VIII SA/Wa 836/22

VIII SA/Wa 836/22 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2023-02-01
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-11-02
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Iwona Owsińska-Gwiazda /przewodniczący/
Iwona Szymanowicz-Nowak
Renata Nawrot /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne
Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ
Minister Rozwoju
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 1984
art. 9y ust. 1
Ustawa z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym - t.j.
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 105 par. 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Owsińska - Gwiazda Sędziowie Sędzia WSA Renata Nawrot (sprawozdawca) Sędzia WSA Iwona Szymanowicz-Nowak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Radomiu w trybie uproszczonym w dniu 1 lutego 2023 r. sprawy ze skargi W. K. na decyzję Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 19 sierpnia 2022 r., znak: [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości oddala skargę.
Uzasadnienie
Przedmiotem rozpoznania Sądu jest skarga W. K. na decyzję Ministra Rozwoju i Technologii z 19 sierpnia 2022 r. w przedmiocie umorzenia postępowania odszkodowawczego.
W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny:
Nieruchomość położona w obrębie W., gmina W. M., powiat g., oznaczona jako działka nr [...] o pow. 0,0407 ha, decyzją Wojewody [...] Nr [...] z 13 maja 2019 r., znak; [...] o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej dla inwestycji została przeznaczona pod inwestycję polegającą na budowie, przebudowie i rozbudowie linii kolejowej nr [...] W. O. – R. (od km 38,800 do km 58,100), w związku z realizacją projektu POIIŚ 5.1.3 "Modernizacja linii kolejowej nr [...], odcinek W. O. – R. (LOT A, B, F) - faza II"
w zakresie odcinka od km 54,900 do km 57,600 stanowiącego stację W., wraz
z budową nastawni W.. Decyzja Wojewody [...] Nr [...]
z dniem 23 lipca 2019 r. stała się ostateczna.
Następnie Wojewoda [...] wszczął postępowanie w celu ustalenia wysokości odszkodowania za nieruchomość przejętą na rzecz Skarbu Państwa, położoną w obrębie W., gmina W. M., powiat g., oznaczoną jako działka numer [...] o pow. 0,0407 ha. Z ustaleń Wojewody potwierdzonych wpisem
w księdze wieczystej, wynikało, że działka nr [...], stanowiła własność H. J. R. (1/2 części) i W. K. (1/2 części).
Postanowieniem Nr [...] z 12 sierpnia 2020 r, znak: [...], Wojewoda [...] orzekł o zawieszeniu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia odszkodowania za ww. nieruchomość do czasu przedłożenia prawomocnego postanowienia Sądu w sprawie stwierdzenia nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, iż zawieszenie postępowania nastąpiło z uwagi na konieczność uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego.
Rozpoznając zażalenie postanowieniem z 29 grudnia 2020 r. znak: [...] Minister Rozwoju, Pracy i Technologii utrzymał w mocy postanowienie Wojewody [...] o zawieszeniu postępowania w przedmiocie ustalenia odszkodowania.
Wyrokiem z 15 lipca 2021 r., sygn. akt VIII SA/Wa 248/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił postanowienie Ministra Rozwoju, Pracy
i Technologii z dnia 29 grudnia 2020 r. oraz poprzedzające je postanowienie Wojewody [...] z 12 sierpnia 2020 r. o zawieszeni o postępowania w sprawie o ustalenie odszkodowania.
Z dalszych ustaleń Wojewody [...] wynika, że ponowna analiza stanu prawnego nieruchomości wykazała, iż na mocy prawomocnego postanowieniem Sądu Rejonowego w G. I Wydział Cywilny z 19 lutego 2021 r. sygn. akt [...], H. R. nabyła z dniem 18 marca 2003 r. przez zasiedzenie należący do W. K. udział wynoszący 1/2 część w prawie własności nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów numerem [...], dla której Sądu Rejonowego w G. V Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę Nr [...]. Powyższy stan ujawniony został w ww. księdze wieczystej Nr [...].
W tej sytuacji Wojewoda [...] decyzją Nr [...] z 7 marca 2022 r. orzekł o umorzeniu postępowania odszkodowawczego w części dotyczącej ustalenia odszkodowania na rzez W. K. w zakresie jego udziału 1/2 części nieruchomości, która stała się własnością Skarbu Państwa.
Podstawę umorzenia postępowania stanowił art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej "k.p.a.") w związku z art. art. 9y ust 1 ustawy z dnia 28 marca 2003 r.
o transporcie kolejowym (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 1984, dalej "ustawa o transporcie kolejowym").
Uzasadniając swoje stanowisko Wojewoda [...] wskazał, że H. R. zarówno w dniu wydania decyzji o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej tj. 13 maja 2019 r. jak i w dniu uzyskania przez nią waloru ostateczności tj. 23 lipca 2019 r., była jedyną właścicielką nieruchomości położonej w obrębie W., gmina W. M., powiat g. oznaczonej jako działka numer [...], z której wydzielona została objęta postępowaniem odszkodowawczym działka numer [...]- od dnia 18 marca 2003 r.
Stwierdził, że w związku z zapadłym prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego w G. I Wydział Cywilny z dnia 19 lutego 2021 r. sygn. akt [...], W. K. przestał być współwłaścicielem nieruchomości w części ułamkowej, a co za tym idzie utracił przymiot strony uprawnionej do otrzymania odszkodowania za opisaną powyżej nieruchomość ponieważ nie posiadał do niej tytułu prawnego na dzień wydania decyzji Wojewody [...] Nr [...]z dnia 13 maja 2019 r. znak: [...]o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej.
Wojewoda powołał się na art. 105 § 1 k.p.a., który stanowi, że gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio
w całości albo w części.
Rozpoznając odwołanie od decyzji Wojewody [...], Minister Rozwoju
i Technologii (dalej "organ II instancji", "organ odwoławczy"), zaskarżoną decyzją na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. – utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] Nr [...] z 7 marca 2022 r.
Po przedstawieniu stanu sprawy, omówieniu regulacji prawnej w zakresie odszkodowania, wyjaśnił, że w świetle art. 9y ust. 1 ustawy o transporcie kolejowym, za nieruchomości oraz ograniczone prawa rzeczowe do nieruchomości, o których mowa
w art. 9s ust. 3 i 3a oraz art. 9x ust. 4, od podmiotu, na rzecz którego wydawana jest decyzja o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej, przysługuje odszkodowanie dotychczasowym właścicielom lub użytkownikom wieczystym nieruchomości, a także osobom, którym przysługują ograniczone prawa rzeczowe do nieruchomości. Przepisy specustawy kolejowej określają zatem moment nastąpienia skutku prawnego w postaci przejścia prawa rzeczowego do nieruchomości na nowego właściciela i wyznaczają tym samym krąg stron postępowania odszkodowawczego, którymi są m. in. osoby, którym przysługiwało określone prawo rzeczowe do nieruchomości w dniu, w którym
o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej stała się ostateczna. Pojęcie strony reguluje art. 28 k.p.a.
W ocenie organu odwoławczego podmiotem uprawnionym do otrzymania odszkodowania za dokonane wywłaszczenie nieruchomości jest także osoba, która nabyła do niej prawa poprzez zasiedzenie. Postanowienie w przedmiocie zasiedzenia nieruchomości jest aktem deklaratoryjnym, w którym sąd określa datę, z jaką to zasiedzenie nastąpiło. Zasiedzenie bowiem następuje z mocy samego prawa, a skutki postanowienia o zasiedzeniu rozciągają się na moment upływu wymaganego terminu, po spełnieniu pozostałych przesłanek, niezależnie od tego kiedy, w wyniku badania przez sąd, zasiedzenie zostało stwierdzone
Organ II instancji wskazał, że uprawnionym do otrzymania odszkodowania jest podmiot, któremu na dzień uzyskania waloru ostateczności decyzji o lokalizacji inwestycji kolejowej przysługiwało prawo rzeczowe, zaś w niniejszej sprawie prawomocnym postanowieniem z dnia 19 lutego 2021 r., sygn. akt [...], Sąd Rejonowy w G. I Wydział Cywilny stwierdził, że H. R. nabyła z dniem 18 marca 2003 r. przez zasiedzenie należący do W. K. udział wynoszący 1/2 części w prawie własności nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...]. Powyższy stan ujawniony został w prowadzonej dla działki księdze wieczystej nr [...], co oznacza że H. R. zarówno w dniu wydania decyzji o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej tj. 13 maja 2019 r.. jak i w dniu uzyskania przez nią waloru ostateczności, tj. 23 lipca 2019 r., była jedyną właścicielką nieruchomości położonej w obrębie W., gmina W. M., powiat g. oznaczonej jako działka numer [...], z której wydzielona została objęta postępowaniem odszkodowawczym działka nr [...].
W podsumowaniu organ odwoławczy stwierdził, że Wojewoda [...]prawidłowo umorzył postępowanie w sprawie w części dotyczącej ustalenia odszkodowania na rzecz W. K. w zakresie jego udziału wynoszącego ½ części działki nr [...]. Żądanie ustalenia odszkodowania na rzecz skarżącego nie może odnieść skutku, bowiem jego uprawnienie do otrzymania odszkodowania nie znajduje potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym. Zdaniem organu II instancji słusznie wskazał Wojewoda [...], że W. K. przestał być współwłaścicielem nieruchomości w części ułamkowej i utracił przymiot strony uprawnionej do otrzymania odszkodowania za opisaną powyżej nieruchomość. Według stanu na dzień 23 lipca 2019 r., przedmiotowa nieruchomość stanowiła wyłączną własność H. R..
Jednocześnie w ocenie organu odwoławczego zarzuty przedstawione przez skarżącego w odwołaniu nie wnoszą nic do istoty sprawy i nie dowodzą, że ustalenia organu I instancji są błędne.
Skargę na decyzję Ministra Rozwoju i Technologii z 19 sierpnia 2022 r., do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył W. K. (dalej skarżący) zarzucając jej
- naruszenie przepisów postępowania, które skutkowało błędnymi ustaleniami faktycznymi.
Skarżący stwierdził, iż posiada skuteczne prawo do żądania odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości stanowiącej działkę [...]której jest współwłaścicielem, a wydaną decyzję ocenił jako niesprawiedliwą.
W dalszej części skargi odniósł się do Prawa Bożego, podkreślił łamanie Konstytucji art. 64 – prawo testamentowe. Zaznaczył także, że jest schorowanym emerytem.
W odpowiedzi na skargę Minister Rozwoju i Technologii wniósł o jej oddalenie
i podtrzymał argumentację zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji. Jeszcze raz przedstawił przesłanki wydania decyzji o umorzeniu postepowania, wskazując, iż
w pełni podtrzymuje swoje stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
W świetle art. 184 Konstytucji RP w zw. z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Równocześnie należy zwrócić uwagę na okoliczność, że wojewódzki sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak, co do zasady, związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ppsa). Kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawie skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 2 pkt 1 ppsa). Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a – c ppsa) lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 ppsa).
Przedmiotem sądowej kontroli w niniejszym postępowaniu była decyzja Ministra Rozwoju i Technologii z 19 sierpnia 2022 r. utrzymująca w mocy decyzję Wojewody [...] z 7 marca 2022 r. umarzającą postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania w części dotyczącej ustalenia odszkodowania na rzecz W. K. w zakresie udziału ½ części nieruchomości położonej w obrębie W. , gmina W. M., powiat g. oznaczonej jako działka nr ew. [...] o pow. 0,0407 ha.
Sąd w składzie orzekającym, dokonując kontroli legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia – w oparciu o powołane przepisy i w granicach sprawy – doszedł do przekonania, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa, co uzasadniałoby wyeliminowanie jej z obrotu prawnego.
Wyjaśnić zatem należy, że zgodnie z art. 9y ust. 1 ustawy z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 1984), za nieruchomości oraz ograniczone prawa rzeczowe do nieruchomości, o których mowa w art. 9s ust. 3 i 3a oraz art. 9x ust. 4, od podmiotu, na rzecz którego wydawana jest decyzja o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej, przysługuje odszkodowanie dotychczasowym właścicielom lub użytkownikom wieczystym nieruchomości, a także osobom, którym przysługują ograniczone prawa rzeczowe do nieruchomości. Przepisy powyższej ustawy
o transporcie kolejowym określają zatem moment nastąpienia skutku prawnego
w postaci przejścia prawa rzeczowego do nieruchomości na nowego właściciela
i wyznaczają tym samym krąg stron postępowania odszkodowawczego, którymi są
m. in. osoby, którym przysługiwało określone prawo rzeczowe do nieruchomości w dniu, w którym o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej stała się ostateczna (ust. 2).
W rozpoznawanej sprawie, Wojewoda [...]prowadził postępowanie
w zakresie ustalenia odszkodowania za nieruchomość przejętą na rzecz Skarbu Państwa, położoną w obrębie W., gmina W. M., powiat g., oznaczoną jako działka numer [...] o pow. 0,0407 ha. Niewątpliwie w sprawie została wydana decyzja Wojewody [...] Nr [...] z dnia 13 maja 2019 r.,
o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej dla inwestycji - przeznaczona pod inwestycję polegającą na budowie, przebudowie i rozbudowie linii kolejowej nr [...] W. O. – R. (od km 38,800 do km 58,100), w związku z realizacją projektu POIIŚ 5.1.3 "Modernizacja linii kolejowej nr [...], odcinek W. O. – R. (LOT A, B, F) - faza II" w zakresie odcinka od km 54,900 do km 57,600 stanowiącego stację W., wraz z budową nastawni W..
Decyzja Wojewody [...] o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej z dniem 23 lipca 2019 r. stała się ostateczna, co nie było kwestionowane.
Skarżący był stroną postępowania o ustalenie odszkodowania, które zostało zawieszone – postanowieniem Wojewody [...] Nr [...]z 12 sierpnia 2020 r., następnie utrzymanym w mocy przez organ II instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 15 lipca 2021 r. w sprawie sygn. akt VIII SA/Wa 248/21 uchylił postanowienie Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii oraz poprzedzające jej postanowienie Wojewody [...].
Z dalszych ustaleń organów administracyjnych wynika, że H. R. przedłożyła organowi – Wojewodzie [...] prawomocne postanowienie z dnia 19 lutego 2021 r. sygn. akt [...] Sądu Rejonowego w G. I Wydział Cywilny stwierdzające, iż H. R. nabyła z dniem 18 marca 2003 r. przez zasiedzenie należący do W. K. udział wynoszący 1/2 części w prawie własności nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...].
Powyższy stan ujawniony został w prowadzonej dla działki księdze wieczystej nr [...].
Jak zaznaczył organ II instancji – oznacza to, że H. R. zarówno w dniu wydania decyzji o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej tj. 13 maja 2019 r. jak i w dniu uzyskania przez nią waloru ostateczności, tj. 23 lipca 2019 r., była jedyną właścicielką nieruchomości położonej w obrębie W., gmina W. M., powiat g. oznaczonej jako działka numer [...], z której wydzielona została objęta postępowaniem odszkodowawczym działka nr [...].
Powyższy stan faktyczny sprawy jest bezsporny. Skarżący na etapie prowadzonego przez organy postępowania administracyjnego nie przedstawił żadnego przeciwdowodu, który negowałby prawo własności H. R. do działki objętej postepowaniem odszkodowawczym.
Kluczowe jest to, że H. R. wykazała prawo własności działki – wskazanym wyżej prawomocnym postanowieniem z dnia 19 lutego 2021 r. sygn. akt [...] Sądu Rejonowego w G. I Wydział Cywilny stwierdzające, na dzień wydania decyzji o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej tj. 13 maja 2019 r. jak i w dniu uzyskania przez nią waloru ostateczności, tj. 23 lipca 2019 r. Z postanowienia o zasiedzeniu sygn. akt [...]Sądu Rejonowego w G. I Wydział Cywilny wynika bowiem, iż H. R. nabyła z dniem 18 marca 2003 r. przez zasiedzenie należący do W. K. udział wynoszący 1/2 części w prawie własności nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...].
W wyroku I OSK 3935/18, NSA wyraził pogląd cyt.: "norma prawna łudząco podobna do tej zawartej w art. 9y ust. 1 u.t.k., wynika z art. 12 ust. 4f ustawy z dnia 10 kwietnia 2003r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji
w zakresie dróg publicznych (Dz.U z 2018r. poz. 1474 ze zm.). Przepis ten wskazuje, iż odszkodowanie za pozbawienie praw do nieruchomości przejętych pod budowę dróg publicznych przysługuje dotychczasowym właścicielom, użytkownikom wieczystym oraz osobom, którym przysługuje do nieruchomości ograniczone prawo rzeczowe. Na gruncie powyższej regulacji Naczelny Sąd Administracyjny uznaje, iż odszkodowanie za wywłaszczenie nieruchomości należy się wyłącznie tym osobom, którym przysługiwało do niej prawo rzeczowe w dniu, kiedy decyzja o ustaleniu lokalizacji drogi stała się ostateczna (vide: wyrok NSA z dnia 26 sierpnia 2015r. sygn. akt I OSK 2843/13, https://orzeczenia.nsa.gov.pl ). Pogląd ten uznać należy za aktualny także na gruncie art. 9y ust. 1 ustawy o transporcie kolejowym".
Niewątpliwie skoro skarżący nie był właścicielem ½ udziału działki nr [...],
w dacie kiedy decyzja o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej stała się ostateczna, gdyż stosowny dokument w postaci postanowienia o zasiedzeniu został przedłożony przez H. R., tym samym postępowanie stało się bezprzedmiotowe w stosunku do ustalenia odszkodowania na jego rzecz – udziału wynoszącego ½ części nieruchomości.
Zgodnie bowiem z dyspozycją art. 105 § 1 k.p.a., gdy postępowanie
z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio
w całości albo w części. Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego, o której stanowi ww. przepis, oznacza, że brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty.
Bezprzedmiotowość postępowania wynikać może z przyczyn, które można podzielić na podmiotowe oraz przedmiotowe. Zatem organ uprawniony jest do umorzenia postępowania, w sytuacji gdy brak jest podstaw prawnych lub faktycznych do merytorycznego orzekania co do istoty sprawy. Innymi słowy, sprawa administracyjna jest bezprzedmiotowa w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. wtedy, gdy nie ma materialnoprawnych podstaw do władczej ingerencji organu administracyjnego.
Umorzenie postępowania w przypadku bezprzedmiotowości jest obligatoryjne, zaś decyzja o umorzeniu postępowania nie rozstrzyga o materialnoprawnych uprawnieniach i obowiązkach stron i jest równoznaczna z brakiem przesłanek do merytorycznego orzekania co do istoty sprawy.
Zarzuty skargi są całkowicie bezpodstawne. Sąd nie stwierdził naruszenia przepisów postępowania. Nie doszło również do błędnych ustaleń faktycznych Chybione są zarzuty dotyczące złamania prawa testamentowego, bowiem rozpatrywana sprawa nie dotyczyła postepowania spadkowego. Sąd Administracyjny rozpoznawał sprawę na skutek skargi od konkretnej decyzji, nie zajmował się kwestiami spadkowymi i rozliczeniami rodzinnymi.
Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo
o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.