VIII U 1457/19Przeliczenie emerytury po wyroku TK
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczy odwołania H.W. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) I Oddział w Ł., który odmówił uchylenia decyzji z dnia 20 marca 2013 r. dotyczącej przyznania emerytury. ZUS wznowił postępowanie na podstawie art. 149 KPA z uwagi na orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego (TK) o niezgodności z Konstytucją art. 25 ust. 1b ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Decyzją z 19 kwietnia 2019 r. ZUS odmówił uchylenia wcześniejszej decyzji, stwierdzając jej wydanie z naruszeniem prawa, ale powołując się na art. 146 § 1 KPA, który uniemożliwia uchylenie decyzji, jeśli od jej doręczenia upłynęło pięć lat. Ubezpieczona wniosła odwołanie, domagając się przyznania wyższej emerytury. Sąd Okręgowy ustalił stan faktyczny, zgodnie z którym H.W. otrzymała emeryturę w wieku obniżonym od 2008 r., a następnie decyzją z 2013 r. przyznano jej emeryturę po osiągnięciu wieku emerytalnego, obliczoną zgodnie z art. 26 ustawy emerytalnej i pomniejszoną o kwotę pobranych wcześniej świadczeń (117 446,24 zł). Wyrok TK z 6 marca 2019 r. (sygn. P 20/16) uznał art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej za niezgodny z art. 2 Konstytucji RP w zakresie dotyczącym kobiet urodzonych w latach 1949-1952, które przed 1 stycznia 2013 r. nabyły prawo do emerytury na podstawie art. 46 tej ustawy. TK wskazał na naruszenie zasady zaufania do państwa i prawa, gdyż kobiety te nie mogły przewidzieć, że wcześniejsze przejście na emeryturę będzie skutkować pomniejszeniem kapitału emerytalnego. Ubezpieczona złożyła wniosek o wznowienie postępowania i uchylenie decyzji z 2013 r., a także o przeliczenie emerytury bez zastosowania niekonstytucyjnego przepisu. Sąd uznał, że ZUS zasadnie odmówił uchylenia decyzji z powodu upływu terminu, ale błędnie rozpoznał wniosek o przeliczenie emerytury wyłącznie w oparciu o przepisy KPA, zamiast o przepisy ustawy emerytalnej. Sąd zmienił decyzję ZUS, nakazując przeliczenie emerytury z pominięciem niekonstytucyjnej regulacji, poczynając od 1 marca 2016 r., zgodnie z art. 133 ust. 1 pkt 2 ustawy emerytalnej, który przewiduje wypłatę świadczenia od daty wniosku lub wstecz za okres 3 lat w przypadku błędu organu rentowego.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUzasadnienie przeliczenia emerytury po orzeczeniu TK, zastosowanie art. 133 ust. 1 pkt 2 ustawy emerytalnej w przypadku błędu organu rentowego, retroaktywny skutek orzeczeń TK.
Dotyczy specyficznej grupy ubezpieczonych (kobiety urodzone w latach 1949-1952) i konkretnego przepisu (art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej) w brzmieniu obowiązującym do 30 września 2017 r.
Zagadnienia prawne (4)
Czy organ rentowy może uchylić decyzję wydaną z naruszeniem prawa, jeśli od jej doręczenia upłynęło pięć lat, mimo orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją przepisu, na podstawie którego decyzja została wydana?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, organ rentowy nie może uchylić decyzji, jeśli od jej doręczenia upłynęło pięć lat, zgodnie z art. 146 § 1 KPA. W takiej sytuacji organ ogranicza się do stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa.
Uzasadnienie
Sąd powołał się na art. 146 § 1 KPA, który stanowi o ochronie trwałości decyzji administracyjnej i bezwarunkowym upływie pięcioletniego terminu uniemożliwiającego uchylenie decyzji w trybie wznowieniowym, nawet w przypadku orzeczenia TK.
Czy organ rentowy, rozpoznając wniosek o przeliczenie emerytury w związku z orzeczeniem TK, powinien stosować przepisy KPA, czy też przepisy ustawy o emeryturach i rentach z FUS?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Organ rentowy powinien rozpoznać wniosek o przeliczenie emerytury w oparciu o przepisy ustawy o emeryturach i rentach z FUS, a nie wyłącznie w oparciu o przepisy KPA.
Uzasadnienie
Sąd wskazał, że postępowanie sądowe jest wtórne wobec postępowania administracyjnego, a sąd powinien merytorycznie rozstrzygnąć o żądaniach strony. Błędna kwalifikacja roszczenia przez organ rentowy nie może uniemożliwiać dochodzenia swoich racji przed sądem. Organ rentowy jest zobowiązany rozważyć wszystkie podstawy prawne, w tym przepisy ustawy emerytalnej, a nie tylko KPA.
Czy orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności przepisu z Konstytucją ma skutek retroaktywny w odniesieniu do decyzji wydanych na podstawie tego przepisu przed jego derogacją?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, orzeczenie TK o niezgodności przepisu z Konstytucją ma skutek retroaktywny w tym sensie, że niekonstytucyjny przepis nie może być stosowany przez sądy i inne organy w odniesieniu do stanów faktycznych sprzed ogłoszenia orzeczenia TK.
Uzasadnienie
Sąd powołał się na orzecznictwo TK i SN, które potwierdza retroaktywny skutek orzeczeń TK derogujących przepisy. Oznacza to, że niekonstytucyjny przepis nie mógł stanowić podstawy prawnej decyzji określającej wysokość świadczenia, nawet jeśli w momencie jej wydania korzystał z domniemania konstytucyjności.
W jakim okresie wstecz należy przeliczyć emeryturę po stwierdzeniu błędu organu rentowego lub zastosowaniu niekonstytucyjnego przepisu?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Świadczenie powinno być wypłacone, poczynając od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, jednak nie wcześniej niż za okres 3 lat poprzedzających bezpośrednio ten miesiąc, jeżeli odmowa lub przyznanie niższych świadczeń były następstwem błędu organu rentowego.
Uzasadnienie
Sąd zastosował art. 133 ust. 1 pkt 2 ustawy emerytalnej, który przewiduje wypłatę świadczenia wstecz za okres 3 lat w przypadku błędu organu rentowego. Sąd uznał, że zastosowanie niekonstytucyjnego przepisu przez ZUS stanowiło taki błąd.
Rozstrzygnięcie
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| H. W. | osoba_fizyczna | ubezpieczona/odwołująca |
| Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Ł. | instytucja | organ rentowy/organ odwoławczy |
Przepisy (10)
Główne
KPA art. 146 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Uchylenie decyzji z przyczyn określonych w art. 145a nie może nastąpić, jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji upłynęło pięć lat.
ustawa emerytalna art. 25 § ust. 1b
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Przepis uznany przez TK za niezgodny z Konstytucją, w zakresie w jakim dotyczy kobiet urodzonych w latach 1949-1952, które przed 01.01.2013 r. nabyły prawo do emerytury na podstawie art. 46 tej ustawy.
ustawa emerytalna art. 114 § ust. 1
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Podstawa prawna do uchylenia lub zmiany decyzji prawomocnej w określonych przypadkach, w tym błędu organu rentowego.
ustawa emerytalna art. 133 § ust. 1 pkt 2
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Określa okres, za który wypłaca się świadczenie w przypadku ponownego ustalenia jego wysokości z powodu błędu organu rentowego (3 lata wstecz od daty wniosku).
Pomocnicze
KPA art. 145a § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Możliwość żądania wznowienia postępowania w przypadku orzeczenia TK o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją.
KPA art. 151 § § 2
Kodeks postępowania administracyjnego
W przypadku, gdy uchylenie decyzji nie jest możliwe z powodu upływu terminu, organ ogranicza się do stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa.
Konstytucja RP art. 190 § ust. 4
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Orzeczenie TK o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia.
ustawa emerytalna art. 26
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Przepis dotyczący sposobu obliczania wysokości emerytury.
ustawa emerytalna art. 46
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Przepis dotyczący prawa do emerytury w wieku obniżonym.
KPC art. 477 14 § § 2 i 3
Kodeks postępowania cywilnego
Przepisy dotyczące rozstrzygania przez sąd w sprawach z odwołania od decyzji organu rentowego, w tym w przypadku bezczynności organu.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Orzeczenie TK o niezgodności art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej z Konstytucją uzasadnia potrzebę przeliczenia emerytury. • Zastosowanie niekonstytucyjnego przepisu przez organ rentowy stanowi błąd organu, uzasadniający przeliczenie świadczenia z uwzględnieniem okresu 3 lat wstecz. • Organ rentowy błędnie rozpoznał wniosek o przeliczenie emerytury wyłącznie w oparciu o KPA, zamiast o przepisy ustawy emerytalnej.
Odrzucone argumenty
Organ rentowy zasadnie odmówił uchylenia decyzji z powodu upływu 5 lat od jej doręczenia.
Godne uwagi sformułowania
uchylenie decyzji z powodu orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją na podstawie którego została wydana decyzja nie może nastąpić jeżeli od doręczenia decyzji upłynęło pięć lat. • organ administracji publicznej ogranicza się do stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa. • zasada zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa. • nie mogły przewidzieć, że przejście na emeryturę jeszcze przed osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego, będzie wiązało się z pomniejszeniem zgromadzonego kapitału o pobrane świadczenia. • błędnie zakwalifikował organ rentowy, wydając decyzję rentową w oparciu o błędną podstawę prawną, sąd ubezpieczeń społecznych nie może oddalić odwołania z powołaniem się na związanie błędną podstawą prawną zaskarżonej decyzji. • wydanie decyzji z naruszeniem prawa, co wynika wprost z decyzji ZUS, należy zakwalifikować jako błąd organu rentowego czyli podstawę przeliczenia świadczenia z art. 114 ust 1 pkt 6 ustawy emerytalnej. • niekonstytucyjny przepis nie mógł stanowić podstawy prawnej decyzji określającej wysokość świadczenia skarżącej, ponieważ przepis ten był niekonstytucyjny od chwili uchwalenia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Uzasadnienie przeliczenia emerytury po orzeczeniu TK, zastosowanie art. 133 ust. 1 pkt 2 ustawy emerytalnej w przypadku błędu organu rentowego, retroaktywny skutek orzeczeń TK."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej grupy ubezpieczonych (kobiety urodzone w latach 1949-1952) i konkretnego przepisu (art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej) w brzmieniu obowiązującym do 30 września 2017 r.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy ważnego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, które miało wpływ na prawa emerytalne konkretnej grupy obywateli i pokazuje, jak sądy interpretują skutki takich orzeczeń w praktyce, zwłaszcza w kontekście zasady zaufania do państwa.
“Wyrok TK zmienia zasady emerytury: czy ZUS musi przeliczyć Twoje świadczenie?”
Sektor
ubezpieczenia społeczne
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka polskie orzecznictwo i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Powiązane przepisy
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.