VIII SA/Wa 87/23

VIII SA/Wa 87/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2023-03-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-02-01
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Cezary Kosterna /sprawozdawca/
Justyna Mazur
Renata Nawrot /przewodniczący/
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
III FSK 623/23 - Postanowienie NSA z 2024-11-14
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 479
art. 64c par. 9 pkt 1 lit. a
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Nawrot, Sędziowie Sędzia WSA Cezary Kosterna (sprawozdawca), Sędzia WSA Justyna Mazur, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Radomiu w trybie uproszczonym w dniu 9 marca 2023 r. sprawy ze skargi E. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia 21 listopada 2022 r. nr [...] w przedmiocie kosztów egzekucyjnych 1) uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w R. z 29 lipca 2022r. nr [...]; 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. na rzecz strony skarżącej kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi wniesionej przez E. K. jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z [...] listopada 2022r. w sprawie wysokości kosztów egzekucyjnych.
Do wydania zaskarżonego postanowienia doszło w następujących okolicznościach:
Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w R. (dalej: Naczelnik US
lub Organ egzekucyjny) prowadził postępowanie egzekucyjne wobec majątku E.K. (dalej Skarżąca lub Zobowiązana) na podstawie własnego tytułu wykonawczego z 10 czerwca 2022 r., obejmującego zaległości z tytułu podatku od towarów i usług
za luty 2021r. w kwocie należności głównej 195.483,00 zł plus należne odsetki
za zwłokę oraz koszty upomnienia.
Zawiadomieniem z 10 czerwca 2022r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia innej wierzytelności pieniężnej z tytułu zajęcia środków pieniężnych u Naczelnika P. Urzędu Skarbowego w R.. 13 czerwca 2022 r. dłużnik zajętej wierzytelności zrealizował przedmiotowe zajęcie. Zawiadomienie o zajęciu wraz z przedmiotowym tytułem wykonawczym doręczono Skarżącej 17 czerwca 2022 r.
Pismem z 6 lipca 2022 r. Skarżąca wniosła między innymi o wydanie postanowienia w sprawie wysokości kosztów egzekucyjnych.
Postanowieniem z [...] lipca 2022 r. nr [...], Naczelnik US wyliczył powstałe w ramach postępowania egzekucyjnego, prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego z 10 czerwca 2022 r. nr [...], koszty egzekucyjne w łącznej wysokości 20.025,34 zł (w tym opłata manipulacyjna 100 zł, opłata egzekucyjna 19.918,37 zł i wydatek egzekucyjny 6,97 zł).
Skarżąca wniosła zażalenie. Zarzuciła naruszenie art. 64c § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postepowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022 r., poz. 479, dalej: upea) przez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu,
że kosztami egzekucyjnymi należy obciążyć zobowiązanego, podczas gdy zastosować należało przepis z art. 64c § 3 pkt 2 upea, zgodnie z którym to wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli spowodował niezgodnie z prawem wszczęcie
lub prowadzenie egzekucji administracyjnej.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Warszawie (dalej: Dyrektor IAS
lub Organ) po rozpatrzeniu zażalenia i argumentów w nim zawartych, postanowieniem
z [...] listopada 2022 r. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika US z [...] lipca 2022 r.
Uzasadniając swoje rozstrzygniecie Organ stwierdził, że stosownie do art. 64c § 1 ustawy egzekucyjnej, na koszty egzekucyjne składają się: opłata manipulacyjna, opłata egzekucyjna, opłata za czynności egzekucyjne oraz wydatki egzekucyjne.
W egzekucji należności pieniężnej organ egzekucyjny pobiera również opłatę egzekucyjną w wysokości 10% wyegzekwowanych środków pieniężnych pomniejszonych o koszty egzekucyjne, o których mowa w art. 115 § 1 pkt 1-1c. Maksymalna wysokość opłaty egzekucyjnej wynosi 10% wyegzekwowanych: należności pieniężnej, odsetek z tytułu niezapłacenia jej w terminie naliczonych na dzień wystawienia tytułu wykonawczego i kosztów upomnienia, nie więcej jednak niż 40 000 zł (art. 64 § 4 ustawy egzekucyjnej). W toku prowadzonego postępowania organ egzekucyjny zastosował środek egzekucyjny, polegający na zajęciu innej wierzytelności tj. zajęcia środków pieniężnych u Naczelnika US. Spowodowało to konieczność naliczenia kosztów egzekucyjnych, na które składają się opłata manipulacyjna oraz opłata egzekucyjna, a także wydatek egzekucyjny za doręczoną korespondencję (zawiadomienie o zajęciu). Dyrektor IAS przedstawił sposób wyliczenia kosztów egzekucyjnych:
- opłata manipulacyjna za doręczenie tytułu wykonawczego -100 zł,
- opłata egzekucyjna (należność główna 195.483,00 zł + odsetki naliczone
na dzień wystawienia tytułu wykonawczego 3.684,70 zł + koszty upomnienia 16,00 zł = 199.183,70 zł x 10%) - 19.918,37zł,
- wydatek egzekucyjny (koszt przesłania zawiadomienia o zajęciu z dnia 10 czerwca 2022 r. nr [...]) - 6,97 zł.
Zatem łącznie koszty wyniosły 2.025,34 zł.
W ocenie organu odwoławczego, łączna kwota kosztów egzekucyjnych została
w przedmiotowej sprawie określona prawidłowo. Odnosząc się natomiast
do twierdzenia Skarżącej, że koszty egzekucyjne nie powinny być w ogóle naliczane, gdyż w przedmiotowej sprawie nie powinno w ogóle dojść do wszczęcia egzekucji,
bo organ egzekucyjny powinien był dokonać z urzędu nadwyżki w podatku VAT
do zwrotu na poczet zaległości podatkowej wraz z odsetkami DIAS wywiódł,
że postanowienie o kosztach egzekucyjnych zostało wydane na wniosek Skarżącej.
W postanowieniu tym organ egzekucyjny (ani organ odwoławczy) nie rozstrzyga
zaś merytorycznie o prawidłowości i słuszności prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Rozstrzygnięcie wydane na podstawie art. 64c § 9 pkt 1 lit. a) ustawy egzekucyjnej sprowadza się jedynie do zbadania prawidłowości naliczenia i pobrania kosztów egzekucyjnych. Dyrektor IAS wskazał, że w sprawie podnoszonego zarzutu wszczęcia i prowadzenia w przedmiotowej sprawie egzekucji niezgodnie z prawem toczy się już odrębne postępowanie. W postępowaniu tym, Naczelnik US postanowieniem nr [...] z [...] lipca 2022 r., oddalił złożony przez Skarżącą zarzut. Przedmiotowe postanowienie zostało następnie utrzymane
w mocy postanowieniem Dyrektora IAS z [...] listopada 2022 r.
Skarżąca , nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem Dyrektora IAS wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której zarzuciła naruszenie art. 64 § 4 upea poprzez nieuwzględnienie skutków prawnych wynikających z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. o sygn. akt SK 31/14 oraz nieuwzględnienie kwestii adekwatności ustalanych kosztów egzekucyjnych, względem poziomu skomplikowania podejmowanych czynności, poniesionego nakładu pracy przy egzekwowaniu należności, efektywności postępowania, a w konsekwencji naliczenie maksymalnych kosztów egzekucyjnych.
W uzasadnieniu Strona stwierdziła, że naliczenie maksymalnych możliwych kosztów egzekucyjnych i zajęcie 20.025,34 zł w przypadku, gdy egzekucja nie jest skomplikowana ani czasochłonna i sprowadza się do wystawienia dwóch dokumentów, tj. tytułu wykonawczego oraz zawiadomienia o zajęciu innej wierzytelności w przeciągu jednego dnia pracy, czyli niewielkiego nadkładu pracy stanowi naruszenie racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone.
Podnosząc te zarzuty, Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia organu I instancji w całości,
oraz zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania sądowego według norm przepisanych.
Dyrektor IAS, w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Odpowiadając
na zarzuty skargi stwierdził m.in., że konsekwencją wskazanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego była między innymi zmiana przez ustawodawcę w ustawie
o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przepisów dotyczących kosztów egzekucyjnych. W wyniku tych zmian od 20 lutego 2021 r. zasadniczym zmianom uległ rozdział 6 "Koszty egzekucyjne" znajdujący się w dziale I ustawy egzekucyjnej
i określona została maksymalna opłata manipulacyjna (100 zł) oraz opłata egzekucyjna (40.000 zł). W ocenie organu, Trybunał Konstytucyjny w powołanym wyroku
za niekonstytucyjny uznał jedynie brak określenia przez ustawodawcę maksymalnej kwoty naliczanych kosztów egzekucyjnych. Nie wskazał natomiast, aby kwoty naliczonych kosztów egzekucyjnych wiązać z poziomem skomplikowania dokonanych czynności egzekucyjnych oraz z poniesionym nakładem.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z treścią art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonego rozstrzygnięcia z przepisami powszechnie obowiązującego prawa.
Z kolei z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 259, dalej ppsa) wynika,
że zaskarżone postanowienie winno ulec uchyleniu wtedy, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
Skarżąca stoi na stanowisku, że wystąpił brak jest ekwiwalentności ustalonej przez organ opłaty egzekucyjnej w stosunku do zakresu wykonanych przez niego czynności egzekucyjnych, polegających na zajęciu przypadającej jej do zwrotu kwoty
z tytułu rozliczeń podatku VAT, z rachunku bankowego. Nie kwestionując opłat manipulacyjnych oraz wydatków, Skarżąca uważa za nieadekwatną do podjętych czynność ustaloną opłatę w wysokości 10% twierdząc, że jest to maksymalna dopuszczalna opłata, ale powinna być miarkowana z uwzględnieniem rzeczywiście podjętych działań egzekucyjnych.
Opłaty za czynności egzekucyjne są należnościami, które nie wiążą się bezpośrednio z wydatkowaniem przez organ egzekucyjny środków za dokonywane czynności. Z kolei wydatki egzekucyjne są związane z faktycznie poniesionymi przez organ egzekucyjny kosztami w związku z konkretnie prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym. Różnica pomiędzy opłatami za dokonane czynności egzekucyjne
a wydatkami egzekucyjnymi polega w głównej mierze na sposobie ich ustalania
oraz dokumentowania. Opłaty za czynności egzekucyjne stanowią swoiste wynagrodzenie dla organu egzekucyjnego za zastosowanie konkretnych środków egzekucyjnych lub za dokonanie czynności egzekucyjnych (por. Kijowski Dariusz Ryszard w: Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz, wyd. II, SIP LEX).
Przechodząc do kwestii spornej między skarżącą a organem zaznaczyć trzeba, że zgodnie z treścią art. 64 § 4 upea w brzmieniu mającym zastosowanie w sprawie, organ egzekucyjny pobiera w egzekucji należności pieniężnej opłatę egzekucyjną
w wysokości 10% wyegzekwowanych środków pieniężnych pomniejszonych o koszty egzekucyjne, o których mowa w art. 115 § 1 pkt 1-1c. Maksymalna wysokość opłaty egzekucyjnej wynosi 10% wyegzekwowanych: należności pieniężnej, odsetek z tytułu niezapłacenia jej w terminie naliczonych na dzień wystawienia tytułu wykonawczego
i kosztów upomnienia, nie więcej jednak niż 40 000 zł.
Podstawę obliczania opłaty egzekucyjnej stanowi kwota wyegzekwowanych środków pieniężnych. Określenie maksymalnej wysokości opłaty egzekucyjnej stanowi reakcję ustawodawcy na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14, w którym Trybunał orzekł o niezgodności art. 64 § 1 pkt 4 upea
z wynikającą z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji w zakresie, w jakim nie określa on maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne. W obecnym brzmieniu tego przepisu ustawy egzekucyjnej, maksymalna wysokość opłaty egzekucyjnej określona została w sposób mieszany według stawki procentowej
oraz kwotowej.
Zdaniem Sądu, dokonując wykładni art. 64 § 4 upea , realizującego wskazania zawarte w powołanym wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie o sygn. SK 31/14, nie można jednak pominąć argumentacji zawartej w jego uzasadnieniu, która zdaniem Trybunału uzasadniała stwierdzenie niekonstytucyjności wcześniejszej regulacji prawnej. Trybunał zauważył bowiem, że choć jednym z celów opłat w egzekucji administracyjnej jest oddziaływanie na dłużnika, aby wykonał ciążący na nim obowiązek, to nie można jednak pominąć, że zobowiązany, który nie wywiązał się
z nałożonego na niego obowiązku zapłaty, ponosi już z tego tytułu określone konsekwencje, chociażby w postaci odsetek od zaległości. Odsetki od zaległości
w postępowaniu podatkowym, co do zasady, służą rekompensowaniu Skarbowi Państwa lub jednostce samorządu terytorialnego ubytku dochodów, które nie trafiły
do budżetu w ustawowym terminie. Natomiast bezpośrednim celem opłat egzekucyjnych jest dostarczanie dochodów organom egzekucyjnym za wykonane przez nie czynności egzekucyjne. Funkcja fiskalna opłat egzekucyjnych nie budzi wątpliwości ani w doktrynie, ani w orzecznictwie. Trybunał nie kwestionował co do zasady możliwości proporcjonalnego określania wysokości opłaty egzekucyjnej. Zaznaczył jednak, że problematyka wysokości opłat w egzekucji jest nierozerwalnie związana
z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym
na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne,
a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa. Bez wątpienia wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna opłat w egzekucji powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Istotne jest jednak zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone. W przeciwnym razie, rola tych opłat sprowadza się do swoistej kary z tytułu niewykonania określnego obowiązku, co jest niespójne z podstawowym celem postępowania egzekucyjnego, za który należy uznać wykonanie przez dłużnika ciążącego na nim obowiązku.
Biorąc pod uwagę tą argumentację Trybunału Konstytucyjnego nie można podzielić stanowiska wyrażonego w zaskarżonym postanowieniu, zgodnie z którym organ nie jest już obowiązany do miarkowania wysokości kosztów egzekucyjnych i nie ma znaczenia dla określenia wysokości kosztów egzekucyjnych jakie czynności
w postępowaniu egzekucyjnym miały wpływ na powstanie tych kosztów w ustalonej wysokości. Zdaniem Sądu, zakres czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny w ramach egzekucji administracyjnej należności pieniężnych ma jednak znaczenie
dla określenia wysokości opłaty egzekucyjnej, a stosowne wyjaśnienie konkretnej kwoty opłaty przyjętej w ramach maksymalnej wysokości opłaty egzekucyjnej powinno zostać przedstawione w uzasadnieniu postanowienia, wydanego na podstawie art. 64c § 9 upea. Tymczasem, zarówno w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia,
jak i poprzedzającego go postanowienia organu I instancji takiego uzasadnienia zabrakło.
Ze wskazanych wyżej powodów Sąd, orzekając na posiedzeniu niejawnym
w trybie uproszczonym z art. 119 § 2 ppsa, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c)
w zw. z art. 135 ppsa uchylił zaskarżone postanowienia. W ponownym postępowaniu, organy uwzględnią, zgodnie z treścią art. 153 ppsa ocenę prawną wyrażoną
w niniejszym wyroku.
O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 4 i 2 ppsa. Na kwotę zasądzonych kosztów postępowania składa się: wpis od skargi w kwocie 100 zł, równowartość opłaty skarbowej od dokumentu pełnomocnictwa procesowego w kwocie 17 zł oraz wynagrodzenie pełnomocnika skarżącego w kwocie 480 zł należne
na podstawie § 2 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 sierpnia 2018 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1687).