VIII SA/WA 815/24

VIII SA/Wa 815/24 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2025-01-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-11-07
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Iwona Szymanowicz-Nowak /sprawozdawca/
Justyna Mazur /przewodniczący/
Sławomir Fularski
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 3 par. 1, art. 134 par. 1, art. 145 par. 1 pkt 1 i art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 901
art. 59 ust. 1, art. 60 ust. 1, art. 61, art. 64 i art. 103 ust. 2
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 572
art. 7, art. 8 par. 1, art. 11, art. 77 par. 1 i art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Justyna Mazur, Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Fularski, Sędzia WSA Iwona Szymanowicz-Nowak (sprawozdawca), , Protokolant starszy sekretarz sądowy Magdalena Krawczyk, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 stycznia 2025 r. w Radomiu sprawy ze skargi M. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia 16 sierpnia 2024 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę.
Uzasadnienie
Przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie jest skarga M. B. (dalej również jako: skarżąca, strona) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] (dalej: organ odwoławczy, organ II instancji, SKO, Kolegium) z 16 sierpnia 2024 r. znak: [...] w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt babki K. S. w domu pomocy społecznej.
Do wydania zaskarżonej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym
i prawnym:
Decyzją z 17 lipca 2024 r. nr [...] Prezydent Miasta [...] (dalej: organ I instancji, Prezydent), działając m. in. na podstawie art. 60 i art. 61 w związku
z art. 8, art. 10 ust. 4, art. 14, art. 17 ust. 1 pkt 16, art. 106, art. 110 ust. 7 i 8 ustawy
z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 901 ze zm., dalej: u.p.s.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 572 ze zm., dalej: k.p.a.),
1) stwierdził, że skarżąca kwalifikuje się do ponoszenia odpłatności za pobyt babki K. S. w Domu Pomocy Społecznej [...] im. [...] w [...] przy ul. [...] [...] (dalej: DPS) w łącznej kwocie 14.341,97 zł, w tym w okresie:
- od 1 marca 2021 r. do 31 marca 2021 r. w kwocie 564,19 zł;
- od 1 kwietnia 2021 r. do 30 kwietnia 2021 r. w kwocie 217,29 zł;
- od 1 maja 2021 r. do 31 maja 2021 r. w kwocie 309,85 zł;
- od 1 czerwca 2021 r. do 30 czerwca 2021 r. w kwocie 40,78 zł;
- od 1 lipca 2021 r. do 31 lipca 2021 r. w kwocie 476,10 zł;
- od 1 sierpnia 2021 r. do 31 sierpnia 2021 r. w kwocie 234,99 zł;
- od 1 września 2021 r. do 30 września 2021 r. w kwocie 320,83 zł;
- od 1 października 2021 r. do 31 października 2021 r. w kwocie 642,05 zł;
- od 1 listopada 2021 r. do 30 listopada 2021 r. w kwocie 422,61 zł;
- od 1 grudnia 2021 r. do 31 grudnia 2021 r. w kwocie 422,61 zł;
- od 1 stycznia 2022 r. do 31 stycznia 2022 r. w kwocie 1 981,74 zł;
- od 1 lutego 2022 r. do 28 lutego 2022 r. w kwocie 391,90 zł;
- od 1 marca 2022 r. do 31 marca 2022 r. w kwocie 901,90 zł;
- od 1 kwietnia 2022 r. do 30 kwietnia 2022 r. w kwocie 1.508,86 zł;
- od 1 maja 2022 r. do 31 maja 2022 r. w kwocie 391,90 zł;
- od 1 czerwca 2022 r, do 30 czerwca 2022 r. w kwocie 391,90 zł;
- od 1 lipca 2022 r. do 31 lipca 2022 r. w kwocie 2.100,47 zł;
- od 1 sierpnia 2022 r. do 31 sierpnia 2022 r. w kwocie 453,90 zł;
- od 1 września 2022 r. do 30 września 2022 r. w kwocie 453,90 zł;
- od 1 października 2022 r. do 31 października 2022 r. w kwocie 1.771,70 zł;
- od 1 listopada 2022 r. do 7 listopada 2022 r. w kwocie 342,50 zł;
2) ustalił skarżącej opłatę za pobyt babki K. S. w DPS, uwzględniając dochody i możliwości, w łącznej kwocie 13.235,56 zł, w tym w okresie:
- od 1 marca 2021 r. do 31 marca 2021 r. w kwocie 564,19 zł;
- od 1 kwietnia 2021 r. do 30 kwietnia 2021 r. w kwocie 217,29 zł;
- od 1 maja 2021 r. do 31 maja 2021 r. w kwocie 309,85 zł;
- od 1 czerwca 2021 r. do 30 czerwca 2021 r. w kwocie 40,78 zł;
- od 1 lipca 2021 r. do 31 lipca 2021 r. w kwocie 476,10 zł;
- od 1 sierpnia 2021 r. do 31 sierpnia 2021 r. w kwocie 234,99 zł;
- od 1 września 2021 r. do 30 września 2021 r. w kwocie 320,83 zł;
- od 1 października 2021 r. do 31 października 2021 r. w kwocie 642,05 zł;
- od 1 listopada 2021 r. do 30 listopada 2021 r. w kwocie 422,61 zł;
- od 1 grudnia 2021 r. do 31 grudnia 2021 r. w kwocie 100,00 zł;
- od 1 stycznia 2022 r. do 31 stycznia 2022 r. w kwocie 1.981,74 zł;
- od 1 lutego 2022 r. do 28 lutego 2022 r. w kwocie 391,90 zł;
- od 1 marca 2022 r. do 31 marca 2022 r. w kwocie 901,90 zł;
- od 1 kwietnia 2022 r. do 30 kwietnia 2022 r. w kwocie 1.508,86 zł;
- od 1 maja 2022 r. do 31 maja 2022 r. w kwocie 0,00 zł;
- od 1 czerwca 2022 r, do 30 czerwca 2022 r. w kwocie 0,00 zł;
- od 1 lipca 2022 r. do 31 lipca 2022 r. w kwocie 2.100,47 zł;
- od 1 sierpnia 2022 r. do 31 sierpnia 2022 r. w kwocie 453,90 zł;
- od 1 września 2022 r. do 30 września 2022 r. w kwocie 453,90 zł;
- od 1 października 2022 r. do 31 października 2022 r. w kwocie 1.771,70 zł;
- od 1 listopada 2022 r. do 7 listopada 2022 r. w kwocie 342,50 zł;
3) na poczet należności ustalonej w pkt 2 zaliczono wpłaty za grudzień 2021 r.
w kwocie 4,28 zł, za czerwiec 2022 r. w kwocie 120,76 zł, za lipiec 2022 r. w kwocie 129,14 zł, za sierpień 2022 r. w kwocie 129,14 zł oraz za październik 2022 r. w kwocie 129,14 zł. W związku z tym łączna kwota do zapłaty przez skarżącą za pobyt babki K. S. w DPS za okres od 1 marca 2021 r. do 7 listopada 2022 r. wynosi 12.723,10 zł.
Z uzasadnienia decyzji Prezydenta wynika, że K. S. została skierowana do domu pomocy społecznej dla osób przewlekle somatycznie chorych na czas nieokreślony decyzją Prezydenta z 15 lipca 2019 r. nr [...], gdzie przebywała od 30 lipca 2019 r. do 7 listopada 2022 r.
Średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w DPS wynosił:
- 4.364 zł w okresie od 1 kwietnia 2020 r. do 31 marca 2021 r. (Zarządzenie nr [...] Prezydenta Miasta [...] z dnia 24 marca 2020 r. w sprawie ustalenia średniego miesięcznego kosztu utrzymania w domach pomocy społecznej prowadzonych przez Gminę Miasta [...] działającą na prawach powiatu);
- 4.643 zł w okresie od 1 kwietnia 2021 r. do 31 marca 2022 r. (Zarządzenie nr [...] Prezydenta Miasta [...] z dnia 30 marca 2021 r. w sprawie ustalenia średniego miesięcznego kosztu utrzymania w domach pomocy społecznej prowadzonych przez Gminę Miasta [...] działającą na prawach powiatu);
- 5.242,36 zł w okresie od 1 kwietnia 2022 r. do 30 listopada 2022 r. (Zarządzenie nr [...] Prezydenta Miasta [...] z dnia 21 marca 2022 r. w sprawie ustalenia średniego miesięcznego kosztu utrzymania w domach pomocy społecznej prowadzonych przez Gminę Miasta [...] działającą na prawach powiatu).
K. S. ponosiła opłatę za swój pobyt w DPS w wysokości 70% uzyskiwanego dochodu, tj.:
- 1.250,95 zł w okresie od 1 marca 2021 r. do 31 marca 2021 r.;
- 1.350,24 zł miesięcznie w okresie od 1 kwietnia 2021 r. do 31 stycznia 2022 r.;
- 1.449,64 zł miesięcznie od 1 lutego 2022 r. do 31 marca 2022 r.;
- 1.551,12 zł w okresie od 1 kwietnia 2022 r. do 30 kwietnia 2022 r.;
- 1.549,02 zł w okresie od 1 maja 2022 r. do 31 maja 2022 r.;
- 1.551,12 zł miesięcznie w okresie od 1 czerwca 2022 r. do 31 października 2022 r.;
- 361,93 zł w okresie od 1 listopada 2022 r. do 7 listopada 2022 r.
W powyższym okresie kwota wpłacana przez K. S. nie pokrywała w całości kosztu jej pobytu w DPS. Organ I instancji ustalił, że na podstawie art. 61 ust. 1 u.p.s. osobami zobowiązanymi do wnoszenia opłaty za pobyt K. S. w DPS są: syn J. S., wnuczka – M. B., wnuk – R. S., wnuczka – P. S. oraz prawnuk – F. B..
Postępowania administracyjne wobec osób obowiązanych były prowadzone oddzielnie, ale w rozstrzygnięciu Prezydent wziął pod uwagę ustalenia dokonane wobec wszystkich osób zobowiązanych do ponoszenia opłaty za pobyt K. S. w DPS. W stosunku do J. S. Prezydent 11 lipca 2023 r. wydał decyzję nr [...] stwierdzającą, że nie kwalifikuje się on do wnoszenia opłaty za pobyt matki – K. S. w DPS w okresie od 1 marca 2021 r. do 7 listopada 2022 r.
W stosunku do pozostałych osób obowiązanych decyzje ustalające opłatę zostały wydane równocześnie, tj. 17 lipca 2024 r. Postępowanie administracyjne
w sprawie ustalenia skarżącej opłaty za pobyt babki w DPS w okresie od 1 marca 2021 r. do 7 listopada 2022 r. zostało wszczęte przez organ I instancji 21 czerwca 2023 r. (pismo z 13 czerwca 2023 r., znak: [...]).
Organ I instancji na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego
w sprawie, w tym wywiadu środowiskowego przeprowadzonego 10 lipca 2023 r. oraz oświadczenia z 25 września 2023 r., ustalił, że skarżąca w okresie od 1 marca 2021 r. do 31 października 2021 r. prowadziła wspólne gospodarstwo domowe z mężem A. B., małoletnią córką M. B. oraz synem F. B.. Natomiast od 1 listopada 2021 r. do 7 listopada 2022 r. strona prowadziła wspólne gospodarstwo domowe z mężem i córką. Skarżąca w powyższym okresie utrzymywała się z wynagrodzenia za pracę z Kancelarii Notarialnej, wynagrodzenia za pracę jej męża z firmy [...] sp. z o.o. oraz stypendium sportowego syna F. B. Ponadto w marcu 2021 r. oraz w marcu 2022 r. skarżąca otrzymała zwrot podatku z Urzędu Skarbowego.
Matematyczny sposób wyliczenia odpłatności przedstawia się następująco: od kwoty średniego miesięcznego kosztu utrzymania w domu pomocy społecznej odjęto opłatę wnoszoną przez K. S. Otrzymana różnica stanowi wysokość kwoty jakiej może domagać się Gmina Miasta [...] od wszystkich osób obowiązanych do ponoszenia odpłatności. Następnie dochód rodziny skarżącej został podzielony przez liczbę osób w rodzinie i w ten sposób ustalono dochód na osobę w rodzinie. Od dochodu na osobę w rodzinie M. B. odjęto kwotę kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Otrzymany wynik porównano z kwotą, której może domagać się Gmina Miasta [...] i na tej podstawie ustalono wysokość opłaty skarżącej. W związku z tym, że łączna suma dochodów M. B., P. S. i F. B. w marcu 2021 r., w lipcu 2021 r. oraz w listopadzie 2022 r. przekroczyła kwotę, jakiej może domagać się Gmina Miasta [...], opłata w powyższych miesiącach została wyliczona proporcjonalnie wobec wszystkich osób obowiązanych.
Organ I instancji uwzględnił w sytuacji dochodowej strony za okres od
1 marca do 31 grudnia 2021 r. wydatki, które wskazała w oświadczeniu z 13 października 2023 r., za wyjątkiem wydatków niebędących wydatkami pierwszej potrzeby. Wobec tego organ ten w marcu 2021 r., po odjęciu od dochodu wydatków, kwoty opłaty za pobyt babki w DPS, uznał, że skarżąca dysponuje kwotą 3.036,50 zł (10.186,95 zł – 7.150,45 zł). W pozostałych miesiącach organ dokonał analogicznych obliczeń i ustalono, że od 1 marca 2021 r. do 30 listopada 2021 r. strona miała możliwości płatnicze, natomiast w grudniu 2021 r. nie posiadała takich możliwości
w pełnym zakresie do ponoszenia odpłatności za pobyt babki w DPS, stąd w tym miesiącu ustalono jej opłatę na kwotę 100 zł.
Następnie w okresie od 1 stycznia 2022 r. do 30 listopada 2022 r. skarżąca przedstawiła średnie miesięczne wydatki w formie potwierdzeń przelewów, które organ
I instancji uwzględnił, za wyjątkiem wydatków niebędących wydatkami pierwszej potrzeby. W okresie od 1 maja 2022 r. do 30 czerwca 2022 r. skarżącej nie ustalono opłaty, ponieważ wydatki przekroczyły dochód.
Z dalszej części uzasadnienia wynika, że 23 maja 2024 r. przesłana została do skarżącej propozycja zawarcia umowy zgodnie z art. 61 ust. 2d u.p.s. Umowa jednak nie została podpisana, więc kontynuowano postępowanie administracyjne zmierzające do wydania decyzji. Wysokość opłaty dla strony ustalono w oparciu o dochody, które przekraczały kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s., tj. 1.800 zł dla osoby w rodzinie.
Prezydent jednocześnie poinformował skarżącą o możliwości i przesłankach zwolnienia od obowiązku wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej,
o którym mowa w art. 64 u.p.s.
Od powyższej decyzji skarżąca złożyła odwołanie, podnosząc m.in., że była świadoma umieszczenia babki w DPS i zaakceptowała przedstawioną jej pierwotnie kwotę 129,14 zł miesięcznie, którą uiszczała w wyznaczonym terminie do października 2022 r. Nowa kwota nie jest możliwa do zapłacenia przez skarżącą z uwagi na obciążenia kredytowe (od stycznia 2023 r. – 3.068,07 zł miesięcznie) oraz związane
z utrzymaniem domu i dzieci. Wniosła o zwolnienie jej z obowiązku zapłaty za pobyt babki w DPS.
Decyzją z 16 sierpnia 2024 r. znak: [...] Kolegium, po rozpoznaniu odwołania, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
Po przedstawieniu dotychczasowego przebiegu postępowania Kolegium przytoczyło ramy prawne odnoszące się do problematyki przedmiotowej sprawy, wskazując na treść art. 60 ust. 1 i art. 59 ust. 1 u.p.s. Wskazało, że stosownie do art. 61 ust. 1 u.p.s. obowiązanymi do ponoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: mieszkaniec domu, małżonek, zstępni przed wstępnymi, gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej, przy czym podmioty te nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.
Dla każdego mieszkańca ustala się opłatę odpowiadającą średniemu kosztowi utrzymania, a następnie określa się kwotę, którą jest on w stanie ponieść, maksymalnie 70% jego dochodu (art. 61 ust. 2 pkt 1 u.p.s.).
Kolegium powołało art. 61 ust. 2d u.p.s., zgodnie z którym w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s., wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1 u.p.s.
z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 ustawy. Zgodnie z art. 103 ust. 2 u.p.s. kierownik ośrodka pomocy społecznej ustala w drodze umowy z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi mieszkańca domu wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej, biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości, przy czym opłata ta nie powinna być zwiększana w przypadku, gdy jedna z osób jest zwalniana z odpłatności z mocy prawa lub z powodów, o których mowa w art. 64, art. 64a albo art. 64b u.p.s.
SKO podzieliło w całości ustalenia faktyczne i prawne organu I instancji
w odniesieniu do sposobu wyliczenia dochodu skarżącej, z częściowym uwzględnieniem wskazanych przez nią wydatków oraz po zaliczeniu uiszczonych we wcześniejszym okresie opłat (za grudzień 2021 r., czerwiec 2022 r., lipiec 2022 r., sierpień 2022 r. oraz październik 2022 r.).
Końcowo wskazało, że ustalenie opłaty za pobyt osoby bliskiej w domu pomocy społecznej jest obligatoryjne, jeżeli spełnione zostały warunki określone w u.p.s. Ustalenie opłaty zależy wyłącznie od sytuacji dochodowej osoby zobowiązanej i jej możliwości płatniczych. Jednocześnie wskazało na możliwość złożenia wniosku przez osoby zobowiązane o zwolnienie w całości lub w części od obowiązku ponoszenia powyższych opłat, po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego w sytuacjach,
o których mowa w art. 64 u.p.s.
Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wywiodła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której podniosła naruszenie następujących przepisów:
1) art. 61 ust. 2 pkt 2 w zw. z art. 103 ust. 2 u.p.s. poprzez jego błędną interpretację i zastosowanie, w sytuacji gdy M. B. nie była w okresie od 1 marca 2021 r. do 7 listopada 2022 r. stroną umowy zawartej w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s., wobec czego nie można jej kwalifikować jako osoby mającej ponosić opłaty za pobyt babki w DPS;
2) art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w sposób mogący mieć wpływ na wynik postępowania poprzez brak zbadania przez organ II instancji okoliczności, że w czasie umieszczenia babki skarżącej w DPS opłaty wobec M.B. były ustalone na stosunkowo niskim poziomie, z tej też przyczyny skarżąca uiszczała je regularnie,
a obecnie ustalone kwoty stanowią znaczne obciążenia dla budżetu jej rodziny;
3) art. 7, art. 8 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w sposób mogący mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia poprzez niepełne i niewłaściwe rozpatrzenie w sprawie materiału dowodowego i w konsekwencji działanie wbrew zasadzie prowadzenia postępowania
w sposób budzący zaufanie obywatela do władzy publicznej, w sytuacji gdy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazuje, że skarżąca w chwili wydania decyzji o umieszczeniu jej babki w DPS w lipcu 2019 r. nie była informowana, że
w przyszłości opłaty te mogą wzrosnąć (nawet 10-krotnie);
4) art. 8, art. 9 i art. 11 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. mogący mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia poprzez wydanie decyzji niezawierającej w swoim uzasadnieniu argumentów jednoznacznie przekonujących skarżącej, dlaczego organ II instancji utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, podczas gdy jest ona w sposób oczywisty sprzeczna z zasadami współżycia społecznego, bowiem de facto obciąża osobę, która nie posiada żadnych oszczędności, o stosunkowo niewielkich dochodach, obowiązkiem zapłaty kwoty 12.723,10 zł;
5) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w sposób mogący mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji,
w sytuacji gdy została ona wydana z naruszeniem prawa materialnego, jak i przepisów postępowania.
Podnosząc powyższe zarzuty, pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania wg. norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując ustalenia zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W myśl powyższej regulacji sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, tj. jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.
Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Przy czym stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy u.p.s. Zgodnie z art. 60 ust. 1 u.p.s. pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania. Koszt ten ustalany jest przez wójta, burmistrza, prezydenta miasta, starostę lub marszałka województwa
w zależności od zasięgu domu pomocy społecznej i ogłaszany w wojewódzkim dzienniku urzędowym, nie później niż do 31 marca każdego roku (ust. 2). Zgodnie z ust. 3 cytowanego przepisu ogłoszenie, o którym mowa w ust. 2, stanowi podstawę do ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej.
Z kolei zgodnie z art. 59 ust. 1 u.p.s. decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wydaje wójt (burmistrz, prezydent miasta) gminy właściwej dla osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej.
Obowiązanymi do ponoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, stosownie do art. 61 ust. 1 u.p.s., są w kolejności: mieszkaniec domu, małżonek, zstępni przed wstępnymi, gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym podmioty te nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Dla każdego mieszkańca ustala się opłatę odpowiadającą średniemu kosztowi utrzymania, a następnie określa się kwotę, którą jest on w stanie ponieść - maksymalnie 70% jego dochodu (art. 61 ust. 2 pkt 1 u.p.s.).
W przypadku niemożności uiszczenia opłaty przez mieszkańca cały lub częściowy koszt pobytu w domu pomocy społecznej pokrywają: małżonek, zstępni oraz wstępni, pod warunkiem spełnienia kryteriów dochodowych. Zgodnie z art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. wymienione wyżej osoby opłatę wnoszą zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2:
a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium,
b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę w rodzinie jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium na osobę w rodzinie.
Z kolei art. 103 ust. 2 u.p.s. stanowi, że kierownik ośrodka pomocy społecznej albo dyrektor centrum usług społecznych, o którym mowa w ustawie z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych, ustala
w drodze umowy z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi mieszkańca domu wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej, biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości.
W przypadku zaś odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1 u.p.s., z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 (por. przepis art. 61 ust. 2d u.p.s.).
Z przytoczonych wyżej przepisów wynika, że opłata za pobyt w domu pomocy społecznej w stosunku do małżonka, zstępnych i wstępnych może zostać ustalona albo w drodze umowy, albo w wyniku wydania decyzji ustalającej opłatę. W przypadku wyrażenia zgody na podpisanie umowy lub też odmowy wyrażenia zgody na podpisanie umowy, z jednoczesnym wyrażeniem zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, organ właściwy do ustalenia opłaty jest zobowiązany przy jej ustalaniu uwzględnić ograniczenia, o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 u.p.s. Ustalenie sytuacji rodzinnej osoby zobowiązanej oraz wyliczenie dochodu bądź sumy dochodów wszystkich członków rodziny następuje zgodnie z przepisami k.p.a.
w zakresie, w którym normują postępowanie dowodowe.
Jak wynika z akt postępowania babka skarżącej decyzją Prezydenta z 15 lipca 2019 r. nr [...] została skierowana do domu pomocy społecznej dla osób przewlekle chorych na czas nieokreślony. Następnie decyzją Prezydenta z 15 lipca 2019 r. nr [...] ustalono jej opłatę za pobyt w DPS, gdzie przebywała od 30 lipca 2019 r. do 7 listopada 2022 r. Skarżąca, jako zstępna, bezspornie jest osobą zobowiązaną do partycypowania w kosztach pobytu babki w domu pomocy społecznej.
U skarżącej 10 lipca 2023 r. przeprowadzono wywiad środowiskowy w celu ustalenia sytuacji rodzinnej i dochodowej, a następnie 23 maja 2024 r. zaproponowano jej możliwość zawarcia umowy w sprawie opłaty za pobyt babki w DPS wraz
z pouczeniem, że w przypadku jej niepodpisania opłata ta zostanie jej ustalona
w drodze decyzji administracyjnej w trybie art. 61 ust. 2d u.p.s. Skarżąca nie skorzystała z proponowanego umownego rozwiązania, dlatego organ I instancji zasadnie ustalił jej (co organ II instancji potwierdził) za okres od 1 marca 2021 r. do 7 listopada 2022 r. opłatę w kwocie 12.723,10 zł, z uwzględnieniem możliwości płatniczych rodziny oraz zaliczeniem na poczet ustalonej opłaty wpłaconych wcześniej kwot. Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego organy ustaliły miesięczne dochody rodziny skarżącej, które w okresie objętym decyzją wynosiły od 6.575,71 zł do 11.701,40 zł, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie wynosiło odpowiednio 2.191,90 zł
i 3.900,47 zł. Dochód ten przekraczał kwotę 300% kryterium dochodowego na osobę
w rodzinie i kwalifikował skarżącą do ponoszenia opłaty za pobyt babki w DPS.
Jednocześnie organy zauważyły, że łączna suma dochodów M. B., P. S. i F. S. w marcu 2021 r., w lipcu 2021 r. oraz w listopadzie 2022 r. przekroczyła kwotę, jakiej może się domagać Gmina Miasta [...], dlatego opłata w ww. miesiącach została wyliczona proporcjonalnie wobec osób zobowiązanych.
Zdaniem Sądu zgromadzony przez organy w niniejszej sprawie obszerny
i wyczerpujący materiał dowodowy został należycie oceniony, co w konsekwencji skutkowało ustaleniem skarżącej opłaty w wysokościach określonych w decyzji organu
I instancji. Prezydent w swojej decyzji w formie tabeli przedstawił sytuację dochodową skarżącej za badany okres od 1 marca 2021 r. do 7 listopada 2022 r. W każdym miesiącu przeprowadzono matematyczne wyliczenia w sposób wskazany przez organy, których zgodność Sąd w pełni akceptuje, bez potrzeby powtarzania tego mechanizmu. Oplata została ustalona z uwzględnieniem nie tylko wysokości dochodów skarżącej, ale też jej możliwości, przez które należy rozumieć zdolność do ponoszenia obciążeń finansowych związanych z pobytem babki w DPS w perspektywie sytuacji osobistej, zdrowotnej i majątkowej (por. wyrok NSA z 20 lipca 2023 r., sygn. akt I OSK 1620/22, publ. CBOSA).
Organ I instancji zastosował się w tym postępowaniu do wytycznych zawartych
w decyzji Kolegium z 21 kwietnia 2023 r. znak: [...] i ustalił wysokość dochodu rodziny skarżącej z uwzględnieniem ponoszonych w przedmiotowym okresie udokumentowanych wydatków (por. strona 6-7 decyzji organu I instancji - tabela wydatków za okres od 1 marca 2021 r. do 31 grudnia 2021 r oraz za okres od 1 stycznia 2022 r. do 30 listopada 2022 r.).
Odnosząc się do zarzutów skargi należy zauważyć, że sądowa kontrola administracji sprawowana jest wyłącznie w aspekcie legalności, a więc sąd administracyjny nie jest władny brać pod rozwagę zasad współżycia społecznego czy też zasady słuszności. Tego rodzaju przesłanki nie podpadają bowiem pod podstawy naruszenia prawa, wymienione w art. 145 § 1 p.p.s.a. Ustalenie opłaty za pobyt krewnego w domu pomocy społecznej jest obligatoryjne, jeżeli zostały spełnione warunki określone w ustawie, co oznacza, że dla organów orzekających jest to decyzja związana. Ustawodawca w art. 64 u.p.s. przewidział wprawdzie możliwość zwolnienia
w całości lub w części osoby zobowiązanej z ponoszenia takiej opłaty. Jednak organy nie orzekają w tym zakresie z urzędu, tylko na wniosek strony.
Zgodnie z art. 64 u.p.s. osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli:
1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce;
2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych;
3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia;
4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko;
5) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty lub jej rodzic przebywała w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka lub placówce opiekuńczo-wychowawczej, na podstawie orzeczenia sądu o ograniczeniu władzy rodzicielskiej osobie kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańcowi domu;
6) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty przedstawi wyrok sądu oddalający powództwo o alimenty na rzecz osoby kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu;
7) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty.
Skarżąca w toku postępowania administracyjnego, pomimo aktywnego w nim udziału, nie złożyła takiego wniosku, zanim przedmiotowa opłata została wyliczona, co nie oznacza, że nie może uczynić tego w odrębnym postępowaniu. Wprawdzie
w odwołaniu podniosła, że nie jest w stanie zapłacić kwoty ustalonej w zaskarżonej decyzji i prosi o zwolnienie z obowiązku zapłaty za pobyt babki w DPS, jednak taki wniosek złożony na tym etapie postępowania, w ocenie Sądu, jest w przedmiotowym postępowaniu spóźniony. Kolegium nie mogło rozpoznać tego wniosku z uwagi na zasadę dwuinstancyjności (art. 15 k.p.a.), która wyłącza możliwość przeprowadzenia nie tylko uzupełniającego postępowania dowodowego (konieczny wywiad środowiskowy na okoliczność wystąpienia przesłanek z art. 64 u.p.s.), ale i poczynienia przez organ odwoławczy po raz pierwszy własnych ustaleń co do stanu faktycznego, dokonania oceny przesłanek zwolnienia z opłaty w całości lub w części oraz subsumpcji ustalonego stanu faktycznego do normy prawa materialnego z art. 64 u.p.s.
W związku z powyższym zarzuty skargi dotyczące ustalenia przez organy kwoty odpłatności, które stanowią znaczne obciążenia dla budżetu rodziny skarżącej winny być wyartykułowane w ewentualnym nowym wniosku o zwolnienie jej z ponoszenia odpłatności za pobyt babki w DPS, natomiast w kontekście przedmiotowej sprawy stanowią jedynie polemikę z ustaleniami organów.
Organy nie naruszyły przepisów prawa materialnego poprzez wydanie decyzji kształtującej stan prawny z datą jej obowiązywania przed datą jej wydania i doręczenia. Nie ulega wątpliwości, że pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny, a obowiązek ponoszenia opłaty powstaje od chwili umieszczenia osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej. To ustawodawca zdecydował, że powstanie ustawowego obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej zostało połączone z takim zdarzeniem prawnym jak umieszczenie osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej. Tym samym, o ile skonkretyzowanie i zindywidualizowanie tego ustawowego obowiązku pozwoli na ustalenie osoby zobowiązanej do ponoszenia opłaty i wysokości tej opłaty, to samo zobowiązanie istnieje począwszy od dnia powstania tego obowiązku, czyli
z dniem umieszczenia osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej (por. uchwała NSA z 11 czerwca 2018 r., sygn. akt I OPS 7/17, publ. ONSAiWSA 2018/5/77, Lex nr 2500753, wyrok NSA z 10 września 2019 r., sygn. akt I OSK 1236/19, publ. Lex nr 2728495).
Jak już wyżej wskazano K. S. została skierowana do DPS decyzją Prezydenta z 15 lipca 2019 r. nr [...]. Z tej samej daty pochodzi również decyzja Prezydenta nr [...] o ustaleniu skarżącej opłaty za pobyt jej babki w DPS w wysokości 129,14 zł miesięcznie, z uzasadnienia której wynika, że wysokość tej opłaty może ulec zmianie. Skarżąca była więc informowana o możliwości zmiany wysokości ww. opłaty, jak również wielokrotnie organ I instancji pouczał ją o treści art. 64 u.p.s.
Odnosząc się do zarzutów skargi dotyczących trudnej sytuacji finansowej skarżącej, podnieść jeszcze raz należy, że sąd administracyjny dokonuje oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu. Dlatego nie może kierować się przy orzekaniu zasadami współżycia społecznego (jak np. w postępowaniu cywilnym), nie może też rozłożyć na raty, odroczyć, czy umorzyć zobowiązań skarżącej.
Zdaniem Sądu niezrozumiały jest zarzut skargi, że nie można skarżącej kwalifikować jako osoby mającej ponosić opłaty za pobyt babki w DPS oraz ustalać wobec niej opłaty jaką ma zwrócić, ponieważ w okresie od 1 marca 2021 r. do 7 listopada 2022 r. nie była ona stroną umowy zawartej w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że skarżąca 31 maja 2024 r. otrzymała od organu
I instancji propozycję takiej umowy wraz z uzasadnieniem wysokości ustalonej opłaty oraz informacją, że w przypadku odmowy jej zawarcia organ ustali tę opłatę w drodze decyzji administracyjnej (k. 113-114 - teczka 3 akt). Przepis art. 61 ust. 2d u.p.s., jak wskazano w skardze, został dodany ustawą z dnia 19 lipca 2019 r. (Dz.U. z 2019 r. poz. 1690), która weszła w życie 4 października 2019 r., a więc obowiązywała już w dacie wszczęcia przedmiotowego postępowania administracyjnego.
Sąd nie podziela stanowiska skarżącej, że sposób wyliczenia należnej jej opłaty jest nieczytelny, ponieważ wysokość dochodów poszczególnych osób zobowiązanych do ponoszenia opłaty za pobyt K. S. w DPS i wysokość ustalonej opłaty w okresie objętym decyzją została przedstawiona przez organ I instancji w tabelach, stanowiących integralną część decyzji.
W ocenie Sądu kontrolowana decyzja nie narusza przepisów prawa skutkujących jej uchyleniem czy też stwierdzeniem jej nieważności, w tym przepisów wskazanych
w skardze. Organy przeprowadziły postępowanie dowodowe zgodnie z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Kontrolowana decyzja SKO nie narusza art. 107 § 3 k.p.a., ponieważ jej uzasadnienie jest wyczerpujące, jasne i logiczne, z powołaniem się na przepisy prawa oraz dowody mające odzwierciedlenie w aktach administracyjnych. Organy nie naruszyły zasady pogłębiania zaufania obywateli w rozumieniu art. 8 § 1 k.p.a., ani zasady przekonywania z art. 11 k.p.a. Sam fakt, że strona nie zgadza się z decyzją nie oznacza, że organy naruszyły ww. ogólne zasady prowadzenia postępowania administracyjnego.
Mając powyższe na uwadze Sąd, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.