VIII U 1266/24

sygn. akt VIII U 1266/24 UZASADNIENIE Decyzją z 21 czerwca 2024r. nr (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. , działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 1, art. 68 ust. 1, pkt 1 lit. a ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2025r., poz. 350 ze zm.) oraz art. 22 § 1 k.p. stwierdził, że K. B. w okresie od 1 marca 2008r. do 30 kwietnia 2020r. nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu jako osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę u płatnika składek SERWIS (...) . PL (...) . z o.o. Równocześnie drugą decyzją z tej samej daty, nr (...) ZUS stwierdził, że K. B. w okresie od 1 marca 2008r. do 6 maja 2020r.; od 8 do 9 maja 2020r.; od 1 czerwca 2021r. do 29 marca 2023r.; od 31 marca do 2 kwietnia 2023r. i od 1 maja 2023r. do 9 lutego 2024r., podlega obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, i wypadkowemu jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą. W uzasadnieniu zaskarżonych decyzji organ rentowy wskazał, że z przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego wynika, iż w spornym okresie K. B. i płatnika składek SERWIS (...) . PL (...) . z o.o. nie łączył stosunek pracy, gdyż całokształt zgromadzonego materiału dowodowego wskazuje, że z momentem objęcia przez ww. w posiadanie większości udziałów odwołującej spółki brak było cech stosunku pracy w umowie o pracę K. B. i płatnika składek SERWIS (...) .PL Sp. z o.o. W związku z tym zakres czynności wchodzących w skład obowiązków pracowniczych był tożsamy z pełnioną przez K. B. , w ramach przepisów kodeksu spółek handlowych , funkcją zarządczą prezesa spółki, a równocześnie brak było cech podległości służbowej, wynikających z art. 22 k.p. Z kolei w związku z niepodleganiem ubezpieczeniu pracowniczemu, odwołująca podlegała, w związku z posiadaniem 100% udziałów, ubezpieczeniom społecznym jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą, z wyłączeniem okresów podlegania ubezpieczeniu pracowniczemu z tytułu umowy o pracę tymczasowej, zawartej z innym płatnikiem składek. Od powyższych decyzji odwołania wniosła K. B. , domagając się ich zmiany i uznania, że w spornym okresie, z tytułu zawartej umowy o pracę podlegała obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu jako pracownik płatnika składek SERWIS (...) . PL (...) . z o.o. W uzasadnieniu odwołań odwołująca wskazała, że umowa o pracę łącząca strony w okresie spornym była zgodna z prawem, odwołująca faktycznie ją wykonywała i w ocenie odwołującej nie zaszły żadne okoliczności powodujące jej nieważność, bądź jej wygaśniecie, a ponadto przez żadną ze stron nie została ona rozwiązana. Zarówno w odwołaniu, jak i w toku procesu strony zgodnie podkreślały, że wprawdzie K. B. jako prezes jest samodzielnym menedżerem i w związku z tym w jej wypadku zachodzi specyficzna podległość pracownicza, to jednak równocześnie w rzeczywistości podlegała ona wszystkim regułom obowiązującym w odwołującej spółce na równi z pozostałymi pracownikami, zaś jej pracę nadzorował Dyrektor Generalny, którym był ówczesny mąż odwołującej. Od roku 2107, zainteresowana spółka faktycznie nie prowadzi żadnej działalności zarobkowej. Z kolei odwołująca od 20 maja 2020r., zawierała umowy o pracę tym czasową z (...) Sp. z o.o. i następnie z (...) Sp. z o.o. i z tego tytułu płatnicy ci dokonali zgłoszenia jej do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych jako pracownika. W odpowiedziach na odwołania organ rentowy wniósł o ich oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniach zaskarżonych decyzji. Organ rentowy wniósł również o zasądzenie od odwołującej kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych. Zainteresowana SERWIS (...) . PL (...) . z o.o. nie zajęła stanowiska procesowego w sprawie. Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny: Zainteresowana spółka została zawiązana w roku 2007 przez K. B. , która wcześniej prowadziła jednoosobową działalność gospodarczą o tożsamym przedmiocie działalności. Mianowicie zajmowała się pośrednictwem w udzielaniu kredytów konsumpcyjnych na zakup samochodów. W tym czasie zaistniałą możliwość nawiązania strategicznej współpracy z firmą francuską, która przekazywała informacje o potencjalnych chętnych do zawarcia takiego kredytu. Jako, że firma ta nie była skłonna do zawarcia umowy współpracy z osobą fizyczną, księgowa odwołującej, poradziła jej zawiązanie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością i dalsze prowadzenie dotychczasowej działalności w tej formie prawnej. Od momentu zawiązania spółki, do chwili obecnej, 100% udziałów spółki posiada odwołująca, która w tym samym czasie pozostaje jej jedynym członkiem zarządu. W dniu 29 lutego 2008r. pomiędzy odwołującą, a zainteresowaną spółką doszło do zawarcia umowy o pracę na stanowisku prezesa zarządu spółki w pełnym wymiarze czasu pracy – na czas nieokreślony. Ww. umowa o pracę została zawarta w formie aktu notarialnego, gdzie spółka była reprezentowana przez odwołującą. Od momentu zawiązania spółki, K. B. , w ramach swoich obowiązków służbowych, w dalszym ciągu reprezentowała spółkę na zewnątrz i dodatkowo wykonywała pracę związaną z pośrednictwem w udzielaniu kredytów konsumpcyjnych, a także na zlecenie klientów, za ich pełnomocnictwem, dokonywała zarejestrowania w ich imieniu nabytych samochodów. Polecenia wykonywania zadań służbowych, jako prezesa nie były jej przez nikogo wydawane, sama bowiem decydowała kiedy i w jakiej kolejności zajmie się poszczególnymi zadaniami. z kolei w zakresie zadań związanych z pośrednictwem kredytowy, nadzór nad odwołującą, podobnie jak nad pozostałymi pracownikami, sprawował Dyrektor Generalny, przy czym nadzór ten ograniczał się do raportowania przez K. B. mężowi ilości zawartych umów kredytowych. Równocześnie jednak jej wnioski urlopowe nie były przez nikogo akceptowane. Ograniczała się wyłącznie do podania Dyrektorowi informacji o swojej nieobecności. Nie mógł on jednak zabronić jej udania się na wolne. Podobnie zresztą jego, tzw. polecenia służbowe dla odwołującej, faktycznie były uzgadnianiem wspólnego działania w ramach prywatnych rozmów po zakończeniu pracy. Sąd ustalił stan faktyczny na podstawie akt organu rentowego, jak również w oparciu o zeznania świadka D. B. (k.89-91), przesłuchania odwołującej (k.31-32), a także dokumentów przedłożonych przez nią w toku procesu (k.40-86). Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Odwołania K. B. nie zasługują na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 6 ust 1 pkt 1 ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2025r., poz. 350 ze zm.) – zwanej dalej ustawą systemową - pracownicy (z wyłączeniem prokuratorów), podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, z zastrzeżeniem art. 8 i 9. Zgodnie z art. 11 ust. 1 pracownicy podlegają również obowiązkowo ubezpieczeniu chorobowemu. Z kolei w myśl art. 12 ust. 1 osoby podlegające ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, podlegają obowiązkowo ubezpieczeniu wypadkowemu. Zgodnie z art. 13 pkt 1 obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu podlegają pracownicy od dnia nawiązania stosunku pracy do dnia ustania tego stosunku. Zgodnie z art. 107 ust. 1 ustawy z 20 kwietnia 2004r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (t.j. Dz. U. z 2025r., poz. 214, ze zm.) składki na Fundusz Pracy opłaca się za okres trwania obowiązkowych ubezpieczeń emerytalnego i rentowych w trybie i na zasadach przewidzianych dla składek na ubezpieczenia społeczne. Natomiast jak stanowi art. 9 ustawy z 13 lipca 2016r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy (t.j. Dz. U. z 2023r., poz. 1087 ze zm.) przedsiębiorca, o którym mowa w art. 2 ust. 1, prowadzący działalność gospodarczą wyłącznie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, przedsiębiorca prowadzący działalność gospodarczą również na terytorium innych państw członkowskich Unii Europejskiej lub państw członkowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - stron umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym w odniesieniu do działalności prowadzonej na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, oddział banku zagranicznego, oddział instytucji kredytowej lub oddział zagranicznego zakładu ubezpieczeń, a także oddział lub przedstawicielstwo przedsiębiorcy zagranicznego, zwany dalej "pracodawcą", jest obowiązany opłacać składki za pracowników na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, zwany dalej Funduszem . W myśl art. 10 ww. ustawy pracownikiem, o którym mowa w art. 9 jest osoba fizyczna, która, zgodnie z przepisami polskiego prawa, pozostaje z pracodawcą w stosunku pracy lub jest zatrudniona na podstawie umowy o pracę nakładczą albo wykonuje pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której, zgodnie z ustawą z 23 kwietnia 1964r. - Kodeks cywilny (tj. Dz. U. z 2024r. poz. 1061 ze zm.) stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, albo wykonuje pracę zarobkową na podstawie innej niż stosunek pracy na rzecz pracodawcy będącego rolniczą spółdzielnią produkcyjną, spółdzielnią kółek rolniczych lub inną spółdzielnią zajmującą się produkcją rolną - jeżeli z tego tytułu podlega obowiązkowi ubezpieczeń emerytalnego i rentowych, z wyjątkiem małżonka pracodawcy, a także jego dzieci własnych, dzieci drugiego małżonka i dzieci przysposobionych, rodziców, macochy i ojczyma oraz osób przysposabiających, a także rodzeństwa, wnuków, dziadków, zięciów i synowych, bratowych, szwagierek i szwagrów oraz osób wykonujących pracę zarobkową w gospodarstwie domowym. Po myśli art. 8 ust. 1 ustawy systemowej za pracownika uważa się osobę pozostającą w stosunku pracy, z zastrzeżeniem ust. 2 i 2a. Z kolei jak stanowi ust. 5 pkt 4 tego przepisu, za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność uważa się wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz wspólników spółki jawnej, komandytowej lub partnerskiej. Jak natomiast stanowi art. 22 § 1 k.p. przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca - do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem. Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa, pojęcia pracownik i zatrudnienie nie mogą być interpretowane na użytek ubezpieczeń społecznych inaczej niż interpretuje je akt prawny określający prawa i obowiązki pracowników i pracodawców - Kodeks pracy (tak też Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z 30 maja 2005r., sygn. akt III AUa 283/2005). Kwestia sporna w rozpoznawanej sprawie sprowadzała się w pierwszej kolejności do ustalenia, czy odwołująca K. B. z tytułu zawartej z zainteresowaną SERWIS (...) . PL (...) . z o.o. umowy o pracę podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym jako pracownik od 1 marca 2008r. do 30 kwietnia 2020r. tj. za okres od momentu zawarcia spornej umowy o pracę z tą spółką, do czasu zgłoszenia jej do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych jako pracownika przez innych płatników składek. Organ rentowy zakwestionował bowiem takie przyjęcie podnosząc, że od zawarcia umowy o pracę ze spółką, nie zostały spełnione przesłanki zawarte w art. 22 § 1 k.p. pozwalające na uznanie, że sporna umowa od tego dnia była realizowana skutecznie, gdy pomiędzy spółką a odwołującą brak jest stosunku podporządkowania zważywszy, że jest ona jedynym wspólnikiem zainteresowanej spółki. Stanowisko ZUS okazało się całkowicie zasadne. W tym miejscu należy wskazać, że konstytutywne cechy stosunku pracy odróżniające go od innych stosunków prawnych to: dobrowolność, osobiste świadczenie pracy w sposób ciągły, podporządkowanie, wykonywanie pracy na rzecz pracodawcy ponoszącego ryzyko związane z zatrudnieniem i odpłatny charakter zatrudnienia. Wymienione elementy powinny wystąpić łącznie, by doszło do zawarcia stosunku prawnego, o którym mowa w art. 22 k.p. W przypadku ustalenia, że w łączącym strony stosunku prawnym występowały elementy obce stosunkowi pracy np. faktyczny brak podporządkowania, za takie bowiem nie można uznać podległości osobom, które sama jako pracodawca mogła zwolnić, lub które jako wyłączny wspólnik mogła odwołać z pełnienia funkcji dyrektora, co powoduje, że nie jest możliwa jej kwalifikacja do stosunku pracy. W świetle ustalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego konstytutywne cechy stosunku pracy wymienione na wstępie nie występują w stosunku prawnym nawiązanym przez spółkę z o.o., utworzoną przez osobę fizyczną, ze wspólnikiem będącym jednocześnie jej jednoosobowym zarządem, bądź też większościowym udziałowcem sprawującym faktyczne władztwo w spółce z możliwością samodzielnego decydowania o osobach obejmujących funkcje w zarządzie. Do podstawowych założeń prawa pracy należy rozdzielenie pracy i kapitału oraz wykonywanie w stosunku do tych pracowników (w tym przypadku członka zarządu) czynności z zakresu prawa pracy przez inne podmioty niż oni sami. Warunek ten nie jest spełniony w sytuacji występowania tej samej osoby fizycznej równocześnie w kilku różnych rolach, a mianowicie w roli jedynego wspólnika (udziałowca mogącego podejmować samodzielnie wszelkie uchwały), a więc praktycznego właściciela kapitału, osoby mogącej samodzielnie wykonywać wszystkie uprawnienia przysługujące zgromadzeniu wspólników, członka zarządu oraz w charakterze pracownika spółki, którego obowiązki w istocie pokrywają się z zadaniami należącymi do członka zarządu spółki. Jeśli więc czynność prawna kreuje stosunek prawny, który jest pozbawiony konstytutywnych cech stosunku pracy i do tego jest zawierana z samym sobą, nie można mówić o skutecznym zawarciu umowy o pracę. Zaś w sytuacji, gdy taki stan faktyczny, na skutek zmiany okoliczności, nastąpi w trakcie trwania takiej umowy, wygasa ona z momentem zaistnienia tych okoliczności. W tym zakresie Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela stanowisko zajęte przez Sąd Najwyższy w wyroku z 7 kwietnia 2010r. II UK 357/09 (LEX nr 987623), zgodnie z którym stosunek pracy wspólnika spółki z ograniczoną odpowiedzialnością będącego prezesem jej jednoosobowego zarządu wygasa z chwilą nabycia przez niego wszystkich udziałów w tej spółce. W doktrynie prawa pracy oraz orzecznictwie panuje zgodność poglądów, co do tego, że podporządkowanie pracownika, a wraz z nim osobiste świadczenie pracy jest cechą wyróżniającą stosunek pracy spośród kategorii stosunków prawnych, jak chociażby stosunków cywilnoprawnych (tak - Sąd Najwyższy w wyroku z 25 listopada 2005r., I UK 68/05, LEX nr 177165). Tym samym należy podzielić poglądy Sądu Najwyższego wyrażone w wyroku z 3 sierpnia 2011r. w sprawie I UK 8/11, gdzie wskazano, że prezes, który ma większościowe udziały w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością, nie może jednocześnie korzystać z ubezpieczenia społecznego jako pracownik (LEX nr 965839). Bowiem jedyny lub "niemal jedyny" wspólnik spółki z o.o. nie podlega pracowniczemu ubezpieczeniu społecznemu (LEX nr 1043990). W tym zakresie należy podzielić pogląd wyrażony w wyroku Sądu Najwyższego z 3 sierpnia 2011r. w sprawie II UK 36/13 (LEX nr 1391783), zgodnie z którym jedyny (lub niemal jedyny) wspólnik spółki z o.o. co do zasady nie może pozostawać z tą spółką w stosunku pracy, gdyż w takim przypadku status wykonawcy pracy (pracownika) zostaje "wchłonięty" przez status właściciela kapitału (pracodawcy). Inaczej mówiąc, tam gdzie status wykonawcy pracy (pracownika) zostaje zdominowany przez właścicielski status wspólnika spółki z o.o. nie może być mowy o zatrudnieniu w ramach stosunku pracy wspólnika, który w takiej sytuacji wykonuje czynności (nawet typowo pracownicze) na rzecz samego siebie (we własnym interesie) i na swoje własne ryzyko produkcyjne, gospodarcze i socjalne. Jedyny wspólnik jest od pracodawcy (spółki z o.o.) niezależny ekonomicznie, gdyż - skoro do przesunięcia majątkowego dochodzi w ramach majątku samego wspólnika - nie zachodzi przesłanka odpłatności pracy, a nadto dyktuje mu sposób działania jako zgromadzenie wspólników. Podobnie wypowiedział się Sąd Najwyższy w wyroku z 3 sierpnia 2011r. w sprawie II UK 177/09 (LEX nr 599767), gdzie wskazano, że nieważna jest umowa o pracę zawarta przez jedynego wspólnika spółki z o.o., za którą działa pełnomocnik ustanowiony w tym celu przez tegoż wspólnika, występującego w charakterze zgromadzenia wspólników. Taka umowa nie przestaje być czynnością prawną "z sobą samym" przez to tylko, że została zdziałana za pośrednictwem pełnomocnika. Z takiej umowy nie może - niezależnie od jej nazwy - powstać stosunek pracy, gdyż byłby on pozbawiony swej konstrukcyjnej cechy podporządkowania pracownika w procesie świadczenia pracy. W niniejszej sprawie Sąd orzekający podziela stanowisko organu rentowego i uznaje je za prawidłowe. Nie budzi wątpliwości Sądu Okręgowego, że K. B. , mimo sporządzenia w formie aktu notarialnego w dniu 29 lutego 2008r. umowy o pracę, od 1 marca 2008r. nie była pracownikiem SERWIS (...) . PL (...) . z o.o., bowiem w tej dacie była wyłącznym wspólnikiem tej spółki, brakowało zatem niezbędnego elementu stosunku pracy, jakim jest podporzadkowanie pracownika pracodawcy. Zatem należy uznać, że od tej daty K. B. i SERWIS (...) . PL (...) . z o.o. nie łączył stosunek pracy. Reasumując należy wskazać, że skoro K. B. nie łączy z zainteresowaną spółką stosunek pracy od 1 marca 2008r., brak jest podstaw do objęcia jej z tego tytułu obowiązkowymi ubezpieczeniami społecznymi i ubezpieczeniem zdrowotnym od tej daty. Równocześnie Sąd miał na uwadze, że od maja 2020r., odwołująca nawiązała kolejne umowy o pracę z innymi płatnikami składek, w związku z czym posiadała inny tytuł do objęcia jej obowiązkowymi ubezpieczeniami społecznymi jako pracownika. W konsekwencji za okresy wykonywania tych umów nie mogła ona zostać objęta obowiązkowo ubezpieczeniami jako osoba prowadząca działalność gospodarczą. Analiza materiału zgromadzonego w sprawie doprowadziła do wniosku, że także zaskarżona decyzja z 21.06.2024r., (...) jest prawidłowa. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 477 14 § 1 k.p.c. , Sąd w punkcie pierwszym sentencji oddalił odwołania od obu zaskarżonych decyzji. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 98 k.p.c. w związku z § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych ( Dz.U z 2018r., poz. 265). W szczególności Sąd miał na uwadze, że przedmiotem sporu były 2 odrębne decyzje określające dla odwołującej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym. (-) SSO Gabriela Sobczyk