III AUa 419/25
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Apelacyjny w Białymstoku rozpoznał sprawę z odwołania G. T. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych o ponowne ustalenie wysokości emerytury. Sprawa wywodziła się z decyzji ZUS odmawiającej ponownego ustalenia wysokości emerytury w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 r. (SK 140/20). Wyrok ten stwierdził niezgodność z Konstytucją art. 25 ust. 1b ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, który przewidywał pomniejszenie podstawy obliczenia emerytury powszechnej o kwoty wcześniej pobranych emerytur, w zakresie dotyczącym osób, które złożyły wniosek o świadczenie przed 6 czerwca 2012 r. Sąd Okręgowy w Olsztynie oddalił odwołanie, argumentując m.in. brakiem publikacji wyroku TK. Sąd Apelacyjny zmienił zaskarżony wyrok, uznając apelację za częściowo zasadną. Sąd Apelacyjny podkreślił, że ubezpieczona, która nabyła prawo do wcześniejszej emerytury w 2007 r. (przed wejściem w życie art. 25 ust. 1b), nie mogła przewidzieć, że decyzja ta wpłynie na wysokość jej przyszłej emerytury powszechnej, co narusza zasadę zaufania do państwa i prawa (art. 2 Konstytucji). Sąd uznał, że art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej nie powinien mieć zastosowania w jej sytuacji, co pozwala na ponowne ustalenie wysokości emerytury bez pomniejszenia o kwoty wcześniej pobranych świadczeń. Sąd Apelacyjny zmienił zaskarżony wyrok i poprzedzającą go decyzję ZUS w zakresie ponownego ustalenia wysokości emerytury, ale oddalił apelację w pozostałym zakresie, dotyczącym wypłaty wyrównania.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalanie wysokości emerytury powszechnej w przypadku osób, które pobierały wcześniejszą emeryturę przed wejściem w życie art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, oraz stosowanie orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego w sprawach ubezpieczeniowych.
Dotyczy głównie sytuacji osób, które złożyły wniosek o wcześniejszą emeryturę przed 6 czerwca 2012 r. i nie nabyły prawa do emerytury powszechnej przed 1 stycznia 2013 r.
Zagadnienia prawne (3)
Czy przepis art. 25 ust. 1b ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, w zakresie w jakim pomniejsza podstawę obliczenia emerytury powszechnej o kwoty wcześniej pobranych emerytur, jest zgodny z Konstytucją RP w odniesieniu do osób, które złożyły wniosek o wcześniejszą emeryturę przed wejściem w życie tego przepisu?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, przepis ten jest niezgodny z Konstytucją RP w odniesieniu do osób, które złożyły wniosek o wcześniejszą emeryturę przed 6 czerwca 2012 r., naruszając zasadę zaufania do państwa i prawa oraz prawo do zabezpieczenia społecznego.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny uznał, że osoby, które złożyły wniosek o wcześniejszą emeryturę przed wejściem w życie art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, nie mogły przewidzieć negatywnych konsekwencji dla wysokości swojej przyszłej emerytury powszechnej. Brak możliwości przewidzenia tych skutków narusza zasadę zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa, a także prawo do zabezpieczenia społecznego. Dlatego też, przepis ten nie powinien być stosowany w ich przypadku.
Czy wyrok Trybunału Konstytucyjnego, który nie został jeszcze opublikowany w Dzienniku Ustaw, może stanowić podstawę do wzruszenia prawomocnej decyzji organu rentowego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, nawet jeśli wyrok TK nie został opublikowany, jego argumentacja może być podstawą do prokonstytucyjnej wykładni przepisów i zastosowania mechanizmu wznowienia postępowania na podstawie art. 114 ustawy emerytalnej, zwłaszcza gdy norma prawna została już wcześniej uznana za niekonstytucyjną.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny uznał, że brak publikacji wyroku TK nie wyklucza jego zastosowania, szczególnie gdy norma prawna została już wcześniej uznana za niekonstytucyjną (w sprawie P 20/16). Argumentacja TK może stanowić podstawę do prokonstytucyjnej wykładni przepisów i zastosowania art. 114 ustawy emerytalnej, który umożliwia wzruszenie prawomocnej decyzji w przypadku ujawnienia okoliczności mających wpływ na prawo do świadczeń.
Czy ubezpieczona ma prawo do wyrównania emerytury za okres 3 lat poprzedzających złożenie wniosku o przeliczenie, w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego?
Odpowiedź sądu
Nie, apelacja w zakresie wyrównania emerytury została oddalona.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny oddalił apelację w zakresie żądania wypłaty wyrównania emerytury. Choć sąd przyznał prawo do ponownego ustalenia wysokości emerytury, kwestia wyrównania nie została uwzględniona w sentencji wyroku.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| G. T. | osoba_fizyczna | odwołująca |
| Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. | instytucja | organ rentowy |
Przepisy (6)
Główne
u.e.r. FUS art. 25 § 1b
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Przepis uznany za niezgodny z Konstytucją w zakresie dotyczącym osób, które złożyły wniosek o świadczenie przed 6 czerwca 2012 r. Nie powinien być stosowany w takich przypadkach.
u.e.r. FUS art. 114
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Stanowi podstawę do wzruszenia prawomocnej decyzji organu rentowego w określonych sytuacjach, w tym w związku z orzeczeniami Trybunału Konstytucyjnego.
Konstytucja RP art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej, zasada zaufania do organów państwa.
Konstytucja RP art. 67 § 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo do zabezpieczenia społecznego.
Pomocnicze
u.e.r. FUS art. 24
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
u.e.r. FUS art. 133 § 1 pkt 2
Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Argumenty
Skuteczne argumenty
Niezgodność art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej z Konstytucją RP w odniesieniu do osób, które złożyły wniosek o wcześniejszą emeryturę przed wejściem w życie przepisu. • Zasada zaufania do państwa i prawa oraz prawo do zabezpieczenia społecznego. • Możliwość zastosowania art. 114 ustawy emerytalnej jako podstawy do wzruszenia decyzji w związku z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego.
Odrzucone argumenty
Argumentacja Sądu Okręgowego o braku publikacji wyroku TK jako przesłanki do jego niezastosowania. • Brak prawa do wyrównania emerytury.
Godne uwagi sformułowania
nie można było stracić z pola widzenia, iż wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024 r., na który powołuje się skarżąca, nie został dotąd opublikowany w Dzienniku Ustaw RP, nie pozostaje zatem w obrocie prawnym i nie stanowi nowej okoliczności w sprawie. • bezpośrednie stosowanie Konstytucji prowadzić może jedynie do sytuacji, w której obok normy ustawowej zastosowana zostanie norma konstytucyjna jako dyrektywa interpretacyjna, sprzyjając tym samym wykładni ustawy w zgodzie z Konstytucją. • nie dano im możliwości przeprowadzenia rozumowania, z którego mogłoby wynikać, że przejście na emeryturę jeszcze przed osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego będzie wiązało się z pomniejszeniem zgromadzonego kapitału o pobrane świadczenia. • Zaniechanie władzy wykonawczej w publikacji przedmiotowego orzeczenia nie może wpływać na brak możliwości jego zastosowania.
Skład orzekający
Dorota Elżbieta Zarzecka
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalanie wysokości emerytury powszechnej w przypadku osób, które pobierały wcześniejszą emeryturę przed wejściem w życie art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, oraz stosowanie orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego w sprawach ubezpieczeniowych."
Ograniczenia: Dotyczy głównie sytuacji osób, które złożyły wniosek o wcześniejszą emeryturę przed 6 czerwca 2012 r. i nie nabyły prawa do emerytury powszechnej przed 1 stycznia 2013 r.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia prawnego związanego z interpretacją przepisów emerytalnych w świetle orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, co ma istotne znaczenie praktyczne dla wielu osób.
“Emerytura niższa przez błąd prawa? Sąd Apelacyjny przywraca sprawiedliwość po wyroku Trybunału Konstytucyjnego.”
Sektor
ubezpieczenia społeczne
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.