VIII U 1032/24

Sygn. akt VIII U 1032/24 UZASADNIENIE Decyzją z 24 listopada 2023r. nr (...) organ rentowy Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. stwierdził, że P. U. jako pracownik u płatnika składek (...) sp. z o.o. w C. nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, chorobowemu, wypadkowemu w okresie od 2 listopada 2020r. do 31 sierpnia 2022r. W uzasadnieniu organ rentowy wskazał, że stosunek pracy, na podstawie którego P. U. był zgłoszony do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych w okresie od 2 listopada 2020r. do 31 sierpnia 2022r. organ rentowy uznał za nie rodzący obowiązku ubezpieczeń społecznych, ponieważ P. U. był jednocześnie pracownikiem i większościowym wspólnikiem w 99% spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Zdaniem organu rentowego taką spółkę należy traktować jak spółkę jednoosobową, a obowiązek ubezpieczeń powstaje z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. Wskazał, że podporządkowanie jest jedną z cech konstytutywnych stosunku pracy. W takim przypadku status pracownika zostanie wchłonięty przez status właściciela kapitału. Przywołał brzmienie art. 22 §1 kodeksu pracy . Odwołanie od decyzji złożył P. U. domagając się jej zmiany przez stwierdzenie, że jako pracownik u płatnika składek podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu, wypadkowemu w okresie od 2.11.2020r. – 31.08.2022r. a ponadto wniósł o zasądzenie od organu rentowego na jej rzecz kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia orzeczenia do dnia zapłaty. W uzasadnieniu wskazał, że spółka (...) sp. z o.o. nie jest spółką jednoosobową i nie może do niej znaleźć zastosowania art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych . Wskazał, że zarzucenie braku podporządkowania pracowniczego nie uwzględnia dynamiki zmian realiów gospodarczych i wynikającego z nich nieco odmiennego patrzenia na tę kwestię. Organ rentowy w odpowiedzi na odwołanie wniósł o jego oddalenie podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji. Zainteresowana spółka (...) sp. z o.o. w C. nie odniosła się do sprawy. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: (...) sp. z o.o. w C. zgłosiła P. U. w okresie od 2.11.2020r. do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych: emerytalnego, rentowych, wypadkowego, chorobowego, ubezpieczenia zdrowotnego z pracowniczym kodem tytułu ubezpieczenia. Zgodnie z zapisami w Krajowym Rejestrze Sądowym, spółka ta została wpisana do rejestru 1.12.2017r., P. U. od początku jej istnienia ma 99% udziałów w niej o łącznej wartości 4950zł. Jest też od początku ujawniony w rejestrze jako Prezes Zarządu ( jedyny członek zarządu spółki). Umowa Spółki nie przewiduje obowiązku powtarzających się świadczeń niepieniężnych z art.176§1 k.s.h. Już w tej umowie powołano odwołującego do zarządu spółki. W dniu 30 października 2020 r. nadzwyczajne zgromadzenie wspólników tej spółki ustanowiło pełnomocnika w osobie J. S. (1) do zawarcia przez spółkę umowy z członkiem zarządu P. U. i do jej reprezentowania w sporach wynikających z tej umowy. Przewodniczącym tego zgromadzenia był P. U. . W dniu 2.11.2020r. podpisana została umowa o pracę na czas nieokreślony pomiędzy (...) sp. z o.o. w C. reprezentowaną przez J. S. (2) a P. U. , w której wskazano rodzaj wykonywanej pracy: Prezes Zarządu i wymiar czasu pracy: 1/8 etatu. Wskazano też termin rozpoczęcia pracy 2.11.2020r. Sformułowano też w odrębnym dokumencie zakres obowiązków pracownika na stanowisku Prezesa Zarządu. Wskazano tam, kto podlega Prezesowi Zarządu, nie wskazano osoby, której on podlega. Pod tym dokumentem widnieje jedynie podpis P. U. . W dniu 31.08.2022r. wystawione zostało świadectwo pracy P. U. , które w charakterze pracodawcy podpisał on sam, wskazując w jego treści, że umowę rozwiązano za porozumieniem stron. Powyższe Sąd ustalił na podstawie dokumentacji zawartej w aktach organu rentowego, w tym Umowy Spółki, Protokołu Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników z 30.10.2020r. oraz danych z odpisu pełnego Krajowego Rejestru Sądowego dotyczącego spółki (...) sp. z o.o. ( nr KRS; (...) ), które są powszechnie dostępne. Sąd pominął wnioskowany przez odwołującego dowód z jego przesłuchania wobec nieusprawiedliwionego niestawiennictwa odwołującego na wyznaczonej rozprawie. Sąd zważył, co następuje. Odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie. W rozpoznawanej sprawie kwestia sporna sprowadzała się do ustalenia, czy odwołujący P. U. podlega ubezpieczeniom społecznym z tytułu umowy o pracę zawartej z (...) sp. z o.o. w C. w okresie od 1.11.2020r. do 31.08.2022r. Zgodnie z art. 6 ust.1 pkt 1, art.11 ust.1, art.12 ust.2, art.13 ust.1 ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz. U. z 2024r. poz.497 ) obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, chorobowemu, wypadkowemu podlegają, z zastrzeżeniem art. 8 i 9 , osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są pracownikami, z wyłączeniem prokuratorów, w okresie od dnia nawiązania stosunku pracy do dnia ustania tego stosunku. Za pracownika natomiast – w myśl art. 8 ust. 1- uważa się osobę pozostającą w stosunku pracy, z zastrzeżeniem, że jeżeli pracownik spełnia kryteria określone dla osób współpracujących, o których mowa w ust. 11 - dla celów ubezpieczeń społecznych jest traktowany jako osoba współpracująca. Zgodnie z art.8 ust.6 pkt 4 ustawy systemowej, za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność uważa się: wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz wspólnika spółki jawnej, komandytowej lub partnerskiej. Zgodnie z art.22 k.p. przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju, na rzecz pracodawcy, pod jego kierownictwem, w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca do zatrudnienia pracownika za wynagrodzeniem. Dotychczasowe orzecznictwo Sądu Najwyższego przyjęło jednolicie, że o zakwalifikowaniu zatrudnienia jako czynności pracowniczych nie rozstrzygają przepisy prawa handlowego, lecz przepisy charakteryzujące stosunek pracy ( por. wyrok Sądu Najwyższego z 5 lutego 1997r., II UKN 86/96, wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z 30 sierpnia 2018r. III AUa 2396, Lex 2681222 ). Dla zaistnienia stosunku pracy nie jest przy tym wystarczające formalne zawarcie umowy o pracę, lecz faktyczne realizowanie treści stosunku pracy przez świadczenie pracy przez pracownika i korzystanie z tego przez pracodawcę. Sam dokument w postaci umowy o pracę nie jest niepodważalnym dowodom na to, że umowa taka jest ważna ( por. wyroki Sądu Najwyższego z 18 maja 2006r., II UK 164/05 Lex 192462, 19 października 2007r. II UK 56/07, Lex 376433 ). W orzecznictwie przyjmuje się, że o istnieniu pracowniczego stosunku świadczą: osobiste wykonywanie pracy, odpłatność, podporządkowanie i ryzyko pracodawcy, z tym że konstrukcyjnym, podstawowym elementem dla istnienia stosunku pracy jest element podporządkowania pracownika. Dla stwierdzenia, że cecha ta występuje w treści stosunku prawnego wskazuje się na takie elementy jak: określony czas pracy i określone miejsce wykonywania pracy, podpisywanie list obecności, podporządkowanie pracownika regulaminowi pracy oraz poleceniom kierownictwa co do miejsca, czasu i sposobu wykonywania pracy, a także obowiązek przestrzegania norm pracy. Nie jest przy tym konieczne, by w każdym stanie faktycznym elementy te wystąpiły łącznie, z uwagi na potrzebę dostosowania realiów wykonywania stosunku pracy do sposobu działania współczesnej gospodarki, wymagającej w wielu branżach większej samodzielności i niezależności pracownika. Istota pracowniczego podporządkowania sprowadza się jednak do tego, że pracownik nie ma samodzielności w określaniu bieżących zadań, ponieważ to należy do sfery pracodawcy organizującego proces pracy ( por. wyrok Sądu Najwyższego z 18 lutego 2016r., II PK 352/14, Lex nr 2004192 ). Jeżeli chodzi o zatrudnienia jedynego wspólnika spółki z ograniczoną odpowiedzialnością spółce na podstawie stosunku pracy, to Sąd Najwyższy w uchwale z 8 marca 1995r., I PZP 7/95 wskazał, że wysoce wątpliwy jest status pracowniczy jedynego wspólnika spółki z o.o., zatrudnionego w spółce na stanowisku wiążącym się z wykonywaniem zadań należących do zarządu spółki. W takich okolicznościach nie można bowiem mówić o nawiązaniu stosunku pracy, gdyż stosunek taki byłby pozbawiony zasadniczych elementów konstrukcyjnych wymaganych od tego typu stosunku, w szczególności zaś brak byłoby w nim cechy szeroko rozumianego podporządkowania pracownika w procesie świadczenia pracy. W przeciwnym razie należałoby dopuścić możliwość istnienia podporządkowania pracownika "samemu sobie", co pojęciowo jest wykluczone (wyroki Sądu Najwyższego z: 28 lutego 2001r., II UKN 244/00, OSNAPiUS 2002 Nr 20, poz. 496; 1 czerwca 2010r., II UK 34/10, LEX nr 619639; postanowienie Sądu Najwyższego z 11 października 2007r., III UK 70/07, OSNP 2008 nr 23-24, poz. 366). Odmawiając cech pracowniczego zatrudnienia w przypadku czynności wykonywanych przez jedynego wspólnika na rzecz spółki w ramach zatrudnienia na stanowisku w zarządzie spółki, Sąd Najwyższy kierował się następującym rozumowaniem. Przede wszystkim, elementami, bez istnienia których stosunek prawny nie może być uznany za stosunek pracy są: 1) osobiste wykonywanie przez osobę zatrudnioną pracy zarobkowej (za wynagrodzeniem), 2) "na ryzyko" socjalne, produkcyjne i gospodarcze (ekonomiczne) podmiotu zatrudniającego, 3) w warunkach podporządkowania kierownictwu tego podmiotu (wyroki Sądu Najwyższego z 6 października 2004r., I PK 488/03, OSNP 2005 Nr 10, poz. 135 oraz z 20 marca 2008r., II UK 155/07, LEX nr 465988; z 7 kwietnia 2010r., II UK 357/09 i orzeczenia w nich powołane). O takim podporządkowaniu nie może być mowy w sytuacji występowania tej samej osoby fizycznej równocześnie w kilku różnych rolach, a mianowicie w roli jedynego wspólnika (jedynego udziałowca), a więc właściciela kapitału, osoby wykonującej wszystkie uprawnienia przysługujące zgromadzeniu wspólników, jednoosobowego zarządu, w tym też jego prezesa, oraz w charakterze pracownika spółki, którego obowiązki w istocie pokrywają się z zadaniami należącymi do zarządu spółki (wyroki Sądu Najwyższego z: 7 kwietnia 2010r., II UK 357/09, LEX nr 987623; 1 czerwca 2010r., II UK 34/10, LEX nr 619639). Stąd też w orzecznictwie Sądu Najwyższego dotyczącym pracowniczego zatrudnienia jedynego wspólnika na stanowiskach zarządczych prezentowany jest pogląd, że wspólnik jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością podlega ubezpieczeniu społecznemu z tytułu prowadzenia działalności pozarolniczej, a nie w ramach tytułu pracowniczego, ponieważ niespełniona jest przesłanka podporządkowania pracowniczego oraz w istocie niespełniona jest przesłanka odpłatności pracy, gdyż do przesunięcia majątkowego dochodzi faktycznie w ramach majątku samego wspólnika (por. wyroki Sądu Najwyższego z: 11 września 2013r., II UK 36/13, Lex nr 1391783; 3 sierpnia 2011r., I UK 8/11, OSNP 2012 nr 17 – 18, poz.225; 16 grudnia 2008r., I UK 162/08, M.P.Pr 2009 nr 5, s. 268 – 271 ). Jednocześnie w orzecznictwie Sądu Najwyższego akcentowano, że decydujące znaczenie dla oceny charakteru stosunku prawnego łączącego spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością z jej jedynym wspólnikiem, wykonującym w ramach zatrudnienia czynności na rzecz tej spółki, ma treść tego stosunku i warunki jego realizacji ( wyrok Sądu Najwyższego z 1 czerwca 2010r., II UK 34/10, Lex nr 619639 ). W ramach tych warunków istotne jest zaś ustalenie zapotrzebowanie na „ pracę ” dla spółki ( por. wyrok Sądu Najwyższego z 9 czerwca 2010r., II UK 33/10, Lex nr 598436 ). W wyroku z 13 września 2016r. ( III UK 226/15, Lex nr 2135550 ), który tut. Sąd w pełni podziela, Sąd Najwyższy wskazał, że aby zatrudnienie jedynego wspólnika spółki z o.o. w tej spółce zostało uznane za zatrudnienie pracownicze, konieczne są ustalenia faktyczne potwierdzające, w oparciu o analizę treści stosunku prawnego łączącego takiego "pracownika" ze spółką oraz rzeczywiste zasady jego wykonywania, że stosunek ten spełnia wymienione powyżej przesłanki stosunku pracy. Stanowisko to jest zbieżne z poglądami piśmiennictwa, które dopuszcza zawarcie umowy o pracę przez jedynego wspólnika sp. z o.o. ze spółką, jeżeli funkcje zarządu wykonują inne osoby oraz pod warunkiem, że praca spełnia warunki pracy właściwej dla stosunku pracy (M. Gersdorf (w:) M. Gersdorf, M. Raczkowski, K. Rączka, Kodeks pracy. Komentarz., Warszawa 2014, s. 148). Zdaniem Sądu Najwyższego, w przypadku spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, która rzeczywiście prowadzi działalność ukierunkowaną na realizację jej celów określonych w umowie spółki, a w szczególności faktycznie prowadzi działalność gospodarczą i zatrudnia w tym celu pracowników, dopuszczalne jest pracownicze zatrudnienie jedynego wspólnika takiej spółki, jeżeli: 1) zatrudnienie takie ma miejsce na stanowisku specjalistycznym, związanym z prowadzoną przez spółkę działalnością; 2) ustalenia potwierdzają zapotrzebowanie na pracę wspólnika dla spółki na takim stanowisku; 3) jedyny wspólnik nie angażuje się w bieżącą działalność zarządczą spółki; 4) jedyny wspólnik podlega faktycznie przy wykonywaniu pracy na rzecz spółki poleceniom osób zarządzających spółką lub kierujących jej poszczególnymi działami. Powyższe rozważania i przytoczone poglądy odnieść można do sytuacji przeważającego( niemal jedynego) wspólnika spółki z o. o. Jedynie jedna kwestia wymaga w tym zakresie odróżnienia, a to, że w istocie taki wspólnik nie podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym na podstawie art. 6 ust.1 pkt 5 w zw. z art. 8 ust.6 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych , co zasadnie podniesiono w odwołaniu. W istocie kwestię tę wyjaśniono w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 23 października 2024 r., III USK 332/23, zgodnie z którym art. 8 ust. 6 pkt 4 u.s.u.s. Artykuł 8 ust. 6 pkt 4 u.s.u.s. obejmuje jedynie wspólnika jednoosobowej spółki z o.o. Odnosząc to jednak na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że kwestia ta nie stanowi przedmiotu zaskarżonej decyzji i dla dokonania oceny jej prawidłowości nie ma decydującego znaczenia. W niniejszej sprawie nie podlega bowiem badaniu, czy odwołujący podlega czy nie podlega ubezpieczeniu społecznemu jako osoba wykonująca działalność gospodarczą. Nie budzi wątpliwości fakt, że odwołujący, który jest 99% udziałowcem spółki w spornym okresie sprawował funkcję prezesa zarządu spółki, a tym samym decydował o kierunku i sposobie jej działalności. Także on stanowił zdecydowaną większość w zgromadzeniu wspólników, a więc jedynym organie spółki, który w kontekście prawa handlowego miał kompetencje do oceniania pracy prezesa zarządu, choć nie do wydawania mu bieżących poleceń. W tych okolicznościach kwestia podporządkowania pracowniczego jawi się jako nieistniejąca, nie mógł bowiem odwołujący podlegać samemu sobie. Jakkolwiek zgromadzenie wspólników udzieliło formalnego pełnomocnictwa do zawarcia umowy z odwołującym innej osobie, to jednak ten fakt nie powoduje, że umowa o pracę jest ważna. Ocena jej ważności musi być dokonana nie tylko pod kątem formalnym, ale i materialnym tj. czy spełnione zostały w okolicznościach sprawy wszelkie elementy stosunku pracy, które stanowią jego cechy konstytutywne. W niniejszej sprawie w ocenie sądu one nie zaistniały. Wykonywanie przez odwołującego na rzecz spółki jakichkolwiek czynności z zasady – skoro wykonywał je prezes zarządu - miały charakter zarządczy, nikomu nie był on podporządkowany. Nie została też spełniona przesłanka odpłatności pracy, gdyż do przesunięcia majątkowego dochodziło faktycznie w ramach majątku samego wspólnika( co do 99%, a zatem praktycznie całego wynagrodzenia). Przemawia to za przyjęciem, że umowa z 02.11.2020r. jako nierealizująca przesłanek umowy o pracę jest nieważna ( art. 58§1kc ). Jako taka nie mogła ona powodować skutku w postaci objęcia odwołującego w reżimie pracownika obowiązkowymi ubezpieczeniami emerytalnemu, rentowym, chorobowemu, wypadkowemu w okresie od 2 listopada 2020r. do 31 sierpnia 2022r. W konsekwencji powyższego Sąd na mocy art. 477 14 § 1 k.p.c. oddalił odwołanie od zaskarżonej decyzji, uznając ją za prawidłową. (-) Sędzia Gabriela Sobczyk