VIII SAB/Wa 40/23

VIII SAB/Wa 40/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2023-09-21
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-06-07
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Iwona Owsińska-Gwiazda /sprawozdawca/
Iwona Szymanowicz-Nowak
Justyna Mazur /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
658
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Zobowiązano organ do rozpoznania wniosku/odwołania w terminie ...od otrzymania odpisu prawomocnego orzeczenia
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 1577
art. 11, art. 16 ust. 1 - 9
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci - t.j.
Dz.U.UE.L 2009 nr 284 poz 1
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) NR 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczące wykonywania rozporządzenia (WE)  nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Tekst mający znaczenie dla EOG i dla Szwajcarii).
Dz.U.UE.L 2004 nr 166 poz 1
Rozporządzenie  Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia  społecznego (Tekst mający znaczenie dla EOG i dla Szwajcarii).
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Justyna Mazur Sędziowie Sędzia WSA Iwona Szymanowicz - Nowak Sędzia WSA Iwona Owsińska – Gwiazda (sprawozdawca) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Radomiu w trybie uproszczonym w dniu 21 września 2023 r. sprawy ze skargi L. G. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie rozpoznania wniosków o przyznanie świadczenia wychowawczego 1. zobowiązuje Zakład Ubezpieczeń Społecznych do rozpoznania wniosków L.G. z 31 marca 2022 r. i z 9 czerwca 2022 r. o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego w terminie miesiąca od dnia doręczenia prawomocnego wyroku wraz z aktami administracyjnymi; 2. stwierdza, że przewlekłe prowadzenie postępowania miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa.
Uzasadnienie
VIII SAB/Wa 40/23
UZASADNIENIE
L. G. (dalej: skarżący) pismem z dnia 13.02.2023r. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: organ, ZUS) oraz na przewlekłość prowadzonego postępowania w przedmiocie świadczeń wychowawczych, znak sprawy [...]. Skarżący zarzucił organowi przekroczenie ustawowych terminów rozpoznania sprawy (tj. art. 35 par. 1-3 k.p.a., zainicjowanej wnioskiem skarżącego o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na pięcioro małoletnich dzieci, na okres zasiłkowy 2022-2023 – czym, zdaniem skarżącego organ dopuścił się przewlekłości w rozpoznawaniu przedmiotowego wniosku oraz dopuszczenia się przez ZUS bezczynności w rozpoznaniu wniosku strony, przy czym bezczynność ta miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa.
Dodatkowo, skarżący zarzucił organowi naruszenie przepisów ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2022 r. poz. Nr 1577, poz. 2140) – dalej: ustawa, u.p.w.d.), tj. .art. 4; art. 10; art.13; art. 16.
W uzasadnieniu podniósł, że wniosek o nr. [...] złożył za pomocą aplikacji tzw. kreatora wniosku, przy pomocy systemu teleinformatycznego obsługującego organ. Na podstawie danych teleinformatycznych ustalił, że przedmiotowy wniosek został zarejestrowany i podlega koordynacji, w związku z czym ZUS był zobowiązany przekazać wniosek do właściwego wojewody, celem jego weryfikacji w oparciu o przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.
Skarga została wniesiona w wyniku zaistnienia następującego stanu faktycznego:
31.03.2022 r. skarżący złożył wniosek o świadczenie wychowawcze na okres świadczeniowy od 1.05.2022 r. do 31.05.2023 r. na dzieci [...], [...], [...] i [...] wskazując miejsce zamieszkania dzieci w R. (adres: [...])
Wobec nie wskazania numerów PESEL dzieci, nie było możliwe automatyczne ich zidentyfikowanie w oparciu o rejestry urzędowe i CSR. Pismami z 19.10.2022 r., 20.10.2022 r., 21.10.2021 r, wezwano skarżącego do nadesłania dokumentów potwierdzających nadanie dzieciom numerów PESEL lub skany dowodów osobistych albo paszportów. W wyniku błędu systemu informatycznego wezwania nie zostały wysłanie do skarżącego - przesyłki mają status "przesyłka odrzucona i obsłużona".
Z uwagi na brak ww. dokumentów decyzjami z 9.11.2022 r. ZUS odmówił skarżącemu prawa do świadczenia wychowawczego, wskazując w uzasadnieniu, że nie sprawuje on faktycznej opieki nad dziećmi. Z analizy zapisów systemowych wynika, że decyzje odmowne również nie zostały prawidłowo wysłane do skarżącego - status "przesyłka odrzucona i obsłużona".
W dniu 9.06.2022 r. skarżący złożył wniosek o świadczenie wychowawcze na okres 2022/2023 na nowonarodzone dziecko M. G.. W tym wniosku wskazał, że dziecko mieszka w R.. Nie wskazał numeru PESEL dziecka. 3.11.2022 r. ZUS wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku i nadesłanie dokumentu potwierdzającego nadanie numeru PESEL, dowód osobisty lub paszport. Z analizy danych systemowych wynika, że wezwanie również nie zostało prawidłowo wysłane do skarżącego, bowiem ma ona status "przesyłka odrzucona i obsłużona".
Wobec braku ww. dokumentów decyzją z 9.11.2022 r. odmówiono skarżącemu prawa do świadczenia na dziecko M. G.. Dane systemowe wskazują, że przesyłka również nie została doręczona - status "przesyłka odrzucona i obsłużona".
Z dokonanych ustaleń wynika, że kierowana do skarżącego przez PUE ZUS korespondencja, zarówno wezwania jak i decyzje odmowne, nie zostały mu skutecznie doręczone na jego profil PUE ZUS. W momencie wydawania decyzji odmownych, w CSR nie dokonano prawidłowego odczytu danych systemowych o statusie przesyłek i nie podjęto działań w celu ponownego wysłania wezwania i skutecznego ich doręczenia - z wyłączeniem wezwanie do uzupełnienia wniosku na dziecko D. G., które 1.03.2023 r. skutecznie doręczono skarżącemu, a na które skarżący nie udzielił odpowiedzi.
W dniu 2.03.2023 r. skarżący złożył ponownie nowy wniosek o świadczenie wychowawcze na okres 2022/2023 na te same dzieci. Tym razem we wniosku podał PESELE dzieci i nie wskazał, że mieszkają one w R.. W wyniku automatycznego rozpatrzenia tego wniosku prawo do świadczenia wychowawczego na ww. dzieci, na okres od 1.03.2023 r. do 31.05.2023 r. zostało przyznane, o czym powiadomiono go pismami z dnia 7.03.2023 r. - pisma zostały prawidłowo doręczone skarżącemu za pośrednictwem PUE ZUS.
W dniu 10.03.2023 r., na rachunek bankowy wskazany przez skarżącego we wniosku przekazano świadczenie należne za marzec 2023 r. Następnie wypłata świadczenia została wstrzymana w związku z wszczętym przez CSR postępowaniem wyjaśniającym w zakresie weryfikacji prawa do świadczenia. W związku z tym pismem z 9.03.2023 r. CSR zwróciło się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej (GOPS) w J. o przeprowadzenie wywiadu rodzinnego ze skarżącym, w celu ustalenia, czy faktycznie sprawuje on opiekę nad dziećmi. W piśmie z 27.03.2023 r. GOPS poinformował, że przeprowadzenie wywiadu jest niemożliwe, pracownicy GOPS dwukrotnie podjęli próbę przeprowadzenia wywiadu 20.03.2023 r. i 21.03.2023 r., która zakończyła się niepowodzeniem. W związku z powyższym, w dniu 3.04.2023 r. ZUS CSR wezwał skarżącego do osobistego stawiennictwa w ZUS, w celu udzielenia wyjaśnień w zakresie aktualnego adresu zamieszkania wraz w rodziną.
2 listopada 2022 r. skarżący zwrócił się do Prezesa ZUS o przyspieszenie rozpatrzenia sprawy. Wskazał, że przekroczone zostały terminy wskazane w art. 35 k.p.a. oraz nie wykonano czynności wskazanych art. 36 k.p.a. Ponadto, naruszono dyspozycję art. 60 ust. 3 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczącego wykonywania Rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w zakresie w jakim rozporządzenie wskazuje na termin załatwienia sprawy.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie, ewentualnie o umorzenie postępowania na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi tj. Dz.U.2023, poz. 259, dalej: p.p.s.a.) z powodu niewniesienia jej przez pełnomocnika upoważnionego do reprezentowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym. Organ oznajmił, że z uwagi na stwierdzone nieprawidłowości w zakresie dotyczącym postępowania prowadzonego w sprawie wniosku z dnia 31.03.2022 r. ZUS wznowi postępowanie w sprawie wniosku o świadczenie wychowawcze na okres 2022/2023 na dzieci, uchyli wydane decyzje oraz przeprowadzi postępowanie wyjaśniające ze skarżącym poprzez wezwanie go do złożenia dokumentów i wyjaśnień w zakresie okoliczności mających wpływ ma prawo do świadczenia, w tym ustalenia faktycznego miejsca zamieszkania skarżącego i dzieci oraz sprawowania przez niego faktycznej opieki nad dziećmi, a następnie wyda decyzje i skutecznie je doręczy skarżącemu.
Dodatkowo stwierdził, że obsługa postępowania dotyczącego wniosku o świadczenie wychowawcze prowadzonego przez organ, będąca przedmiotem skargi na bezczynność/przewlekłość, była wydłużona z powodu nieuzasadnionego oczekiwania przez organ na wynik postępowania wyjaśniającego prowadzonego ze skarżącym przez CSR w zakresie okoliczności mogących mieć wpływ na ostateczne załatwienie sprawy. Zdaniem organu, głównym problemem w przedmiotowej sprawie była bierność skarżącego przejawiająca się w podaniu błędnego adresu e-mail, nieudzielania wyjaśnień na prośbę organu i braku kontaktu ze skarżącym (pod adresem domowym i stacjonarnie – w siedzibie organu) – co skutecznie uniemożliwiało organowi sprawne załatwienie sprawy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna.
Kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na m.in. bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach decyzji administracyjnych (art. 3 § 2 pkt 1 i 8 p.p.s.a.). Nie ulega wątpliwości, że rozpoznanie skargi w niniejszej sprawie mieści się we wskazanych wyżej ramach.
Na wstępie zauważyć należy, że na podstawie art. 119 pkt 4 p.p.s.a. sprawa została rozpoznania w trybie uproszczonym.
Art. 149 § 1 p.p.s.a. stanowi, że sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy (...):
1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności;
2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa;
3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania.
Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.).
Wskazując na powyższe należy zatem zauważyć, że na gruncie art. 149 p.p.s.a., z bezczynnością organu administracji publicznej mamy do czynienia wówczas, gdy w określonym ustawowo terminie organ nie podejmie żadnych czynności w sprawie. Podkreślenia wymaga, że na organie prowadzącym postępowanie spoczywa obowiązek podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do załatwienia sprawy (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.). Stosownie do treści art. 35 § 1 k.p.a., organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej – nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania (art. 35 § 3 k.p.a.), zaś w postępowaniu odwoławczym – w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania. Według art. 36 § 1 k.p.a., o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a. lub w przepisach szczególnych, organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki i wskazując nowy termin załatwienia sprawy. Ten sam obowiązek ciąży na organie administracji publicznej również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu (art. 36 § 2 k.p.a.).
Co istotne w realiach przedmiotowej sprawy, dla stwierdzenia bezczynności organu nie ma znaczenia z jakich powodów dany akt administracyjny nie został podjęty, a w szczególności, czy bezczynność została spowodowana zawinioną lub też niezawinioną opieszałością organu (zob. wyrok WSA w Warszawie z dnia 19 listopada 2013 r., I SAB/Wa 590/13, LEX nr 1406499). Okoliczności, które spowodowały zwłokę organu oraz sposób jego działania w toku rozpoznawania sprawy (jak też zaniechania), w tym stopień przekroczenia terminów, będą miały znaczenie dla oceny sądu, czy stwierdzona bezczynność lub przewlekłość miała charakter kwalifikowany, tj. czy była rażąca w rozumieniu art. 149 § 1a p.p.s.a., czy też nie.
Jeżeli chodzi o kwestię przewlekłości postępowania, należy mieć na uwadze fakt, że obejmuje ona takie przypadki prowadzenia postępowania w sprawach indywidualnych, jak wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu, wykonywanie czynności pozornych powodujących, że formalnie organ nie jest bezczynny, mnożenie przez organ czynności dowodowych ponad potrzeby wynikające z istoty sprawy. W postępowaniu sądowoadministracyjnym w sprawie ze skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ administracji publicznej sąd administracyjny bada, czy podejmowane przez organ czynności zmierzają do należytego i szybkiego załatwienia sprawy, w jakich odstępach czasu są one podejmowane, a także czy nie są to czynności pozorne, przedłużające postępowanie i nieprowadzące w istocie do wydania stosownego rozstrzygnięcia (wyrok WSA w Warszawie z 21.03.2013 r., I SAB/Wa 42/13, LEX nr 1301067).
Przed podjęciem merytorycznej analizy przedmiotu skargi należy ustosunkować się do zarzutu dotyczącego braku prawidłowego upoważnienia pełnomocnika do reprezentacji strony skarżącej, zawartego w odpowiedzi na skargę.
Zarzut nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż skarżący na podstawie wykonanego zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 12 lipca 2023 roku usunął brak formalny skargi w postaci braku jej podpisania lub nadesłania odpisu skargi własnoręcznie podpisanej. Ponadto, na nowym egzemplarzu skargi, który wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie 25 lipca 2023 r. brak jest informacji o ewentualnym ustanowieniu pełnomocnika przez skarżącego, który w niniejszej sprawie występuje samodzielnie. W związku z powyższym, dalsze rozważania dotyczące tej nieaktualnej kwestii pozostają bezcelowe.
Przechodząc do meritum, po analizie akt administracyjnych przede wszystkim należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie mamy do czynienia z przewlekłością postępowania administracyjnego. Świadczą o tym decyzje wydane przez organ, które stanowią o pewnym sposobie merytorycznego załatwienia sprawy. Z tego względu nie można mówić tutaj o stricte bezczynności organu, która miałaby miejsce m. in. gdyby sprawy w ogóle nie załatwiono. Jednak sam fakt doprowadzenia do wydania indywidualnego rozstrzygnięcia w postaci aktu administracyjnego jest na gruncie niniejszej sprawy niewystarczający. Należy przeanalizować działania organu i poddać je ocenie adekwatności, skuteczności i zasadności (głównie w odniesieniu do kryterium cezury czasowej).
Pierwszy wniosek o świadczenie wychowawcze został złożony przez skarżącego 31 marca 2022 roku. Z akt administracyjnych wynika, że pierwszą czynnością podjętą przez ZUS w zakresie przedmiotowego wniosku było wezwanie z dnia 19 października 2022 roku do uzupełnienia informacji dotyczących numerów PESEL dzieci skarżącego. Dodatkowo, w wyniku błędu systemu teleinformatycznego wezwania nie zostały wysłane – przesyłki otrzymały status "odrzucone i obsłużone". W wyniku niepodjęcia przez skarżącego żadnych czynności w powyższym zakresie, decyzjami z 9 listopada 2022 r. ZUS odmówił prawa do świadczenia wychowawczego – i one nie zostały prawidłowo doręczone skarżącemu otrzymując status "odrzucone i obsłużone". Analogicznie sprawa przedstawia się z wnioskiem skarżącego złożonym 9 czerwca 2022 roku, który finalnie został rozpatrzony negatywnie.
Powyższe działania organu uznać należy za niedopuszczalne i niczym nieuzasadnione.
Po pierwsze, zostały przekroczone terminy załatwienia sprawy wynikające z art. 36 k.p.a. Pomimo, że w literaturze przedmiotu przyjmuje się, że mają one jedynie charakter instrukcyjny, to należy podkreślić, że niezałatwienie sprawy w terminie określonym w art. 35 lub w przepisach szczególnych albo w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 stanowi bezczynność organu (art. 37 § 1 pkt 1). Prowadzenie postępowania dłużej, niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy, stanowi natomiast przewlekłość postępowania (art. 37 § 1 pkt 2) - P. M. Przybysz [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2023, art. 37. Z powyższego wynika również obowiązek organu o zawiadomieniu strony o każdorazowym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie (również z przyczyn niezależnych od organu), wskazując przyczyny zwłoki i nowy termin rozpatrzenia sprawy. Dodatkowo należy zwrócić uwagę strony na możliwość wniesienia ponaglenia – art. 36 k.p.a. W związku z powyższym, czynności organ wykonywał w dużych odstępach czasu, co było absolutnie nieuzasadnione ani stopniem złożoności sprawy ani ich wagą czy zawiłością.
Po drugie, odnosząc się globalnie do sposobu działania organu należy podkreślić, że cechuje go nieefektywność czynności materialno – technicznych (np. nieprawidłowość doręczeń skarżącemu wezwań i decyzji), czego zdaniem Sądu nie można dostatecznie usprawiedliwić błędem systemu informatycznego. Wynika to raczej z nieudolności działania organu. Konsekwencją tego zaniechania jest pozbawienie strony postępowania czynnego udziału w sprawie (naruszenie dyspozycji art. 10 k.p.a.), gdyż nie mogła ona w żaden sposób podjąć czynności uzupełniających, a tym samym zmierzających do wydania korzystnego dla niej rozstrzygnięcia. Z całokształtu materiału dowodowego wynika, że dopuszczalne będzie określenie ich mianem pozornych, powodujących, że formalnie organ jest bezczynny – co bez wątpienia wpływa na ciężar gatunkowy stopnia zaniechania obowiązków organu (zob. uzasadnienie wyroku NSA z 8 maja 2013 r., II OSK 2873/12, LEX nr 1343899).
Po trzecie, przewlekłość postępowania dotyczy także sytuacji, gdy organ podejmuje czynności w niewłaściwej procedurze, nie zmierzając wprost i skutecznie do finalnego załatwienia sprawy. Należy w tym miejscu zwrócić uwagę na fakt, że w realiach niniejszej sprawy mają zastosowanie unijne przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Specyfika postępowania w sprawach dotyczących przyznania świadczeń na podstawie ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, w których zachodzi koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego, jest złożona i wymaga nie tylko współpracy pomiędzy organem właściwym (do którego złożono wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego) a wojewodą właściwym ze względu na miejsce zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie wychowawcze, ale przede wszystkim pomiędzy organami polskimi i instytucjami zagranicznymi, które w danym kraju członkowskim realizują świadczenia z zakresu zabezpieczenia społecznego. Zagadnienia te są regulowane na szczeblu unijnym przez rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.U.UE.L. z 2004 r. nr 166, poz.1 ze zm.) oraz rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczące wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.U.UE.L. z 2009 r. nr 284, poz. 1 ze zm.). Z kolei w art. 11 i art. 16 u.p.w.d. przewidziano kompetencje organów i procedurę, w ramach której załatwia się sprawy o świadczenie wychowawcze realizowane w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego.
Zgodnie z art. 16 ust. 1 u.p.w.d., w przypadku gdy osoba, o której mowa w art. 4 ust. 2, lub członek rodziny tej osoby przebywa poza granicami RP w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy przekazuje wniosek wraz z dokumentami wojewodzie (właściwemu ze względu na miejsce zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie wychowawcze – art. 11 ust. 1). Z kolei w przypadku przebywania osoby, o której mowa w art. 4 ust. 2, lub członka rodziny tej osoby w dniu przyznania świadczenia wychowawczego lub po tym dniu poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, o którym mowa w ust. 1, organ właściwy występuje do wojewody o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (art. 16 ust. 2). W przypadkach, o których mowa w ust. 1 i 2, wojewoda ustala, czy w przekazanej sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (art. 16 ust. 4). Następnie, w przypadku gdy wojewoda w sytuacji, o której mowa w ust. 1, ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, ustala prawo do świadczenia wychowawczego zgodnie z art. 11 (art. 16 ust. 5). W przypadku gdy wojewoda w sytuacji, o której mowa w ust. 2, ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla prawo do świadczenia wychowawczego za okres, w którym osoba podlega ustawodawstwu w zakresie świadczeń na rodzinę w innym państwie, o którym mowa w ust. 1, w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (art. 16 ust. 6). W przypadku, o którym mowa w ust. 6, wojewoda ustala prawo do świadczenia wychowawczego zgodnie z art. 11 od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, o którym mowa w ust. 1, w zakresie świadczeń na rodzinę w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (art. 16 ust. 7). Natomiast gdy wojewoda ustali, że w sprawie nie mają zastosowania przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego: 1) przekazuje sprawę organowi właściwemu w celu ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego - w przypadku, o którym mowa w ust. 1; 2) informuje o tym fakcie organ właściwy - w przypadku, o którym mowa w ust. 2 (art. 16 ust. 8), który w przypadku, o którym mowa w ust. 8 pkt 1, ustala prawo do świadczenia wychowawczego od miesiąca złożenia wniosku, zgodnie z przepisami ust. 1 (art. 16 ust. 9).
W okolicznościach przedmiotowej sprawy prawnie irrelewantny jest fakt, czy skarżący prawidłowo stwierdził czy zachodzi konieczność stosowania unijnych przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego czy też nie. Obowiązkiem organu jest podejmowanie wszelkich zasadnych i koniecznych w świetle prawa czynności zmierzających do prawidłowego załatwienia sprawy, w tym stosowanie odpowiednich przepisów prawa, bez względu czy zostały one przytoczone przez stronę – co wynika z art. 6 k.p.a.
Całościowo należy uznać, że sposób prowadzenia postępowania wskazuje na oczywiste naruszenie zasady szybkości postępowania, wynikającej z art. 12 k.p.a. i uzasadnia uwzględnienie skargi i zobowiązanie organu do rozpoznania wniosków skarżącego w terminie 1 miesiąca od daty zwrotu akt z prawomocnym wyrokiem (art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a.) – w związku z czym orzeczono jak w pkt 1 wyroku.
Zgodnie z art. 149 § 1a p.p.s.a. stwierdzenie, że organ dopuścił się bezczynności (prowadził przewlekłe postępowanie) wymaga również dokonania oceny i rozstrzygnięcia, czy ta miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Rażącym naruszeniem prawa jest taka wadliwość, którą cechuje szczególnie duży ciężar gatunkowy. Ma ona miejsce, gdy brak jest oczywistego podejmowania czynności lub gdy dochodzi do oczywistego lekceważenia wniosków strony. Taka sytuacja występuje też, gdy organ jawnie wykazuje brak chęci załatwienia sprawy lub gdy ewidentnie nie stosuje się do przepisów (por. np. wyrok NSA z 8 grudnia 2020 r., II OSK 1589/20, dostępny jw.). Rażącym naruszeniem prawa będzie stan, w którym wyraźnie, ewidentnie, bezdyskusyjnie i drastycznie naruszono treść obowiązku wynikającego z przepisu prawa. Może być to zatem tylko taki stan, w którym bez żadnej wątpliwości i wahań można stwierdzić, że naruszono prawo w sposób oczywisty. Kwalifikacja naruszenia jako rażące musi posiadać pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego jako zwykłe naruszenie. Dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych obowiązków, czyli także terminów załatwienia sprawy. Wspomniane przekroczenie musi być znaczne i niezaprzeczalne, a przy tym stanowić rażące opóźnienie w podejmowanych przez organ czynnościach, w sposób oczywisty pozbawione jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia (por. np. wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2012 r. sygn. akt: I OSK 675/12 i postanowienie NSA z dnia 27 marca 2013 r. sygn. akt: II OSK 468/13, dostępne jw.).
W rozpoznawanej sprawie działaniom organu zdecydowanie należało przypisać właśnie takie cechy. Wcześniej przedstawiony opis kolejnych czynności podejmowanych w sprawie, jak i argumentacja organu nie stanowią żadnego usprawiedliwienia dla tak długiego prowadzenia postępowania. Rażące uchybienie terminom załatwienia sprawy było oczywiste i pozostające w wyraźnej sprzeczności z obowiązującym prawem. Okres zwłoki w załatwieniu sprawy był znaczny. Przy tym organ nie wykazał, że przez cały ten czas występowały obiektywne przeszkody do załatwienia sprawy w terminie.
Analiza stanu faktycznego będącego przedmiotem skargi z całą stanowczością pozwala stwierdzić, że przewlekłe prowadzenie postępowania spełnia przesłanki pozwalające zakwalifikować go jako szereg czynności podejmowanych z rażącym naruszeniem prawa. Dodatkowo, z treści odpowiedzi na skargę wynika, że organ świadomy jest nieprawidłowości w zakresie dotyczącym postępowania prowadzonego ws. wniosku z 31 marca 2022 roku. Niedopuszczalne jest natomiast twierdzenie, że obsługa przedmiotowej skargi była wydłużona z powodu nieuzasadnionego oczekiwania przez pracownika na wynik postępowania wyjaśniającego prowadzonego ze skarżącym przez CSR w zakresie okoliczności mogących mieć wpływ na ostateczne załatwienie sprawy będącej przedmiotem zaskarżenia. Odstępy czasowe pomiędzy kolejnymi czynnościami podejmowanymi w ramach procedury o przyznanie świadczenia wychowawczego cechowały się rażącą dysproporcją w stosunku do stopnia ich skomplikowania i wysiłku potrzebnego do ich przeprowadzenia. Natomiast twierdzenie, że skarżący nie udzielił wyjaśnień również na przesyłki, które zostały mu doręczone nie polega na prawdzie z tego powodu, że organ, poprzez błąd systemu teleinformatycznego w ogóle ich skarżącemu nie doręczył.
Powyższe zestawienie dat jasno wskazuje, iż organ nie dotrzymał terminu ustawowego, zaś biorąc pod uwagę długość okresów podejmowania konkretnych czynności (materialno – technicznych i merytorycznych) w tym znaczne i niezaprzeczalne przekroczenie ustawowego terminu załatwienia sprawy oraz niezastosowanie się do obowiązku z art. 36 § 1 k.p.a. – nie ulega wątpliwości, że przewlekłość postępowania miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a., należało orzec jak w punkcie 2 wyroku.