VIII U 1904/24

Sąd Okręgowy w ŁodziŁódź2024-06-17
SAOSubezpieczenia społeczneprawo ubezpieczeń społecznychWysokaokręgowy
ZUSskładkiprzedawnieniezwrotubezpieczenia społeczneegzekucjaprawo administracyjne

Sąd Okręgowy uchylił decyzję ZUS odmawiającą zwrotu nienależnie opłaconych składek, uznając, że nie doszło do ich przedawnienia, mimo że wpłynęły przed 11 kwietnia 2019 r.

ZUS odmówił W. B. zwrotu nienależnie opłaconych składek w kwocie 15168,51 zł, powołując się na przedawnienie. W. B. odwołał się, domagając się zwrotu. Sąd Okręgowy uznał odwołanie za zasadne, stwierdzając, że ZUS błędnie zastosował przepis o przedawnieniu. Sąd podkreślił, że ZUS nie wykazał przerwania biegu terminu przedawnienia i nie doręczył wymaganych zawiadomień, co uniemożliwiało skuteczne powołanie się na przedawnienie. W konsekwencji, sąd zmienił decyzję ZUS, nakazując zwrot kwoty.

Decyzją z dnia 17.06.2024 r. ZUS Oddział w Ł. odmówił W. B. zwrotu nienależnie opłaconych składek w kwocie 15168,51 zł, które wpłynęły przed 11 kwietnia 2019 r., z powodu przedawnienia. W. B. złożył odwołanie, domagając się zmiany decyzji i zwrotu składek oraz zasądzenia kosztów. ZUS wniósł o oddalenie odwołania. Sąd Okręgowy w Łodzi uznał odwołanie za zasadne. Spór dotyczył interpretacji przepisów o przedawnieniu nienależnie opłaconych składek. Sąd przyjął, że nie doszło do przedawnienia, a składki podlegają zwrotowi. ZUS błędnie zastosował art. 24 ust. 6 g ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, nie wykazując przerwania biegu terminu przedawnienia ani nie doręczając wymaganych zawiadomień. Sąd podkreślił, że bieg terminu przedawnienia powinien być liczony od daty zawiadomienia przez ZUS, a nie od daty opłacenia składek, zwłaszcza gdy kwota przekracza koszty upomnienia. W związku z tym, sąd zmienił zaskarżoną decyzję, nakazując zwrot kwoty 15168,51 zł wraz z odsetkami.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (1)

Odpowiedź sądu

Nie, nienależnie opłacone składki nie ulegają przedawnieniu w takim przypadku, jeśli ZUS nie doręczył płatnikowi zawiadomienia, a kwota składek przekracza koszty upomnienia.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że przepis art. 24 ust. 6 g ustawy systemowej, w połączeniu z art. 24 ust. 6 b, nakłada na ZUS obowiązek zawiadomienia płatnika o nienależnie opłaconych składkach, jeśli ich kwota przekracza koszty upomnienia. Brak takiego zawiadomienia powoduje, że termin przedawnienia biegnie od daty zawiadomienia, a nie od daty opłacenia składek. Błędy ZUS w procedurze nie mogą usprawiedliwiać zastosowania błędnych podstaw prawnych.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

zmiana decyzji

Strona wygrywająca

W. B.

Strony

NazwaTypRola
W. B.osoba_fizycznaodwołujący
ZUS (...) Oddział w Ł.instytucjapozwanym

Przepisy (6)

Główne

u.s.u.s. art. 24 § ust. 6g

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

Termin przedawnienia zwrotu nienależnie opłaconych składek biegnie od dnia otrzymania zawiadomienia od ZUS, chyba że takie zawiadomienie nie zostało wysłane (np. z powodu niskiej kwoty), wtedy termin biegnie od dnia opłacenia składek. W przypadku kwot przekraczających koszty upomnienia, ZUS ma obowiązek wysłać zawiadomienie.

Pomocnicze

u.s.u.s. art. 24 § ust. 6b

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

ZUS zawiadamia płatnika składek o kwocie nienależnie opłaconych składek, które mogą być zwrócone, chyba że nie przekraczają wysokości kosztów upomnienia.

k.p.c. art. 477¹⁴ § § 2

Kodeks postępowania cywilnego

k.p.c. art. 98

Kodeks postępowania cywilnego

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie § § 2 pkt 5

Rozporządzenie Ministra Finansów, Funduszy i Polityki (...) z 5.01.2021 r. w sprawie wysokości kosztów upomnienia art. 15 § par. 1

Argumenty

Skuteczne argumenty

Brak wykazania przez ZUS przerwania biegu terminu przedawnienia. Niewysłanie przez ZUS wymaganych zawiadomień o nienależnie opłaconych składkach. Niewłaściwe zastosowanie art. 24 ust. 6 g ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przez ZUS.

Odrzucone argumenty

Przedawnienie prawa do zwrotu nienależnie opłaconych składek z uwagi na upływ 5 lat od ich opłacenia.

Godne uwagi sformułowania

Błędnie ZUS uznał, że wpłaty, które wpłynęły przed 11.04.2019 r. w kwocie 15 168,51 zł uległy terminowi 5-letniego przedawnienia liczonego od dnia złożenia wniosku o zwrot powołując się na art. 24 ust. 6 g pkt 2 ustawy z dnia 17.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Nie można odczytywać treści art. 24 ust. 6g ustawy systemowej w taki sposób, że w przepisie tym mamy do czynienia z podwójnym określeniem początku biegu terminu przedawnienia żądania zwrotu z ograniczeniem ustawowego terminu przedawnienia. Błędy i zaniechania organu rentowego w zakresie procedury zwrotu składek nienależnie uiszczonych nie mogą usprawiedliwiać zastosowania błędnych podstaw prawnych.

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących przedawnienia zwrotu nienależnie opłaconych składek przez ZUS, obowiązków informacyjnych ZUS oraz skutków błędów proceduralnych organu."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z przedawnieniem składek i obowiązkami ZUS w zakresie informowania płatników.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak błędy proceduralne ZUS mogą prowadzić do korzystnych dla obywatela rozstrzygnięć sądowych, podkreślając znaczenie prawidłowej interpretacji przepisów o przedawnieniu.

ZUS odmówił zwrotu składek, ale sąd stanął po stronie obywatela. Kluczowy błąd ZUS.

Dane finansowe

WPS: 15 168,51 PLN

zwrot nienależnie opłaconych składek: 15 168,51 PLN

Sektor

ubezpieczenia społeczne

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
Sygn. akt VIII U 1904/24 UZASADNIENIE Decyzją z dnia 17.06.2024 r., ZUS (...) Oddział w Ł. , odmówił W. B. zwrotu nienależnie opłaconych składek, które wpłynęły przed 11 kwietnia 2019 r. , w kwocie 15168,51 zł., z uwagi na przedawnienie prawa do ich zwrotu zgodnie z art. 24 ust. 6 g ustawy z 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2023 r., poz. 1230 ze zm.). (decyzja w aktach ZUS k. 55) Odwołanie od ww. decyzji złożył W. B. , reprezentowany przez adwokata, wnosząc o zmianę zaskarżonej decyzji, poprzez ustalenie, że składki w wysokości 15168,51 zł podlegają zwrotowi na rzecz wnioskodawcy jako świadczenia nienależnie pobrane przez ZUS oraz o zasądzenie od ZUS (...) Oddział w Ł. kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych. (odwołanie k. 3-9) W odpowiedzi na odwołanie ZUS (...) Oddział w Ł. wniósł o oddalenie odwołania oraz o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych razem z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. (odpowiedź na odwołanie k. 12) W toku postępowania, strony podtrzymały zajęte stanowiska. Sąd Okręgowy w Łodzi ustalił co następuje: W. B. prowadził własną działalność gospodarczą od 1.09.1985 r. do 26.11.1995 r. (niesporne) W wyniku nie wywiązywania się z obowiązku opłacania składek, na koncie odwołującego się, jako płatnika składek, powstało zadłużenie za okres od 12/1993 r. do 10/1995 r. w kwocie 7111,74 zł plus odsetki za zwłokę. (niesporne) Ww. należność składkowa została skierowana, w latach 1994-1995, do przymusowego dochodzenia w drodze egzekucji administracyjnej przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. . (niesporne) W dniu 12.04.2000 r., należności składkowe, ponownie zostały skierowane do przymusowego dochodzenia w trybie egzekucji administracyjnej prowadzonej przez Dyrektora (...) Oddziału w Ł. ZUS na podstawie tytułów wykonawczych za okres 12/1993 r.-08/1995 r. oraz za okres 09/1995 r. -10/1995 r., który, wcześniej, nie był objęty postępowaniem egzekucyjnym. Na ich podstawie dokonano zajęcia świadczenia emerytalno – rentowego wnioskodawcy. (niesporne) W związku ze zbiegiem egzekucji administracyjnej do tego składnika majątku – łączne prowadzenie postępowania egzekucyjnego przejął postanowieniem z 26.06.2002 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. . (niesporne) W dniu 31.10.2012 r. postępowanie zostało przejęte przez komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w Skierniewicach. (niesporne) W. B. złożył 21.10.2019 r. wniosek o umorzenie zaległości składkowych wraz z odsetkami. (niesporne) W wyniku rozpoznania tego wniosku ZUS wydał decyzję z 31.12.2019 r. o odmowie umorzenia należności za okres 12/1993 r. – 10/1995 r. (niesporne) W zw. z ww. decyzją odwołujący wniósł 23.01.2020 r. o ponowne rozpoznanie jego wniosku. (niesporne) Po ponownym rozpoznaniu wniosku, ZUS wydał decyzję z 16.03.2020 r. ,utrzymującą w mocy decyzję z dnia 31.12.2019 r., o odmowie umorzenia należności z tytułu składek. (niesporne) Ww. decyzja została zaskarżona przez płatnika składek do WSA w Łodzi, który wyrokiem z 23.09.2020 r. (...) SA /Łd 444/20, uchylił zaskarżoną decyzję oraz wszystkie ją poprzedzające. Sąd , uchylając ww. decyzje, wskazał, że ZUS, prowadząc ponownie postępowanie, powinien wskazać czy składki uległy przedawnieniu czy nie i dopiero w przypadku uznania, że nie uległy przedawnieniu winien ustalić czy istnieją przesłanki do ich umorzenia. Sąd wezwał też ZUS do przedłożenia tytułów wykonawczych potwierdzających wszczęcie postępowania egzekucyjnego. (niesporne) ZUS ustalił, że w aktach płatnika, nie ma tytułów wykonawczych wraz z dowodem ich doręczenia odwołującemu i w efekcie stwierdził, że nie ma możliwości ustalenia, kiedy nastąpiło przerwanie biegu terminu przedawnienia. (niesporne) Decyzją z 25.06.2021 r. ZUS odmówił wnioskodawcy umorzenia należności z tytułu składek. (niesporne) Płatnik składek zaskarżył ww. decyzję (...) .07.2021 r. do WSA w Łodzi. (niesporne) Wyrokiem z 10.02.2022 r. WSA w Łodzi uchylił ww. zaskarżoną decyzję. (niesporne) Następnie, po ponownym rozpoznaniu wniosku płatnika z 21.10.2019 r. , ZUS - decyzją z 2.08.2022 r., odmówił , odwołującemu się, umorzenia należności z tytułu składek. (niesporne) W związku z tym, odwołujący się, złożył w dniu 19.08.2022 r., wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy, podnosząc, ponownie, kwestię przedawnienia należności. (niesporne) ZUS podtrzymał dotychczasowe stanowisko, wydając decyzję z 19.05.2023 r. - odmawiającą umorzenia należności. (niesporne) Płatnik składek złożył skargę na ww. decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. . (niesporne) W yrokiem z 29.11.2023 r. , WSA w Ł odzi uchylił zaskarżoną decyzję z 19.05.2023 r. oraz, poprzedzającą ją, decyzję z 2.08.2022 r. (niesporne) W związku z podniesionymi zarzutami Sądu, dotyczącymi braku możliwości przedłożenia , w ramach postępowania, zaginionych tytułów wykonawczych za lata 12/1993 r.-08/1995 r. w ZUS przeprowadzono ponowne postępowanie, w wyniku którego Zakład ustalił, że aktualnie na koncie należności z tytułu składek uległy przedawnieniu i w efekcie umorzono postępowanie jako bezprzedmiotowe. (niesporne) Na skutek wniosku ZUS, komornik sądowy przy Sądzie Rejonowym w Skierniewicach, postanowieniem z dnia 1.02.2024 r. umorzył postępowanie egzekucyjne, na podstawie art. 825 pkt 1 k.p.c. W trakcie postępowania egzekucyjnego, komornik sądowy - do 14.02.2024 r. , wyegzekwował, tytułem spornych zaległości składkowych, za lata 1994-1995, wraz z odsetkami , łącznie kwotę 41609,27 zł z wpłat, tytułem emerytury odwołującego się, , a nadto koszty egzekucyjne, co razem daje kwotę 45146,75 zł. (niesporne, zaświadczenie komornika k. 13-19 akt ZUS) W dniu 9.04.2024 r. wnioskodawca, reprezentowany przez adwokata, złożył wniosek o zwrot wyegzekwowanych w ramach komorniczego postępowania egzekucyjnego wpłat na łączną kwotę 45146,75 zł, w tym na rzecz wierzyciela kwotę 41609,27 zł (należność plus odsetki), a z uwagi na to, ze egzekucja dotyczyła przedawnionych roszczeń wnioskodawca domagał się również zwrotu uiszczonych kosztów egzekucyjnych co daje łącznie kwotę 45146,75 zł i załączył zaświadczenie o dokonanych wpłatach wystawione przez komornika sądowego z dnia 14.02.2024 r. (wniosek k. 1-6 akt ZUS, pełnomocnictwo k. 7 akt ZUS, postanowienie komornika z 1.02.2024 r. k. 9-11 akt ZUS, zaświadczenie k. 13-19 akt ZUS) Po przeprowadzonej analizie, ZUS stwierdził, że w ramach postępowania egzekucyjnego do Zakładu wpłynęły wpłaty na łączną kwotę 41 609,27 zł. (niesporne) ZUS przekazał na rachunek wnioskodawcy wskazany we wniosku z 9.04.2024 r. kwotę 26 440,76 zł i poinformował odwołującego o przedawnieniu prawa do zwrotu kwoty 15 168,51 zł tytułem wpłat przed 11.04.2019 r. pismem z 27.05.2024 r. (pismo k. 47 akt ZUS) Zaskarżoną decyzją z dnia 17.06.2024 r. ZUS (...) Oddział w Ł. odmówił W. B. zwrotu nienależnie opłaconych składek, które wpłynęły przed 11 kwietnia 2019 r. w kwocie 15168,51 zł z uwagi na przedawnienie prawa do ich zwrotu zgodnie z art. 24 ust. 6 g ustawy z 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2023 r., poz. 1230 ze zm.). (decyzja w aktach ZUS k. 55) Powyższy stan faktyczny został odtworzony na podstawie niekwestionowanych dokumentów, których wartości dowodowej nie podważała żadna ze stron postępowania, a i Sąd z urzędu nie znalazł powodów by to czynić. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Odwołanie jest zasadne. Spór w n/n sprawie ma charakter wyłącznie prawny. Sąd Okręgowy przyjął, w świetle ustalonych faktów, że nie doszło do przedawnienia nienależnie pobranych składek od dnia ich opłacenia, jak twierdził pozwany, a w konsekwencji, że składki te mogą zostać zwrócone płatnikowi. Błędnie ZUS uznał, że wpłaty, które wpłynęły przed 11.04.2019 r. w kwocie 15 168,51 zł uległy terminowi 5-letniego przedawnienia liczonego od dnia złożenia wniosku o zwrot powołując się na art. 24 ust. 6 g pkt 2 ustawy z dnia 17.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 497 ze zm.). Zgodnie z art. 24 ust. 6 g ustawy z 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych , nienależnie opłacone składki ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia: 1) otrzymania zawiadomienia, o którym mowa w ust. 6b; 2) opłacenia składek, w przypadku braku zawiadomienia, o którym mowa w ust. 6b. Stosownie do art. 24 ust. 6a ustawy systemowej nienależnie opłacone składki podlegają zaliczeniu przez ZUS z urzędu na poczet zaległych lub bieżących składek, a w razie ich braku - na poczet przyszłych składek, chyba że płatnik składek złoży wniosek o zwrot składek, z zastrzeżeniem art . 24 ust. 6c, 8 i 8d tej ustawy. Zgodnie z obowiązującym, od 20 lipca 2011 r., art . 24 ust. 6b ustawy z systemowej (na skutek wejścia w życie ww. ustawy nowelizacyjnej), Zakład zawiadamia płatnika składek o kwocie nienależnie opłaconych składek, które zgodnie z ust. 6a tego artykułu mogą być zwrócone, chyba że nie przekraczają wysokości kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. W myśl art. 24 ust. 6c cyt. ustawy po stwierdzeniu, że składki zostały nienależnie opłacone, płatnik składek może złożyć wniosek o ich zwrot. Za słuszne należy uznać stanowisko, coraz szerzej wypowiadane w orzecznictwie sądów powszechnych, zgodnie z którym nie można odczytywać treści art. 24 ust. 6g ustawy systemowej w taki sposób, że w przepisie tym mamy do czynienia z podwójnym określeniem początku biegu terminu przedawnienia żądania zwrotu z ograniczeniem ustawowego terminu przedawnienia. Takie rozumienie tego przepisu, niewątpliwie korzystne dla organu, zwalniające organ z obowiązku dbałości o kontrolowanie prawidłowości wpłat, pozbawiałoby nałożony na organ obowiązek zawiadomienia w istocie jakiegokolwiek znaczenia prawnego, co jest nie do pogodzenia z czytelną intencją ustawodawcy. Przepisu art. 24 ust. 6g nie można bowiem wykładać w oderwaniu od treści art. 24 ust. 6b, który to przepis stanowi jednoznacznie, że zakład zawiadamia płatnika składek o kwocie nienależnie opłaconych składek, które zgodnie z ust. 6a mogą być zwrócone, chyba że nie przekraczają wysokości kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. (zob. postanowienie SN z 22.05.2024 r., (...) 240/23, LEX nr 3735929). Tak wykładnia gramatyczna, systemowa jak i funkcjonalna nie pozwala w związku z powyższym na budowanie innego wniosku, niż taki, że przepis art. 24 ust. 6g pkt 2 odnosi się wyłącznie do tych składek, co do których z uwagi na ich niską wartość (nie przekraczającą kosztów upomnienia) Zakład nie ma obowiązku dokonywania zawiadomienia płatnika składek o nadpłacie. Dokonując wykładni ww. przepisów ustawy systemowej wskazać dodatkowo należy, że pojęcie nienależnie opłaconej składki nie zostało zdefiniowane w ustawie systemowej, na co zwrócił uwagę już Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 26 maja 2010 r. (sygn. P 29/08 ), wskazując, że "nienależnie opłacona składka" nie stanowi składki ustalonej w oparciu o zasady określone w art. 15-32 ustawy systemowej, czyli obowiązkowego świadczenia w ramach stosunku ubezpieczenia społecznego. W wyroku tym chodziło o naruszenie zasady równości co do długości terminów przedawnienia, a nie sposobu czy określenia początku ich liczenia (por. M. Jackowski: Przegląd orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, Palestra 2010 nr 7-8, s. 271; L. Garlicki: Przegląd orzecznictwa Trybunału Kontytucyjnego za 2010 rok, Przegląd Sądowy 2011 nr 9, s. 108; podobnie wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2012 r., P 41/11 ; OTK-A 2012 Nr 4, poz. 41). Należy przy tym zauważyć, że obowiązująca regulacja została w podstawowych elementach ukształtowana w ustawie z dnia 28 kwietnia 2011 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 138, poz. 808 z późn. zm.), która znowelizowała ustawę systemową właśnie w wykonaniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego, P 29/08 . Trudno więc wyprowadzić z tego wniosek, że nowelizacja mająca na celu zrealizowanie wykładni przedstawionej w ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego doprowadziła do naruszenia zasad wynikających z tego wyroku. W piśmiennictwie uznaje się, że pojęcie "nienależnie opłacona składka" obejmuje zarówno przypadki, w których istniała podstawa prawna świadczenia składkowego, ale zostało ono spełnione w kwocie wyższej niż należna (nadpłata), jak również w przypadku opłacenia składki bez podstawy prawnej (Komentarz do art. 24 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych pod red. Beaty Gudowskiej, wyd. 2, Legalis). Także doktryna wyraża tożsame stanowisko wskazując, że ustawą z 28 kwietnia 2011 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 138, poz. 808) od 20 lipca 2011 r. określono przede wszystkim wyraźnie termin początkowy biegu terminu przedawnienia, przyjmując w art. 24 ust. 6g , że będzie to albo data otrzymania od ZUS zawiadomienia o kwocie nienależnie opłaconych składek, albo - w razie braku takowego zawiadomienia - dzień opłacenia składek. Powyższe zawiadomienie jest kierowane do płatnika składek, jeśli nienależnie opłacone składki przekraczają wysokość kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym (Komentarz do art. 24 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych pod red. Beaty Gudowskiej, wyd. 2, Legalis). Wskazać, także, należy, że Sąd Najwyższy , w wyroku z 6.09.2023 r., I (...) 37/23, (OSNP 2024, nr 8, poz. 84), stwierdził, że nienależnie opłacone składki ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia otrzymania przez płatnika zawiadomienia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o kwocie składek, które mogą być zwrócone, jeżeli przekracza ona dziesięciokrotność kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym w administracji (art. 24 ust. 6g pkt 1 w związku z ust. 6b ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych , tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r., poz. 497 z późn. zm.). Jedynie w przypadku braku takiego zawiadomienia, termin przedawnienia zwrotu nienależnych składek biegnie od ich opłacenia (art. 24 ust. 6g pkt 2 tej ustawy). Takie stanowisko jest prezentowane we wcześniejszym orzecznictwie Sądu Najwyższego, który w wyroku z dnia 8 września 2015 r., (...) UK 405/14 (LEX nr 1809869) stwierdził, że w razie dokonania przez organ rentowy zawiadomienia, o którym mowa w art. 24 ust. 6g pkt 1 u.s.u.s., nie ma zastosowania art. 24 ust. 6g pkt 2 tej ustawy. Z przepisów wynika bowiem wyraźnie termin początkowy biegu terminu przedawnienia nienależnie opłaconych składek, gdyż przyjęto w nich, że będzie to albo data otrzymania od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zawiadomienia o kwocie nienależnie opłaco¬nych składek ( art. 24 ust. 6g pkt 1 u.s.u.s.), albo - w razie braku takowego zawiadomienia - dzień opłacenia składek ( art. 24 ust. 6g pkt 2 u.s.u.s.). R. legis wskazanych przepisów miała na celu między innymi umożliwienie zwrotu nienależnie opłaconych składek na ubezpieczenie społeczne w sytuacji, gdy żądanie zwrotu nadpłaconych składek jest wynikiem prawomocnego orzeczenia stwierdzającego brak podstawy do opłacenia składek (nienależnego opłacenia składek), które zgodnie z art. 24 ust. 6a ustawy systemowej mogą być zwrócone, chyba że nie przekraczają wysokości kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Ważne jest dostrzeżenie, że płatnik składek może złożyć wniosek o zwrot składek, dopiero po stwierdzeniu przez organ rentowy, że składki zostały nienależnie opłacone. Czyli płatnik składek nie może (skutecznie) złożyć wniosku o zwrot nienależnie opłaconych składek bez stwierdzenia (przed stwierdzeniem) przez ZUS w zawiadomieniu, że składki zostały nienależnie opłacone ( art. 24 ust. 6c ustawy systemowej). Wykładnia ta jest konsekwentnie podtrzymywana w orzecznictwie Sądu Najwyższego, który w postanowieniu z dnia 9 lutego 2023 r., (...) 91/22 (LEX nr 3525785) zauważył, że procedura zwrotu nienależnie opłaconych składek została uregulowana w ustawie systemowej bardzo szczegółowo. ZUS ma obowiązek zawiadomić płatnika składek o kwocie nienależnie opłaconych składek, które zgodnie z art. 24 ust. 6a u.s.u.s. mogą być zwrócone, jeżeli kwota zwrotu jest wyższa niż wysokość kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Skoro tak, to na ZUS spoczywa obowiązek zawiadomienia płatnika składek o kwocie nienależnie opłaconych składek, które mogą być zwrócone, to też ZUS jest podmiotem odpowiedzialnym za ustalenie, w jakiej kwocie nienależnie opłacone składki powinny być zwrócone (stwierdza nadpłatę). Momentem początkowym procedury zwrotu jest więc zawiadomienie, o którym mowa w art. 24 ust. 6b ustawy systemowej, co potwierdza też brzmienie art. 24 ust. 6g pkt 1 tej ustawy, zgodnie z którym nienależnie opłacone składki ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia otrzymania tego zawiadomienia. Taki pogląd przyjmowany jest, również, w orzecznictwie (także najnowszym) sądów powszechnych. Warto chociażby wskazać, że w wyroku z dnia 15 listopada 2018 r., III AUa 103/18 (LEX nr 2638830) Sąd Apelacyjny w Łodzi uznał, że art. 24 ust. 6g pkt 2 u.s.u.s. odnosi się wyłącznie do tych składek, co do których z uwagi na wartość Zakład nie ma obowiązku dokonywania zawiadomienia. Obowiązkiem organu rentowego, wynikającym z art. 24 ust. 6b tej ustawy, jest zatem zawiadomienie płatnika składek o kwocie nienależnie opłaconych składek, które zgodnie z art. 24 ust. 6a mogą być zwrócone. Jedyną okolicznością zwalniającą jest wysokość składek podlegających zwrotowi, która nie przekracza wysokości kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. W uzasadnieniu tego wyroku Sąd Apelacyjny w Łodzi podkreśla przy tym, że nie można odczytywać treści art. 24 ust. 6g ustawy systemowej, w ten sposób, iż mamy w nim w istocie podwójne określenie początku biegu terminu przedawnienia żądania zwrotu, z ograniczeniem do ustawowego terminu przedawnienia, niezależnie od tego, w jakiej dacie nastąpi zawiadomienie. Takie rozumienie tego przepisu, niewątpliwie korzystne dla organu rentowego, zwalnia organ rentowy z obowiązku dbałości o kontrolowanie prawidłowości wpłat i pozbawia w istocie nałożony obowiązek zawiadamiania o nadpłacie praktycznie jakiegokolwiek znaczenia prawnego, bowiem niezależnie kiedy nastąpiłoby zawiadomienie i tak byłby taki sam okres, za jaki byłoby możliwe żądanie zwrotu. Nie ma nic wspólnego z treścią rzeczonego przepisu (podobnie w wyrokach: Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 24 czerwca 2015 r., III AUa 1228/14 , LEX nr 1814810; Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 14 lutego 2019 r., III AUa 1420/18 , LEX nr 2669712; Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 17 lutego 2021 r., III AUa 590/19 , LEX nr 3338715; Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 29 marca 2021 r., III AUa 604/20 ; LEX nr 3410262; Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 30 czerwca 2021 r., III AUa 114/21 , LEX nr 3290066; Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 6 października 2022 r., III AUa 511/21 ; LEX nr 3451082; Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 28 grudnia 2022 r., III AUa 239/22 , LEX nr 3550304). Sąd Apelacyjny w Białymstoku w wyroku z dnia 27 kwietnia 2021 r., III AUa 597/20 (LEX nr 3191425) stwierdził jednoznacznie, że termin przedawnienia roszczenia o zwrot nadpłaconych składek biegnie od dnia opłacenia składek, ale tylko tych składek, co do których organ rentowy nie miał obowiązku zawiadomienia o ich istnieniu, to jest których wysokość nie przekraczała kosztów upomnienia. W konsekwencji powyższych rozważań, Sąd Okręgowy stwierdził, że, w ustalonym stanie faktycznym, spór dotyczy składek, które nie były przedawnione, a ich wysokość dotyczy kwoty 15 168,51 zł a zatem kwoty przekraczającej wysokość kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym zgodnie z rozporządzeniem Ministra Finansów, Funduszy i Polityki (...) z 5.01.2021 r. w sprawie wysokości kosztów upomnienia, o których mowa w art. 15 par. 1 ustawy z 17.06.1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji – gdzie określono, że wynosi 16 zł. A zatem pozwany organ rentowy nie został zwolniony z obowiązku zawiadomienia płatnika po wydaniu decyzji z 22.01.2024 r. o kwocie podlegającej zwrotowi, czego ZUS do tej pory nie zrobił. Trafnie odwołujący argumentował, że gdyby ZUS doręczył to zawiadomienie, do czego był zobowiązany, to dopiero od daty jego otrzymania biegłby 5-letni termin przedawnienia z art. 24 ust. 6 g ustawy systemowej. Błędy i zaniechania organu rentowego w zakresie procedury zwrotu składek nienależnie uiszczonych nie mogą usprawiedliwiać zastosowania błędnych podstaw prawnych – co przesądza o tym, że ZUS nie jest uprawniony do powoływania się na art. 24 ust. 6g pkt 2 ustawy systemowej, tak jak to zrobił w zaskarżonej decyzji i odpowiedzi na odwołanie. W ocenie Sądu nie sposób się tym samym zgodzić z argumentacją pozwanego, gdyż bieg terminu przedawnienia należało liczyć od zawiadomienia płatnika o kwocie nienależnych składek, a nie od daty ich uiszczenia, zatem stanowisko organu rentowego w tym zakresie należało uznać za nieprawidłową. W art. 24 ust. 6 d ustawy systemowej postanowiono, że nienależnie opłacone składki podlegają zwrotowi w terminie 30 dni od dnia wpływu wniosku, o którym mowa w ust. 6c. Zwrot następuje w formie bezgotówkowej na rachunek bankowy płatnika składek zewidencjonowany na koncie płatnika składek. W przypadku braku płatnika składek nienależnie opłacone składki podlegają zwrotowi następcy prawnemu w terminie i na zasadach określonych dla płatnika składek. Zgodnie z art. 24 ust. 6 e ww. ustawy , jeżeli nienależnie opłacone składki nie zostaną zwrócone w terminie określonym w ust. 6d, podlegają oprocentowaniu w wysokości równej odsetkom za zwłokę pobieranym od zaległości podatkowych, od dnia złożenia wniosku, o którym mowa w ust. 6c. Mając na uwadze powyższe, według Sądu Okręgowego, odwołanie jest zasadne, albowiem sporna zaległość dotyczyła lat 1994-1995, a w aktach sprawy , brak jest dowodu doręczenia tytułów wykonawczych w oparciu o które komornik sądowy prowadził egzekucję ze świadczenia emerytalnego płatnika składek. W drodze egzekucji sądowej wyegzekwowano kwotę 45 146,75 zł, a w tym na rzecz wierzyciela 41 609,27 zł (należności i odsetki) oraz koszty egzekucji. Powód dowiedział się o tym, że jest uprawniony do żądania zwrotu przedawnionych należności od organu rentowego w lutym 2024 r. kiedy ostatecznie ZUS wydał decyzję, w której powołał się na przedawnienie należności. ZUS nie wykazał, że miał podstawę prawną do egzekwowania należności od płatnika skoro nie wykazał, że przerwał bieg terminu przedawnienia czynności dokonanymi w latach 1994-1995 czy w 2000 r. Brak jest podstawy prawnej do takiego wzbogacenia przez pozwanego, a zatem żądaną kwotę 15 168,51 zł należy zwrócić odwołującemu się wraz z odsetkami za opóźnienie od dnia 11 kwietnia 2024 r. Z tego względu, na podstawie art. 477 14 § 2 k.p.c. , Sąd zmienił zaskarżoną decyzję, o czym orzekł , jak w punkcie 1 wyroku. O kosztach postępowania, na które złożyły się wyłącznie koszty zastępstwa adwokackiego powoda poniesione w n/n sprawie, orzeczono w punkcie 2 sentencji wyroku zgodnie z art. 98 k.p.c. w zw. z § 2 pkt 5 w związku z rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r. poz. 1964), uwzględniając wartość przedmiotu sporu. O ustawowych odsetkach za opóźnienie orzeczono zgodnie z art. 98 § 1 [1] k.p.c.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI