VIII SA/Wa 823/21

VIII SA/Wa 823/21 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2021-11-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-09-16
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Iwona Szymanowicz-Nowak
Justyna Mazur
Leszek Kobylski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6209 Inne o symbolu podstawowym 620
Hasła tematyczne
Ochrona zdrowia
Sygn. powiązane
II GSK 290/22 - Wyrok NSA z 2025-09-30
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 849
art. 59 ust. 1 pkt 1, art. 64 ust. 3 i ust. 4, art. 65
Ustawa z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta - t.j.
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Leszek Kobylski (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Justyna Mazur, Sędzia WSA Iwona Szymanowicz-Nowak, , Protokolant Sekretarz sądowy Karolina Sikora, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 listopada 2021 r. w Radomiu sprawy ze skargi Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej w [...] na decyzję Rzecznika Praw Pacjenta z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] w przedmiocie uznania praktyk za naruszające zbiorowe prawa pacjentów oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 30 lipca 2021 r. Nr [...], Rzecznik Praw Pacjenta (dalej: "RPP", "organ"), działając na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 1, art. 64 ust. 3 i 4, art. 65 ustawy z 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz.U. z 2020r. poz. 849 ze zm.; dalej: "ustawa") oraz art. 104 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021r., poz. 735 dalej: "k.p.a."), uznał praktykę stosowaną przez podmiot leczniczy: Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej w N. [...] (dalej: "Szpital" lub "podmiot leczniczy"), polegającą na udzielaniu świadczeń zdrowotnych bez dołożenia należytej staranności poprzez nieprzestrzeganie procedur higieniczno-sanitarnych w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2, za naruszającą zbiorowe prawo pacjentów do świadczeń zdrowotnych udzielanych z należytą starannością przez podmioty udzielające świadczeń zdrowotnych w warunkach odpowiadających określonym w odrębnych przepisach wymaganiom fachowym i sanitarnym, o którym mowa w art. 8 ustawy, oraz stwierdził zaniechanie jej stosowania.
Uzasadniając decyzję RPP wyjaśnił, że wobec powzięcia informacji uprawdopodobniających naruszenie zbiorowych praw pacjenta, postanowieniem z dnia 29 kwietnia 2020 r. (nr [...]) wszczął postępowanie w przedmiotowej sprawie.
Podmiot leczniczy, odpowiadając na pismo organu z dn. 29 kwietnia 2020r., przekazał RPP szczegółowe informacje (str. 4-8 zaskarżonej decyzji) podnosząc m.in., iż w związku z szerzeniem się zakażenia wirusem SARS-CoV-2, działając zgodnie z treścią zaleceń i rekomendacji Ministerstwa Zdrowia, Głównego Inspektora Sanitarnego, Narodowego Funduszu Zdrowia, Wojewódzkiego Urzędu Marszałkowskiego a także zaleceń Konsultantów w określonych dziedzinach medycyny Szpital opracował szereg procedur, wydał stosowne zarządzenia wewnętrzne i zalecenia dla personelu realizującego świadczenia medyczne oraz komunikaty dla pacjentów. Personel został zobowiązany do przestrzegania zaleceń i rekomendacji. Na potwierdzenie tych działań przedstawił kopie dokumentów. Wskazał, iż treści procedur, zaleceń i rekomendacji były na bieżąco przekazywane pracownikom w różnych formach: początkowo stosowano przekaz bezpośredni na spotkaniach z lekarzami, pielęgniarkami oddziałowymi, przekazanie materiałów w formie papierowej do poszczególnych komórek organizacyjnych, przekaz drogą elektroniczną, bieżące informacje i komunikaty zamieszczano w folderze dostępnym na pulpicie każdego komputera. Ponadto:
1. Przygotowano na dzień 1 marca 2020 r. cztery izolatki w miejscu wcześniej działającego oddziału położniczo-ginekologicznego, a od dn. 15 kwietnia kolejne dwie /łącznie 6 izolatek plus jedna zlokalizowana w pobliżu Izby Przyjęć, dla potrzeb pacjentów IP/
2. Od dnia 04 marca 2020 r. wstrzymano do odwołania odwiedziny pacjentów hospitalizowanych w oddziałach szpitalnych,
3. Zwiększono zaopatrzenie w środki ochrony indywidualnej/maski twarzowe, kombinezony, gogle,
4. Zwiększono zaopatrzenie w środki do odkażania rąk. powierzchni i sprzętu,
5. W widocznych dla pacjenta miejscach umieszczono komunikaty o numerach telefonów, gdzie można uzyskać informacje w przypadku podejrzenia zakażenia u siebie lub osób bliskich: stacja sanitarno-epidemiologiczna w G.: [...], infolinia NFZ [...]. Na bieżąco monitorowano komunikaty Ministra Zdrowia, Głównego Inspektora Sanitarnego i Konsultantów w poszczególnych dziedzinach medycyny odnośnie sytuacji epidemiologicznej w kraju i regionie.
Odnosząc się zapytania organu, dotyczącego wykonywania pacjentom oraz personelowi testów na obecność wirusa SARS-CoV-2, Szpital wyjaśnił, iż pierwszy dodatni wynik badania w kierunku zakażenia wirusem SARS-CoV-2 uzyskano w dniu 17 marca 2020 r. u pacjentki hospitalizowanej z powodu zapalenia płuc w Oddziale Chorób Wewnętrznych. Od 17.03. do 30.03.2020 r. potwierdzono dodatni wynik SARS-CoV-2 u 12 pacjentów, którzy nie wykazywali objawów choroby COVlD-19. W kwietniu 2020 r. potwierdzono dodatnie wyniki SARS-CoV-2 u 5 pacjentów. Daty potwierdzenia wyników pozytywnych: 17.03.2020 r. (1 pacjentka), 19.03.2020 r. (12 pacjentów), w dniach: 14 - 15.04.2020 r. (5 pacjentów). W okresie od 01 maja 2020 r. do dnia udzielania odpowiedzi nie stwierdzono wyników dodatnich u pacjentów hospitalizowanych.
Wskazując na sposób postępowania w przypadku podejrzenia lub potwierdzenia zakażenia wirusem SARS-CoV-2 u członków personelu, podmiot leczniczy podniósł, iż w przypadku podejrzenia zakażenia u personelu, osoby te nie kontynuują pracy do momentu uzyskania wyniku dopuszczającego pracownika do pracy. Jeżeli wynik potwierdza zakażenie pracownik zostaje objęty izolacją lub kwarantanną decyzją Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego. Szpital wskazał, iż w marcu 2020 r. po uzyskaniu dodatniego wyniku u pacjentki oddziału wewnętrznego (pacjentką była pielęgniarka pracująca w oddziale chirurgicznym) poddano badaniu cały personel oddziałów: wewnętrznego i chirurgicznego (osoby z kontaktu). Pobrano również wymazy w kierunku wirusa SARS-CoV-2 u wszystkich pacjentów hospitalizowanych na dzień 19 marca 2020 r. w/w oddziałów. Personel z dodatnim wynikiem został decyzją Sanepidu skierowany do izolacji domowej, osoby ujemne, ale mające kontakt z dodatnimi, skierowane na kwarantannę. Pacjenci w zależności od stanu zdrowia byli przewożeni do szpitali: MSWiA w W., [...] Szpitala Specjalistycznego w R. lub wypisywani do domu, z zaleceniem izolacji w warunkach domowych.
Dalej Szpital wyjaśnił, iż dodatni wynik SARS-CoV-2 stwierdzono: w dniach 18-19.03.2020 r. u 24 pracowników, zaś w dniach 26-27.03.2020 r. u 6 pracowników. Wszyscy pracownicy z dodatnim wynikiem koronawirusa, na dzień uzyskania wyników byli bez objawów zakażenia, a w czasie wykonywania obowiązków służbowych stosowali środki ochrony osobistej.
W piśmie z dn. 12 maja 2020r. wskazano również ilość zorganizowanych izolatek, stan środków ochrony osobistej zakupionych przez Szpital oraz liczbę pacjentów badanych w kierunku zakażenia wirusem SARS-CoV-2 w okresie od 1 marca do 11 maja 2020 r.
Dalej organ wyjaśnił, iż pismami z dnia 24 kwietnia 2020 r. zwrócił się do Mazowieckiego Oddziału Wojewódzkiego NFZ w Warszawie, właściwej stacji sanitarno-epidemiologicznej oraz Mazowieckiego Urzędu Wojewódzkiego z prośbą o wskazanie, czy prowadziły postępowanie w sprawie niezachowania procedur bezpieczeństwa w związku z epidemią SARS-CoV-2 wobec podmiotu leczniczego.
W piśmie z dn. 5 maja 2020r. p.o. dyrektora Mazowieckiego Oddziału Wojewódzkiego NFZ w Warszawie wskazał, iż Terenowy Wydział Kontroli Centrali NFZ przeprowadził postępowanie wyjaśniające w sprawie sytuacji epidemicznej w podmiocie leczniczym. Centrala Funduszu poinformowała, że pozyskała od Szpitala wyjaśnienia dotyczące postępowania w przypadkach podejrzenia lub zakażenia koronawirusem SARS CoV-2 oraz, że wyjaśnienia te zostały przekazane m.in. do Głównego Inspektora Sanitarnego do wykorzystania zgodnie z właściwością. Jednocześnie podniósł, iż placówka medyczna pismem z dnia 20.03.2020 (brak znaku pisma) informowała Oddział o przerwie w udzielaniu świadczeń w Oddziałach Chirurgicznym oraz Internistycznym, w terminie od 21 do 30 marca 2020 r., wynikającej z braków kadrowych spowodowanych zakażeniem koronawirusem i przebywaniem części kadry medycznej na kwarantannie.
Z kolei Dyrektor Wydziału Zdrowia Mazowieckiego Urzędu Wojewódzkiego poinformował w piśmie z dnia 5 maja 2020 r., że do Urzędu wpływały informacje o trudnej sytuacji kadrowej w Szpitalu, w związku z wystąpieniem ogniska zakażenia wirusem SARS-CoV2. Wojewoda po analizie sytuacji skierował do pracy w powyższym podmiocie 7 osób.
Natomiast Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w G. poinformowała, że nie posiada dokumentacji na temat niezachowania procedur bezpieczeństwa w związku z epidemią SARS-CoV-2 dotyczącej Szpitala.
Odpowiadając na kolejne pismo organu z dn. 22 stycznia 2021r., Szpital wyjaśnił m.in., iż:
- w ciągu ostatnich dwóch miesięcy w Szpitalu nie było ognisk zakażeń koronawirusem SARS-CoV-2. Ostatnie ognisko wystąpiło w marcu 2020 r.;
- personel szpitala stosuje środki ochrony indywidualnej (SOI) adekwatne do sytuacji tj.: rodzaju wykonywanych czynności i zagrożenia. SOI stosowane są zgodnie z wytycznymi i uwzględniają kropelkową i kontaktową drogę transmisji wirusa;
- zostały opracowane i wdrożone do stosowania następujące procedury: Procedura postępowania z pacjentem w Izbie Przyjęć podczas epidemii koronawirusa SARS- CoV-2 (...); postępowanie w trakcie opieki nad pacjentem podejrzanym i/lub zakażonym SARS-CoV-2, hospitalizowanym w SPZOZ w N. [...] (...); W ciągu ostatniego miesiąca w Izbie Przyjęć, dodatni wynik testu antygenowego stwierdzono u 5 pacjentów, z czego 2 pacjentów skierowano do izolacji domowej a 3 pacjentów przekazano do leczenia w szpitalu dedykowanym pacjentom covid dodatnim. W ciągu ostatniego miesiąca w grupie pacjentów hospitalizowanych nie stwierdzono zakażenia wirusem SARS-CoV-2;
- została opracowana i wdrożona do stosowania Procedura postępowania z personelem medycznym zakażonym lub podejrzanym o zakażenie SARS-CoV-2 w SPZOZ N. [...]; W ciągu ostatniego miesiąca, wśród personelu nie było osób podejrzanych o zakażenie SA RS- CoV-2 i zakażonych.
Szpital wyjaśnił również, iż personel podejrzany i/lub zakażony jest odsuwany od wykonywania obowiązków służbowych z zaleceniem izolacji i konsultacji lekarza POZ. Informacja o zakażeniu i/lub podejrzeniu zakażenia wśród personelu niezwłocznie jest przekazywana do Powiatowej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej w G..
Pismem z dn. 10 czerwca 2021 r. organ poinformował stronę, że zgromadzony materiał dowodowy pozwala na wydanie rozstrzygnięcia w sprawie, jak również, że przysługuje jej możliwość wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Do dnia wydania decyzji Szpital nie skorzystał z powyższego uprawnienia. Jedynie akta sprawy zostały udostępnione dn. 10 czerwca 2021 r. na wniosek podmiotu leczniczego.
RPP ustalił, że Szpital jest zarejestrowany w rejestrze podmiotów wykonujących działalność leczniczą, prowadzonym przez Wojewodę Mazowieckiego, pod numerem księgi [...]. Prowadzi działalność leczniczą m.in. w zakresie stacjonarnych i całodobowych świadczeń zdrowotnych – szpitalnych.
Organ wskazał, iż w podmiocie leczniczym 17 marca 2020 r. u pielęgniarki z Oddziału Chirurgicznego podmiotu leczniczego hospitalizowanej z powodu złego stanu zdrowia potwierdzono zapalenie płuc wywołane przez SARS-CoV-2; była ona hospitalizowana od 13 marca 2020 r., jednak już od 7 marca podczas wykonywania obowiązków służbowych wykazywała objawy choroby. W związku z wykrytym i potwierdzonym zakażeniem 17 marca 2020 r. wykonano wymazy w kierunku obecności wirusa SARS-CoV-2 personelowi Szpitala, w efekcie czego uzyskano 24 wyniki pozytywne. Wobec dużej liczby personelu objętego kwarantanną lub zakażonego wirusem SARS- CoV-2 brak było personelu lekarskiego i pielęgniarskiego do zabezpieczenia dyżuru nocnego 18 marca 2020 r. Sytuacja Szpitala została określona jako krytyczna.
Organ wyjaśnił, iż powyższe ustalenia podjął na podstawie wiadomości mailowej Ordynator Oddziału Wewnętrznego lek. med. P. H. z dnia 18 marca 2020 r. oraz wiadomości Dyrektora Szpitala z dnia 18 marca 2020 r. zgromadzonych w materiałach Mazowieckiego Urzędu Wojewódzkiego oraz wyjaśnień podmiotu leczniczego z dnia 12 maja 2020 r. Dalej podniósł, iż pismem z dnia 20 marca 2020 r. dyrektor Szpitala zwrócił się do Narodowego Funduszu Zdrowia z prośbą o zgodę na zaprzestanie realizacji świadczeń zdrowotnych w okresie 21-30 marca 2020 r. Zakażenia wirusem SARS-CoV-2 wśród personelu Szpitala spowodowało paraliż udzielania świadczeń zdrowotnych w podmiocie leczniczym. Od 17 do 30 marca 2020 r. stwierdzono dodatni wynik SARS-CoV-2 u 12 pacjentów. W kwietniu 2020 r. u 5 pacjentów. Kolejnych ognisk zakażeń nie stwierdzano. Szpital zapewnia środki ochrony osobistej dla personelu i pacjentów oraz stosuje je zgodnie z wytycznymi Ministra Zdrowia, Głównego Inspektora Sanitarnego oraz Światowej Organizacji Zdrowia WHO.
Ponadto organ wskazał, iż w Szpitalu stosowana jest segregacja pracowników przy wejściu do szpitala oparta na pomiarze temperatury i oceny w zakresie objawów infekcji. Wszelkie przypadki zakażeń pracowników zgłaszane są do Specjalisty ds. Epidemiologii w celu przeprowadzenia postępowania epidemiologicznego i ustalenia wszelkich kontaktów z osobą zakażoną. Lekarz z kontaktu zostaje skierowany na kwarantannę domową wraz z zaleceniem kontaktu z lekarzem POZ (dokument: "Postępowanie z personelem medycznym zakażonym lub podejrzanym o zakażenie SARS- CoV-2 w SPZOZ w N. [...]"). Z kolei przed przyjęciem pacjenta do Szpitala wykonuje się mu test w kierunku obecności wirusa SARS-CoV-2. Szpital posiada zatem procedury zgodne z wytycznymi WHO.
Odnosząc powyższe ustalenia faktyczne do obowiązującego stanu prawnego RPP przytoczył brzmienie art. 59 ust. 1, art. 64 ust. 3 i 4 ustawy. Wskazał, iż naruszenie zbiorowych praw pacjentów wymaga kumulatywnego spełnienia następujących przesłanek, tj. bezprawności, zorganizowanego działania lub zaniechania podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych, mających na celu ograniczenie praw pacjentów lub ich pozbawienie. Bezprawność to zachowanie sprzeczne z przepisami prawa, określającymi prawa pacjentów i zobowiązania podmiotów udzielających świadczeń zdrowotnych lub niedopełnienie obowiązku wynikającego z określonych norm prawnych. Do stwierdzenia bezprawności wystarczy, że określone zachowanie podmiotu leczniczego koliduje z przepisami prawa. Natomiast przesłanka zachowania zorganizowanego kładzie nacisk przede wszystkim na zaplanowanie czegoś i przeprowadzenie jakiegoś działania lub powstrzymanie się od niego. Nie jest zbiorowym prawem pacjentów suma praw indywidualnych. Zatem dla stwierdzenia naruszenia zbiorowych praw pacjentów istotne jest ustalenie czy konkretne działanie podmiotu leczniczego nie ma ściśle określonego adresata, lecz jest kierowane do nieoznaczonego z góry kręgu podmiotów. Oznacza to, że nie liczba faktycznych, potwierdzonych naruszeń, ale przede wszystkim ich charakter, w związku z czym to możliwość wywołania negatywnych skutków wobec określonej zbiorowości przesądza o naruszeniu zbiorowego interesu.
Organ podniósł także, iż dla stwierdzenia bezprawności działania lub zaniechania podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych bez znaczenia pozostaje strona podmiotowa czynu, a zatem wina podmiotu (w znaczeniu subiektywnym, oznaczającym wadliwość procesu decyzyjnego) i stopień tej winy (umyślność bądź nieumyślność), a także świadomość istnienia naruszonych norm prawnych. Zatem do stwierdzenia bezprawności wystarczy, że określone zachowanie koliduje z przepisami prawa.
RPP wskazał, iż podmiot leczniczy jest obowiązany do podjęcia stosownych działań zgodnie z ustawą z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz.U. z 2020r. poz. 1845 ze zm.). Zgodnie z art. 11 ust. 1 i 2 tejże ustawy kierownicy podmiotów leczniczych oraz inne osoby udzielające świadczeń zdrowotnych są obowiązani do podejmowania działań zapobiegających szerzeniu się zakażeń i chorób zakaźnych. Działania te obejmują w szczególności: monitorowanie czynników alarmowych i zakażeń związanych z udzielaniem świadczeń zdrowotnych w zakresie wykonywanych świadczeń; opracowanie, wdrożenie i nadzór nad procedurami zapobiegającymi zakażeniom i chorobom zakaźnym związanym z udzielaniem świadczeń zdrowotnych oraz wykonywanie badań laboratoryjnych oraz analizę lokalnej sytuacji epidemiologicznej w celu optymalizacji profilaktyki i terapii antybiotykowej.
Zdaniem organu, podmiot leczniczy, na określonym etapie udzielania świadczeń zdrowotnych, nie zadbał o bezpieczeństwo swoich pacjentów. Podniósł, iż nie zapewniono realizacji odpowiednich zasad triażu dla personelu podmiotu leczniczego, tj. dla osób szczególnie narażonych na zakażenie i kluczowych dla funkcjonowania Szpitala oraz udzielania świadczeń pacjentom. Brak egzekwowania od personelu realizacji samoobserwacji spowodował, że świadczeń zdrowotnych w podmiocie leczniczym przez 6 dni udzielała osoba zakażona, wykazująca jednocześnie objawy tego zakażenia (okoliczność przyznana przez podmiot leczniczy). Powyższe z dużym prawdopodobieństwem spowodowało zakażenie przez tę osobę dalszego personelu leczniczego, co z kolei spowodowało w konsekwencji utrudnienia w realizowaniu świadczeń zdrowotnych przez Szpital i ryzyko zakażenia pacjentów; zaistniało zatem zagrożenie dla bezpieczeństwa pacjentów Szpitala.
W ocenie organu, wskazana praktyka była sprzeczna z obowiązującymi przepisami prawa, wobec których na podmiocie leczniczym spoczywa odpowiedzialność za zapewnienie należytej opieki i bezpieczeństwa pacjentów, także w czasie epidemii i z uwzględnieniem szczególnych regulacji prawnych w tym zakresie. Praktyka była zorganizowana (działanie zaakceptowane przez kierownictwo podmiotu leczniczego). Należy przy tym wskazać, że praktykę naruszającą zbiorowe prawa pacjentów można osiągnąć także poprzez zaniechanie. Praktyka nie była skierowana do konkretnego pacjenta, ale mogła odnieść skutek w sferze uprawnień każdego hospitalizowanego pacjenta. Stąd też praktyka naruszała zbiorowe prawa pacjentów.
Organ wyjaśnił, iż bezprawności wskazanej praktyki nie usuwają wyjaśnienia podmiotu leczniczego o problemach w zabezpieczeniu obsady lekarskiej czy przeniesieniu pacjentów.
W dalszej części uzasadnienia decyzji, RPP wskazał na obecne zasady i wytyczne podjęte przez podmiot leczniczy w zakresie działań mających na celu zapobieganie rozprzestrzenianiu się zakażeń SARS-CoV-2 w środowisku szpitalnym. Zauważył, iż zgodnie z aktualnie otrzymanymi informacjami (oraz analizą przesłanych przez podmiot leczniczy dokumentów, w tym procedur postępowania), Szpital stosuje reżim sanitarny oraz w odpowiedni sposób zabezpiecza swoich pacjentów. Organ szczegółowo przedstawił stosowane procedury postępowania, co wynika z aktów wewnętrznych funkcjonujących w Szpitalu tj.: "Postępowanie z personelem medycznym zakażonym lub podejrzanym o zakażenie SARS- CoV-2 w SPZOZ w N. [...]" oraz "Postępowanie w trakcie opieki nad pacjentem podejrzanym i/lub zakażonym SARS-CoV-2, hospitalizowanym w SPZOZ w N. [...]". Zdaniem organu, powyższe świadczy o tym, że praktyki podmiotu leczniczego zostały zaniechane. Jednocześnie wskazał, iż Szpital podjął skuteczne działania mające na celu zapobieganie szerzeniu się zakażenia i po ww. okresie nie odnotowano podobnych sytuacji związanych z ogniskiem epidemicznym.
Konkludując organ stwierdził, iż w zakresie określonym w niniejszej decyzji ziściły się przesłanki wskazane w art. 59 ust. 1 pkt 1 ustawy, co obliguje RPP do uznania wskazanej praktyki jako naruszającej zbiorowe prawa pacjentów. Ponadto, z akt sprawy wynika, że taka praktyka nie jest już w podmiocie leczniczym stosowana.
Z taki rozstrzygnięciem nie zgodził się SPZOZ w N. [...] ( dalej jako: "skarżący"), który pismem datowanym na 31 sierpnia 2021 r. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę, zaskarżając decyzję z 30 lipca 2021r. w całości. Pełnomocnik skarżącego zarzucił:
1. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 59 ust. 1 pkt 1 ustawy, poprzez jego zastosowanie, w sytuacji gdy stan faktyczny nie pozwalał organowi na przyjęcie, że praktyka skarżącego, polegająca na zaniechaniu, rzekomo naruszająca zbiorowe prawa pacjentów, "(...) miała na celu pozbawienie pacjentów praw lub ograniczenie tych praw (...)";
2. mającą istotny wpływ na treść przyjętego rozstrzygnięcia, sprzeczność poczynionych przez organ ustaleń z treścią zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, polegającą na uznaniu, iż stosowana przez skarżącego praktyka naruszała zbiorowe prawa pacjentów do świadczeń zdrowotnych, w sytuacji gdy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie daje żadnych podstaw dla takiego uznania i nakazuje przyjąć, iż skarżący przestrzegał procedur higieniczno-sanitarnych w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2, a co za tym idzie udzielał świadczeń zdrowotnych z zachowaniem wymogów należytej staranności;
3. mające istotny wpływ na treść przyjętego rozstrzygnięcia naruszenie przepisów postępowania, tj.: art. 107 § 1 pkt 5 i pkt 6 kpa, poprzez ich niezastosowanie, polegające na braku wskazania w jakim okresie skarżący miałby stosować zakazaną praktykę, polegającą na nieprzestrzeganiu procedur higieniczno-sanitarnych w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2, uznaną przez organ za naruszającą zbiorowe prawa pacjentów;
4. mające istotny wpływ na treść przyjętego rozstrzygnięcia naruszenie przepisów postępowania, tj.: art. 107 § 1 pkt 5 i pkt 6 kpa, poprzez ich niezastosowanie, polegające na braku wskazania od kiedy skarżący miałby zaniechać stosowania tejże praktyki;
5. mającą istotny wpływ na treść przyjętego rozstrzygnięcia - sprzeczność poczynionych przez organ ustaleń z treścią zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, polegającą na uznaniu, iż w dacie jego wydania organ posiadał uzasadnione informacje co najmniej uprawdopodabniające naruszenie przez skarżącego zbiorowe prawa pacjentów do świadczeń zdrowotnych, w sytuacji gdy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie dawał żadnych podstaw dla takiego uznania i nakazywał przyjąć, iż skarżący przestrzegał procedur higieniczno-sanitarnych w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2;
6. mające istotny wpływ na treść przyjętego rozstrzygnięcia naruszenie przepisów postępowania, tj.: art. 62 w związku z art. 59 ust. 1 ustawy o prawach pacjenta i RPP i wszczęcie postępowania w sprawie, w sytuacji braku jakichkolwiek podstaw faktycznych dla takiego przyjęcia;
7. mające istotny wpływ na treść przyjętego rozstrzygnięcia naruszenie przepisów postępowania, tj.: art. 107 § 1 i 3 kpa w zw. z zapisami art. 50 ust. 1 i 3 ustawy u.p.p. i RPP, poprzez ich niezastosowanie i brak uzasadnienia faktycznego i prawnego, które pozwalałyby skarżącemu stwierdzić, czy organ rzeczywiście w tej dacie posiadał informacje co najmniej uprawdopodabniające naruszenie przez skarżącego praw pacjenta.
Skarżący działaniu organu zarzucił nadto - mające istotny wpływ na treść przyjętego rozstrzygnięcia - naruszenie przepisu postępowania, tj.: art. 105 § 1 kpa, poprzez jego niezastosowanie, polegające na niewydaniu decyzji w przedmiocie umorzenia postępowania w całości z uwagi na jego bezprzedmiotowość, w sytuacji gdy w stanie faktycznym sprawy nie zaistniały przesłanki określone zapisem art. 59 ust. 1 ustawy.
Pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i umorzenie postępowania administracyjnego w całości oraz o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.
Autor skargi wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów z dokumentów, tj.:
1. Instrukcja ścieżki postępowania w przypadku zgłoszenia się chorego z objawami zakażenia dróg oddechowych mogącemu odpowiadać zakażeniu wirusem 2019 – NCOV z dnia 19 lutego 2020 r., na okoliczność procedur postępowania z pacjentami z podejrzanymi o zakażenie wirusem SARS-CoV-2;
2. Instrukcja postępowania w przypadku zgłoszenia się chorego z objawami zakażenia dróg oddechowych mogącemu odpowiadać zakażeniu wirusem 2019 - nCoV do lekarza rodzinnego z dnia 26 lutego 2020 r., na okoliczność jw.,
3. Procedura dotycząca wymagań pobrania i transportu materiału do badań u pacjenta podejrzanego o zakażenie koronawirusem, który zgłosi się do szpitala samodzielnie/będzie przywieziony przez ZRM i nie zostanie przyjęty do oddziału zakaźnego z dnia 06 marca 2020 r., na okoliczność jw.,
4. ogłoszenie z dnia 26 lutego 2020 r., na okoliczność jw.,
5. ogłoszenie z dnia 4 marca 2020 r., na okoliczność jw.,
6. Ocena sytuacji epidemiologicznej w szpitalu z dnia 17 marca 2020 r., na okoliczność działań podjętych przez skarżącego wobec ujawnienia pierwszego przypadku zachorowania na SARS-CoV-2;
7. odręczne notatki ze spotkań w dniach: 4 marca 2020 r. i 11 marca 2020 r. z personelem zarządzającym jednostkami organizacyjnymi skarżącego, na okoliczność wprowadzenia do stosowania procedur postępowania z pacjentami z prawdopodobnym zakażeniem wirusem SARS-CoV-2;
8. pismo dyrektora skarżącego z dnia 4 maja 2020 r., na okoliczność wezwania organu do wykazania uzasadnionego podejrzenia co do stosowanych praktyk naruszających prawa pacjentów.
W odpowiedzi na skargę RPP, podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o jej oddalenie z uwagi na jej bezzasadność. Szczegółowo odniósł się do zarzutów przedstawionych w skardze.
W piśmie procesowym z dnia 2 września 2021r., stanowiącym uzupełnienie skargi, pełnomocnik skarżącego wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów z następujących dokumentów tj. z pism:
- adw. P. M. z dnia 23 sierpnia 2021r. do Głównego Inspektora Sanitarnego;
- Głównego Inspektora Sanitarnego z 25 sierpnia 2021r. do adw. P. M. wraz z załączoną do niego: Informacją Głównego Inspektora Sanitarnego dla szpitali w związku z dynamicznie rozwijającą się sytuacją epidemiologiczną związaną z szerzeniem się nowego koronawirusa SARS-CoV-2 z dnia 27 lutego 2020r.
na okoliczność procedur postępowania z pacjentami w związku z zakażeniem wirusem SARS-CoV-2.
Na rozprawie Sąd oddalił wnioski dowodowe skarżącego zawarte w skardze oraz zawarte w piśmie procesowym z dnia 2 września 2021r. na podstawie art. 106 § 3 stawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa.
Przedmiotem kontroli Sądu w tej sprawie była decyzja Rzecznika Praw Pacjenta z dnia 30 lipca 2021 r., którą organ, w oparciu o art. 59 ust. 1 pkt 1 i art. 64 ust. 1 i 2 i art. 65 ustawy p.p. uznał stosowane przez Skarżącego praktyki, polegające na udzielaniu świadczeń zdrowotnych bez dołożenia należytej staranności poprzez nieprzestrzeganie procedur higieniczno-sanitarnych w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2, za naruszającą zbiorowe prawo pacjentów do świadczeń zdrowotnych udzielanych z należytą starannością przez podmioty udzielające świadczeń zdrowotnych w warunkach odpowiadających określonym w odrębnych przepisach wymaganiom fachowym i sanitarnym, o których mowa w art. 8 ustawy oraz stwierdził zaniechanie jej stosowania.
W tym też zakresie Skarżący nie zgadza się z zaskarżoną decyzją.
W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja została oparta na prawidłowo poczynionych ustaleniach faktycznych, do których zastosowano właściwe przepisy prawa materialnego i dokonano prawidłowej ich wykładni. Stąd zarzuty skargi nie mogły odnieść oczekiwanego przez skarżącego skutku.
Zaznaczyć w pierwszej kolejności należy, że zgodnie z art. 59 ust. 1 pkt 1 ustawy p.p., stanowiącym materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji, przez praktykę naruszającą zbiorowe prawa pacjentów rozumie się bezprawne, zorganizowane działania lub zaniechania podmiotów udzielających świadczeń zdrowotnych, mające na celu pozbawienie pacjentów praw lub ograniczenie tych praw, w szczególności podejmowane celem osiągnięcia korzyści majątkowej.
Jak wskazuje się jednolicie w ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych pojęcie "zbiorowe prawa pacjentów" odnosi się do praw wymienionych w ustawie oraz w przepisach szczególnych. Posługując się tym terminem ustawodawca objął ochroną prawa aktualnych i potencjalnych pacjentów, traktowanych jako zbiorowość - grupę zasługującą na szczególną ochronę (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 kwietnia 2014 r., sygn. akt II OSK 2826/12). Jest to zatem odrębny przedmiot ochrony, całkowicie niezależny od ochrony praw indywidualnych pacjentów.
Przyjmuje się przy tym, że o naruszeniu zbiorowych praw pacjentów można mówić wówczas, gdy skutki działań mogą zagrażać lub realizować się w sferze każdego potencjalnego pacjenta znajdującego się w podobnych sytuacjach. Dla stwierdzenia naruszenia zbiorowych praw pacjentów istotne jest zatem ustalenie, czy działanie podmiotu leczniczego dotyczy ściśle określonego adresata, czy jest skierowane do nieoznaczonego kręgu podmiotów. Nie chodzi zatem o ilość potwierdzonych naruszeń, ale o ich charakter, a w związku z tym nawet sama możliwość wywołania negatywnych skutków wobec określonej zbiorowości przesądza o naruszeniu zbiorowego interesu.
Dyspozycja art. 59 ust. 1 pkt 1 ustawy wskazuje ponadto, na zorganizowany charakter działania lub zaniechania podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych oraz cel tego działania lub zaniechania, to jest pozbawienie praw pacjentów. Przesłanka zachowania o charakterze zorganizowanym winna być rozumiana jako zaplanowanie i przeprowadzenie jakiegoś działania lub powstrzymanie się od jakiegoś działania. Do uznania "celowości" działania lub zaniechania wystarczy, że podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych co najmniej przewiduje, iż jego działanie lub zaniechanie doprowadzi do naruszenia praw pacjentów i na to się godzi.
Należy mieć również na uwadze, że zakaz stosowania praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów ma charakter bezwzględny i wynika wprost z ustawy, jak stanowi jej art. 59 ust. 2. Z kolei, naruszenie zbiorowych praw pacjenta wymaga spełnienia dwóch przesłanek: bezprawności działania lub zaniechania i naruszenia zbiorowego interesu konsumentów mające na celu pozbawienie pacjentów praw lub ograniczenie tych praw, w szczególności podejmowane w celu osiągnięcia korzyści majątkowej. Użyty przez ustawodawcę termin "w szczególności" oznacza, że katalog celów naruszeń zbiorowych pacjentów jest otwarty i nie ogranicza się tylko do osiągnięcia korzyści majątkowej.
W kontrolowanej sprawie takiej właśnie wykładni przytoczonych przepisów dokonał RPP, zasadnie przy tym argumentując, że bezprawność praktyk należy rozumieć jako działanie sprzeczne z porządkiem prawnym, co z kolei oznacza, że oceniając konkretne działanie lub zaniechanie podmiotu udzielającego świadczeń leczniczych zbadać trzeba, czy jest ono zgodne z przepisami prawa powszechnie obowiązującego. Przy czym, jak słusznie zauważył Rzecznik dla stwierdzenia bezprawności działania lub zaniechania podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych bez znaczenia pozostaje strona podmiotowa czynu, a zatem wina podmiotu (w znaczeniu subiektywnym, oznaczającym wadliwość procesu decyzyjnego) i stopień tej winy (umyślność bądź nieumyślność), a także świadomość istnienia naruszonych norm prawnych.
Uwzględniając ustalenia faktyczne poczynione w toku postępowania prawidłowo Rzecznik stwierdził, że stosowane przez skarżącego praktyki naruszały zbiorowe prawa pacjentów - o których mowa w art. 59 ust. 1 pkt 1 ustawy - były bowiem sprzeczne w szczególności z art. 8 ustawy.
Zgodnie z art. 8 zd.1 ustawy, pacjent ma prawo do świadczeń zdrowotnych udzielanych z należytą starannością przez podmioty udzielające świadczeń zdrowotnych w warunkach odpowiadających określonym w odrębnych przepisach wymaganiom fachowym i sanitarnym. Celem art. 8 ustawy jest zapewnienie pacjentowi bezpieczeństwa podczas udzielenia świadczeń zdrowotnych. Przy tym podmiot leczniczy powinien kierować się zasadą ostrożności i zapewnić takie warunki udzielania tych świadczeń, które to bezpieczeństwo zapewnią. W ramach art. 8 ustawy mieści się organizacja procesu udzielania świadczeń zdrowotnych i opieki nad pacjentami. Musi ona cechować się należytą starannością i tym samym uwzględniać przede wszystkim bezpieczeństwo pacjentów.
W powiązaniu z powyższym należy zaznaczyć, że podmiot leczniczy jest obowiązany do podjęcia stosownych działań zgodnie z ustawą z dn. 5 grudnia 2008r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi. Zgodnie z art. 11 ust. 1 i 2 ww. ustawy działania te obejmują w szczególności: monitorowanie czynników alarmowych i zakażeń związanych z udzielaniem świadczeń zdrowotnych w zakresie wykonywanych świadczeń: opracowanie i nadzór nad procedurami zapobiegającymi zakażeniom i chorobom zakaźnym związanym z udzielaniem świadczeń zdrowotnych oraz wykonywanie badań laboratoryjnych i analizę lokalnej sytuacji epidemiologicznej w celi optymalizacji profilaktyki i terapii antybiotykowej.
Wbrew twierdzeniom skarżącego szpitala ustalenia postępowania wyjaśniającego przeprowadzonego przez RPP doprowadziły do ustalenia, że skarżący szpital nie zapewnił odpowiednich zasad triażu, tj. segregacji dla personelu leczniczego, a więc osób szczególnie narażonych na zakażenie i jednocześnie kluczowych dla funkcjonowania szpitala. Dalej skarżący szpital ( w rozumieniu osoby sprawujące funkcje kierownicze i zarządzające) nie egzekwował od personelu leczniczego realizacji zasady samoobserwacji. To spowodowało, że świadczeń zdrowotnych w skarżącym szpitalu przez 6 dni udzielała osoba zakażona, wykazująca jednocześnie objawy tego zakażenia. W skardze skarżący szpital podkreśla, że pacjentka "O" jako doświadczona pielęgniarka powinna sama ocenić swoje objawy i właściwie zareagować. Niemniej jednak to brak staranności w działalności całości jednostek organizacyjnych szpitala, brak stosownych procedur – umożliwił jej wykonywanie swoich obowiązków pomimo zakażenia. W celu przeciwdziałania tego rodzaju sytuacjom należało sporządzić i wdrożyć skuteczną procedurę w zakresie przeciwdziałania ww. zagrożeniom. Szpital dopiero po wykryciu zakażenia u pacjentki "O" wdrożył skutecznie do swojej działalności odpowiednie procedury zapobiegające i przeciwdziałające zakażeniom SARS-CoV-2. Taka zaś okoliczność oznacza, że wcześniejsze działania szpitala nie wyczerpywały przesłanki należytej staranności, skoro zaistniała mimo tego potrzeba wdrożenia odpowiednich procedur, które jak wynika z akt sprawy na etapie wystąpienia zagrożenia, nie zostały dokonane w odpowiednim czasie, co doprowadziło do zakażenia w dn. 18- 19.03.2020r. u 24 pracowników, w dn. 26-27.03.2020r. u 6 pracowników. Natomiast w dn. 14-15.04.2020r. zakażenia potwierdzono u 5 pacjentów. Od maja 2020r. do dn. Udzielenia wyjaśnień RPP nie stwierdzono w szpitalu dodatnich wyników u pacjentów hospitalizowanych ww. szpitalu.
Sąd akceptuje ocenę zawartą w decyzji RPP, że skarżący szpital nie wdrożył na czas stosownych działań, czym doprowadził do rozprzestrzenienia się wirusa SARS-CoV-2 w środowisku szpitalnym.
Jako niezasadny Sąd ocenił zarzut naruszenia art. 64 ustawy p.p. w związku z art. 107 kpa przez nie określenie czasu ( okresu) w jakim szpital dopuścił się zaniechań.
Powyższe wynika z ustaleń postępowania wyjaśniającego i zawartych w treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji.
Jednocześnie w decyzji RPP stwierdził, że skarżący szpital zaniechał praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów stosownie do art. 64 ust.4 ustawy p.p.
Również jako niezasadne Sąd uznał zarzuty skargi dotyczące naruszenia w decyzji RPP przepisów prawa materialnego. Organ wskazał które przepisy prawa stanowiły w rozumieniu art. 59 ust.1 pkt.1 ustawy p.p. podstawę do stwierdzenia naruszenia zbiorowych praw pacjentów, tj. art.11 ust.1 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi oraz art. 8 ustawy p.p. W kontekście ustalonego w sprawie stanu faktycznego przepisy te zostały prawidłowo zastosowane.
Wreszcie niezasadne są zarzuty w odniesieniu do postanowienia RPP o wszczęciu postępowania z dn. 29 kwietnia 2020r. Należy zgodzić się ze stanowiskiem organu zawartym w odpowiedzi na skargę, że tego rodzaju odrębna kontrola sądowa w odniesieniu do postanowienia o wszczęciu postępowania na podstawie art. 62 ustawy p.p. – nie jest wynika z p.p.s.a. i w tym zakresie sąd administracyjny nie stosuje kontroli sądowej do tego rodzaju aktów administracyjnych. Zarzuty dotyczące ww. postanowienia są tożsame z zarzutami dotyczącymi decyzji końcowej. Te oceny w związku z tym należy odnieść generalnie co do postanowienia z tym zastrzeżeniem, że wbrew twierdzeniom, skargi zaistniały okoliczności uprawdopodobniające przesłanki do przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego. I ponieważ przedmiotem kontroli sądowej była zaskarżona decyzja zapadła w postępowaniu zainicjowanym ww. postanowieniem- Sąd nie orzekał o odrzuceniu skargi w odniesieniu do ww. postanowienia z uwagi na fakt, że przedmiotem kontroli sądowej było przeprowadzone przez RPP postępowanie i wydana przez RPP decyzja ostateczna jako indywidulany akt administracyjny kończący to postępowanie i rozstrzygający sprawę co do istoty.
Argumentacja skargi nie dawała zatem podstaw do podważenia ustaleń Rzecznika poczynionych w sprawie. Oceniając legalność zaskarżonej decyzji Sąd nie stwierdził naruszeń prawa materialnego i procesowego. Podstawą przyjętych ustaleń faktycznych był materiał dowodowy zebrany w rozpoznawanej sprawie i prawidłowo oceniony przez organ.
Ustalony stan faktyczny tym samym sprawiał, że zachodziła w sprawie przesłanka materialna do wydania decyzji uznającej praktykę za naruszającą zbiorowe prawa pacjentów w rozumieniu art. 59 ust.1 pkt.1 i art. 64 ust. 4 ustawy p.p.
Z podanych przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), skargę oddalił.