VIII SA/Wa 845/22

VIII SA/Wa 845/22 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2023-02-01
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-11-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Iwona Owsińska-Gwiazda /przewodniczący/
Iwona Szymanowicz-Nowak /sprawozdawca/
Renata Nawrot
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 2268
art. 60 ust. 1, art. 59 ust. 1, art. 103 ust. 2, art. 8 ust. 3
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Owsińska - Gwiazda Sędziowie Sędzia WSA Renata Nawrot Sędzia WSA Iwona Szymanowicz-Nowak (sprawozdawca) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Radomiu w trybie uproszczonym w dniu 1 lutego 2023 r. sprawy ze skargi J. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] września 2022 r. znak: [...] w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę.
Uzasadnienie
Przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie jest skarga J. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. (dalej: organ odwoławczy, Kolegium, SKO, organ II instancji) z [...] września 2022 r. znak: [...]ustalającą opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej.
Skarga została złożona w następującym stanie faktycznym sprawy:
Decyzją Prezydenta Miasta R. (dalej: Prezydent, organ I instancji) z [...] czerwca 2013 r. znak: [...] I. J. – babka skarżącego została skierowana do Domu Pomocy Społecznej Weterana Walki i Pracy w R. (dalej: DPS) dla osób przewlekle somatycznie chorych. W DPS przebywa od [...] czerwca 2013 r. do chwili obecnej. Jej wnuk J. J. (dalej również jako: skarżący, strona) osiągnął pełnoletność [...] października 2019 r. Jak wynika z materiału dowodowego zebranego w sprawie osobami obowiązanymi do wnoszenia opłaty za pobyt I. J. w DPS, zgodnie z art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2021 r. poz. 2268 ze zm., dalej: u.p.s.) są syn: J. J. oraz wnukowie: B. J. i J. J..
Pismem z [...] sierpnia 2020 r. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w R. (dalej: MOPS) poinformował skarżącego o wszczęciu z urzędu postępowania
w przedmiocie ustalenia jego opłaty za pobyt babki w domu pomocy społecznej.
Decyzją z [...] kwietnia 2022 r. nr [...] Prezydent ustalił dla skarżącego opłatę za pobyt babki I. J. w DPS za okres od [...] kwietnia 2021 r. do [...] kwietnia 2021 r. w kwocie [...] zł. Od tej decyzji skarżący złożył odwołanie, wskutek którego SKO decyzją z [...] maja 2022 r. znak: [...] uchyliło zaskarżoną decyzję Prezydenta z [...] kwietnia 2022 r. i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. W uzasadnieniu swojej decyzji Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 61 ust. 2d w związku z art. 103 ust. 2 u.p.s. konieczne jest przeprowadzenie postępowania dowodowego w zakresie stałych wydatków, jakie ponosi J. J. oraz pozostali członkowie wspólnego gospodarstwa domowego w celu rozważenia, czy skarżący ma możliwości pokrycia
w całości opłaty, jaka mu przypada za pobył babki I. J. w DPS.
Ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji ustalił sytuację rodzinną
i dochodową osób obowiązanych do wnoszenia odpłatności za pobyt I. J.
w DPS. W wyniku analizy materiału dowodowego zebranego w sprawie stwierdzono, że jej syn – J. J. nie kwalifikuje się do wnoszenia opłaty za pobyt matki
w DPS w okresie od [...] stycznia 2021 r. do [...] kwietnia 2021 r. (decyzja nr [...]
z [...] grudnia 2021 r. znak: [...]). Natomiast kryterium dochodowe
w okresie od [...] kwietnia 2021 r. do [...] kwietnia 2021 r. (zgodnie z art. 61 ust. 2 u.p.s.) przekroczyli wnukowie: B. J. oraz J. J..
W dniu [...] października 2020 r. został przeprowadzony ze stroną wywiad środowiskowy w formie telefonicznej (z uwagi na pandemię), a następnie [...] grudnia 2021 r. do MOPS wpłynęło oświadczenie J. J. potwierdzające, że
w okresie od [...] października 2020 r. do [...] kwietnia 2021 r. prowadził wspólne gospodarstwo domowe z matką – B. J. oraz z bratem – B. J.. Sytuacja dochodowa rodziny skarżącego w okresie od [...] października 2019 r. do [...] kwietnia 2021 r. została ustalona na podstawie następujących dokumentów:
- zaświadczeń z [...] lipca 2021 r. wydanych przez MOPS R. dotyczących wysokości pobranych przez stronę oraz B. J. świadczeń z funduszu alimentacyjnego;
- zaświadczenia Politechniki W. z [...] grudnia 2021 r. dotyczące pobranego stypendium przez B. J.;
- wydruku z bazy SEPI z [...] listopada 2021 r. dotyczącego pobranego zasiłku pielęgnacyjnego przez J. J.;
- zaświadczenia Uniwersytetu [...] w W.
z [...] grudnia 2021 r. dotyczącego pobranego stypendium przez skarżącego;
- wydruku z bazy SEPI z [...] listopada 2021 r. dotyczącego pobranych świadczeń rodzinnych na rzecz dzieci przez B. J.;
- informacji II Urzędu Skarbowego w R. z [...] lipca 2021 r. dotyczącej wysokości zwrotu nadpłaty podatku dochodowego dla B. J.;
- informacji ZUS z [...] listopada 2019 r. dotyczącej miejsca zatrudnienia, płatnika składek, wysokości pobranych świadczeń netto oraz informacji o wysokości podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalno-rentowe B. J.;
- zaświadczenia pracodawcy z [...] stycznia 2022 r. o wysokości dochodów B. J.;
- zaświadczenia II Urzędu Skarbowego w R. z [...] lipca 2021 r;
- przelewu bankowego za kwiecień 2021 r. z firmy [...] Profesjonalne Zaopatrzenie.
Organ I instancji ustalił więc, że dochodem rodziny strony w powyższym okresie był dochód z tytułu alimentów pobieranych z funduszu alimentacyjnego, stypendium
z uczelni, świadczeń rodzinnych, zasiłku pielęgnacyjnego, zwrotu nadpłaty podatku
z Urzędu Skarbowego oraz zatrudnienia. Prezydent ustalił również koszty jakie zastępczo wniosła Gmina Miasta R. za pobyt I. J. w DPS w okresie od października 2019 r. do kwietnia 2021 r. (pismo z [...] sierpnia 2021 r., znak: [...]).
W dniu [...] lutego 2022 r. przesłano stronie propozycję zawarcia umowy
w sprawie opłaty za pobyt babki w DPS, zgodnie z art. 61 ust. 2d u.p.s., ale skarżący nie skorzystał z możliwości zawarcia takiej umowy. W związku z tym kontynuowano postępowanie administracyjne zmierzające do wydania decyzji.
Decyzją z [...] lipca 2022 r. Nr [...]Prezydent, działając na podstawie art. m.in. art. 60 i art. 61 u.p.s. oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., dalej: k.p.a.),
1) stwierdził, że J. J. jest osobą zobowiązaną do wnoszenia opłaty za pobyt babki I. J. w domu pomocy społecznej ;
2) ustalił skarżącemu opłatę za pobyt babki I. J. w DPS w okresie od [...] kwietnia 2021 r. do [...] kwietnia 2021 r. w kwocie [...]zł;
3) ustalił, że skarżący nie kwalifikuje się do wnoszenia opłaty za pobyt babki I. J. w DPS w okresie od [...] października 2019 r. do [...] marca 2021 r.
W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że z zestawienia dochodów rodziny strony za okres od [...] października 2019 r. do [...] kwietnia 2021 r. wynika, że dochód na osobę w okresie od [...] kwietnia 2021 r. do [...] kwietnia 2021 r. przekroczył kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. Stosownie do tego przepisu zstępni mają obowiązek partycypowania w opłacie, jeżeli ich dochód przekracza 300% kryterium dochodowego, do wysokości należnej opłaty za pobyt członka rodziny w DPS, z zastrzeżeniem, że po wniesieniu opłaty musi im pozostać 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Przepis art. 61 ust 2 pkt 2 ww. ustawy zabezpiecza zstępnych, zapewniając pozostawienie środków koniecznych do utrzymania. Ramy przyjętego przez ustawodawcę 300% kryterium dochodowego obejmują co do zasady koszty utrzymania zwyczajowo przyjęte.
Dochód rodziny skarżącego w okresie od [...] kwietnia 2021 r. do [...] kwietnia 2021 r. wyniósł [...] zł. Natomiast jak wynika z pisma J. J. z [...] czerwca 2022 r. stałe koszty, jakie ponosi jego rodzina, wynoszą łącznie [...]zł (B. J. [...] zł, J. J. [...] zł oraz B. J. [...]zł). Kryterium dochodowe dla osoby w rodzinie wynosi [...]zł miesięcznie, dochód na osobę
w rodzinie skarżącego - [...] zł na osobę, a wydatki – [...] zł na osobę. J. J. kwalifikuje się więc do ponoszenia opłaty za pobyt babki – I. J.
w DPS od [...]kwietnia 2021 r. do [...] kwietnia 2021 r. w kwocie [...]zł, ponieważ po wniesieniu tej opłaty pozostałaby mu kwota [...] zł ([...]zł - [...]zł - [...]zł = [...]zł). W związku z powyższym skarżący posiadał w kwietniu 2021 r. możliwości płatnicze na ten cel. Natomiast w okresie od [...] października 2019 r. do [...] marca 2021 r. strona nie kwalifikowała się do wnoszenia przedmiotowej opłaty.
Od powyższej decyzji odwołanie złożył J. J., zarzucając:
1/ naruszenie art. 10 § 1 k.p.a. poprzez niezapewnienie stronie czynnego udziału w każdym stadium postępowania, w szczególności przed wydaniem decyzji uniemożliwiono mu wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. To naruszenie pozbawiło go możliwości wnioskowania
o dopuszczenie dowodów z dokumentu w postaci faktycznych wydatków miesięcznych, gdyż w złożonym odwołaniu nie uwzględnił wydatków w kwocie [...] zł z tytułu najmu stancji w W. oraz dowodu z przesłuchania wskazanych świadków na okoliczność braku zainteresowania ze strony babki wychowaniem jego oraz brata,
2/ art. 61 ust. 1 pkt 2, art. 61 ust. 2 pkt 2 i art. 64 pkt 7 u.p.s. poprzez ich zastosowanie i niezasadne uznanie, że w przedmiotowej sprawie została spełniona przesłanka, dająca podstawę do wydania decyzji ustalającej opłatę za pobyt babki
w DPS w okresie od [...] kwietnia 2021 r. do [...] kwietnia 2021 r. w kwocie [...]zł, podczas gdy faktycznie w okresie od [...] października 2019 r. do [...] kwietnia 2021 r. tylko w jednym miesiącu dochód na członka rodziny przekroczył kryterium dochodowe.
Uzasadniając odwołanie skarżący między innymi podał, że wprawdzie dochód na członka rodziny w kwietniu 2021 r. faktycznie przekroczył kryterium dochodowe dla osoby, to jednak stało się tak, ponieważ matka B. J. otrzymała w tym miesiącu zwrot nadpłaconego podatku. Otrzymanie tego zwrotu jest jednorazowe, jednak podzielone na 12 miesięcy, tak jak było naliczane każdorazowo w miesiącu, nie wpłynęłoby na przekroczenie kryterium dochodowego na osobę w tym jednym miesiącu. Ponadto skarżący podał, że wydatki, które wskazał są wydatkami koniecznymi, regularnymi, nieuwzględniającymi np. doraźnego leczenia, czy sezonowych zakupów na przetwory. Dodatkowo podniósł, że organ nie wziął pod uwagę jego niepełnosprawności, co wyczerpuje dyspozycję art. 64 pkt 2 u.p.s. Skarżący podał również, że nie był emocjonalnie związany z babką, która się nim nie interesowała. W ocenie strony I. J. jest osobą niegodną na łożenie za jej pobyt w DPS.
Kolegium decyzją z [...] września 2022 r. znak: [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu decyzji, po przedstawieniu stanu faktycznego, Kolegium przytoczyło treść przepisów art. 60 ust. 1, art. 59 ust. 1, art. 61 ust. 1 i ust. 2 u.p.s. Następnie wskazało, że średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej, w którym przebywa babka skarżącego, zgodnie z Zarządzeniem Prezydenta Miasta R. nr [...] z dnia [...] marca 2021 r. wynosił od
[...] kwietnia 2020 r. do [...] marca 2021 r. [...] zł, natomiast od [...] kwietnia 2021 r. do [...] marca 2022 r. - [...]zł.
Kolegium wskazało, że I. J. ponosiła opłatę za pobyt w DPS
w wysokości 70% uzyskiwanego dochodu, co w okresie od [...] stycznia 2021 r. do [...] kwietnia 2021 r. stanowiło kwotę [...] zł. Ta opłata nie pokrywała jednak w całości kosztów jej pobytu w DPS, co oznacza, że pozostałą kwotę do wysokości średniego kosztu utrzymania mieszkańca w ww. placówce zobowiązane są ponosić osoby wymienione w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s.
Organ odwoławczy wskazał, że w niniejszej sprawie zobowiązanymi do opłaty za pobyt I. J. w DPS są: syn J.J. oraz jej wnuki – B. J. i J. J., z tym że J. J. nie kwalifikuje się do ponoszenia tej opłaty, co zostało już stwierdzone decyzją Prezydenta z [...] grudnia 2021 r. Nr [...]. Ustalił, że łączny dochód rodziny w styczniu 2021 r. wynosił [...]zł, w lutym i w marcu 2021 r. – [...] zł miesięcznie i w kwietniu 2021 r. – [...] zł, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie wynosiło odpowiednio: [...]zł w styczniu 2021 r., [...]zł w lutym i marcu 2021 r. i [...]zł w kwietniu 2021 r. Dochód ten przekraczał 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie (tj. 1.800 zł) wyłącznie w kwietniu 2021 r., co oznacza, że w tym okresie skarżący kwalifikował się do ponoszenia opłaty za pobyt babki w DPS.
W ocenie Kolegium w przedmiotowej sprawie istniały podstawy do decyzyjnego określenia opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, gdyż skarżący nie podpisał umowy zaproponowanej przez organ. Jednocześnie z materiału dowodowego zebranego w sprawie wynika, iż możliwości płatnicze rodziny umożliwiały mu ponoszenie opłaty w ustalonej wysokości, stanowiącej nadwyżkę dochodu na osobę
w rodzinie ponad 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Z oświadczenia strony z [...] czerwca 2022 r. (data wpływu do Kolegium) wynika bowiem, że wydatki ponoszone w okresie objętym decyzją przez członków rodziny wynosiły: B. J. – [...] zł, J. J. - [...] zł oraz B. J. – [...] zł. Średnio wydatki na osobę w rodzinie w analizowanym okresie wynosiły więc [...]zł na osobę. W kwietniu 2021 r., tj. w miesiącu, za który ustalona została opłata, dochód na osobę w rodzinie wynosił [...]zł, a stałe wydatki w przeliczeniu na osobę – [...] zł. Zatem po odliczeniu od dochodu wydatków i opłaty za pobyt babki w DPS w wysokości [...]zł do dyspozycji skarżącego pozostałaby kwota [...] zł ([...]zł - [...]zł - [...]zł = [...]zł). W odwołaniu skarżący podniósł, że nie uwzględnił w wydatkach kwoty [...]zł, jaką ponosi za najem stancji w W.. Jednakże po uwzględnieniu powyższej kwoty średnie wydatki na osobę wyniosłyby [...] zł, co oznacza, że po odliczeniu od dochodu wydatków oraz opłaty za pobyt babki w DPS pozostałaby skarżącemu kwota około [...] zł.
Organ odwoławczy stwierdził, że wprawdzie powyższa kwota nie jest wysoka, jednak przepis art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. zabezpiecza zstępnych, zapewniając pozostawienie środków koniecznych do utrzymania. Ramy przyjętego przez ustawodawcę 300% kryterium dochodowego obejmują co do zasady koszty utrzymania zwyczajowo przyjęte. Zważywszy więc, że skarżący opłatą za pobyt babki w DPS został obciążony wyłącznie w jednym miesiącu, w którym z racji zwrotu nadpłaty w podatku dochód rodziny był wyższy, organ I instancji prawidłowo ustalił skarżącemu przedmiotową opłatę i prawidłowo ocenił jego możliwości do ponoszenia tej opłaty.
W odniesieniu do zarzutów odwołania Kolegium stwierdziło, że nie zasługują one na uwzględnienie. Nieuzasadniony jest zarzut naruszenia art. 10 k.p.a., ponieważ organ I instancji zawiadomił skarżącego pismem z [...] czerwca 2022 r. o zakończeniu postępowania i prawie do wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań – w terminie 7 dni od daty zawiadomienia. Skarżący, pomimo prawidłowego doręczenia zawiadomienia, nie zgłosił jednak żadnych uwag i zastrzeżeń w sprawie.
Ponadto organ odwoławczy wyjaśnił, że okoliczności związane z relacją łączącą skarżącego z I. J. oraz jego niepełnosprawnością mogą być przedmiotem rozważań dopiero w postępowaniu o zwolnienie z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej na podstawie art. 64 u.p.s., które jest postępowaniem następczym
w stosunku do postępowania o ustalenie opłaty.
W odniesieniu zaś do kwestii wliczenia do dochodu rodziny zwrotu podatku dochodowego z Urzędu Skarbowego Kolegium wyjaśniło, że w art. 8 ust. 3 u.p.s. pojęcie dochodu zostało przez ustawodawcę jednoznacznie zdefiniowane. Należy rozumieć go szeroko jako wszystkie przychody bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, z wyłączeniem odliczeń oraz pomniejszeń enumeratywnie i w sposób wyczerpujący oraz zamknięty (nie zaś przykładowy) w nich wymienionych, co oznacza, że dokonywanie innych odliczeń i pomniejszeń dochodu jest nieuprawnione Katalog wyłączeń zawarty w art. 8 ust. 4 u.p.s. ma charakter zamknięty, co oznacza, że niewymienione w nim przychody podlegają wliczeniu do dochodu branego pod uwagę przy ustalaniu wysokości świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Zwrot nadpłaty w podatku nie został wymieniony w powołanym wyżej przepisie, a zatem jest dochodem w rozumieniu ustawy. Dochód ten nie może być jednak rozliczony na 12 miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym został wypłacony, gdyż jego wysokość nie przekracza pięciokrotnie kwoty kryterium dochodowego rodziny, w przypadku osoby
w rodzinie (art. 8 ust. 11 u.p.s.).
Skarżący wniósł skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, podnosząc naruszenie następujących przepisów:
1) art. 8, art. 11 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie postępowania
w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów Państwa oraz świadomość i kulturę prawną obywateli, jak również wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi organ kieruje się przy załatwianiu sprawy, a tym samym nieustosunkowanie się w uzasadnieniu decyzji do żądań i twierdzeń skarżącego,
2) art. 61 ust. 2d w związku z art. 103 ust. 2 u.p.s. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i niezasadne uznanie, że w przedmiotowej sprawie zostały spełnione kryteria, o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s., dające podstawę do wydania decyzji o ustaleniu opłaty za pobyt babki w DPS w kwocie [...] zł w okresie od [...] do [...] kwietnia 2021 r., podczas gdy faktycznie w okresie od [...] października 2019 r. do [...] kwietnia 2021 r. tylko w kwietniu 2021 r. dochód na członka rodziny przekroczył kryterium dochodowe.
W konsekwencji swoich zarzutów skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej
i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.
W odpowiedzi na skargę SKO podtrzymało stanowisko wyrażone
w zaskarżonej decyzji oraz wniosło o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga strony nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329, dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W myśl powyższej regulacji sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, tj. jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.
Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Przy czym stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w graniach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (...).
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy u.p.s.
Zgodnie z art. 60 ust. 1 u.p.s. pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania. Koszt ten ustalany jest przez wójta, burmistrza, prezydenta miasta, starostę lub marszałka województwa
w zależności od zasięgu domu pomocy społecznej i ogłaszany w wojewódzkim dzienniku urzędowym, nie później niż do 31 marca każdego roku (ust. 2). Zgodnie z ust. 3 cytowanego przepisu ogłoszenie, o którym mowa w ust. 2, stanowi podstawę do ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej.
Z kolei zgodnie z art. 59 ust. 1 u.p.s. decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wydaje wójt (burmistrz, prezydent miasta) gminy właściwej dla osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej.
Obowiązanymi do ponoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, stosownie do art. 61 ust. 1 u.p.s., są w kolejności: mieszkaniec domu, małżonek, zstępni przed wstępnymi, gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym podmioty te nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Dla każdego mieszkańca ustala się opłatę odpowiadającą średniemu kosztowi utrzymania, a następnie określa się kwotę, którą jest on w stanie ponieść - maksymalnie 70% jego dochodu (art. 61 ust. 2 pkt 1 u.p.s.).
W przypadku niemożności uiszczenia opłaty przez mieszkańca, cały lub częściowy koszt pobytu w domu pomocy społecznej pokrywają: małżonek, zstępni oraz wstępni, pod warunkiem spełnienia kryteriów dochodowych. Zgodnie z art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. wymienione wyżej osoby opłatę wnoszą zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2:
a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium,
b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę w rodzinie jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium na osobę w rodzinie.
Z kolei art. 103 ust. 2 u.p.s. stanowi, że kierownik ośrodka pomocy społecznej albo dyrektor centrum usług społecznych, o którym mowa w ustawie z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych, ustala
w drodze umowy z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi mieszkańca domu wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej, biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości.
W przypadku zaś odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2
i art. 103 ust. 2 (por. przepis art. 61 ust. 2d u.p.s.).
Z przytoczonych wyżej przepisów wynika, że opłata za pobyt w domu pomocy społecznej w stosunku do małżonka, zstępnych i wstępnych może zostać ustalona albo w drodze umowy, albo w wyniku wydania decyzji ustalającej opłatę. W przypadku wyrażenia zgody na podpisanie umowy, lub też odmowy wyrażenia zgody na podpisanie umowy, z jednoczesnym wyrażeniem zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, organ właściwy do ustalenia opłaty jest zobowiązany przy jej ustalaniu uwzględnić ograniczenia, o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 u.p.s. Ustalenie sytuacji rodzinnej osoby zobowiązanej oraz wyliczenie dochodu bądź sumy dochodów wszystkich członków rodziny następuje zgodnie z przepisami kodeksu postępowania administracyjnego w zakresie, w którym normują postępowanie dowodowe.
Z analizy akt przedmiotowej sprawy wynika, że skarżący odmówił podpisania umowy zgodnie z art. 103 ust. 2 u.p.s. Uznając, że strona jest zstępnym (wnukiem) mieszkańca DPS – I. J. (po ustaleniu, że jego ojciec J. J. nie kwalifikuje się do ponoszenia opłaty za pobyt swojej matki w DPS), należało więc wydać decyzję administracyjną w przedmiocie ustalenia zakresu jego partycypowania
w ponoszeniu kosztów utrzymania babki w DPS.
W okresie od [...] października 2019 r. do [...] kwietnia 2021 r. średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w DPS przedstawiał się następująco:
- w wysokości [...] zł od [...] kwietnia 2019 r. do [...] marca 2020 r. na podstawie Zarządzenia Prezydenta Miasta R. nr [...] z dnia [...] marca 2019 r.,
- w wysokości [...] zł od [...] kwietnia 2020 r. do [...] marca 2021 r. oraz
w wysokości [...] zł od [...] kwietnia 2021 r. do [...] marca 2022 r. na podstawie Zarządzenia Prezydenta Miasta R. nr [...] z dnia [...] marca 2021 r.
Sąd podziela ustalenia organów w odniesieniu do wszechstronnego zebrania materiału dowodowego w sprawie i jego oceny. Organy orzekające prawidłowo przedstawiły i zastosowały w sprawie matematyczny sposób wyliczenia odpłatności za pobyt babki I. J. w DPS w stosunku do skarżącego. Prezydent w swojej decyzji w formie tabeli przedstawił sytuację dochodową strony za badany okres od
[...] października 2019 r. do [...] kwietnia 2021 r. W każdym miesiącu przeprowadzono wyliczenia w następujący sposób: od kwoty średniego miesięcznego kosztu utrzymania w domu pomocy społecznej odjęto opłatę wnoszoną przez I. J. oraz ustaloną opłatę dla B. J.. Otrzymana różnica stanowi wysokość kwoty, jakiej może domagać się Gmina Miasta R. od J. J.. Następnie dochód rodziny skarżącego został podzielony przez liczbę osób w rodzinie (tj. 3 osoby) i w ten sposób ustalono dochód na osobę w rodzinie. Od dochodu na osobę w rodzinie strony odjęto kwotę kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Otrzymany wynik porównano z kwotą, której może domagać się Gmina Miasta R. i na tej podstawie ustalono wysokość opłaty J. J. w kwocie [...] zł za okres od [...] kwietnia 2021 r. do [...] kwietnia 2021 r. (dochód na osobę w rodzinie [...] zł – 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie [...] zł = [...] zł).
Należy w tym miejscu zwrócić uwagę, że ramy przyjętego przez ustawodawcę 300% kryterium dochodowego obejmują koszty utrzymania zwyczajowo przyjęte. Wydatki rodziny udokumentowane przez stronę kształtowały się w wysokości [...] zł (łącznie z wykazanym w toku postępowania odwoławczego kosztem czynszu za najem mieszkania w wysokości [...] zł), co na osobę w rodzinie przypada [...] zł. Po odliczeniu więc od dochodu na osobę wydatków ponoszonych na osobę w rodzinie oraz kwoty przypadającej na skarżącego w ramach partycypacji za pobyt babki w DPS, stronie pozostawałaby kwota [...] zł. Sąd podziela stanowisko Kolegium, że wprawdzie jest to niewielka kwota, jednak kryterium dochodowe zastosowane w przedmiotowej sprawie zabezpiecza potrzeby bytowe osoby w rodzinie (por. wyrok WSA w Olsztynie
z 19 listopada 2021 r., sygn. akt II SA/Ol 777/21, publ. cbosa).
Strona nie kwestionuje ww. mechanizmu wyliczeń, na podstawie których przyjęto, że tylko za jeden miesiąc (kwiecień 2021 r.) J. J. można było ustalić opłatę za pobyt babki w DPS. Jednak nie zgadza się z ustaleniem dochodu rodziny za ten miesiąc, który ewidentnie jest wyższy, aniżeli w poszczególnych badanych miesiącach od [...] października 2019 r. do [...] marca 2021 r. Powodem tego było dodanie do dochodu rodziny w przedmiotowym miesiącu kwotę [...] zł z tytułu zwrotu z Urzędu Skarbowego nadpłaty podatku dochodowego dla matki skarżącego – B. J..
W tym zakresie Sąd wskazuje, że zgodnie z definicją dochodu, określoną w art.
8 ust. 3 u.p.s. za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca,
w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o:
1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych;
2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach;
3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.
Przepis art. 8 ust. 4 u.p.s. przewiduje z kolei cały wachlarz rodzajów dochodów (20 punktów), których nie wlicza się do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3. Wśród tych wyjątków nie ma jednak wymienionego dochodu z tytułu zwrotu nadpłaty
w podatku. Katalog wyłączeń w art. 8 ust. 4 u.p.s. jest zamknięty, a więc nie ma podstaw do jego rozszerzania.
Zgodnie z art. 8 ust. 11 u.p.s. w przypadku uzyskania w ciągu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku lub w okresie pobierania świadczenia
z pomocy społecznej dochodu jednorazowego przekraczającego pięciokrotnie kwoty:
1) kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, w przypadku osoby samotnie gospodarującej,
2) kryterium dochodowego rodziny, w przypadku osoby w rodzinie
- kwotę tego dochodu rozlicza się w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony.
Kryterium dla osoby w rodzinie wynosi 600 zł na podstawie § 1 pkt 1 lit. b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2021 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r. poz. 1296).
Jak wynika z powyższego kwota zwrotu B. J. nadpłaty podatku dochodowego w kwietniu 2021 r. w wysokości [...] zł jest mniejsza niż pięciokrotność kryterium dochodowego rodziny, w przypadku osoby w rodzinie (tj. 5 x 600 zł = 3.000 zł). Dlatego w tym wypadku nie można skorzystać z rozliczenia dochodu w równych częściach na 12 miesięcy.
Należy również zauważyć, że na powstanie obowiązku skarżącego polegającego na ponoszeniu opłaty za pobyt I. J. w domu pomocy społecznej nie mają wpływu jego osobiste relacje z babką, które ewentualnie mogą stanowić podstawę do ubiegania się przez niego o zwolnienie z opłaty w całości lub części zgodnie z art. 64
i art. 64a u.p.s. Zwolnienie z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może jednak zostać wydane dopiero po ostatecznym ustaleniu osoby zobowiązanej do ponoszenia opłaty oraz określeniu wysokości opłaty ją obciążającej.
W ocenie Sądu kontrolowana decyzja nie narusza przepisów prawa skutkujących jej uchyleniem czy też stwierdzeniem jej nieważności, w tym przepisów wskazanych
w skardze. Organy przeprowadziły postępowanie dowodowe zgodnie z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Kontrolowana decyzja SKO nie narusza art. 107 § 3 k.p.a., ponieważ jej uzasadnienie jest wyczerpujące, jasne i logiczne, z powołaniem się na przepisy prawa oraz dowody mające zastosowanie w sprawie. Organy nie naruszyły zasady pogłębiania zaufania obywateli w rozumieniu art. 8 § 1 k.p.a., ani zasady przekonywania z art. 11 k.p.a. Sam fakt, że strona nie zgadza się z decyzją nie oznacza, że organy naruszyły ww. ogólne zasady prowadzenia postępowania administracyjnego. Organy w niniejszej sprawie zastosowały właściwe przepisy prawa materialnego, a więc zarzuty naruszenia art. 61 ust. 2d w związku z art. 103 ust. 2 u.p.s. są jedynie polemiką skarżącego z treścią zaskarżonej decyzji.
Mając powyższe na uwadze Sąd, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.