II SA/PO 688/22

II SA/Po 688/22 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2022-11-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-10-03
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Danuta Rzyminiak-Owczarczak /przewodniczący sprawozdawca/
Edyta Podrazik
Paweł Daniel
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Edyta Podrazik Asesor WSA Paweł Daniel po rozpoznaniu w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 listopada 2022 r. sprawy ze skargi L. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 9 sierpnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza P. z dnia 8 czerwca 2022 r. nr [...]
Uzasadnienie
Burmistrz P. decyzją z dnia 08 czerwca 2022 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 61 ust. 1 pkt 2, ust. 2 pkt 2, ust. 2 d, w związku z art. 59 ust. 1, art. 62 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity Dz. U. z 2021 r. poz. 2268 z późn. zm. dalej "u.p.s."), § 1 pkt 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2021 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2021 r. poz. 1296), § 1 Obwieszczenia Starosty [...] w sprawie ustalenia średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w domach pomocy społecznej Powiatu Z. w roku 2022 (Dz. Urz. Woj.Łódzkiego z 2022 r. poz. 1061) ustalił wysokość odpłatności wnoszonej przez L. M. (dalej jako skarżący) za pobyt syna M. M. w Domu Pomocy Społecznej w Z. w kwocie [...]zł miesięcznie, począwszy od dnia 01 kwietnia 2022 r. Zobowiązano skarżącego do wnoszenia ustalonej wysokości na rachunek bankowy Ośrodka Pomocy Społecznej w P. w terminie do 20 dnia każdego miesiąca. Należność za miesiąc kwiecień 2022 r. i maj 2022 r. należy uiścić do ostatniego dnia miesiąca czerwca 2022 r.
W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 60 ust. 1 i 2 u.p.s., pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca. Aktualnie średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w Domu Pomocy Społecznej w Z. (dalej: DPS w Z. wynosi [...] zł.
W myśl art. 61 u.p.s. obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są następującej kolejności: mieszkaniec domu, zstępni przed wstępnymi, na końcu gmina, w której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Z obowiązku tego zwolnieni są małżonek, zstępni przed wstępnymi, których dochód nie przekracza 300 % kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub 300 % kryterium dochodowego na osobę w rodzinie.
Organ wyjaśnił, że w dniu 28 kwietnia 2022 r. został przeprowadzony ze skarżącym wywiad środowiskowy. Podczas wywiadu ustalono, że strona prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Źródłem utrzymania jest emerytura wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym. Dochód wynosi [...] zł i przekracza 300 % kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Zgodnie z art. 8 ust. 1 kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej wynosi 776,00 zł, a 300 % tego kryterium stanowi kwotę 2 328,00 zł.
W związku z powyższym uznano, że skarżący jest zobowiązany wnosić opłatę w wysokości [...] zł, stanowiącą różnicę między jego dochodem, a 300 % kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Mając powyższe na uwadze w związku z art. 103 ust. 2 u.p.s., Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w P. wystąpił do skarżącego z umową ustalającą wysokość odpłatności za pobyt syna w DPS. Skarżący odmówił podpisania umowy, dlatego też na mocy art. 61 ust. 2 d u.p.s. wysokość odpłatności, jaką zobowiązany jest wnosić za pobyt syna w DPS, została ustalona decyzją.
Organ wskazał ponadto, że w przypadku niewywiązania się osób, o których mowa w ust. 2 pkt 1 i 2 oraz ust. 2 a, z obowiązku opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, ustalonego w decyzji lub umowie, opłaty te zastępczo wnosi gmina, z której osoba została skierowana do DPS. Wydatki gminy podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
Organ wyjaśnił również, że zgodnie z art. 10 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2022 poz. 2000, dalej k.p.a.), przed wydaniem decyzji umożliwiono stronie wypowiedzenie się co do zebranych materiałów i zgłoszonych żądań. Strona nie wniosła żadnych uwag i zastrzeżeń.
L. M. odwołał się w terminie ustawowym od decyzji Burmistrza wskazując, że wbrew twierdzeniom organu wnosił uwagi i zastrzeżenia do decyzji, skoro nie podpisał umowy. Ponadto podniósł, że dodatek pielęgnacyjny nie podlega egzekucji, a na podstawie decyzji został mu odebrany.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej SKO lub Kolegium) decyzją z dnia 09 sierpnia 2022 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 §1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 61 ust. 1 pkt 2, ust. 2 pkt 2 lit. e, ust.2e, ust.2f, art. 103 ust.2, art.8 ust. 1 pkt 1, ust.3, ust.4, art.6 pkt 10 u.p.s., orzekło o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji organu I instancji.
W uzasadnieniu decyzji Kolegium przytoczyło treść przepisów ustawy o pomocy społecznej, które w sprawie miały zastosowanie. Wskazano, że w dniu 23 lutego 2022 r. M. M. zobowiązał się do wnoszenia opłaty za swój pobyt w DPS w Z., począwszy od dnia 01 lutego 2022r. w wysokości [...] zł. Następnie organ I instancji podjął działania w celu realizacji obowiązku statuowanego w art. 103 ust. 2 u.p.s., czyli ustalenia w drodze umowy z L. M., ojcem M. M., wysokości wnoszonej przez niego opłaty za pobyt syna, począwszy od 1 kwietnia 2022r. w wysokości [...] zł miesięcznie. L. M. odmówił podpisania umowy, wobec czego organ obowiązany był ustalić wysokość opłaty decyzją administracyjną. Zaktualizowała się bowiem dyspozycja przepisu art. 61 ust. 2d u.p.s., zgodnie z którym w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust.1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej, zgodnie z art. 59 ust.1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust.2 pkt 2 i art. 103 ust. 2.
Organ wyjaśnił, że przytoczony przepis art. 103 ust. 2 ustawy swoje nowe brzmienie otrzymał z dniem 30 maja 2021r. na mocy art. 1 pkt 21 lit. a ustawy z dnia 15 kwietnia 2021 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o ochronie zdrowia psychicznego społecznej (Dz.U. z 2021r., poz.803). Dodano ust. 3 do art. 103 u.p.s., który brzmi: "Zmiana wysokości opłaty ustalonej w drodze umowy, o której mowa w ust. 2, lub w drodze decyzji, o której mowa w art. 61 ust. 2d i 2e, z mocy prawa lub z powodów, o których mowa w art. 64, art. 64a albo art. 64b, nie może powodować zwiększenia kwoty opłaty ustalonej od innych osób, o których mowa w art. 61 ust. 1 pkt 2 i ust. 2a". Do tej daty art. 103 ust.2 ustawy o pomocy społecznej, stanowił, że kierownik ośrodka pomocy społecznej albo dyrektor centrum usług społecznych, o którym mowa w ustawie z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych, ustala w drodze umowy z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi mieszkańca domu wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej, biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości, przy czym opłata ta nie powinna być zwiększana w przypadku, gdy jedna z osób jest zwalniana z odpłatności z mocy prawa lub z powodów, o których mowa w art. 64, art. 64a albo art. 64b. Kolegium wskazało, że jak stanowi art. 3 ustawy zmieniającej, do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1, czyli ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą.
Zdaniem Kolegium organ I instancji prawidłowo ustalił wysokość dochodu L. M., a następnie w prawidłowy sposób określił opłatę za pobyt jego syna w DPS. Odnosząc się do zarzutów odwołania Kolegium wyjaśniło, że dodatek pielęgnacyjny prawidłowo został doliczony do dochodu skarżącego, gdyż ustawa o pomocy społecznej nie nakazuje go odliczać. SKO zauważyło, że skarżący może wnieść o zwolnienie z opłaty na podstawie art. 64 u.p.s.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu L. M. podał, że na podstawie wcześniejszych decyzji od kilku lat wnosi opłaty za pobyt syna w DPS w Z.. Z dniem 01 kwietnia 2022r., w związku z ukończeniem 75 roku życia, podniesiono mu wysokość opłaty z powodu otrzymania z ZUS dodatku pielęgnacyjnego (nastąpił wzrost dochodu). Skarżący podniósł, że nie kwestionuje stanowiska, iż dodatku pielęgnacyjnego nie wlicza się do dochodu. Nie uważa też, że nie powinien ponosić części opłat za pobyt syna w DPS i nigdy nie planował się z nich zwalniać. Nie zgadza się jednak na podniesienie opłaty w związku z otrzymaniem dodatku pielęgnacyjnego - o wysokość tego dodatku. Dodatek ten jest dodatkiem celowym przeznaczonym na poratowanie jego zdrowia. Dodatek pielęgnacyjny nie podlega egzekucji, skoro jednak został mu odebrany, to chyba jednak podlega egzekucji.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało swoje stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Skarga jest zasadna, choć zarzutów w niej podniesionych Sąd nie podziela.
Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) oraz art. 3 § 1 P.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze.
Przedmiotem tak rozumianej kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego o utrzymaniu w mocy decyzji Burmistrza P., którą ustalona została wysokość odpłatności wnoszonej przez L. M. (dalej jako skarżący) za pobyt syna M. M. w Domu Pomocy Społecznej w Z. w kwocie [...]zł miesięcznie, począwszy od dnia 01 kwietnia 2022 r.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj. Dz.U. z 2021 r., poz. 2268 ze zm. – zwana dalej "u.p.s.").
Zgodnie z art. 61 ust. 1 u.p.s. obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności:
1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka,
2) małżonek, zstępni przed wstępnymi,
3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.
Natomiast art. 61 ust. 2 u.p.s. stanowi, że opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą:
1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu;
2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust, 2:
a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300%o tego kryterium,
b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie;
3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania, w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby o których mowa w pkt 1 i 2.
Zgodnie z art. 103 ust. 2 u.p.s. kierownik ośrodka pomocy społecznej ustala w drodze umowy z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi mieszkańca domu wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej, biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości, przy czym opłata ta nie powinna być zwiększana w przypadku, gdy jedna z osób jest zwalniana z odpłatności z mocy prawa lub z powodów, o których mowa w art. 64, art. 64a albo art. 64b ustawy.
Jak natomiast wynika z art. 61 ust. 2d u.p.s., w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2. Z kolei w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2 (ust. 2e). Wysokość opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, o której mowa w ust. 2e, ustala się proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia (ust. 2f).
Z powyższego wynika, że w pierwszej kolejności zobowiązany do uiszczenia opłaty z tytułu pobytu w domu pomocy społecznej jest mieszkaniec tego domu, a pozostała kwota (przekraczająca 70% dochodu mieszkańca), winna zostać proporcjonalnie rozdzielona pomiędzy wszystkie osoby zobowiązane - małżonka mieszkańca domu pomocy społecznej, a także jego zstępnych, w kolejności przed wstępnymi. Opłata może zostać ustalona albo w drodze umowy, albo w wyniku wydania decyzji ustalającej opłatę. W przypadku wyrażenia zgody na podpisanie umowy, lub też odmowy wyrażenia zgody na podpisanie umowy, z jednoczesnym wyrażeniem zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, organ właściwy do ustalenia opłaty jest zobowiązany przy jej ustalaniu uwzględnić ograniczenia, o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 u.p.s. W przypadku natomiast, gdy osoba zobowiązana odmawia podpisania umowy i nie wyraża zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, organ właściwy do ustalenia opłaty ustala ją w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, bez uwzględnienia ograniczeń, o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2.
Gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej jest zobowiązana do pokrycia opłaty tylko w sytuacji, gdy opłaty ustalone na rzecz mieszkańca domu pomocy społecznej i wszystkich osób zobowiązanych nie pokrywają w całości kosztów zamieszkania w domu pomocy społecznej, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 1 i 2 oraz ust. 2a.
Okolicznością bezsporną jest to, syn skarżącego M. M. został skierowany do domu pomocy społecznej oraz, że ustalona została opłata za jego pobyt w tej placówce. Akta administracyjne sprawy nie zawierają decyzji potwierdzających wskazane okoliczności.
Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji (str. [...]) syn skarżącego M. M. zobowiązał się do wnoszenia opłaty za swój pobyt w DPS w Z. – od dnia 1 lutego 2022 r. w wysokości [...] zł. Na podstawie akt sprawy nie można stwierdzić, czy z synem skarżącego również została zawarta umowa w sprawie ustalenia odpłatności za pobyt w DPS w Z.. Nie można również ustalić, czy inne osoby również partycypują w kosztach utrzymania syna skarżącego w DPS, co nie pozwala stwierdzić, czy w stosunku do skarżącego opłata mogła zostać podwyższona od dnia 1 kwietnia 2022 r. na podstawie art. art. 61 ust. 2d u.p.s. w zw. z art. 103 ust. 2 u.p.s.
Z akt sprawy wynika, że w dniu 4 marca 2020 r. Kierownik OPS w P. zawarł ze skarżącym L. M. została umowa dotycząca ustalenia odpłatności za pobyt M. M. w DPS w Z. (karta. [...] akt admin.). Zgodnie z § 1 umowy strony zawarły umowę w wykonaniu zobowiązań wynikających z szczególności z art. 61 ust. 2 oraz art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. W § 2 pkt 3 ustalono, że skarżący od 1 marca 2020 r. będzie uiszczał z tego tytułu opłatę w wysokości [...] zł. W myśl §3 opłata podlega aktualizacji. Zmiana wysokości opłaty następuje w przypadkach: (a) zmiany wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej, (b) zmiany sytuacji osobistej, rodzinne, dochodowej i majątkowej osoby zobowiązanej. W § 5 umowy postanowiono, że umowa wygasa z chwila opuszczenia DPS w Z. przez M. M.. Zgodnie z § 6.1 umowy wszelkie zmiany do umowy wymagają zachowania formy pisemnego aneksu pod rygorem nieważności, a zgodnie z jej § 6.2 w sprawach nieuregulowanych umową mają zastosowanie przepisy K.p.a., Kodeksu cywilnego oraz ustawy o pomocy społecznej. Z kolei §8 umowy stanowi, że ewentualne spory powstałe w związku z zawarciem i wykonaniem umowy strony poddają rozstrzygnięciu sądu powszechnego właściwego dla siedziby OPS.
Z akt sprawy zarazem wynika, że opisana umowa była kilkakrotnie zmieniana w drodze aneksu do umowy, co miało miejsce w związku ze zmianami wysokości dochodu skarżącego. W aktach sprawy znajdują się podpisane przez obie strony aneksy do umowy z dnia 20 kwietnia 2020 r. (nr [...]), z dnia 12 maja 2020 r. (nr [...]), z dnia 20 maja 2021r. (aneks nr [...]), z dnia 23 lutego 2022 r. (aneks nr [...]). Kolejnego aneksu do umowy – aneksu nr [...] z dnia 29 kwietnia 2022 r. - skarżący nie podpisał nie godząc się na wzrost opłaty z kwoty [...]zł na [...] zł. Konsekwencją nie podpisania aneksu było wszczęcie postępowania w sprawie wydania decyzji ustalającej odpłatność za pobyt syna skarżącego w DPS.
Mając na uwadze treść uchwały siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 czerwca 2018 r., sygn. I OPS 7/17 (uchwała publ. na stronie internetowej Naczelnego Sądu Administracyjnego w: CBOSA), dopuszczalne było połączenie obu tych form ustalenia opłaty (umową, decyzją administracyjną), jeżeli ustalona w drodze umowy opłata nie odpowiada wysokością zakresowi zobowiązań ciążących na tych osobach. Inaczej ujmując, w każdym przypadku gdy ustalona w drodze umowy (umów) opłata nie będzie pokrywać rzeczywistego kosztu pobytu mieszkańca w domu pomocy społecznej, organ ma obowiązek wydać decyzję o ustaleniu wysokości należnej opłaty od osoby wymienionej w art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy, uwzględniając maksymalną dopuszczalność kwotowego obciążenia opłatą przy stosowaniu kryterium ustawowego wynikającego z art. 61 ust. 2 ustawy.
Zatem warunkiem wydania w rozpatrywanym przypadku decyzji o ustaleniu opłaty nie było uprzednie rozwiązanie umowy z dnia 4 marca 2020 r. Ustalenie opłaty w drodze decyzji jest bowiem alternatywą dla przeniesienia części kosztów pobytu w domu pomocy społecznej na członków rodziny pensjonariusza, dokonywanego w drodze umowy. Natomiast w przypadku niewywiązywania się osób, o których mowa w ust. 2 pkt 1 i 2 oraz ust. 2a, z obowiązku opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, ustalonego w decyzji lub umowie, o której mowa w art. 103 ust. 2, opłaty te zastępczo wnosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Wydatki gminy podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Kwota, jaka będzie podlegała ściągnięciu, winna zostać uprzednio ustalona w drodze decyzji o ustaleniu opłaty.
W stosunku do skarżącego ostateczną decyzją ustalającą opłatę za pobyt syna w DPS od dnia 1 kwietnia 2022 r. jest zaskarżona decyzja SKO z 9 sierpnia 2022 r. Organy przeprowadziły postępowanie w sprawie ustalenia opłaty za DPS za okres od 1 kwietnia 2022 r.
Należy w tym miejscu wskazać, że na mocy art. 1 pkt 21 ustawy z dnia 15 kwietnia 2021 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o ochronie zdrowia psychicznego (Dz.U. z 2021 r. poz. 803), ustawodawca dokonał zmiany art. 103 u.p.s. w ten sposób, że dotychczasowy ustęp drugi podzielił na dwa odrębne ustępy. Artykuł 103 ust. 2 u.p.s. w brzmieniu obowiązującym od dnia 30 maja 2021 r. stanowi, że kierownik ośrodka pomocy społecznej albo dyrektor centrum usług społecznych, o którym mowa w ustawie z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych, ustala w drodze umowy z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi mieszkańca domu wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej, biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości. W uzasadnieniu do projektu zmiany ustawy wskazano, że "w art. 1 w pkt 21 zaproponowano doprecyzowanie brzmienia art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, dzieląc go na dwie jednostki redakcyjne tak, aby wyeliminować wątpliwości, jakie reguły są stosowane przy ustalaniu odpłatności, a jakie przy jej ewentualnej zmianie".
Skoro ustawodawca przy okazji omawianej nowelizacji nie zmienił brzmienia art. 61 ust. 2d u.p.s., który wciąż odwołuje się do art. 103 ust. 2 u.p.s., uznać należy, że ustalenie dochodu strony na gruncie art. 61 ust. 2d u.p.s. pozostaje obowiązkiem organu przy uwzględnieniu kwoty dochodu na osobę w rodzinie oraz przy uwzględnieniu "dochodów i możliwości".
Aby jednak móc przejść do ustalenia opłaty na podstawie art. 103 ust. 2 u.p.s. i art. 61 ust. 2d u.p.s., należy jednoznacznie ustalić, czy w sprawie nie ma zastosowania art. 103 ust. 3 u.p.s. Zgodnie z tym przepisem zmiana wysokości opłaty ustalonej w drodze umowy, o której mowa w ust. 2, lub w drodze decyzji, o której mowa w art. 61 ust. 2d i 2e, z mocy prawa lub z powodów, o których mowa w art. 64, art. 64a albo art. 64b, nie może powodować zwiększenia kwoty opłaty ustalonej od innych osób, o których mowa w art. 61 ust. 1 pkt 2 i ust. 2a.
Tymczasem na podstawie przedstawionych Sądowi akt administracyjnych nie można ustalić, czy i w jakim stopniu dla rozpatrzenia niniejszej sprawy znaczenia ma zawarte w zaskarżonej decyzji stwierdzenie, że syn skarżącego zobowiązał się do wnoszenia opłaty za swój pobyt w DPS w Z. – od dnia 1 lutego 2022 r. w wysokości [...] zł, jak i brak jakiejkolwiek informacji, czy również inne osoby ponoszą koszty pobytu syna skarżącego w DPS i na jakiej podstawie.
Kryteria ustalenia wysokości opłaty określone w art. 103 ust. 2 u.p.s. dotyczą wysokości dochodów i możliwości osoby zobowiązanej. Zakaz zwiększania w przypadku zwolnienia części zobowiązanych oznacza jedynie, że takie zwolnienie nie może być powodem zwiększenia opłat dla osób pozostałych. Jak wyjaśnia komentatorka ustawy, "(...) niezwiększanie opłaty ma miejsce w sytuacji, gdy po zawarciu umowy lub wydaniu decyzji któraś z jej stron zostanie zwolniona (z mocy prawa lub na podstawie decyzji) ze swojego zobowiązania. Wtedy zobowiązanie osoby zwalnianej przejmuje podmiot zobowiązany w dalszej kolejności, do tej pory niezwiązany umową i niebędący adresatem decyzji lub gmina. Przepisy zapewniają zatem stabilność sytuacji prawnej małżonka i krewnych, których obowiązki uległy konkretyzacji i przeciwdziałają przerzucaniu na nich obciążeń innych osób, które utraciły zdolność partycypowania w kosztach pobytu osoby bliskiej w DPS" (zob. I. Sierpowska [w:] Pomoc społeczna. Komentarz, wyd. VI, LEX/el. 2021, art. 103). Również powołane wyżej uzasadnienie do projektu ustawy z 15 kwietnia 2021 r., którą nadano art. 103 u.p.s. aktualne brzmienie obowiązujące od 30 maja 2021 r. wskazuje, że dokonana zmiana polegająca na wyróżnieniu odrębnego ustępu 3 miała na celu "doprecyzowanie brzmienia art. 103 ust. 2 u.p.s., dzieląc go na dwie jednostki redakcyjne, tak aby wyeliminować wątpliwości, jakie reguły są stosowane przy ustalaniu odpłatności, a jakie przy jej ewentualnej zmianie".
Braki postępowania dowodowego w tym zakresie przesądzają o naruszeniu przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. w stopniu, który mógł wpłynąć na wynik sprawy.
Oceniając natomiast prawidłowość ustalenia spornej opłaty w wysokości obowiązującej skarżącego od dnia 1 kwietnia 2022 r. należy wskazać, że organ I instancji w dniu 28 kwietnia 2022 r. przeprowadził wywiad środowiskowy w ramach którego uzyskano od skarżącego informację o jego dochodach w miesiącu marcu 2022 r. Skarżący podał, że wraz z emeryturą w wysokości [...] zł otrzymał dodatek pielęgnacyjny w kwocie [...]zł i na jego konto wpłynęło z tego tytułu [...] zł. Jednocześnie otrzymał 13 emeryturę w wysokości [...] zł. Po stronie comiesięcznych wydatków skarżący podał, że opłaty na mieszkanie są niewielkie oraz, że nie zażywa leków i choć choruje, to nie obciąża to w sposób znaczny budżetu. Skarżący nie przedstawił żadnych faktur, rachunków. Poinformowany przez pracownika socjalnego o możliwości złożenia udokumentowanego wniosku o zwolnienie z opłaty, w całości lub części oświadczył, że nie ma takiej potrzeby. Mając to na uwadze organ I instancji ustalił dla skarżącego wysokość opłaty za pobyt syna w DPS w Z. – w pierwszej kolejności w drodze podpisania aneksu nr [...] do umowy z dnia 4 marca 2020 r. (aneks z datą 29 kwietnia 2022 r.), a wobec nie podpisania przez skarżącego aneksu, w drodze decyzji wdanej na podstawie art. 103 ust. 2 u.p.s. W tym miejscu Sąd zauważa, że organ I instancji w sentencji decyzji z dnia 8 czerwca 2022 r. przepisu tego nie powołał, lecz został on przytoczony w uzasadnieniu decyzji.
Natomiast w odwołaniu od decyzji Burmistrza skarżący argumentował, że skoro nie podpisał ostatniego aneksu do umowy, to tym samym zakwestionował podwyższenie opłaty. Powołując się na przepisu art. 833 § 6 K.p.c. skarżący podniósł, że dodatek pielęgnacyjny nie podlega egzekucji. To świadczenie celowe, otrzymywane przez osoby, które ukończyły 75 rok życia. Do odwołania skarżący załączył fakturę potwierdzającą zakup leków na kwotę [...]zł.
Uzasadniając zaskarżoną decyzję Kolegium wyjaśniło, że organ I instancji w sposób prawidłowy ustalił wysokość dochodu skarżącego, uwzględniając przepis art. 8 ust. 4 u.p.s., w którym zawarto katalog świadczeń nie wliczanych do dochodu. W przepisie tym nie wymieniono dodatku pielęgnacyjnego, zatem otrzymywany przez stronę dodatek musiał zostać uwzględniony przy ustalaniu dochodu na potrzeby ustalenia opłaty za pobyt w DPS. Sąd podziela to stanowisko organów obu instancji, jako prawidłowe.
Zastrzeżenia Sądu dotyczą natomiast braku rozważenia przez organ odwoławczy konieczności przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego, w ramach którego skarżący zobowiązany byłby do udokumentowania comiesięcznych swoich wydatków związanych z kosztami utrzymania i leczenia. Kolegium powinno przeprowadzić wyjaśniające postępowanie dowodowe w zakresie wydatków ponoszonych przez skarżącego i ich ocenę na podstawie dokumentów (faktur, rachunków, paragonów). Dopiero pełna ocena sytuacji majątkowej skarżącego pozwoli na wydanie prawidłowej decyzji w zakresie tego, czy zaakceptowana przez skarżącego obciążająca go opłata za pobyt syna w DPS w Z. może zostać podwyższona.
Jednocześnie Sąd wskazuje, że w uzasadnieniach decyzji organów obu instancji brak jest jednoznacznej oceny, czy skarżący jest w stanie uiszczać opłatę, która z kwoty [...]zł od 1 kwietnia 2022 r. wzrasta do kwoty [...]zł. W tym zakresie uzasadnienia decyzji nie pozwalają uznać, że w sprawie wnikliwie, z uwzględnieniem interesu społecznego oraz słusznego interesu strony, rozważono ograniczenia wynikające z art. 61 ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 u.p.s.
W zaskarżonej decyzji organ odwoławczy poddał analizie ograniczenia z art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. i dokonał analizy sytuacji majątkowej skarżącego w kontekście przekroczenia kryterium dochodowego, czemu dano wyraz z uzasadnieniu. Poza zakresem analizy pozostały natomiast ograniczenia, o jakich mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s., a które także wymagają uwzględnienia. Z naruszeniem art. 61 ust. 2d w zw. z art. 103 ust. 3 u.p.s. organ przyjął, że kwestia możliwości ponoszenia wyliczonej opłaty pozostaje do rozważenia w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 64 u.p.s. o zwolnienie z opłaty. W piśmiennictwie wskazuje się natomiast, że w odniesieniu do możliwości zobowiązanego należy mieć na względzie różne okoliczności życiowe, rodzinne i osobiste, które mogą zmniejszać zdolność danej osoby do ponoszenia opłaty. Tym samym, mimo rygorów rządzących finansami publicznymi, należy dopuścić sytuacje, w których obciążenia podmiotów zobowiązanych będą niższe, niż wynika to z przytoczonych regulacji (zob. I. Sierpowska [w:] Pomoc społeczna. Komentarz, wyd. VI, LEX/el. 2021, art. 103). W rezultacie do organu należy również ocena możliwości ponoszenia opłaty przez konkretnego zobowiązanego już na etapie jej określania, która to ocena powinna być poczyniona zgodnie z zasadami wynikającymi z K.p.a.
Zaniechanie w tym zakresie stanowi naruszenie przez organ art. 7 K.p.a. w zakresie obowiązku dokładnego ustalenia stanu faktycznego relewantnego dla sprawy. Tym samym nie można stwierdzić, czy na dzień wydawania decyzji przez organ zostały spełnione przesłanki do wydania decyzji ustalającej odpłatność skarżącego za pobyt syna w DPS od dnia 1 kwietnia 2022 r. Powyższe uzasadnia zarzut istotnego naruszenia przez organy przepisów postępowania administracyjnego, tj. art. 7, art. 10 § 1, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. Z kolei pominięcie przy rozpoznawaniu odwołania tych okoliczności i utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji, świadczy również o naruszeniu przez Kolegium wskazanych wyżej przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na jego wynik.
Natomiast sposób wyliczenia dochodu skarżącego, będący podstawą ustalenia należnej opłaty jest w tej sprawie prawidłowy.
Za podstawę opłat za okres od 1 kwietnia 2022 r. przyjęto dochody skarżącego z marca 2022r. Organ I instancji w swojej decyzji przywołał treść art. 8 ust. 3 u.p.s., z którego wynika, że za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o:
1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych;
2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach;
3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.
Skoro bezspornie sytuacja skarżącego w okresie do marca 2022 roku uległa zmianie, zaktualizował się obowiązek ustalenia dla niego nowej wysokości opłaty za pobyt syna w DPS w Z.
Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt c) P.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza P..
Rozpoznając sprawę ponownie organ I instancji, mając na względzie poczynione w niniejszej sprawie uwagi, ponownie przeanalizuje wystąpienie przesłanek do wydania decyzji ustalającej skarżącemu opłatę z tytułu pobytu jego syna w domu pomocy społecznej od dnia 1 kwietnia 2022 r.
Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 P.p.s.a, zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie ustawowym nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.