VIII U 66/25

Sygnatura akt VIII U 66/25 UZASADNIENIE Decyzją z 29 listopada 2024 r. znak (...) , Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w Ł. odmówił ponownego ustalenia wysokości emerytury R. S. . W uzasadnieniu, organ rentowy wskazał, że 4 czerwca 2024 r., Trybunał Konstytucyjny wydał wyrok w sprawie, dotyczącej obliczenia emerytury, poprzez pomniejszenie podstawy obliczenia emerytur z wieku powszechnego o kwotę pobranych wcześniej emerytur. Trybunał uznał, że przepis ustawy na to pozwalający, w zakresie, w jakim dotyczy osób, które złożyły wniosek o przyznanie świadczeń, o których mowa w tym przepisie, przed 6 czerwca 2012 r., jest niezgodny z przepisami Konstytucji . Organ zwrócił przy tym uwagę, że w związku z tym, że wyrok Trybunału z 4 czerwca 2024 r. nie został ogłoszony w Dzienniku Ustaw, a zatem brak jest podstaw do wznowienia postępowania. Dodatkowo organ ZUS zwrócił uwagę, że decyzją z 12 stycznia 2021 r. przeliczył on emeryturę wnioskodawczyni bez pomniejszenia o kwoty pobranych wcześniej emerytur. (decyzja k. 42 pliku IV akt ZUS) Odwołanie od w/w decyzji w dniu 27 grudnia 2024 r. (data nadania w placówce pocztowej) złożyła R. S. – wnosząc o ponowne ustalenie wysokości jej emerytury poprzez ponowne obliczenie jej wysokości z pominięciem stosowania art. 25 ust. 1b ustawy, tj. bez pomniejszenia podstawy jej wymiaru o sumę pobranych wcześniej emerytur. (odwołanie k. 3-3 odwrót) W odpowiedzi na odwołanie, organ rentowy podtrzymał swoje stanowisko, argumentując, jak w zaskarżonej decyzji podkreślając, że wyrok nie dotyczy wnioskodawczyni, ponieważ wnioskodawczyni jest osobą urodzoną w (...) r. (odpowiedź na odwołanie k. 5-5 odwrót) Na rozprawie w dniu 3 marca 2025 r. strony podtrzymały swoje dotychczasowe stanowiska. (końcowe stanowiska stron e-protokół rozprawy z 3 marca 2025 r. 00:00:20-00:10:20 – płyta CD k. 14) Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny: R. S. urodziła się (...) (bezsporne) Decyzją z 29 kwietnia 2008 r. znak E (...) ZUS (...) Oddział w Ł. po rozpatrzeniu wniosku z 27 marca 2008 r. przyznał R. S. emeryturę wcześniejszą od 9 kwietnia 2008 r. tj. od osiągnięcia wieku emerytalnej (decyzja z 29 kwietnia 2008 r. s. 61-62 pliku III akt ZUS) W dniu 21 maja 2013 r. ubezpieczona złożyła wniosek o emeryturę w wieku powszechnym. (wniosek z 21 maja 2013 r. k. 1-3 odwrót pliku IV akt ZUS) Decyzją z 25 czerwca 2013 r. znak (...) ZUS (...) Oddział w Ł. przyznał wnioskodawczyni emeryturę w wieku powszechnym od 9 czerwca 2013 r., tj. od osiągnięcia wieku emerytalnego. (decyzja z 25 czerwca 2013 r. k. 13-14 pliku IV akt ZUS) Do obliczenia emerytury przyjęto kwotę składek na ubezpieczenie emerytalne oraz kapitału początkowego z uwzględnieniem waloryzacji składek i kapitału początkowego zewidencjonowanych na koncie do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego przyznano emeryturę. Podstawa obliczenia emerytury podlegała pomniejszeniu o kwotę stanowiącą sumę kwot pobranych emerytur, w wysokości przez odliczeniem zaliczki na podatek dochodowy i składki na ubezpieczenie zdrowotne. Emerytura stanowiła równowartość kwoty będącej wynikiem podzielenia podstawy obliczenia emerytury przez średnie dalsze trwanie życia, które ustalono na dzień osiągniecia wieku emerytalnego. - kwota składek zewidencjonowanych na koncie z uwzględnieniem waloryzacji wyniosła 73344,27 zł; - kwota zwaloryzowanego kapitału początkowego wyniosła 444569,33 zł; - suma kwot pobranych emerytur wcześniejszych wyniosła 131998,32 zł; - średnie dalsze trwanie życia wyniosła 253,70 miesięcy; - wyliczona kwota emerytury wyniosła 1521,15 zł. Wysokość emerytury została obliczona zgodnie z zasadami określonymi w art. 26 ustawy emerytalnej: [( (...) ,27 + (...) ,33) – (...) ,32] / 253,70 = 1521,15 zł. (decyzja z 25 czerwca 2013 r. k. 13-14 pliku IV akt ZUS) Decyzją z 12 stycznia 2021 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych z urzędu ponownie ustalił wysokość emerytury przyznanej na podstawie art. 24 ustawy emerytalnej od 9 czerwca 2013 r., tj. od dnia, od którego podjęta byłaby wypłata tej emerytury. Podstawa obliczenia emerytury nie podlegała pomniejszeniu o kwoty pobranych wcześniej emerytur. Wysokość emerytury obliczona została od podstawy obliczenia niepomniejszonej o kwoty pobranych wcześniej emerytur. Podstawa obliczenia emerytury wyniosła 517 913,50 zł (73 344,27 zł + 444 569,33 zł). Wysokość emerytury od 9 czerwca 2013 r. wyniosła 2041,44 zł. Przy ustalaniu wysokości emerytury Zakład uwzględnił wszystkie zmiany w wysokości świadczenia, jakie miały miejsce od dnia jej przyznania do dnia 31 grudnia 2020 r., w tym zmiany wynikające z waloryzacji, jakimi emerytura była objęta oraz zmiany wynikające z załatwienia zgłoszonych wniosków. Wysokość emerytury od 1 stycznia 2021 r. wyniosła 2338,89 zł i nadal była świadczeniem mniej korzystnym od dotychczas pobieranej wcześniejszej emerytury przyznanej decyzją z 29 kwietnia 2008 r., wobec czego ZUS kontynuował wypłatę tej emerytury. (decyzja z 12 stycznia 2021 r. k. 21-22 odwrót pliku IV akt ZUS) Trybunał Konstytucyjny, wyrokiem z dnia 4 czerwca 2024 r., w sprawie o sygn. akt SK 140/20, orzekł, że art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1251) w zakresie, w jakim dotyczy osób, które złożyły wniosek o przyznanie świadczeń, o których mowa w tym przepisie, przed 6 czerwca 2012 r (przed ogłoszeniem ustawy wprowadzającej), jest niezgodny z art. 67 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji . (bezsporne, a nadto informacja na stronie TK pod adresem https://trybunal.gov.pl/postepowanie-i-orzeczenia/wyroki/art (...) -obliczenie-naleznego-swiadczenia-emerytalnego-poprzez-pomniejszenie-emerytury-z-wieku-powszechnego-o-kwote-pobranych-wczesniej-emerytur, (...) poz. 67) W dniu 25 listopada 2024 r. (data nadania w placówce pocztowej) R. S. zwróciła się do ZUS (...) Oddziału w Ł. z wnioskiem o wznowienie postępowania i przeliczenie jej emerytury przy uwzględnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 r. (wniosek k. 40-41 pliku IV akt ZUS) Na skutek powyższego wniosku, organ rentowy wydał zaskarżoną decyzję. (decyzja z 25 listopada 2024 r. k. 42 pliku IV akt ZUS) Powyższy stan faktyczny jest bezsporny i został ustalony na podstawie powyższych dokumentów, których wiarygodność nie była kwestionowana przez żadną ze stron. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Odwołanie ubezpieczonej jest niezasadne i podlega oddaleniu. Na wstępie zauważenia wymaga, że ubezpieczonej przysługiwało prawo do emerytury w obniżonym wieku od 9 kwietnia 2008 r., a 21 maja 2013 r. ubezpieczona wniosła o emeryturę w wieku powszechnym, który to wiek osiągnęła 9 czerwca 2013 r. Ustawą z dnia 11 maja 2012 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2012 poz. 637 z dnia 6 czerwca 2012 r.), dokonano m.in. nowelizacji przepisu art. 25 ustawy o emeryturach i rentach z FUS poprzez dodanie w art. 25 ustępu 1b w brzmieniu: Jeżeli ubezpieczony pobrał emeryturę częściową lub emeryturę na podstawie przepisów art. 26b, 46, 50, 50a, 50e, 184 lub art. 88 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (Dz. U. z 2006 r. Nr 97, poz. 674 z późn. zm.), podstawę obliczenia emerytury, o której mowa w art. 24 , ustaloną zgodnie z ust. 1 , pomniejsza się o kwotę stanowiącą sumę kwot pobranych emerytur w wysokości przed odliczeniem zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych i składki na ubezpieczenie zdrowotne. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 4 czerwca 2024 r. (sygn. akt SK 140/20), podtrzymał wcześniejszą linię orzecznictwa wyrażoną w wyroku z dnia 6 marca 2019 r. (sygn. akt P 20/16), przyjmując, że regulacja zawarta w art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS, w stosunku do osób, które wniosek o przyznanie emerytury w wieku obniżonym złożyły do dnia ogłoszenia ustawy z dnia 11 maja 2012 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw, jest niezgodna z art. 67 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji . Zgodnie z art. 145a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją , umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja. Art. 145a § 2 k.p.a. wskazuje, że w sytuacji określonej w art. 145a § 1 k.p.a. skargę o wznowienie wnosi się w terminie jednego miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Należy, również, zauważyć, iż zgodnie z art. 190 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 1997 r. nr 76 poz. 483 ze zmianami), orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, jednak Trybunał Konstytucyjny może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. Termin ten nie może przekroczyć osiemnastu miesięcy, gdy chodzi o ustawę, a gdy chodzi o inny akt normatywny – dwunastu miesięcy. W przypadku orzeczeń, które wiążą się z nakładami finansowymi nie przewidzianymi w ustawie budżetowej, Trybunał Konstytucyjny określa termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego po zapoznaniu się z opinią Rady Ministrów. Zgodnie zaś z art. 9 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych (tekst jednolity Dz. U. z 2019 r. poz. 1461) orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego dotyczące aktów normatywnych ogłoszonych w Dzienniku Ustaw ogłasza się w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Natomiast zgodnie z art. 21 powyższej ustawy z 2000 r., Dziennik Ustaw wydaje Prezes Rady Ministrów przy pomocy Rządowego Centrum Legislacji, przy czym Rządowe Centrum Legislacji może zlecić wyspecjalizowanym podmiotom niektóre czynności związane z wydawaniem tych dzienników w sposób, o którym mowa w art. 2a ust. 2. Tymczasem, na dzień wydania decyzji przez organ rentowy, a nawet na dzień wydania wyroku, przez Sąd, wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie został ogłoszony w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Przy czym, mając na względzie powyższe przepisy ustawy z 2000 r., trzeba zaznaczyć, że publikacja wyroku TK na stronie internetowej TK czy w publikatorze „Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego Zbiór (...) nie jest ogłoszeniem w rozumieniu art. 190 Konstytucji . Co jednak najistotniejsze, powyższy wyrok nie znajduje zastosowania do ubezpieczonej, ponieważ wnioskodawczyni jest kobietą urodzoną w (...) r. i jej emerytura w wieku powszechnym została ponownie ustalona z urzędu decyzją z 12 stycznia 2021 r. – na podstawie art. 194i oraz 194j ustawy o emeryturach i rentach z FUS tj. bez zastosowania art. 24 ust. 1 b tej ustawy . Decyzją z 12 stycznia 2021 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych ponownie ustalił bowiem wysokość emerytury przyznanej na podstawie art. 24 ustawy emerytalnej od 9 czerwca 2013 r. Organ nie zastosował już wówczas budzącego kontrowersje i będącego przedmiotem orzeczenia w sprawie SK 140/20 art. 25 ust. 1b ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Podstawa obliczenia emerytury nie podlegała już wówczas pomniejszeniu o kwoty pobranych wcześniej emerytur. Podstawa obliczenia emerytury została wówczas obliczona na kwotę 517913,50 zł (73344,27 zł + 444569,33 zł = 517913,50 zł) . Wysokość emerytury na dzień 9 czerwca 2013 r. wyniosła zatem 2041,44 zł. Co więcej ustalaniu wysokości emerytury Zakład uwzględnił wszystkie zmiany w wysokości świadczenia, jakie miały miejsce od dnia jej przyznania do dnia 31 grudnia 2020 r., w tym zmiany wynikające z waloryzacji, jakimi emerytura była objęta oraz zmiany wynikające z załatwienia zgłoszonych wniosków. Wysokość emerytury od 1 stycznia 2021 r. wyniosła więc 2338,89 zł. Nawet bez pomniejszenia podstawy wymiaru emerytury o sumę dotychczas pobranych kwot emerytur, emerytura wnioskodawczyni z wieku powszechnego nadal była świadczeniem mniej korzystnym od dotychczas pobieranej wcześniejszej emerytury przyznanej decyzją z 29 kwietnia 2008 r. – wobec czego ZUS kontynuował wypłatę tej emerytury. Tym samym należy jeszcze raz podkreślić, że organ rentowy, ponownie obliczając wysokość emerytury ubezpieczonej w wieku powszechnym nie zastosował już przepisu art. 24 ust. 1b ustawy o emeryturach i rentach z FUS, który był przedmiotem kontroli konstytucyjności TK w sprawie SK 140/20, bo do wnioskodawczyni – z uwagi na rok urodzenia miały zastosowanie przepisy art. 194i oraz 194j ustawy o emeryturach i rentach z FUS i organ je zastosował wydając decyzję z 12 stycznia 2021 r . W tym stanie rzeczy Sąd Okręgowy na podstawie art. 477 14 § 1 k.p.c. oddalił odwołanie, jako bezzasadne, o czym orzekł w sentencji wyroku. /Jacek Chrostek/