VIII SAB/Wa 34/25

VIII SAB/Wa 34/25 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2025-11-13
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-04-29
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Cezary Kosterna
Leszek Kobylski /przewodniczący/
Sławomir Fularski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6051 Dokumenty stwierdzające tożsamość
658
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Wójt Gminy
Treść wyniku
Stwierdzono bezczynność organu - art. 149 §1a ustawy PoPPSA
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 35  par. 1 i 3, art. 36  par. 1, art. 37  par. 5
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2024 poz 935
art. 149  par. 1 pkt 1 oraz par. 1a,  art. 149  par. 2, art. 151, art. 161 par. 1 pkt 3,
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Leszek Kobylski Sędziowie Sędzia WSA Cezary Kosterna Sędzia WSA Sławomir Fularski (sprawozdawca) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Radomiu w trybie uproszczonym w dniu 13 listopada 2025 r. sprawy ze skargi małoletniej W. C. reprezentowanej przez przedstawiciela ustawowego A. C. na bezczynność Wójta Gminy [...] w przedmiocie rozpoznania wniosku o wydanie dowodu osobistego 1. umarza postępowanie sądowe w zakresie zobowiązania Wójta Gminy [...]do rozpoznania wniosku o wydanie dowodu osobistego małoletniej W. C. reprezentowanej przez przedstawiciela ustawowego A. C.; 2. stwierdza, że Wójt Gminy [...]dopuścił się bezczynności w prowadzeniu ww. postępowania, która nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; 3. oddala skargę w pozostałym zakresie; 4. zasądza od Wójta Gminy [...]na rzecz skarżącej, małoletniej W. C. reprezentowanej przez przedstawiciela ustawowego A. Ci., kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Dnia 17 stycznia 2025 r. do Wójta Gminy [...] (dalej także jako: organ, Wójt) wpłynął za pośrednictwem e-usługi wniosek A.C. o wydanie dowodu osobistego dla jej małoletniej córki W.C. (dalej także jako: strona, skarżąca).
Wniosek ten 17 lutego 2025 r. został skierowany do personalizacji.
Pismem z 18 lutego 2025 r. skarżąca wniosła, na podstawie art. 37 ustawy
z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572; dalej: k.p.a.), do Wojewody [...]ponaglenie na niezałatwienie przez Wójta w terminie sprawy dotyczącej wydania ww. dowodu osobistego.
W uzasadnieniu ponaglenia strona wskazała, że w okresie od dnia złożenia wniosku, tj. 17 stycznia 2025 r. do 17 lutego 2025 r. organ I instancji nie podjął żadnych czynności, a niewydanie dowodu osobistego w terminie uniemożliwiło wyjazd jej dziecka na leczenie za granicą. Wskazane ponaglenie wpłynęło do Wojewody M. w dniu 25 lutego 2025 r.
W złożonej, pismem z 28 lutego 2025 r., do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skardze na bezczynność, skarżąca zarzuciła organowi naruszenie art. 8, art. 12 § 1, art. 35 § 1 i § 3, art. 36 § 1 i art. 37 § 5 k.p.a. poprzez przekroczenie terminów załatwienia sprawy.
Autor skargi wniósł o:
1) zobowiązanie organu do załatwienia sprawy w terminie przyspieszonym, od daty otrzymania odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy;
2) stwierdzenie bezczynności organu w niezałatwieniu w terminie sprawy;
3) przyznanie na rzecz skarżącej sumy pieniężnej w kwocie 8 181,72 zł
5) zasądzenie od organu na rzecz strony skarżącej zwrotu kosztów postępowania sądowoadministracyjnego.
W uzasadnieniu skarżąca wskazała m.in., że organ powinien załatwić niniejszą sprawę do 17 lutego 2025 r. Do dnia dzisiejszego skarżąca nadal oczekuje rozstrzygnięcia. Ponaglenie nie przyniosło rezultatów. Wójt nadal nie wydał rozstrzygnięcia, wobec czego organ pozostaje w bezczynności.
W odpowiedzi na skargę Wójt wniósł o jej oddalenie. Wskazał m.in., że w dniu 4 marca 2025 r. wydał dowód osobisty małoletniej W.C.. W jego ocenie, przekroczenie terminu nie było znaczne i działanie organu nie było nacechowane rażącym zaniedbaniem, czy lekceważącym podejściem. Przekroczenie terminu było spowodowane nieobecnością od dnia 16 stycznia 2025 r. pracownika zajmującego się m.in. wydawaniem dowodów osobistych. Do zastępowania wyznaczony został kierownik urzędu stanu cywilnego, który w tym czasie miał natłok spraw związanych w szczególności ze skumulowaniem się wniosków o wydanie odpisów aktów małżeństwa, aktów zgonu w związku z wejściem w życie przepisów dotyczących tzw. "renty wdowiej", konieczności zastępowania nieobecnego pracownika tj. wykonywania dodatkowych prac z zakresu ewidencji ludności i dowodów osobistych, jak również załatwiania bieżących spraw z zakresu urzędu stanu cywilnego i obsługi Rady Gminy [...].
Postanowieniem z 4 marca 2025 r. znak: [...]Wojewoda [...], po rozpoznaniu ponaglenia skarżącej, postanowił:
1. stwierdzić, że Wójt Gminy [...] dopuścił się bezczynności
w sprawie wydania dowodu osobistego małoletniej W.C.;
2. nakazał Wójtowi Gminy [...] załatwienie sprawy w terminie miesiąca od otrzymania niniejszego postanowienia;
3. stwierdził, że wskazana powyżej bezczynność Wójta Gminy [...] nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa;
4. zarządził wyjaśnienie przyczyn i ustalenie osób winnych przedmiotowej bezczynności, a w razie potrzeby także podjęcie środków zapobiegających bezczynności w przyszłości.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
W świetle art. 3 § 2 pkt 8 i 9 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo
o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935; dalej: p.p.s.a.) przedmiotem zaskarżenia do sądu administracyjnego może być brak efektywnych działań administracji publicznej w sytuacji, gdy obowiązujące przepisy nakładają na jej organy obowiązek załatwienia sprawy administracyjnej w określonym czasie i w określonej formie. Z treści tych przepisów wynika, że zaskarżalna do sądu opieszałość organu administracji w procedowaniu może przybrać dwie postaci – bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania.
Skargi w tym przedmiocie mogą być rozpoznawane przez sąd administracyjny w trybie uproszczonym, zgodnie z art. 119 pkt 4 p.p.s.a.
O dopuszczalności skargi na bezczynność w sprawie podjęcia czynności materialno – technicznej polegającej na wydaniu dowodu osobistego przesądziły już sądy administracyjne w wydanych orzeczeniach (np. niewydania dowodu osobistego por. postanowienie NSA z 27 lutego 2009 r., II OSK 230/09).
W niniejszej sprawie spełniona została także inna przesłanka warunkująca dopuszczalność skargi, tj. przesłanka z przepisu art. 53 § 2b p.p.s.a., który wyraźnie wskazuje, że skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu.
W przedmiotowej sprawie poza sporem jest, że skarżąca wypełniła powyższy wymóg formalny, składając pismem z 18 lutego 2025 r. wymagane ponaglenie. Już samo wniesienie ponaglenia otwiera stronie prawo do wniesienia skargi do sądu administracyjnego na bezczynność organu, co miało miejsce w niniejszej sprawie (por. postanowienie NSA z 27 lipca 2023 r., II OSK 1287/23).
Odnosząc się do wniosku organu o oddalenie skargi z tego powodu, że
w terminie wyznaczonym przez Wojewodę została dokonana czynność w postaci wydania dowodu osobistego, stwierdzić należy, że nie zasługuje on na uwzględnienie. W obecnym stanie prawnym rozpoznanie skargi na bezczynność organu, na podstawie art. 149 § 1 p.p.s.a., polega bowiem nie tylko na zobowiązaniu organu do wydania w określonym terminie aktu. Wydanie przez organ administracyjny decyzji w toku postępowania sądowego po wniesieniu skargi na bezczynność nie zwalnia sądu administracyjnego z obowiązku rozpoznania skargi wniesionej na podstawie art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. m.in. w zakresie orzekania
w przedmiocie stwierdzenia, czy organ dopuścił się bezczynności (art. 149 § 1 pkt 3) oraz czy bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.). Tym samym przedstawione wyżej stanowisko organu, jest nieprawidłowe, ponieważ nie uwzględnia pełnej treści art. 149 p.p.s.a. Umorzenie postępowania sądowego jest zasadne natomiast co do zobowiązania organu do rozpoznania wniosku, ponieważ tylko w tym zakresie postępowanie to stało się bezprzedmiotowe w rozumieniu art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. (uchwała 7 sędziów NSA z 26 listopada 2008 r., I OPS 6/08, ONSAiWSA z 2009 r., z. 4, poz. 63).
Przechodząc zatem to merytorycznego rozpoznania skargi, należy zauważyć, że skarżąca zarzuca Wójtowi Gminy [...] bezczynność w rozpoznaniu wniosku z 17 stycznia 2025 r. o wydanie dowodu osobistego dla jej małoletniej córki W.C..
W przypadku skarg na bezczynność kontroli sądu poddawany jest brak aktu lub czynności w sytuacji, gdy organ miał obowiązek podjąć działanie w określonej formie i w określonym przez prawo terminie. Wskazać więc należy, że terminy załatwiania spraw w postępowaniu administracyjnym regulowane są w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572). Z bezczynnością organu administracji publicznej mamy do czynienia gdy nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a. lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 k.p.a.
Stosownie do treści art. 35 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki (§ 1). Niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ (§ 2). Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej – nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym – w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania (§ 3). Załatwienie sprawy w postępowaniu uproszczonym powinno nastąpić niezwłocznie, nie później niż w terminie miesiąca od dnia wszczęcia postępowania (§ 3a). Przepisy szczególne mogą określać inne terminy niż określone w § 3 i 3a (§ 4). Do terminów określonych w przepisach poprzedzających nie wlicza się terminów przewidzianych w przepisach prawa dla dokonania określonych czynności, okresów zawieszenia postępowania, okresu trwania mediacji oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy strony albo przyczyn niezależnych od organu (§ 5).
Zgodnie z art. 24 ust. 1 i 2 ustawy z 6 sierpnia 2010 r. o dowodach osobistych (Dz.U. z 2022 r., poz. 671), dowód osobisty wydaje się na wniosek. Wniosek
o wydanie dowodu osobistego składa się w organie dowolnej gminy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Wydanie dowodu osobistego następuje nie później niż
w terminie 30 dni od dnia złożenia wniosku. W szczególnie uzasadnionych przypadkach termin ten może zostać przedłużony, o czym należy zawiadomić osobę ubiegającą się o wydanie dowodu osobistego lub osobę składającą wniosek na jej rzecz, zwaną dalej "wnioskodawcą" (art. 24 ust. 4 ustawy).
Sąd zauważa, że wniosek o wydanie dowodu osobistego dla małoletniej W.C. został złożony z wykorzystaniem e-usługi i wpłynął do Urzędu Gminy [...] 17 stycznia 2025 r., a więc dowód osobisty powinien być wydany do 17 lutego 2025 r. lub w tym czasie organ I instancji powinien podjąć czynności wyjaśniające i w razie potrzeby powiadomić wnioskodawcę o przyczynach nierozpatrzenia wniosku w terminie oraz wyznaczyć nowy termin załatwienia sprawy. Tymczasem, w kontrolowanym postępowaniu, Wójt nie poinformował skarżącej o powodach niedotrzymania terminu, ani nie wyznaczył nowego terminu wydania dowodu osobistego. Wójt wydał wnioskowany dowód osobisty 4 marca 2025 r. Bezspornym jest, że organ nie wywiązał się z ustawowego obowiązku załatwienia sprawy bez zbędnej zwłoki. Problemy kadrowe nie są okolicznościami zwalniającymi Wójta z obowiązku respektowania terminów określonych przepisami prawa.
Z uwagi na fakt, że organ przed wydaniem wyroku w niniejszej sprawie zakończył postępowanie, to bezprzedmiotowe było zobowiązywanie tego organu do rozpoznania wniosku o wydanie dowodu osobistego małoletniej W.C. reprezentowanej przez przedstawiciela ustawowego A.C., zgodnie z art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Dlatego w tym zakresie Sąd w punkcie 1 wyroku orzekł o umorzeniu postępowania na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Należy bowiem wskazać, że okoliczność wydania aktu lub podjęcia czynności po wniesieniu skargi powoduje, że bezprzedmiotowe jest orzekanie w zakresie dotyczącym zobowiązania organu do podjęcia czynności, ale uwzględnienie skargi może wówczas polegać na stwierdzeniu, że bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa albo naruszenie prawa nie było rażące (por. wyrok NSA z 2 lutego 2018 r., sygn. akt II OSK 2966/17, publ. CBOSA).
Jednocześnie Sąd, działając na podstawie art. 149 § 1 i §1a p.p.s.a. orzekł
w punkcie 2 wyroku, że Wójt Gminy [...] dopuścił się bezczynności w prowadzeniu ww. postępowania, która nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa. O kwalifikowanym naruszeniu prawa można mówić wówczas, gdy zwłoka
w załatwieniu sprawy jest znaczna i jest efektem działań (zaniechań) organów, które można zinterpretować jako unikanie podejmowania rozstrzygnięcia, bądź lekceważenie praw strony. W orzecznictwie przyjmuje się, że rażącym naruszeniem prawa będzie stan, w którym bez żadnej wątpliwości można stwierdzić, że naruszono prawo w sposób oczywisty. Dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające zaś samo przekroczenie ustawowych obowiązków, w tym terminu do załatwienia sprawy, ale musi być ono znaczne bądź też przejawiać się w całkowitym braku reakcji na wniosek strony (por. wyrok NSA z 21 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 675/12; postanowienie NSA z 27 marca 2013 r., sygn. akt II OSK 468/13, publ. CBOSA). W rozpoznawanej sprawie Sąd nie dopatrzył się złej woli w działaniu Wójta, w związku z tym uznał, że bezczynność nie miała charakteru rażącego naruszenia prawa.
Jednocześnie Sąd nie uwzględnił wniosku skarżącej o przyznanie sumy pieniężnej w kwocie 8 181,72 zł. Samo uwzględnienie skargi na bezczynność czy przewlekłe prowadzenie postępowania nie obliguje jeszcze Sądu do wydania rozstrzygnięcia w tym przedmiocie. Przyznanie sumy pieniężnej stanowi kwestię uznaniową, o czym świadczy posłużenie się w treści art. 149 § 2 p.p.s.a. słowem "może". Jednocześnie ustawodawca nie wskazał żadnych przesłanek, jakimi powinien kierować się Sąd, przyznając określoną sumę pieniężną. Zatem Sąd orzekający w niniejszej sprawie uznał, że przyznanie sumy pieniężnej stanowi dodatkowy środek o charakterze dyscyplinująco-represyjnym, który powinien być stosowany w szczególnie drastycznych przypadkach zwłoki organu w załatwieniu sprawy, to jest wówczas, gdy brak jest obiektywnie weryfikowalnych okoliczności, które ten stan rzeczy mogłyby tłumaczyć, a przy tym istnieje uzasadniona obawa, że bez nałożenia tej sankcji organ sprawy nadal nie załatwi (por. wyrok WSA
w Warszawie z 4 marca 2022 r., sygn. akt I SAB/Wa 435/21, publ. LEX nr 3337915). Ponadto skarżąca w skardze nie powołała się na żadne skonkretyzowane
i obiektywne okoliczności uzasadniające przyznanie sumy we wnioskowanej przez nią wysokości. Istotne jest również w tym zakresie, że organ rozpoznał sprawę, wydając dowód osobisty, na skutek wniesionej skargi, która sama w sobie osiągnęła cel w postaci załatwienia sprawy, a tym samym zniwelowania stanu bezczynności.
Z powyższych przyczyn Sąd oddalił skargę w pozostałym zakresie, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. (punkt 3 wyroku).
O zwrocie kosztów postępowania, obejmujących uiszczony wpis sądowy
w wysokości 100 zł, Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a., jak
w punkcie 4 wyroku.