VIII SA/Wa 801/24

VIII SA/Wa 801/24 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2025-01-09
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-10-30
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Iwona Owsińska-Gwiazda /sprawozdawca/
Iwona Szymanowicz-Nowak
Justyna Mazur /przewodniczący/
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Justyna Mazur, Sędziowie Sędzia WSA Iwona Owsińska-Gwiazda (sprawozdawca), Sędzia WSA Iwona Szymanowicz-Nowak, , Protokolant starszy sekretarz sądowy Magdalena Krawczyk, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 stycznia 2025 r. w Radomiu sprawy ze skargi P. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia 2 września 2024 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 2 września 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R., po rozpatrzeniu odwołania P. S. (dalej: Skarżąca) od decyzji Prezydenta Miasta R. nr [...] z 17 lipca 2024 r. stwierdzającej, że P. S. kwalifikuje się do ponoszenia opłaty za pobyt babki K. S. w Domu Pomocy Społecznej 1038/2024 im. B. D. Kijewskiej w R. w okresie: -od 1 marca 2021 r. do 31 marca 2021 r. w wysokości 1984,67 zł;
- od 1 czerwca 2021 r. do 30 czerwca 2021 r. w wysokości 1848,63 zł;
- od 1 lipca 2021 r. do 31 lipca 2021 r. w wysokości 2340,64 zł;
- od 1 sierpnia 2021 r. do 31 sierpnia 2021 r. w wysokości 2434,88 zł;
- od 1 września 2021r. do 30 września 2021 r. w wysokości 2462,90 zł;
- od 1 października 2021 r. do 31 października 2021r. w wysokości 1731,53 zł;
- od 1 listopada 2021 r. do 30 listopada 2021 r. w wysokości 515,34 zł;
- od 1 grudnia 2021 r. do 31 grudnia 2021 r. w wysokości 515,34 zł;
- od 1 stycznia 2022 r. do 31 stycznia 2022 r. w wysokości 515,34 zł;
- od 1 lutego 2022 r. do 28 lutego 2022 r. w wysokości 515,34 zł;
- od 1 marca 2022 r. do 31 marca 2022 r. w wysokości 515,34 zł;
- od 1 kwietnia 2022 r. do 30 kwietnia 2022 r. w wysokości 515,34 zł;
- od 1 maja 2022 r. do 31 maja 2022 r. w wysokości 515,34 zł;
- od 1 czerwca 2022 r. do 30 czerwca 2022 r. w wysokości 1848,34 zł;
- od 1 lipca 2022 r. do 31 lipca 2022 r. w wysokości 515,34 zł;
- od 1 sierpnia 2022 r. do 31 sierpnia 2022 r. w wysokości 515,34 zł;
- od 1 września 2022 r. do 30 września 2022 r. w wysokości 515,34 zł;
- od 1 października 2022 r. do 31 października 2022 r. w wysokości 515,34 zł;
- od 1 listopada 2022r. do 7 listopada 2022r. w wysokości 388,85 zł;
łączna kwota odpłatności wynosi 20709,18 zł. - utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu SKO wskazało, iż w/w decyzją Prezydenta Miasta R. z 17 lipca 2024 r. ustalono dla Skarżącej opłatę za pobyt babki K. S. w DPS w okresie od 1 marca 2021 r. do 7 listopada 2022 r. w łącznej kwocie 20709,18 zł. Organ podał, że K. Sz. decyzją Prezydenta Miasta R. nr [...] dnia 15 lipca 2019r. skierowana została do domu pomocy społecznej dla osób przewlekle somatycznie chorych na czas nieokreślony, gdzie przebywała od 30 lipca 2019 r. do 7 listopada 2022 r. Organ wskazał, że pobyt w DPS jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania. K. S. ponosiła opłatę za swój pobyt w wysokości 70% uzyskiwanego dochodu, jednak wpłacana przez w/w kwota nie pokrywała całości kosztu pobytu mieszkańca, co oznacza, że pozostałą część należności obowiązani są wnosić syn – J. S., wnuki: M. B., R. S. , P. S,..7, prawnuk – F. B.. J. S. nie kwalifikuje się do ponoszenia w w/w okresie opłaty, a w stosunku do pozostałych osób równocześnie wydano w dniu 17.07.2024 r. decyzje ustalające opłatę.
Organ I instancji w stosunku do Skarżącej w dniu 19.06.2023r. wszczął postępowanie w sprawie ustalenia opłaty za pobyt babki w DPS. Ustalił, że Skarżąca w okresie od 1 marca 2021 r. do 7 listopada 2022 r. prowadziła samodzielne gospodarstwo domowe i utrzymywała się z wynagrodzenia za pracę z firmy [...] spółka z o.o., dochodu z działalności gospodarczej którą rozpoczęła w październiku 2021 r., wynagrodzenia za pracę z firmy [...] spółka z o.o., kredytu studenckiego oraz stypendium socjalnego. Dochód Skarżącej w okresie objętym decyzją, poza miesiącami kwiecień i maj 2021 r. przekraczał kwotę 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, co oznacza że dochód ten kwalifikował Skarżącą do ponoszenia opłaty za pobyt babki w DPS. Pismem z 14.03.2024 r. organ zwrócił się do Skarżącej o informacje dotyczące ponoszonych stałych wydatków, Skarżąca nie dostarczyła żądanych informacji w związku z czym organ uznał, ze może ona partycypować w kosztach pobytu babki w DPS oraz ma możliwości płatnicze do wniesienia opłaty we wskazanej na wstępie wysokości. W dniu 23.05.2024 r. przesłano Skarżącej propozycję zawarcia umowy w sprawie opłaty za pobyt babki w DPS z pouczeniem, że jej niepodpisanie spowoduje zastosowanie art. 61 ust. 2d u.p.s. i ustalona będzie opłata w drodze decyzji. Skarżąca nie podpisała umowy w związku z czym organ ustalił opłatę jw.
W odwołaniu Skarżąca podała m.in., że wykazane w decyzji dochody nie pokrywają się z rzeczywistymi kwotami oraz tymi przedstawionymi przez nią w korespondencji z MOPS w R.. Podniosła, że w piśmie z 22.11.2023 r. wysłała do organu przez skrzynkę e-puap oświadczenie o dochodach od marca 2021 r. do listopada 2022 r. dokumentując miesięczne wynagrodzenie z [...] spółka z o.o. i [...] spółka z o.o. wpływami na rachunek bankowy w innej wysokości niż to przyjął organ I instancji. Zarzuciła, że dochody z prowadzonej przez nią działalności zostały uśrednione do kwoty 2843,34 zł, natomiast nie uwzględniono kosztów prowadzenia tej działalności (opłaty za prowadzenie księgowości, abonamentu internetowego), które wyniosły 3333,75 zł brutto. Podała, że odjęte od dochodu składki zdrowotne obejmują tylko 2021 r. kiedy z racji ulgi na start korzystała z niższych składek. Od stycznia do listopada 2022 r. jej składki wyniosły łącznie 6167,40 zł. Od października do grudnia 2021 r. podatek dochodowy wyniósł razem 644 zł., a od stycznia do listopada 2022 r. 2290 zł., a z decyzji uwzględniono jedynie z tego tytułu kwotę 284,42 zł co znacznie różni się od rzeczywistych kosztów. Miesięczne opłaty dotyczące działalności gospodarczej były duże, zatem przybliżony dochód 2843,34 zł nie był dochodem rzeczywistym i należy od niego odjąć koszty formowe oraz należny podatek i pełne składki do ZUS. Zarzuciła, że w decyzji organ powołuje się na zaświadczenie z I Urzędu Skarbowego w R., natomiast w roku 2021 i 2022 jej dochody podlegały pod III Urząd Skarbowy w G.. Podniosła, że wydatki jakie ponosiła wielokrotnie zgłaszała do MOPS, wypełniała też tabele z kosztami utrzymania. Zarzuciła, że do dochodu wliczono stypendium socjalne oraz kredyt studencki, który spłaca w kwocie 500 zł miesięcznie od 2023 r. Wskazała, że pracuje na swoje utrzymanie, nie otrzymała od rodziny żadnego wsparcia finansowego, nie ma żadnych dóbr materialnych, auta, mieszkania, oszczędności, a przewidziane w decyzji kryterium dochodowe nie jest realne do samodzielnego utrzymania się w dużym mieście, uwzględniając koszty wynajmu, rachunków czy transportu publicznego. Wniosła o umorzenie wszelkich opłat za pobyt babki w DPS.
Utrzymując w mocy w/w decyzję Kolegium podzieliło ustalenia Prezydenta M R. co do skierowania i umieszczenia babki Skarżącej w DPS w R.. Przytoczyło treść mających zastosowanie w sprawie przepisów art. 60, 61 u.p.s. Wskazało, że w okresie objętym decyzją koszt utrzymania mieszkańca w w/w DPS wynosił: 4363 zł od 1.04.2020r. do 31.03.2021 r. (Zarządzenie nr [...] Prezydenta Miasta R. z 24 marca 2020 r.); 4643 zł od 1.04.2021r. do 31.03.2022 r. (Zarządzenie nr [...] Prezydenta Miasta R. z 30 marca 2021 r.); 5242,38 zł od 1.04.2022r. do 31.03.2023 r. (Zarządzenie nr [...] Prezydenta Miasta R. z 21 marca 2022 r.).
K. S. ponosiła odpłatność za swój pobyt w wysokości 70% dochodów tj. w wysokości:
-1250,95 zł od 1 do 31 marca 2021 r;
-1350,24 zł miesięcznie od 1.04.2021 r. do 31.01.2022 r.;
-1449,64 zł miesięcznie od 1.02.2022r. do 31.03.2022r.;
-1551,12 zł od 1.04.2022 r. do 30.04.2022 r.;
-1549,02 zł od 1.05.2022 r. do 31.05.2022 r.;
-1551,12 zł miesięcznie od 1.06.2022 r. do 31.10.2022 r.
- 361,93 zł od 1 do 7.11.2023 r.
Różnicę między miesięcznym kosztem utrzymania w DPS a opłatą wnoszoną przez jego mieszkańca zobowiązani są płacić w pierwszej kolejności małżonek, a dalej wstępni przed zstępnymi, a następnie gmina. Kolegium podzieliło ustalenia Prezydenta co do osób zobowiązanych do ponoszenia w/w opłaty.
SKO podniosło, że 19.06.2023r. organ I instancji wszczął postępowanie w stosunku do Skarżącej w sprawie ustalenia opłaty za pobyt babki w DPS za okres objęty decyzją. Ustalił, że Skarżąca w okresie od 1 marca 2021 r. do 7 listopada 2022 r. prowadziła samodzielne gospodarstwo domowe i utrzymywała się z wynagrodzenia za pracę z firmy [...] spółka z o.o. (w okresie od sierpnia do października 2021 r. włącznie), dochodu z działalności gospodarczej którą rozpoczęła w październiku 2021 r., wynagrodzenia za pracę z firmy [...] spółka z o.o. w G. (w okresie marzec, czerwiec i lipiec 2021 r.), kredytu studenckiego oraz stypendium socjalnego, ponadto w marcu 2021 r. otrzymała zwrot podatku z Urzędu Skarbowego. Zgodnie z zaświadczeniami o dochodach z [...] Sp. z o.o. z 31.01.2024 r. dochód Skarżącej w marcu 2021 r. wynosił - 2730,84 zł, w czerwcu 2021 r. - 2481,63 zł, w lipcu 2021 r. – 4128,62 zł. Z zaświadczenia o dochodach z [...] sp. z o.o. z 31.01.2024 r. dochód Skarżącej w sierpniu 2021 r. wynosił 4762,88 zł, we wrześniu 2021 r. 4790,90 zł w październiku 2021 r. 1216,19 zł. Skarżąca w odwołaniu wskazała, że dochód z w/w firm za w/w okresy był inny, niższy, na dowód czego załączyła potwierdzenie przelewów zgodnie z którymi na jej konto z tytułu wynagrodzenia wpłynęły wskazane przez nią niższe kwoty. Z uwagi na powyższe różnice w wynagrodzeniu pismem z 14.03.2024 r. (doręczonym 19.03.2024 r.) zobowiązano Skarżącą do zweryfikowania wysokości wynagrodzenia i wyjaśnienia różnic oraz nadesłania informacji o prawidłowej wysokości miesięcznego wynagrodzenia w okresie objętym decyzją. Skarżąca nie odniosła się do wezwania, mimo pouczenia o skutkach jego zignorowania. Powyższy brak reakcji Skarżącej uzasadnia w ocenie SKO przyjęcie wysokości dochodu wskazanego w zaświadczeniach pracodawców.
Odnośnie dochodu z działalności gospodarczej, którą Skarżąca prowadziła od października 2021 r. dochód ten obliczono na podstawie art. 8 ust. 5 pkt 1 u.p.s. Z zaświadczenia I Urzędu Skarbowego w R. z 7 grudnia 2023r. wynika, że w 2021r. Skarżąca prowadziła działalność gospodarczą oraz otrzymała dochód z działalności wykonywanej osobiście, w tym umowy zlecenie. Wysokość podatku z działalności gospodarczej ustalona została proporcjonalnie w stosunku do kwoty uzyskanego dochodu oraz działalności wykonywanej osobiście. Podatek ten wyniósł 284,42 zł, z czym nie zgodziła się Skarżąca podnosząc w odwołaniu, że w 2021r. podatek ten wyniósł 644 zł. Według w/w zaświadczenia z Urzędu Skarbowego w R. dochód z działalności gospodarczej wynosił 10744,90 zł, natomiast z działalności wykonywanej osobiście, w tym umowy zlecenie 27 109,08 zł. Podatek za 2021r. wyniósł 1 002 zł. Dlatego dokonane przez organ pierwszej instancji proporcjonalne wyliczenie należnego podatku z działalności gospodarczej jest prawidłowe. Podane wyżej kwoty wynikają z zeznania Skarżącej za 2021r. PIT-36. Wysokość składek na ubezpieczenie zdrowotne z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej obliczona została na podstawie wysokości tych składek wskazanych w PIT 36, od których odjęto składki na ubezpieczenie zdrowotne wykazane w PIT 11 z tytułu umów zlecenia w 2021r., według zaświadczenia Trzeciego Urzędu Skarbowego w G. z 29 grudnia 2023r. Składki na ubezpieczenie społeczne wykazane w PIT 36 za 2021r. dotyczyły dochodu z umów zlecenia. Na podstawie powyższych danych ustalono dochód z działalności gospodarczej w kwocie 8530,03 zł (10744,90 zł - 1930,45 zł - 284,42 zł = 8 530,03 zł:3 miesiące = 2 843,34 zł). SKO pokreśliło, że sposób obliczenia dochodu z pozarolniczej działalności gospodarczej jednoznacznie określony został w art. 8 ust. 5 pkt 1 ustawy, a wśród pomniejszeń ustawodawca nie wymienił kosztów prowadzenia księgowości, czy opłaty za abonament internetowy. Nie ma zatem podstawy prawnej aby koszty te mogły być odliczone od dochodu. Wskazane w odwołaniu składki za 2022r. nie mogą być uwzględnione bowiem z definicji dochodu z działalności gospodarczej, wynika, że kwotę dochodu ustala się na podstawie danych wykazanych w zeznaniu podatkowym złożonym za poprzedni rok kalendarzowy, w których podatnik prowadził działalność, a jeżeli nie prowadził działalności, za dochód przyjmuje się kwotę zadeklarowaną w oświadczeniu tej osoby. Dane za 2022r. będą podstawą do ustalenia dochodu z działalności gospodarczej za 2023r. Z tytułu kredytu studenckiego Skarżąca otrzymywała kwotę 965 zł miesięcznie od marca do lipca 2021r. natomiast z tytułu stypendium socjalnego kwotę 730 zł. miesięcznie od marca do czerwca 2021r. Kolegium podniosło, że definicja pojęcia dochodu jest bardzo szeroka, nie zależy od źródła i tytułu jego otrzymania i ustawodawca nie łączy jej z działalnością zarobkową, co pozwala na zaliczenie do dochodu zwrot nadpłaconego podatku, przyznanie kredytu, pożyczki, czy odszkodowanie z tytułu wypadku.
SKO wskazało, że łącznie w okresie objętym decyzją dochód Skarżącej mieścił się w przedziale od 5 093,62 zł w lipcu 2021r. do 1 695,00 zł w kwietniu i maju 2021r. Dochód ten poza miesiącami maj i kwiecień 2021r. przekraczał kwotę 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej (2328 zł) i kwalifikował Skarżącą do ponoszenia w/w opłaty. Opłatę ustalono odejmując od kwoty średniego miesięcznego kosztu utrzymania w DPS opłatę wnoszoną przez K. S.. Otrzymana różnica stanowi wysokość kwoty jakiej może domagać się Gmina Miasta R. od wszystkich osób obowiązanych do ponoszenia odpłatności. Następnie od dochodu Skarżącej odjęto kwotę kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej i porównano otrzymany wynik z kwotą jakiej może domagać się Gmina Miasta R.. W niniejszej sprawie łączna kwota ustalonych opłat Skarżącej, M. B. i F. B. przekroczyła koszty poniesione przez gminę, w związku z czym organ ustalił opłatę na zasadzie proporcjonalności. Finalnie w wyniku dokonanych obliczeń przypadająca na Skarżącą opłata opiewa na kwoty wymienione w decyzji organu I instancji.
Kolegium podniosło, że stosownie do art. 103 ust.2 u.p.s., pismem z14 marca 2024r. organ pierwszej instancji zwrócił się do Skarżącej o przeslanie informacji dotyczących ponoszonych wydatków. Pomimo skutecznego doręczenia pisma Skarżąca nie dostarczyła informacji w tej sprawie, w związku z czym uzasadnione stało się przyjęcie, że ma mozliwość partycypowania w kosztach utrzymania babki w DPS w ustalonych kwotach. SKO wskazało, że biorąc pod uwagę dochód Skarżącej z prowadzenia działalności gospodarczej, który jest najniższym dochodem w okresie objętym decyzją, po opłaceniu ustalonej opłaty, do dyspozycji Skarżącej na wydatki pozostaje kwota na poziomie kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Odnosząc się do stanowiska z odwołania, iż organ pierwszej instancji jest w posiadaniu oświadczenia o ponoszonych przez nią wydatkach, bowiem wielokrotnie informowała MOPS o wydatkach, jak również wypełniała przesłane do niej tabele Kolegium wyjaśniło, że dotyczyły one innego okresu, objętego odrębnym postępowaniem i nie mogły stanowić dowodu w niniejszej sprawie, zabrakło bowiem informacji, zaopatrzonej w klauzule o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń, że oświadczenie jest nadal aktualne. Brak jakiejkolwiek informacji w sprawie wydatków dał podstawę do ustalenia opłaty w podanych na wstępie kwotach. Organ wskazał, że Skarżąca nie podpisała przesłanej jej z pismem z 23.05.2024 r. propozycji umowy, mimo pouczenia iż odmowa podpisania wiązać się będzie z ustaleniem opłaty w drodze decyzji administracyjnej stosownie do art. 61 ust.2d ustawy, zatem istniały podstawy do decyzyjnego ustalenia opłaty. SKO wskazało, że osoby zobowiązane do ponoszenia opiaty i wnoszące opłatę za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej można zwolnić na ich wniosek z tej opłaty, co przewiduje art. 64 u.p.s., którego treść organ przytoczył, ale musza liczyć się z koniecznością przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego. Podniosło, że w przedmiotowej sprawie Skarżąca nie składała takiego wniosku, co nie oznacza że nie może tego uczynić po zakończeniu postępowania o ustaleniu opłaty.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji:
1)naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 61 ust. 2 pkt 2 w zw. z art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej (dalej u.p.s.) poprzez jego błędną interpretacją i zastosowanie w sytuacji, gdy P. S. nie była w okresie 01.03.2021 r. do 07.11.2022 r. stroną umowy zawartej w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s. wobec czego nie można kwalifikować jej jako osoby mającej ponosić opłaty za pobyt babki K. S. w DPS,
2) naruszenie prawa postępowania tj. art. 7 kpa w zw. z art. 77 § 1 kpa w sposób mogący mieć wpływ na wynik postępowania poprzez brak zbadania przez organ II instancji okoliczności, że w czasie umieszczenia babki skarżącego w DPS zdecydowano o nieobciążaniu P. S. przedmiotowymi opłatami, a obecnie ustalone kwoty stanowią znaczne obciążenie dla jej budżetu w oderwaniu od faktycznie ponoszonych wydatków;
3) naruszenie przepisów postępowania tj. art. 7, 8 w zw. z art. 77 § 1 kpa w sposób mogący mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia poprzez niepełne i niewłaściwe rozpatrzenie w sprawie materiału dowodowego i w konsekwencji działanie wbrew zasadzie prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie obywatela do władzy publicznej w sytuacji, gdy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazuje, że:
a) skarżąca w chwili wydania decyzji o umieszczeniu jego babki w DPS w lipcu 2019 r. nie była informowana, że w przyszłości opłaty te mogą być ustalone na poziomie 1500-2000 zł miesięcznie, wówczas być może nie zgodziłaby się na takie rozwiązanie,
b) niezasadnie w sprawie pominięto faktyczne możliwości płacenia przedmiotowych opłat przez P. S. w okresie od III 2021 r. do 7.XI.2022 r., z uwagi na rzekomy brak udokumentowanych wydatków podczas gdy odnośnie innych zobowiązanych organy badały stany ich kont bankowych czy tez ostatecznie odnosiły się do danych statystycznych z Rocznika Statystycznego RP odnośnie lat 2021-2022,
4) naruszenie przepisów postępowania tj. art. 8, 9 i 11 kpa w zw. z art. 107 § 3 kpa mogący mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia poprzez wydanie decyzji nie zawierającej w swoim uzasadnieniu argumentów jednoznacznie przekonujących skarżącej, dlaczego organ II instancji utrzymał w mocy decyzji Dyrektora MOPS w R., podczas gdy jest ona w sposób oczywisty sprzeczna z zasadami współżycia społecznego bowiem de facto obciąża osobę która nie posiada żadnych oszczędności, o stosunkowo niewielkich dochodach obowiązkiem zapłaty kwoty 20709,18 zł.,
5) naruszenie przepisów postępowania tj. art. 138 § 1 pkt 1 kpa w sposób mogący mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji w sytuacji, gdy została ona wydana z naruszeniem prawa materialnego jak i przepisów postępowania.
Podnosząc powyższe zarzuty wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji w całości i skierowanie sprawy do ponownego rozpoznania, zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, przeprowadzenie dowodu z karty 309 Rocznika Statystycznego RP z 2023 r. na fakt przeciętnych wydatków w gospodarstwach domowych w latach 2021-2022.
W uzasadnieniu wskazała w szczególności, że skoro Skarżąca nie była stroną umowy zawartej w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s. to nie można kwalifikować jej jako osoby mającej ponosić opłaty za pobyt babki w DPS oraz ustalać wobec niej opłatę jaką ma zwrócić. Wskazała, że w dacie umieszczania babki w DPS Skarżącej nie obciążono kosztami z tego tytułu. Decyzje za wcześniejsze okresy opiewały na znacznie niższe opłaty i uwzględniały wskazane przez Skarżącą koszty utrzymania, w odróżnieniu od decyzji zaskarżonych. Zarzuciła, że nie uwzględniono dokumentów załączonych do odwołania wykazujących niższe dochody Skarżącej oraz, że nie informowano Skarżącej, iż koszty utrzymania mogą tak drastycznie wzrosnąć. SKO nie odniosło się do kwestii dlaczego Skarżąca ma być obciążona odpłatnością z datą wsteczną, gdy jej sytuacja majątkowa nie pozwala na jednorazowa spłatę przedmiotowej kwoty. Brak jest tez informacji o przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego u Skarżącej, co stanowi podstawowy dowód w tego rodzaju postępowaniach. Zarzuciła, że koszty utrzymania Skarżącej były wyższe aniżeli te przyjęte przez organy do wyliczeń.
Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasową argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Skarga jest niezasadna.
Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Kolegium z 2 września 2024 r., utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta R. z 17 lipca 2024 r., o ustaleniu dla Skarżącej wysokości odpłatności za pobyt babki – K. S. w Domu Pomocy Społecznej w R. w okresie od 1 marca 2021 r. do 7 listopada 2022 r. w wysokości łącznej 20709,18 zł.
Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy o pomocy społecznej.
Stosownie do art. 60 ust. 1 ustawy, pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca, z zastrzeżeniem ust. 3. W świetle art. 61 ust. 1 u.p.s. obowiązany do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej jest mieszkaniec domu, przy czym jeżeli nie ponosi on pełnej odpłatności, wówczas zobowiązani są w kolejności: małżonek, zstępni przed wstępnymi, gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej.
Z kolei jak wynika z art. 61 ust. 2d u.p.s., w przypadku odmowy zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2 (tj. małżonka, zstępnych, wstępnych), wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2.
Natomiast w przypadku odmowy zawarcia umowy przez ww. osoby oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2 (art. 61 ust. 2e u.p.s.). Wysokość opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, o której mowa w ust. 2e, ustala się proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia (art. 61 ust. 2f u.p.s.).
Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu, małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s.:
- w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium,
- w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie,
- gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2 tego artykułu.
Z przytoczonych wyżej przepisów wynika, że opłata za pobyt w domu pomocy społecznej w stosunku do małżonka, zstępnych i wstępnych może zostać ustalona albo w drodze umowy, albo w wyniku wydania decyzji ustalającej opłatę.
W przypadku wyrażenia zgody na podpisanie umowy, lub też odmowy wyrażenia zgody na podpisanie umowy, z jednoczesnym wyrażeniem zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, organ właściwy do ustalenia opłaty jest zobowiązany przy jej ustalaniu uwzględnić ograniczenia, o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 u.p.s. W przypadku natomiast, gdy osoba zobowiązana odmawia podpisania umowy i nie wyraża zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, organ właściwy do ustalenia opłaty ustala ją w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, bez uwzględnienia ograniczeń, o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2.
Z analizy akt przedmiotowej sprawy wynika, że wydanie decyzji w niniejszej sprawie poprzedziło postępowanie, w toku którego Skarżąca wskazała dochody jakie osiąga i ich źródła, podała też iż prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, natomiast u Skarżącej nie przeprowadzono rodzinnego wywiadu środowiskowego z tym, że zaniechaniem tym nie można obciążać organu, jak to sugeruje autor skargi. Jak wynika bowiem z pisma Centrum Pracy Socjalnej 1MOPR w G. (gdzie zamieszkiwała Skarżąca) pomimo kilkukrotnych wizyt w jej miejscu zamieszkania oraz wysyłania wezwania listem poleconym ze zwrotnym poświadczeniem odbioru, nie udało się przeprowadzić wywiadu środowiskowego. Skarżąca skontaktowała się telefonicznie z pracownikiem socjalnym, po odebraniu wezwania, jednak odwoływała kolejne terminy przeprowadzenia wywiadu (pismo z 17.07.2023 r.). W swym oświadczeniu Skarżąca pisze, że w czasie wyznaczonego wywiadu była w trakcie przeprowadzki za granicę (pakowania, zdawania wynajmowanego pokoju), aktualnie mieszka za granicą, nie planuje w najbliższym czasie przyjazdu do Polski, nie jest w stanie udzielić wywiadu środowiskowego – pismo bez daty, data wpływu do organu 28.08.2023 r. Wskazała też, że dokumenty poświadczające jej sytuację materialną przesłała pocztą. Zauważyć należy, że już w zawiadomieniu o wszczęciu postępowania z 13.06.2023 r. (doręczonego Skarżącej 19.06.2023 r.) organ I instancji informował Skarżącą o konieczności przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego w celu ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej i dochodowej, która ma wpływ na ustalenie ewentualnej odpłatności za pobyt babki w domu pomocy społecznej. Jednocześnie organ I instancji informował Skarżącą o konsekwencjach niewyrażenia zgody na przeprowadzenie wywiadu, wynikających z art. 61 ust. 2e u.p.s. Poza sporem pozostaje, że Skarżąca nie podpisała też propozycji umowy ustalającej przedmiotową opłatę, ustaloną zgodnie z art. 61 ust. 2 u.p.s. Organ pouczył o skutkach odmowy zawarcia umowy. Przedmiotowa przesyłka wysłana na adres wskazany przez Stronę została odebrana przez matkę Skarżącej 27.05.2024 r. Należy też wskazać, że przed wydaniem decyzji organ I instancji poinformował Skarżącą o zakończeniu postępowania dowodowego w prowadzonym postępowaniu administracyjnym za okres objęty zaskarżona decyzją oraz o treści art. 10 § 1 k.p.a. pismem z 19.03.2024 r. Korespondencja ta pozostała bez odpowiedzi.
Wobec powyższego, w ocenie Sądu, Skarżąca nie może skutecznie powoływać się na zaniechanie przez organ wyjaśnienia jej sytuacji materialnej, ponoszonych wydatków skoro to na skutek jej zaniechania sytuacja ta nie została wyjaśniona w pełni.
Ustalając wysokość dochodów Strony organy prawidłowo przyjęły, że Skarżąca w okresie od 1 marca 2021 r. do 7 listopada 2022 r. prowadziła samodzielne gospodarstwo domowe i utrzymywała się z wynagrodzenia za pracę z firmy [...] spółka z o.o. (w okresie od sierpnia do października 2021 r. włącznie), dochodu z działalności gospodarczej którą rozpoczęła w październiku 2021 r., wynagrodzenia za pracę z firmy [...] spółka z o.o. w G. (w okresie marzec, czerwiec i lipiec 2021 r.), kredytu studenckiego oraz stypendium socjalnego, ponadto w marcu 2021 r. otrzymała zwrot podatku z Urzędu Skarbowego. Zgodnie z zaświadczeniami o dochodach z [...] Sp. z o.o. z 31.01.2024 r. dochód Skarżącej w marcu 2021 r. wynosił - 2730,84 zł, w czerwcu 2021 r. - 2481,63 zł, w lipcu 2021 r. – 4128,62 zł. W ocenie Sądu zasadnie organy przywołując powyższe dane posiłkowały się zaświadczeniami jej pracodawców, a nie danymi z potwierdzeń przelewów bankowych, bowiem Skarżąca zobowiązana do zweryfikowania wysokości wynagrodzenia i wyjaśnienia różnic oraz nadesłania informacji o prawidłowej wysokości miesięcznego wynagrodzenia nie odniosła się do wezwania mimo pouczenia o skutkach jego zignorowania. Powyższy brak reakcji Skarżącej uzasadnia przyjęcie wysokości dochodu wskazanego w zaświadczeniach pracodawców.
Jednocześnie Sąd podziela ustalenia i wyliczenia organów dotyczące dochodu Skarżącej z działalności gospodarczej, który to dochód obliczono na podstawie art. 8 ust. 5 pkt 1 u.p.s., bez potrzeby ponownego przywoływania dokonanych obliczeń. Sposób obliczenia dochodu z pozarolniczej działalności gospodarczej jednoznacznie określony został w art. 8 ust. 5 pkt 1 ustawy, a wśród pomniejszeń ustawodawca nie wymienił kosztów prowadzenia księgowości, czy opłaty za abonament internetowy o których mowa w odwołaniu. Nie ma zatem podstawy prawnej aby koszty te mogły być odliczone od dochodu bowiem dochód można pomniejszyć, bądź odliczyć od niego jedynie pozycje enumeratywnie wymienione w katalogu wyłączeń zawartym w art. 8 ust. 4 u.p.s., który to katalog ma charakter zamknięty. Również stypendium socjalne pobierane przez Skarżącą z uczelni wyższej podlega wliczeniu do dochodu, bowiem nie jest przyznawane na podstawie przepisów o systemie oświaty (jak wymaga tego art. 8 ust. 4 pkt 3 u.p.s.) lecz na podstawie przepisów ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Podobnie do dochodu zasadnie zaliczono kredyt studencki, bowiem stanowi przychód jaki Skarżąca wówczas uzyskiwała. Dochody Skarżącej nie zostały pomniejszone o ponoszone przez nią wydatki, bowiem pomimo skutecznego doręczenia jej pisma z 14.03.2024 r. Skarżąca nie dostarczyła informacji w tej sprawie, w związku z czym uzasadnione stało się przyjęcie możliwości partycypowania w kosztach utrzymania babki w DPS w ustalonych kwotach, a wskazywane przez Skarżącą wydatki dotyczyły innego (wcześniejszego) okresu.
Stosownie do art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. zstępni mają obowiązek partycypowania w opłacie, jeżeli ich dochód przekracza 300% kryterium dochodowego, do wysokości należnej opłaty za pobyt członka rodziny w DPS, z zastrzeżeniem, że po wniesieniu opłaty musi im pozostać 300 % kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Przepis art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. zabezpiecza zstępnych, zapewniając pozostawienie im środków koniecznych do utrzymania. Ramy przyjętego przez ustawodawcę 300% kryterium dochodowego obejmują co do zasady koszty utrzymania zwyczajowo przyjęte. Prawodawca uznał, że w przypadku osoby samotnie gospodarującej w/w suma stanowi minimum socjalne, które zabezpieczy potrzeby bytowe osoby zobowiązanej do zapewnienia opieki członkowi rodziny, który jej potrzebuje, a w zastępstwie opiekę zapewnia Gmina. Zgodnie z art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. a) u.p.s. osoba samotnie gospodarująca wnosi opłatę w kwocie stanowiącej nadwyżkę dochodów ponad kwotę 300% kryterium dochodowego, która gwarantuje zobowiązanej zdolność utrzymania na poziomie jakim funkcjonuje przeważnie ogół społeczeństwa. Wiele rodzin nie dysponuje nawet takim dochodem. Stosownie do art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2 u.p.s., prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 776 zł, a osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 600 zł. Kwoty te stanowią kryteria dochodowe, uprawniające do ubiegania się o pomoc społeczną. Zgodnie z art. 9 ust. 1 u.p.s., kryteria dochodowe podlegają weryfikacji co 3 lata. W tym celu Instytut Pracy i Spraw Socjalnych bada zakres potrzeb niezbędnych do egzystencji, minimalny zakres wydatków, wysokość cen towarów i usług, poziom wydatków gospodarstw domowych (art. 9 ust. 2 u.p.s.). Określone przez prawodawcę kryteria dochodowe uwzględniają zatem aktualny poziom życia społeczeństwa i wysokość ponoszonych na utrzymanie niezbędnych wydatków. Błędne jest w związku z tym przekonanie Skarżącej, że ustalona kwota nie daje jej możliwości utrzymania się.
Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że wprawdzie to na organie ciąży obowiązek przeprowadzenia postępowania, zgromadzenia i wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego, jednak nie wyłącza to ani inicjatywy dowodowej strony, ani jej powinności współdziałania z organem w taki sposób, aby cel postępowania, to jest dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego i załatwienie sprawy, przy uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu obywateli (art. 7 k.p.a.), został osiągnięty. Współdziałanie z organem ma istotne znaczenie w tych obszarach, w których możliwości ustalenia stanu faktycznego przez organ są ograniczone, a uzyskanie materiału dowodowego, tak jak w badanej sprawie, jest uzależnione od aktywności strony.
Odnosząc się do zarzutu Skarżącej, iż organ nie ustalił jej aktualnych wydatków pomimo tego, że mógł posiłkować się tymi za poprzedni okres, bądź w oparciu o dane z Rocznika Statystycznego, to należy wskazać, że wywiad środowiskowy przeprowadza się u osób i rodzin korzystających lub ubiegających się o świadczenia z pomocy społecznej w celu ustalenia ich sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej oraz u osób, o których mowa w art. 103 – art. 107 ust. 1 u.p.s. Dotyczy to także odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej. Wywiad środowiskowy jest bowiem specyficznym sposobem zbierania informacji o sytuacji strony, stanowiącym dla organu pomocy społecznej konieczne i podstawowe źródło informacji o sytuacji osobistej, rodzinnej i majątkowej osoby ubiegającej się o świadczenia, jest podstawą ustaleń faktycznych dokonywanych w decyzji administracyjnej i poddawanych prawnej ocenie. To na stronie ubiegającej się o świadczenie z pomocy społecznej spoczywa obowiązek umożliwienia organowi dokonania ustaleń faktycznych, zgodnie z art. 4, art. 106 ust. 4 i art. 107 ust. 1, 4a, 5 i 5b u.p.s. Zatem przeprowadzenie wywiadu środowiskowego jest nie tylko uprawnieniem, ale i obowiązkiem organu przyznającego środki pomocowe. Niemożliwe jest zastąpienie wywiadu środowiskowego innym dowodem.
Sąd nie podziela również stanowiska Skarżącej negującego możliwość ustalenia obowiązku ponoszenia opłaty z mocą wsteczną. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany został pogląd, że decyzja o ustaleniu odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej może wywierać skutki z mocą wsteczną, bowiem konkretyzuje ona obowiązek wynikający z mocy prawa, tj. którego powstanie nie jest uzależnione od wydania decyzji, ale wynika z treści przepisów prawa materialnego, obligujących do wnoszenia opłat w razie ziszczenia się przesłanek z art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. Decyzja w tym przedmiocie pozostaje bowiem w związku z zaistnieniem przesłanek faktycznych stanowiących podstawę powstania określonych skutków prawnych. W takiej sytuacji decyzja konstytutywna może działać zarówno z mocą na przyszłość, jak i z mocą wsteczną (por. m.in. wyrok NSA z 22 września 2017 r., sygn. akt I OSK 704/17 i powołane w nim orzecznictwo; wyrok NSA z 14 października 2016 r., sygn. akt I OSK 410/15; wyrok NSA z 19 lutego 2016 r., sygn. akt I OSK 1449/14, wszystkie publ. cbosa, wyroki WSA w Łodzi z 18 lutego 2022 r., sygn. akt II SA/Łd 539/21 i sygn. akt II SA/Łd 438/21, publ. Lex nr 3333881 i Lex nr 3333818). Także w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 czerwca 2018 r. w sprawie sygn. akt I OPS 7/17 (publ. cbosa) wprost zostało wskazane, że decyzja o ustaleniu opłaty winna obejmować okres od dnia zaistnienia zdarzenia prawnego w postaci umieszczenia osoby bliskiej w domu pomocy społecznej. Zatem organ mógł obciążyć Skarżącą obowiązkiem uiszczenia opłaty za okres wcześniejszy, aniżeli wszczęcie przedmiotowego postępowania.
Należy również zauważyć, że na powstanie obowiązku Skarżącej polegającego na ponoszeniu opłaty za pobyt K. S. w domu pomocy społecznej nie mają wpływu jej relacje rodzinne, brak oszczędności które ewentualnie mogą stanowić podstawę do ubiegania się przez nią o zwolnienie z opłaty w całości lub części zgodnie z art. 64 i art. 64a u.p.s. po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego.
Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że kontrolowana decyzja nie narusza przepisów prawa skutkujących jej uchyleniem, dlatego na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.