w Warszawie sprawy E. P. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. o prawo do rekompensaty na skutek odwołania E. P. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. z dnia 21 marca 2024 roku, znak: (...) zmienia zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. z dnia 21 marca 2024 roku znak: (...) w ten sposób, że przyznaje odwołującej się E. P. prawo do rekompensaty z tytułu pracy w szczególnym charakterze od 1 lutego 2024 r. Renata Gąsior UZASADNIENIE E. P. w dniu 10 kwietnia 2024 r. złożyła odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. z 21 marca 2024 r. znak: (...) odmawiającej jej prawa do rekompensaty. Ubezpieczona decyzję zaskarżyła w całości zarzucając organowi rentowemu błędną interpretacji § 14 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego oraz wzrostu emerytur i rent inwalidzkich dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43 ze zm.) poprzez przyjęcie, że jako pracownik Najwyższej Izby Kontroli (dalej NIK) wykonującej w okresie od dnia 1 stycznia 1986 r. do dnia 31 grudnia 2008 r. pracę w szczególnych warunkach w NIK - nie podlegała unormowaniu przyjętemu ww. rozporządzeniu. Mając powyższe na względzie ubezpieczona wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez przyznanie prawa do rekompensaty za pracę w szczególnym charakterze jako pracownika Najwyższej Izby Kontroli w okresie od dnia 1 stycznia 1986 r. do dnia 31 grudnia 2008 r. Ubezpieczona wskazała, że ZUS uzasadniając zaskarżoną decyzję wskazał, że przy ustalaniu uprawnień do rekompensaty przyjmuje się wyłącznie okresy zatrudnienia pracowników NIK nadzorujących i wykonujących czynności kontrolne, a takimi pracownikami są osoby zatrudnione na stanowiskach enumeratywnie wymienionych w art. 66a ustawy z dnia 23 grudnia 1994 r. o Najwyższej Izbie Kontroli , a z przedłożonego świadectwa pracy z dnia 26 lutego 2024 r. wynika, że w okresie zatrudnienia w NIK ubezpieczona wykonywała pracę na stanowiskach, które nie są wymienione w art. 66a ww. ustawy. W ocenie odwołującej interpretacja przedstawiona przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest błędna, a odwołująca spełnia wszystkie przesłanki do uzyskania spornego świadczenia. Odwołująca wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanie jej prawa do rekompensaty (odwołanie z dnia 9 kwietnia 2024 r. k. 3-11 a.s.). Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. w odpowiedzi na odwołanie z dnia 22 kwietnia 2024 r. wniósł o jego oddalenie na podstawie art. 477 14 k.p.c. Organ rentowy powołując się na przepisy ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023r., poz. 1251) w związku z przepisami ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. z 2023r., poz. 164) wskazał, że rekompensata przysługuje ubezpieczonemu urodzonemu po dniu 31 grudnia 1948 r., jeżeli przed dniem 1 stycznia 2009 r. wykonywał przez co najmniej 15 lat pracę w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów art. 32 i 33 ustawy emerytalnej. Rekompensata stanowi odszkodowanie za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze dla osób, które nie mają ustalonego decyzją prawomocną prawa do emerytury pomostowej ( art. 2 pkt. 5 ustawy o emeryturach pomostowych ). Organ rentowy zaznaczył, że zgodnie z przepisami rekompensata przysługuje więc ubezpieczonemu urodzonemu po dniu 31 grudnia 1948 r., jeżeli przed dniem 1 stycznia 2009 r. wykonywał przez co najmniej 15 lat pracę w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów art. 32 i 33 ustawy emerytalnej. Kolejno ZUS powołał się na § 14 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. Nr 8, poz. 43 ze zm.) pracownik Najwyższej Izby Kontroli nabywa prawo do emerytury, jeżeli spełnia łącznie następujące warunki: 1) osiągnął wiek emerytalny wynoszący: 55 lat dla kobiet i 60 lat dla mężczyzn w czasie zatrudnienia w Najwyższej Izbie Kontroli. 2) ma wymagany okres zatrudnienia, w tym co najmniej 15 lat pracy w Najwyższej Izbie Kontroli. Organ rentowy w oparciu o załączone świadectwo pracy i świadectwo wykonywania pracy w szczególnym charakterze z dnia 26 lutego 2024 r. z Najwyższej Izby Kontroli odmówił zaliczenia ubezpieczonej do okresów pracy w szczególnym charakterze okresu od 1 stycznia 1986 r. do 31 grudnia 2008 r., z uwagi na wskazane stanowiska pracy, na których odwołująca wykonywała zatrudnienie. Organ rentowy zaznaczył, że z ww. świadectwa pracy wynika, że odwołująca w okresie zatrudnienia w NIK wykonywała pracę na stanowisku: starszy referent, radca, sekretarz dyrektora generalnego, starszy specjalista i główny specjalista, czyli były to stanowiska administracyjne. Natomiast do prac w szczególnym charakterze w oparciu o § 14 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. można zaliczyć pracę wykonywaną przez pracowników NIK, ale tylko tych, którzy są/byli pracownikami kontroli państwowej ( art. 66a ustawy z dnia 23.12.1994 r. o Najwyższej Izbie Kontroli (Dz. U. z 2022 r., poz.623). Mając powyższe na uwadze zaskarżoną decyzją z dnia 21 marca 2024 r. organ rentowy odmówił ubezpieczonej prawa do rekompensaty z tytułu wykonywania pracy w szczególnym charakterze przez co najmniej 15 lat. Mając powyższe organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania (odpowiedź na odwołanie z dnia 22 kwietnia 2024 r. k. 12-14 a.s.). Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny: Odwołująca E. P. , urodzona w dniu (...) od 1 stycznia 1986 r. do 26 lutego 2024 r. była zatrudniona w Najwyższej Izbie Kontroli w pełnym wymiarze czasu pracy. W okresie zatrudnienia w Najwyższej Izbie Kontroli ubezpieczona: - od 1 stycznia 1986 r. do 30 czerwca 1988 r. zatrudniona była na stanowisku starszego referenta w Departamencie (...) ; - od 1 lipca 1988 r. do 18 czerwca 1989 r. zatrudniona była na stanowisku radcy w Departamencie (...) ; - od 19 czerwca 1989 r. do 31 grudnia 1991 r. zatrudniona była na stanowisku radcy w Departamencie (...) ; - od 1 stycznia 1992 r. do 28 czerwca 1994 r. zatrudniona była na stanowisku radcy/starszego referenta w Departamencie (...) ; - od 29 czerwca 1997 r. do 9 grudnia 2001 r. zatrudniona była jako starszy referent w Departamencie (...) ; - od 10 grudnia 2001 r. do 13 listopada 2005 r. pracowała na stanowisku starszego Referenta w Departamencie (...) - od dnia 14 listopada 2005 r. do 30 kwietnia 2008 r. pracowała jako starszy Referent w Departamencie (...) - Wydział (...) , - od 1 maja 2008 r. do 31 grudnia 2008 r. jako sekretarz Dyrektora Generalnego. Nazwy stanowisk pracy nie odzwierciedlały w pełni obowiązków wykonywanych na danych stanowiskach, a w trakcie zatrudnienia ubezpieczonej nazwy departamentów ulegały zmianom. Odwołująca początkowo pracowała u rzecznika prasowego. Do jej obowiązków należało przygotowywanie cotygodniowe sprawozdania z przeglądu z ogólnopolskiej prasy dotyczące działalności NIK oraz przygotowywanie do udostępniania dziennikarzom informacje z kontroli. Równocześnie ubezpieczona wykonywała wszystkie polecenia dyrektora. Następnie odwołująca przeszła do redakcji (...) – był to dwumiesięcznik wydawany przez NIK. Wówczas odwołująca zajmowała się prenumeratą i wysyłką prenumeraty. Kolejno E. P. przeszła do Wydziału (...) , gdzie pracowała na stanowisku starszego referenta i zajmowała się urlopami, urlopami zdrowotnymi, zwolnieniami lekarskimi, legitymacjami służbowymi, kompletowała dokumenty do sądu np. kiedy pracownicy się odwoływali. Następnie przeszła do Wydziału (...) . Tam zajmowała się organizacją i obsługą szkoleń i narad szkoleniowych w ośrodku (...) . W 2001 r. ubezpieczona przeszła do Departamentu (...) , gdzie zajmowała się organizacją i obsługą posiedzeń tzw. dużego kierownictwa, czyli prezes, prezesi, wszyscy dyrektorzy delegatur. Zajmowała się nagrywaniem posiedzeń, sporządzaniem stenogramów. Poza tym wykonywała to co na co dzień polecał dyrektor tego departamentu. Następnie E. P. przeszła do Departamentu (...) (...) – tam uzyskała poświadczenie bezpieczeństwa i dostęp do dokumentów poufnych i ściśle tajnych. Zajmowała się tworzeniem wniosków do akceptacji prezesa dotyczących zwolnienia z tajemnicy kontrolerskiej w celu udostępnienie informacji publicznej. Odwołująca brała udział z upoważnienia pełnomocnika w kontrolach obiegu korespondencji dokumentów niejawnych i zastrzeżonych. Następnie odwołująca została przeniesiona do sekretariatu Dyrektora Generalnego NIK – zajmowała się całą obsługą sekretariatu, korespondencją, obsługą petentów przychodzących do dyrektora, obsługą narad dyrektora. Ze względu na reorganizację odwołująca w 2011 r. przeszła do wydziału BHP i pracowała tam już do końca swojego zatrudnienia w NIK. Nazwy stanowisk nie odzwierciedlały wszystkich wykonywanych czynności – odwołująca będąc zatrudniona na stanowisku starszego referenta wykonywała często czynności radcy (świadectwo pracy z dnia 26 lutego 2024 r. – nienumerowana karta akt ZUS tom II, zeznania świadków: R. M. k. 41 a.s., M. G. k.41 a.s.-42, zeznania ubezpieczonej k.42-44 a.s., opinia biegłego k. 52-60 a.s.). Pracodawca w dniu 26 lutego 2024 r. wystawił odwołującej świadectwo wykonywania pracy w szczególnym charakterze, w którym wskazano, że odwołująca była zatrudniona w Najwyższej Izbie Kontroli od dnia 1 styczna 1986 r. do 31 grudnia 2008 r. stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywała pracę w szczególnym charakterze w rozumieniu art. 32 i 46 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS oraz art. 21 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych w zw. z § 14 rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze (świadectwo wykonywania pracy w szczególnym charakterze- nienumerowana karta akt ZUS tom II). W dniu 27 lutego 2024 r. odwołująca złożyła wniosek o emeryturę wraz z rekompensatą za pracę w szczególnym charakterze, do którego załączyła świadectwo pracy oraz świadectwo wykonywania pracy w szczególnym charakterze wystawione przez Najwyższą Izbę Kontroli (wniosek z dnia 27 lutego 2024 r. – nienumerowane karty akt ZUS tom II). Decyzją z dnia 21 marca 2024 r. znak: (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. przyznał E. P. emeryturę od 1 lutego 2024 r . Równocześnie organ rentowy decyzją z tego samego dnia odmówił ubezpieczonej prawa do rekompensaty z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze powołując się na okoliczność, że odwołująca nie udokumentowała co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Zakład Ubezpieczeń Społecznych podkreślił, że do pracy w warunkach szczególnych nie uwzględniono okresu zatrudnienia od 1 stycznia 1086 r. do 31 grudnia 2008 r. ponieważ przy ustalaniu uprawnień do rekompensaty przyjmuje się wyłącznie okresy zatrudnienia pracowników NIK nadzorujących i wykonujących czynności kontrolne, a takimi pracownikami są osoby zatrudnione na stanowiskach enumeratywnie wymienionych w art. 66a ustawy z dnia 23 grudnia 1994 r. o Najwyższej Izbie Kontroli (decyzje z dnia 21 marca 2024 r. – nienumerowana karta akt ZUS tom II). E. P. nie zgodziła się z powyższą decyzją i wnosząc odwołanie od niej zainicjował przedmiotowe postępowanie (odwołanie k. 3-11 a.s.). W toku niniejszego postępowania Sąd postanowieniem z dnia 20 marca 2025 r. dopuścił dowód z opinii biegłego sądowego z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy celem ustalenia czy praca wykonywana przez odwołującą E. P. w Najwyższej Izbie Kontroli w W. , w okresie od 1 stycznia 1986 r. do 31 grudnia 2008 r. wykonywana była w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS, uregulowanych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. z 1983 roku, Nr 8, poz. 43 z późn. zm.) oraz w innych Rozporządzeniach Rady Ministrów dotyczących I Kategorii Zatrudnienia i zarządzeniach właściwych ministrów (postanowienie z 20 marca 2025 r. k. 46a.s.). W opinii z dnia 18 kwietnia 2025 r. biegły z zakresu BHP Z. C. wskazał, że praca odwołującej na wskazanych stanowiskach – co jednoznacznie wynika z informacji znajdujących się w aktach osobowych, jak również zeznaniach odwołującej i zeznań świadków – polegała na wykonywaniu tzw. czynności administracyjnych w Najwyższej Izbie Kontroli (art. 66 ust. 1 - ustawy z dnia 23 grudnia I994r. o Najwyższej Izbie Kontroli). Czynności te nie są wymieniane jako wykonywane w warunkach szczególnych w oparciu o wymagania R.R.M. i wymienione w Wykazie A, rozporządzenia. Zgodnie z wymaganiami określonymi w § 14, Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego oraz wzrostu emerytur i rent inwalidzkich dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze - Dziennik Ustaw nr 8 z dnia 18 lutego 1983 r. - pracownik Najwyższej Izby Kontroli (NIK) nabywa prawo do emerytury, jeśli spełnia łącznie następujące warunki: - osiągnął wiek 55 lat dla kobiet i 60 lat dla mężczyzn w czasie zatrudnienia w NIK, - ma wymagany okres zatrudnienia, w tym co najmniej 15 lat pracy w NIK. Tym samym – w ocenie biegłego - odwołująca się na datę 31 grudnia 2008 r. była pracownikiem Najwyższej Izbie Kontroli, a okres jej zatrudnienia wynosił 19 lat, 7 miesięcy i 25 dni (po wyłączeniu okresu urlopu wychowawczego oraz zwolnień lekarskich) - tj. powyżej 15 lat i praca ta spełnia wymagania ujęte w § 14, R.R.M., tj. jako praca w szczególnym charakterze. Biegły zaznaczył, że ustawodawca w § 14, R.R.M.- nie wskazał dodatkowych wymagań (ograniczeń), poza pracą w NIK i okresu zatrudnienia, niezbędnych do uzyskania uprawnień do wcześniejszej emerytury (rekompensaty). Ograniczenia takie występują - np. w § 13 (praca dziennikarza) i § 12 (pracownik wykonujący działalność twórczą lub artystyczną). W ocenie biegłego całość dokumentacji załączonej do akt sprawy – w ocenie biegłego pozwala na stwierdzenie, że odwołująca w spornym okresie czasu pracy (tj. Najwyższa Izba Kontroli w okresie od dnia 1 stycznia 1986 r. do dnia 31 grudnia 2008 r.) wykonywała pracę w warunkach szczególnych w oparciu o wymagania R.R.M. (§ 14) w wymiarze 19 lat 7 miesięcy i 25 dni (opinia biegłego z zakresu BHP k. 52-60 a.s.). Mając na względzie zastrzeżenia organu rentowego do opinii biegłego Sąd postanowieniem z dnia 3 czerwca 2025 r. dopuścił dowód z uzupełniającej opinii biegłego sądowego specjalisty ds. BHP Z. C. celem ustosunkowana się do zastrzeżeń zgłoszonych przez organ rentowy do opinii z dnia 18 kwietnia 2025 r. w piśmie procesowym z dnia 28 maja 2025 r. (k.75-76v) oraz zajęcia ostatecznego stanowiska w sprawie (pismo procesowe z dnia 28 maja 2025 r. k.75 a.s., postanowienie z dnia 3 czerwca 2025 r. k.78 a.s.). Biegły Z. C. w opinii uzupełniającej z dnia 30 czerwca 2025 r. ustosunkował się do zastrzeżeń wniesionych przez pełnomocnika organu rentowego i wskazał, że odwołująca była zatrudniona na stanowiskach administracyjnych/obsługi i wobec tego była pracownikiem Najwyższej Izby Kontroli w spornym okresie czasu pracy. Ustawodawca w § 14 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego oraz wzrostu emerytur i rent inwalidzkich dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze - Dziennik Ustaw nr 8 z dnia 18 lutego 1983 r. - uznał, że pracownik Najwyższej Izby Kontroli po spełnieniu odpowiedniego wieku oraz co najmniej 15 letnim okresem zatrudnienia nabywa prawo do emerytury; nie wskazał natomiast żadnych dodatkowych wymagań (ograniczeń), poza pracą w NIK i okresu zatrudnienia, niezbędnych do uzyskania uprawnień do wcześniejszej emerytury (rekompensaty). Ustawodawca w art. 21 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych wskazał, że rekompensata przysługuje ubezpieczonemu, jeśli ma okres pracy w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wynoszącym co najmniej 15 lat. W żadnym z w/w aktów normatywnych nie wskazano (nie odniesiono się) do konieczności odwoływania się do innych dokumentów/wytycznych - w tym wskazanych przez ZUS stanowiska Ministerstwa Rodziny i Polityki Społecznej zaprezentowanym w piśmie z dnia 8 kwietnia 2022 r. (ograniczającej zakres pracowników NIK objętych R.R.M. - w § 14 ). Wobec tego – w ocenie biegłego - praca odwołującej w spornym okresie czasu pracy (tj. od dnia 1 stycznia 1986 r. do dnia 31 grudnia 2008 r.) spełnia warunki uznania jej jako uprawniającej do przyznania prawa do emerytury. Biegły zaznaczył równocześnie, że pracodawca odwołującej tj. NIK wystawił odwołującej świadectwo wykonywania pracy w warunkach szczególnych, z dnia 26 lutego 2024 r., w którym to - między innymi stwierdzono, że odwołująca się w okresie od dnia 1 stycznia 1986 r. do dnia 31 grudnia 2008 r. (tj. sporny okres czasu pracy), stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywała pracę w szczególnym charakterze w rozumieniu art. 32 i art. 46 z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS oraz art. 21 ustawy z dnia 19 grudnia 2008r. o emeryturach pomostowych w związku § 14 Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego oraz wzrostu emerytur i rent inwalidzkich dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze . Biegły Z. C. zauważył, że ZUS powołuje się i jednocześnie czyni zarzut w stosunku do opinii biegłego sądowego – na stanowisko Ministerstwa Rodziny i Polityki Społecznej zaprezentowanym w piśmie z dnia 8 kwietnia 2022 r., które to ogranicza zakres stosowania § 14 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego oraz wzrostu emerytur i rent inwalidzkich dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze - Dziennik Ustaw nr 8 z dnia 18 lutego 1983 r., tylko do pracowników wskazanych w art. 66a ustawy o NIK. Biegły wskazał, że wbrew twierdzeniu Pełnomocnika ZUS - nie dokonuje oceny celu jaki przyświecał ustawodawcy (a nie pracodawca jak wskazuje Pełnomocnik ZUS) w dacie 7 lutego 1983 r. - tym bardziej, że od tego okresu minęło (do 2022 r.) prawie 40 lat i 14 lat od daty wejścia ustawy o emeryturach pomostowych , a ustawodawca nie wprowadził (w dacie 7 lutego 1983 r.) żadnych ograniczeń w stosunku do pracowników NIK, co ma miejsce np. w stosunku do nauczycieli, wychowawców lub innych pracowników pedagogicznych; dziennikarzy; pracownicy wykonujący działalność twórczą lub artystyczną. Biegły podtrzymał w całości swoją opinię główną z dnia 18 kwietnia 2025 r. (opinia uzupełniająca biegłego z zakresu BHP k. 86-88 a.s.). Odwołująca nie wnosiła zastrzeżeń do opinii biegłego (k.102-103 a.s.) . Organ rentowy w piśmie procesowym z dnia 8 sierpnia 2025 r. wniósł zastrzeżenia do opinii biegłego wskazując, że w jego ocenie prawo do rekompensaty z tytułu pracy w szczególnych warunkach przysługuje jedynie pracownikom NIK nadzorującym i wykonującym czynności kontrolne, natomiast odwołująca wykonywała prace na stanowiskach administracyjnych. Mając powyższe na względzie organ rentowy wniósł o dopuszczenie dowodu z opinii innego biegłego z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy (pismo procesowe z dnia 8 sierpnia 2025 r. k.108 a.s.). Postanowieniem z dnia 12 sierpnia 2025 r. Sąd na podstawie art. 235 2 § 1 pkt 5 k.p.c. pominął wniosek organu rentowego o dopuszczenie dowodu z opinii innego biegłego z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy (postanowienie z dnia 12 sierpnia 2025 r. k. 109 a.s.). Sąd Okręgowy ustalił powyższy stan faktyczny na podstawie dowodów zebranych w sprawie, a wymienionych powyżej. Treść dowodów była co do zasady spójna. Ustalając okoliczności faktyczne sprawy Sąd oparł się na dowodach z dokumentów w postaci akt osobowych odwołującej dotyczących spornego okresu zatrudnienia, które uznał za wiarygodne. Również zeznania przesłuchanych w sprawie świadków Sąd ocenił jako wiarygodne, były bowiem wzajemnie zbieżne i korelowały z danymi wynikającymi z dokumentów. Sąd dał również wiarę zeznaniom odwołującej się E. P. , ponieważ jej relacje co do zatrudnienia w Najwyższej Izbie Kontroli znajdywały odzwierciedlenie w pozostałych dowodach zebranych w sprawie. Sąd oparł się również na opinii biegłego sądowego z zakresu (...) (opinii głównej i uzupełniającej). Opinie sporządzone przez biegłego sądowego zostały ocenione jako rzetelne, gdyż zostały wyczerpująco i przekonująco uzasadnione. Sąd obie opinie biegłego z zakresu BHP ocenił jako fachowe i rzetelne. Opinia główna dawała odpowiedź na postawione przez sąd pytanie i logiczną argumentację stanowiska biegłego. Była także dla sądu zrozumiała. Opinia uzupełniająca w sposób wyczerpujący odnosiła się także do zastrzeżeń pełnomocnika odwołującej, wyjaśniając w sposób przekonujący dla sądu, wątpliwe dla organu rentowego kwestie. Opinia główna i uzupełniająca stała się wiodącą podstawą ustaleń faktycznych. W toku postępowania pełnomocnik organu rentowego wnosił zastrzeżenia do wydanej opinii biegłego, która nie była zgodna z jego oczekiwaniami, co doprowadziło do wydania przez biegłego opinii uzupełniającej w sprawie. Pełnomocnik organu rentowego nie zgodził się jednak z wydaną opinią uzupełniającą i wnosił o powołanie innego biegłego z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy. W ocenie Sądu, kolejne podniesione zarzuty nie były uzasadnione i nie dawały podstaw do powołania innego biegłego z zakresu BHP. Biegły w swojej opinii w sposób jasny i konkretny wykazał, dlaczego okresy pracy ubezpieczonej mogą zostać uznane za okresy pracy w szczególnym charakterze. Również w opinii uzupełniającej biegły odniósł się w sposób bardzo obszerny do sformułowanych przez pełnomocnika odwołującej pytań i wątpliwości. W tym kontekście istotne są również poglądy orzecznictwa, które zwraca uwagę, że sąd nie jest zobowiązany dopuścić dowód z kolejnych biegłych w każdym przypadku, gdy złożona opinia jest niekorzystna dla strony (por. wyrok Sądu Najwyższego z 15.02.1974 r., sygn. akt II CR 817/73, wyrok Sądu Najwyższego z 18.02.1974 r., sygn. akt II CR 5/74, wyrok Sądu Najwyższego z 15.11.2001 r., sygn. akt II UKN 604/00). Potrzeba powołania innego biegłego powinna wynikać z okoliczności sprawy, a nie z samego niezadowolenia strony z dotychczasowej złożonej opinii (por. wyrok Sądu Najwyższego z 5.11.1974 r., sygn. akt I CR 562/74, uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z 4.08.1999 r., sygn. akt I PKN 20/99, uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z 10.01.2001 r., sygn. akt II CKN 639/99). Przy czym potrzebą taką nie może być przeświadczenie strony, że dalsze opinie pozwolą na udowodnienie korzystnej dla strony tezy (por. wyrok Sądu Najwyższego z 27.06.2001 r., sygn. akt II UKN 446/00). Mając powyższe na względzie Sąd postanowieniem z dnia 12 sierpnia 2025 r. pominął wniosek organu rentowego o powołanie innego biegłego z dziedziny BHP jako zmierzający jedynie do przedłużenia postępowania. W ocenie Sądu zgromadzony materiał dowodowy był wystarczający do wydania orzeczenia. Sąd Okręgowy zważył co następuje: Odwołanie E. P. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. z dnia 21 marca 2024 r. znak: (...) zasługiwało na uwzględnienie. Regulacja dotycząca rekompensaty z tytułu zatrudnienia w warunkach szczególnych, o którą ubiegała się ubezpieczona, została wprowadzona do ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (tekst jednolity Dz. U. z 2023 r., poz. 164). Art. 2 pkt 5 tej ustawy zawiera definicję rekompensaty rozumianej jako odszkodowanie za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze dla osób, które nie nabędą prawa do emerytury pomostowej. Z kolei warunki jej przyznawania oraz sposób jej obliczenia wskazują art. 21-23 zamieszczone w Rozdziale III „Rekompensata”. Art. 23 stanowi, że ustalenie rekompensaty następuje na wniosek ubezpieczonego o emeryturę, oraz że przyznawana jest ona w formie dodatku do kapitału początkowego, o którym mowa w przepisach art. 173 i art. 174 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. W art. 21 ust. 1 ustawy wskazano natomiast, że rekompensata przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli ma okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wynoszący co najmniej 15 lat. Z art. 21 ust. 2 ustawy wynika zaś, że rekompensata nie przysługuje osobie, która nabyła prawo do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Celem rekompensaty, o której mowa w cytowanych przepisach, podobnie jak i emerytury pomostowej, jest łagodzenie skutków utraty możliwości przejścia na emeryturę przed osiągnięciem wieku emerytalnego przez pracowników zatrudnionych przy pracach w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. W przypadku rekompensaty realizacja tego celu polega jednak nie na stworzeniu możliwości wcześniejszego zakończenia aktywności zawodowej, lecz na odpowiednim zwiększeniu podstawy wymiaru emerytury z FUS, do której osoba uprawniona nabyła prawo po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego. Wskazywane art. 2 pkt 5 i art. 21 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych formułują dwie zasadnicze przesłanki nabycia prawa do rekompensaty: 1) nienabycie prawa do emerytury pomostowej, 2) osiągnięcie okresu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w rozumieniu ustawy o emeryturach i rentach z FUS wynoszącego co najmniej 15 lat. Z kolei w art. 21 ust. 2 tej ustawy została zawarta przesłanka negatywna, którą stanowi nabycie prawa do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Może ona budzić wątpliwości, gdyż literalna wykładnia tego wyrwanego z kontekstu normatywnego przepisu może prowadzić do wniosku, że prawo do rekompensaty przysługuje wyłącznie tym osobom, które nie nabyły prawa do jakiejkolwiek emerytury z FUS. Skoro jednak, zgodnie z art. 23 ustawy o emeryturach pomostowych , rekompensata przyznawana jest w formie dodatku do kapitału początkowego, a zgodnie z art. 173 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS kapitał początkowy ustala się dla ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r., za których były opłacane składki na ubezpieczenie społeczne przed dniem 1 stycznia 1999 r., to warunek sformułowany w art. 21 ust. 2 ustawy o emeryturach pomostowych należy rozumieć w taki sposób, że rekompensata jest adresowana wyłącznie do ubezpieczonych objętych systemem emerytalnym zdefiniowanej składki, którzy przed osiągnięciem podstawowego wieku emerytalnego nie nabyli prawa do emerytury z FUS obliczanej według formuły zdefiniowanego świadczenia. Przyjąć tym samym należy, że rekompensata nie przysługuje tym ubezpieczonym, którzy zostali objęci ubezpieczeniem społecznym lub rozpoczęli służbę po 31 grudnia 1998 r. Słuszność wskazanej interpretacji potwierdził Sąd Apelacyjny w Gdańsku w wyroku z dnia 17 grudnia 2015 r. (III AUa 717/15, Lex nr 1964970). Jeśli chodzi o wskazane wyżej przesłanki pozytywne nabycia prawa do rekompensaty, to analiza cytowanych przepisów ustawy o emeryturach pomostowych , prowadzi do wniosku, że prawo do rekompensaty mają osoby urodzone po 1948 r., które przed 1 stycznia 2009 r. wykonywały przez co najmniej 15 lat prace w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu art. 32 i 33 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Podobnie jak przy ustalaniu tego okresu na potrzeby przyznania emerytury w niższym wieku emerytalnym, tak przy ustalaniu prawa do rekompensaty będą uwzględnione tylko okresy, w których praca była wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. W rozpatrywanej sprawie przedmiot sporu stanowił okres zatrudnienia ubezpieczonej w Najwyższej Izbie Kontroli w okresie od 1 stycznia 1986 r. do 31 grudnia 2008 r. Jeśli chodzi o pracowników NIK, to o ich prawie do wcześniejszej emerytury stanowi § 14 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Zgodnie z tym przepisem, pracownik Najwyższej Izby Kontroli nabywa prawo do emerytury, jeżeli spełnia łącznie następujące warunki: 1) osiągnął wiek emerytalny wynoszący: 55 lat dla kobiet i 60 lat dla mężczyzn w czasie zatrudnienia w Najwyższej Izbie Kontroli, 2) ma wymagany okres zatrudnienia, w tym co najmniej 15 lat pracy w Najwyższej Izbie Kontroli. Z kolei zgodnie z art. 66 Ustawy o Najwyższej Izbie Kontroli pracownikami Najwyższej Izby Kontroli są: Prezes, wiceprezesi, dyrektor generalny Najwyższej Izby Kontroli, kontrolerzy oraz pracownicy zatrudnieni na stanowiskach administracyjnych i obsługi. W rozpatrywanej sprawie, w ocenie Sądu, ubezpieczona legitymuje się wymaganym okresem 15 lat pracy w szczególnym charakterze. Odwołująca otrzymała od pracodawcy świadectwo wykonywania pracy w szczególnym charakterze, w którym zostało wskazane, że odwołująca była zatrudniona w Najwyższej Izbie Kontroli od dnia 1 styczna 1986 r. do 31 grudnia 2008 r. stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywała pracę w szczególnym charakterze w rozumieniu art. 32 i 46 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS oraz art. 21 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych w zw. z § 14 rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Należy jednak podnieść, że co prawda wykonywanie pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze powinno być stwierdzone przez pracodawcę w świadectwie wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze lub w świadectwie pracy (wyrok Sądu Najwyższego z 15 grudnia 1997 roku, II UKN 417/97 oraz wyrok Sądu Najwyższego z 21 listopada 2001 roku, II UKN 598/00). Świadectwo pracy w warunkach szczególnych jest jednak dokumentem prywatnym w rozumieniu art. 245 k.p.c. i nie stanowi dowodu tego co zostało w nim odnotowane. Taki walor mają wyłącznie dokumenty urzędowe, do których w myśl stosowanego a contrario art. 244 § 1 k.p.c. nie zalicza się świadectwa pracy, skoro nie zostało sporządzone przez organy władzy publicznej ani inne organy państwowe (wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 17 grudnia 2013 r., III AUa 783/13, Lex nr 1409118). Poza tym w postępowaniu przed sądami pracy i ubezpieczeń społecznych nie ma takich ograniczeń dowodowych jak w postępowaniu przed Zakładem i wnioskodawca nie tylko świadectwem pracy w warunkach szczególnych może wykazać, że faktycznie pracował w warunkach szczególnych. W tym celu może przedstawić również i inne dowody. Jak słusznie zauważył Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z 4 listopada 2008 roku (III AUa 3113/08, Lex nr 552003) „Świadectwo pracy w warunkach szczególnych wydane pracownikowi przez pracodawcę stanowi domniemanie i podstawę do przyjęcia, że okres pracy w nim podany jest okresem pracy w warunkach szczególnych, o którym mowa w art. 32 ust. 2 ustawy z 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W sytuacji, kiedy brak wymaganego świadectwa pracy w warunkach szczególnych wystawionego przez pracodawcę, Sąd może prowadzić postępowanie dowodowe zmierzające do ustalenia, czy praca wykonywana przez stronę, była wykonywana w warunkach wymaganych przepisami rozporządzenia, czy ubezpieczony zajmował któreś ze stanowisk pracy wymienionych w załącznikach nr 1 lub 2 do rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.” Takie też postępowanie należy prowadzić, kiedy organ rentowy zakwestionuje fakty wskazane w tego rodzaju świadectwie (wyrok Sądu Najwyższego z 4 sierpnia 2009 r., I UK 77/09, Lex nr 558288). Jeśli chodzi natomiast o zajmowane przez wnioskodawcę stanowiska, to podkreślić trzeba, że z utrwalonego orzecznictwa wynika, że dla oceny czy pracownik pracował w szczególnych warunkach, nie ma istotnego znaczenia nazwa zajmowanego przez niego stanowiska, tylko rodzaj powierzonej mu pracy (wyrok Sądu Najwyższego z dnia z 10 kwietnia 2014 r., II UK 395/13, Lex Nr 1455235). Uwzględniając zaprezentowane poglądy i przepisy, Sąd ustalając czy E. P. wykonywała pracę w szczególnym charakterze w spornym okresie przeprowadził obszerne postępowanie dowodowe, podczas którego przesłuchał odwołującą się oraz świadków, którzy współpracowali z ubezpieczoną w tym czasie. Sąd dopuścił również dowód z akt osobowych i dowód z opinii biegłego sądowego z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy. Cały materiał dowodowy potwierdził, że ubezpieczona była zatrudniona w Najwyższej Izbie Kontroli na stanowiskach administracyjnych/obsługi i wobec tego była pracownikiem Najwyższej Izby Kontroli. Dodatkowo należy zaznaczyć, że na datę 31 grudnia 2008 r. była pracownikiem NIK, a żadne przepisy nie ograniczają przyznania pracownikom NIK prawa do rekompensaty uzależniając je od zajmowanego stanowiska. Biegły z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy potwierdził, że w spornym okresie ubezpieczona wykonywała pracę w szczególnym charakterze. Biegły Z. C. wskazał w swojej opinii, że ubezpieczona na datę 31 grudnia 2008 r. była pracownikiem NIK, a okres jej zatrudnienia wynosił 19 lat 7 miesięcy i 25 dni tj. powyżej 15 lat i praca ta spełnia wymagania ujęte w § 14 Rozporządzenia Rady Ministrów tj. jako praca w szczególnym charakterze. Biegły podkreślił, że ustawodawca w § 14 Rozporządzenia nie wskazał dodatkowych wymagań (ograniczeń), poza pracą w NIK i okresu zatrudnienia, niezbędnych do uzyskania uprawnień do wcześniejszej emerytury (rekompensaty). Dodatkowo, jak zaznaczył biegły Z. C. w swojej opinii ustawodawca w § 14 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego oraz wzrostu emerytur i rent inwalidzkich dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze - Dziennik Ustaw nr 8 z dnia 18 lutego 1983 r.- uznał, że pracownik Najwyższej Izby Kontroli po spełnieniu odpowiedniego wieku oraz co najmniej 15 letnim okresem zatrudnienia nabywa prawo do emerytury - nie wskazał natomiast żadnych dodatkowych wymagań (ograniczeń), poza pracą w NIK i okresu zatrudnienia, niezbędnych do uzyskania uprawnień do wcześniejszej emerytury (rekompensaty). W przedmiotowej sprawie organ rentowy kwestionując okres zatrudnienia ubezpieczonej w Najwyższej Izbie Kontroli jako okres pracy w szczególnym charakterze powołał się na stanowisko Ministerstwa Rodziny i Polityki Społecznej zaprezentowanym w piśmie z dnia 8 kwietnia 2022 r. wskazując, że przy ustalaniu uprawnień do rekompensaty należy przyjąć węższe rozumienie pojęcia „pracownika Najwyższej Kontroli” tj. ograniczyć je wyłącznie do pracowników NIK nadzorujących i wykonujących czynności kontrolne. Zdaniem Sądu stanowisko ZUS nie ma oparcia przede wszystkim w przepisach, ponieważ przepisy, na podstawie których ustalana jest praca w warunkach szczególnych bądź w szczególnym charakterze tj. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego oraz wzrostu emerytur i rent inwalidzkich dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze , do których to odnosi się ustawa o emeryturach pomostowych , w § 14 przewiduje warunki nabycia prawa do wcześniejszych emerytur w przypadku pracowników NIK. W rozporządzeniu wskazano w sposób ogólny jedynie, że pracownik NIK nabywa prawo do emerytury, jeśli spełnia wskazane warunki rozporządzenie w żaden sposób nie różnicuje pracowników NIK w zależności od tego jakie stanowisko zajmowali, czy stanowisko kontrolne, czy pomocnicze, czy jakiekolwiek inne. W związku z tym należy uznać, że wszyscy pracownicy NIK, którzy spełniają te wymogi, czyli byli pracownikami w pełnym wymiarze czasu pracy i wykonywali tą pracę przez okres 15 lat są traktowani jako osoby wykonujące pracę w szczególnym charakterze. W ten sposób zostało to uregulowane przez ustawodawcę i w związku z tym wykładnia dokonana przez ZUS, która opierała się na interpretacji wydanej przez Ministerstwo Rodziny i Polityki Społecznej, które zostało zaprezentowane w piśmie z dnia 8 kwietnia 2022 r. stanowi nadinterpretację, która nie wynika w żaden sposób z obowiązujących przepisów. Dlatego też należało stanąć na stanowisku, że gdyby ustawodawca chciał ograniczyć takie stanowisko do pracowników nadzorujących wykonujących czynności kontrolne, to powinien dokonać odpowiedniej zmiany w przepisach, a tego nie zrobił. Oznacza to, że należy stosować wprost § 14 Rozporządzenia z 1983 r., który dotyczy wszystkich pracowników NIK, bez względu na zajmowane stanowisko, którzy mają 15-letni okres pracy. W ocenie Sądu okres pracy, który należało zaliczyć jako okres pracy w szczególnym charakterze w Najwyższej Izbie Kontroli (19 lat 7 miesięcy i 25 dniu) łącznie przekraczał 15 lat, a więc są wystarczające, by przyjąć, że E. P. spełniła przesłankę, od której ustawa o emeryturach pomostowych uzależnia przyznanie prawa do rekompensaty, a więc posiada 15-letni okres pracy w warunkach szczególnych. Poza tą przesłanką, w przypadku ubezpieczonej są spełnione są także inne warunki, o których była mowa tj. E. P. nie nabyła prawa do emerytury pomostowej, emerytury wcześniejszej. To z kolei oznacza, że nie wystąpiła przesłanka negatywna, o której wcześniej była mowa, zatem zachodzą podstawy do przyznania ubezpieczonej prawa do rekompensaty z tytułu pracy w warunkach szczególnych na podstawie art. 21 ustawy o emeryturach pomostowych . W związku z powyższym Sąd Okręgowy uwzględnił odwołanie E. P. dokonując zmiany zaskarżonej decyzji na podstawie art. 477 14 § 2 k.p.c. w ten sposób, że przyznał odwołującej się E. P. prawo do rekompensaty z tytułu pracy w szczególnym charakterze począwszy od 1 lutego 2024 r. Data, od której przyznano świadczenie wynika z daty złożenia wniosku o przyznanie tego świadczenia. Mając na względzie treść przepisu art. 129 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach, w myśl którego świadczenia wypłaca się poczynając od dnia powstania do nich prawa, nie wcześniej jednak niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek lub wydano decyzję z urzędu, z uwzględnieniem ust. 2. Świadczenie nie może zostać wypłacone wcześniej niż od daty złożenia wniosku. Dopiero złożenie wniosku o świadczenie z ubezpieczenia społecznego powoduje obowiązek jego wypłaty, a ustawodawca nie przewidział możliwości wyrównywania świadczenia osobom, które wystąpiły z wnioskiem o nie później niż nabyły do niego prawo, jeżeli zwłoka spowodowana została brakiem staranności w prowadzeniu własnych spraw (Postanowienie SN z 9.01.2024 r., III USK 102/23, LEX nr 3652157). Ustalenie prawa do świadczenia przez stwierdzenie spełnienia jego warunków nie odpowiada przyznaniu świadczenia. Jeżeli zatem przesłanki uprawniające do świadczenia zostały spełnione przed datą złożenia wniosku o to świadczenie, to jego przyznanie nie może nastąpić wcześniej niż od miesiąca, w którym ten wniosek zgłoszono (Wyrok SN z 12.09.2017 r., II UK 377/16, LEX nr 2376895). Mając na względzie, że ubezpieczona złożyła wniosek o przyznanie jej prawa do emerytury wraz z rekompensatą w dniu 27 lutego 2024 r. to od początku tego miesiąca zostało przyznane jej wnioskowane świadczenie. Renata Gąsior