VIII SA/Wa 899/24

VIII SA/Wa 899/24 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2025-01-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-12-12
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Iwona Szymanowicz-Nowak
Leszek Kobylski /przewodniczący/
Renata Nawrot /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6321 Zasiłki stałe
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 129
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Leszek Kobylski, Sędziowie Sędzia WSA Renata Nawrot (sprawozdawca), Sędzia WSA Iwona Szymanowicz-Nowak, , Protokolant starszy specjalista Ilona Obara, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 stycznia 2025 r. w Radomiu sprawy ze skargi J. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 8 października 2024 r. znak: [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego zasiłku stałego stwierdza nieważność zaskarżonej decyzję.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 8 października 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. (dalej: SKO, Kolegium) utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy P. (dalej: Wójt, organ I instancji) z 16 sierpnia 2024 r., znak: [...] uznającej za nienależnie pobrane przez J. G.-M. świadczenie z pomocy społecznej w formie zasiłku stałego, za okres od dnia 12.02.2024 r. do dnia 30.06.2024 r., w łącznej wysokości 3158,24 zł, a także nakładającej na J. G.-M. obowiązek zwrotu nienależnie pobranego zasiłku w powyższej kwocie na wskazany rachunek bankowy GOPS, w terminie 14 dni od dnia w którym decyzja stała się ostateczna.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ I instancji podał, że decyzją
z 18.07.2024 r. uchylona została decyzja z 11.08.2022 r. przyznająca J. G.-M. (dalej: strona, skarżąca) prawo do zasiłku stałego z uwagi na fakt, iż od dnia 12.02.2024 r. podjęła ona zatrudnienie na czas określony do dnia 11.08.2024 r.
i z tytułu tego zatrudnienia za okres od 12.02.2024 r. do 29.02.2024 r. otrzymała wynagrodzenie w wysokości 2653,81 zł, o czym nie poinformowała organu. Wójt zaznaczył że decyzja z dnia 18.07.2024r. stała się ostateczna.
Nie zgadzając się z decyzją Wójta, strona złożyła odwołanie, w którym w głównej mierze wskazała na trudną sytuację finansową i zdrowotną rodziny, nadto zwróciła się
o odstąpienie od zwrotu nienależnie pobranego zasiłku stałego w całości i umorzenie postępowania w sprawie.
Rozpoznając odwołanie powołaną na wstępie decyzją Kolegium utrzymało
w mocy decyzję organu I instancji.
Po przedstawieniu dotychczasowego przebiegu postępowania, SKO wywiodło, iż z akt sprawy wynika, że decyzją organu I instancji z 11.08.2022 r. znak: [...] przyznany został skarżącej pozostającej w 4-osobowym gospodarstwie domowym, zasiłek stały na okres od 1.08.2022 r. do dnia 31.07.2025 r. Decyzja powyższa była 4-krotnie zmieniana w części dotyczącej wysokości zasiłku i wysokość zasiłku od 1.01.2024 r. ustalona została w kwocie 683,50 zł miesięcznie.
W dniu 12.02.2024 r. skarżąca podjęła zatrudnienie w Sądzie Rejonowym dla W.-M. - na czas określony do dnia 11.08.2024 r. i za okres od 12.02.2024 r. do 29.02.2024r. otrzymała wynagrodzenie w wysokości 2.653,81 zł. Łączny dochód rodziny wyniósł więc - 3.039,81 zł (zasiłki rodzinne 386,00 zł) plus (2.653,81 zł z tytułu zatrudnienia), zaś na osobę w rodzinie (4 osoby) - 759,95 zł.
Określając ramy prawne przedmiotowej sprawy Kolegium wywiodło, iż zgodnie
z art.37 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (j.t. Dz.U.
z 2024 r. poz.1283, ze zm.) zasiłek stały przysługuje pełnoletniej osobie pozostającej
w rodzinie, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód, jak również dochód na osobę w rodzinie są niższe od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie.
W myśl § 1 pkt 1 lit. b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2021 r.
w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych
z pomocy społecznej, kryterium dochodowe dla osoby w rodzinie wynosi - 600 zł.
Z powyższego wynika jak wskazano w decyzji, że dochód na osobę w rodzinie skarżącej wynoszący 759,95 zł jest wyższy od kryterium dochodowego, czyli od kwoty 600 zł.
Zgodnie z art.37 ust.2 pkt 2 ustawy, zasiłek stały w przypadku osoby w rodzinie ustala się - w wysokości różnicy między kwotą stanowiącą 130% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie a dochodem na osobę w rodzinie. Kwota zasiłku stałego nie może być niższa niż 100 zł miesięcznie. Skoro w niniejszej sprawie 130% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie wynosi 780 zł (600 zł x 130%), zaś dochód na osobę w rodzinie wyniósł - 759,95 zł, to różnica między tymi kwotami wyniosła - 20,05 zł, czyli jest niższa od kwoty najniższego zasiłku stałego wskazanego przez ustawodawcę, to jest od kwoty 100,00 zł.
W tej sytuacji decyzją organu I instancji z dnia 18.07.2024 r. znak: [...] uchylona została decyzja przyznająca skarżącej zasiłek stały (wraz z ubezpieczeniem zdrowotnym), od dnia 12.02.2024 r. Decyzja powyższa stała się ostateczna, a więc skarżąca od 12.02.2024r. utraciła prawo do zasiłku stałego.
W związku z tym, że skarżąca utraciła prawo do zasiłku, a był on jej wypłacany aż do końca miesiąca czerwca 2024 r., doszło - jak podało Kolegium do powstania nienależnie pobranych świadczeń z pomocy społecznej w okresie od 12.02.2024 r. do 30.06.2024 r.
SKO przytoczyło treść art. 104 ust. 4 ustawy, stwierdzając przy tym, że
w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, o których mowa w ust.1, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty.
W ocenie Kolegium powyższe ulgi mogą być zastosowane w drodze odrębnej decyzji dopiero po wydaniu ostatecznej decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia. Nadto SKO pouczyło skarżącą o możliwości złożenia wniosku
w przedmiocie zastosowania ulgi w spłacie nienależnie pobranych świadczeń.
W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego
w Warszawie, skarżąca zakwestionowała decyzję Kolegium, opisała swoją bardzo trudną sytuację w 4-osobowej rodzinie, wyjaśniając, iż sytuacja ekonomiczna
i zdrowotna jest nadal bardzo skomplikowana. Skarżąca podjęła pracę od 16 września 2024 r. w Sądzie Rejonowym w W., jako asystent, jej zarobki są na niskim poziomie, a nadto doszły zobowiązania komornicze.
Skarżąca uważa, iż na tym etapie postępowania Kolegium powinno umorzyć nienależnie pobrane świadczenie.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:
Skarga jest zasadna choć z innych przyczyn niż wskazano w skardze.
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r., poz. 935) - dalej: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola,
o której mowa, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie
w granicach danej sprawy, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że sąd bada w pełnym zakresie zgodność z prawem działania organu administracji publicznej, a nie tylko zgodność
z przepisami, których naruszenie zarzucono w skardze (brak związania podstawami skargi) i wobec tego może wydać orzeczenie innej treści niż to, o które wnosił skarżący (brak związania wnioskami skargi). W ramach kontroli działalności administracji publicznej sąd uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, określającego prawa i obowiązki stron oraz prawa procesowego, regulującego postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny wymienione w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt. 2 p.p.s.a.).
Zdaniem sądu w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od treści zarzutów
i wniosków skargi, należało z urzędu stwierdzić nieważność zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z 8 października 2024 r., gdyż organ dopuścił się rażącego naruszenia przepisów postępowania polegającego na rozpoznaniu spóźnionego odwołania, wniesionego od rozstrzygnięcia organu I instancji z 16 sierpnia 2024 r.
Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest ocena zgodności z prawem decyzji Kolegium z 8 października 2024 r. utrzymującej w mocy decyzję Wójta Gminy P. z dnia 16 sierpnia 2024 r., w przedmiocie uznania za nienależne świadczenia z pomocy społecznej pobranego przez skarżącą w formie zasiłku stałego
i zobowiązująca ją do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia.
Kolegium po rozpoznaniu wniesionego odwołania, wydając zaskarżoną decyzję na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2023 r., poz. 775 – dalej k.p.a.) oraz w oparciu o przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, - utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
Organ rozpoznając jednak odwołanie skarżącej nie dostrzegł, a co Sąd zauważył z urzędu i uwzględnił stosownie do art. 134 p.p.s.a., że odwołanie wniesione zostało
z uchybieniem terminu. Takie działanie organu stanowiło rażące naruszenie przepisów
i obligowało Sąd do wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji.
Jak wynika z akt sprawy decyzja organu pierwszej instancji została doręczona skarżącej w dniu 20 sierpnia 2024 r., co zostało potwierdzone na zwrotnym potwierdzeniu odbioru (d: akta administracyjne). Decyzja zawierała pouczenie o prawie wniesienia odwołania do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. za pośrednictwem organu pierwszej instancji w terminie 14 dni od doręczenia decyzji. Termin do złożenia odwołania upływał zatem w dniu 3 września 2024 r. (nie był dniem wolnym od pracy). Odwołanie natomiast zostało nadane przez skarżącą w dniu
4 września 2024 r. (d: koperta w aktach administracyjnych). Również na odwołaniu sporządzonym przez skarżącą widnieje data 4 września 2024 r. Tymczasem jak wskazano powyżej - 3 września 2024 r. był ostatnim dniem do nadania odwołania, skutkującym jego wniesienie w terminie.
W myśl przepisu art. 129 k.p.a. odwołanie wnosi się do właściwego organu odwoławczego za pośrednictwem organu, który wydał decyzję (§ 1), w terminie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji stronie, a gdy decyzja została ogłoszona ustnie - od dnia jej ogłoszenia stronie (§ 2), natomiast zgodnie z art. 57 § 5 pkt 2 k.p.a. termin uważa się za zachowany m.in. jeżeli przed jego upływem pismo zostało: nadane w polskiej placówce pocztowej operatora wyznaczonego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe.
Organ odwoławczy, zgodnie z treścią art. 134 k.p.a., po wpływie odwołania, jeszcze przed dokonaniem merytorycznej oceny podniesionych zarzutów, w pierwszej kolejności jest zobowiązany do zbadania dopuszczalności odwołania, zachowania terminu jego wniesienia oraz warunków formalnych jego sporządzenia. Warunkiem bowiem skuteczności czynności procesowej - w niniejszej sprawie wniesienia odwołania od decyzji organu pierwszej instancji - jest zachowanie ustawowego terminu do jej dokonania. Ujawnienie na etapie wstępnego postępowania organu odwoławczego niedopuszczalności odwołania oraz uchybienia terminu do wniesienia odwołania prowadzi do stwierdzenia powyższego w drodze postanowienia. W przypadku zatem stwierdzenia przez organ odwoławczy, że złożone przez stronę odwołanie zostało wniesione z uchybieniem terminu, nie może przystąpić do jego merytorycznego rozpoznania, a ma obowiązek zastosować się do dyspozycji art. 134 k.p.a. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 listopada 1995 r., sygn. akt SA/Ka 2111/94).
W ocenie Sądu, organ odwoławczy nie uczynił zadość obowiązkowi wynikającemu z treści art. 134 k.p.a., nie poczynił bowiem ustaleń w zakresie skuteczności czynności procesowej dokonanej przez skarżącą przed przystąpieniem do merytorycznej oceny podniesionych zarzutów odwołania.
Zgodnie z ugruntowanym stanowiskiem orzecznictwa rozpatrzenie odwołania wniesionego z uchybieniem terminu, który nie został przywrócony, stanowi rażące naruszenie prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., oznacza bowiem weryfikację w postępowaniu odwoławczym decyzji ostatecznej, która zgodnie z art. 16 § 1 k.p.a. korzysta z ochrony trwałości (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego
z dnia 18 listopada 1999 r. sygn. akt I SA 330/99, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 13 lipca 2021 r. sygn. akt II SA/Kr 1383/20,
P. Przybysz, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Lex el., podobnie: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 16 lutego 2022 r. sygn. akt III SA/Łd 808/21, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia
7 lipca 2021 r. sygn. akt I SA/Lu 150/21, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego
w Krakowie z dnia 11 sierpnia 2020 r. sygn. akt II SA/Kr 429/20).
Jak podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych, nawet nieznaczne przekroczenie obowiązującego terminu, stanowi jego uchybienie i obliguje organ odwoławczy do wydania postanowienia stwierdzającego uchybienie terminu do jego wniesienia (zob. wyrok NSA z 24 lutego 2012 r., sygn. akt II OSK 2402/10, LEX nr 1138161).
Dostrzeżona wadliwość zaskarżonej decyzji nie pozwala sądowi na dokonanie jej merytorycznej kontroli, co uniemożliwia odniesienie się do zarzutów skargi.
Na marginesie jedynie Sąd zwraca uwagę, że organy administracji publicznej orzekające w sprawach zwrotu nienależnie pobranych środków pomocy publicznej mają obowiązek stosowania art. 104 ust. 4 u.p.s. także na etapie postępowania
w przedmiocie ustalenia kwoty do zwrotu wynikającej z faktu nienależnego pobrania wsparcia. Oznacza to, że postępowanie wyjaśniające prowadzone przez organy powinno obejmować nie tylko kwestie związane z ustaleniem, że określone świadczenia zostały pobrane nienależnie i wyliczenia ich wysokości, ale także ustalenie, czy zwrot takiej należności stanowiłby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub niweczyłby skutki udzielonej pomocy.(zob. wyrok NSA w sprawie sygn. akt I OSK 520/21).
Niezależnie od powyższego, Sąd zwraca uwagę, że skarżąca już w odwołaniu domagała się zastosowania ulgi w spłacie świadczenia, poprzez umorzenie kwoty nienależnie pobranego świadczenia czy odstąpienia od żądania zwrotu dochodzonej kwoty. Zatem zawarte w odwołaniu stanowisko należy potraktować jako wniosek w tym zakresie.
Mając na uwadze powyższe Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., orzekł jak w sentencji wyroku.