VIII SA/Wa 776/24

VIII SA/Wa 776/24 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-11-14
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-10-24
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Cezary Kosterna /przewodniczący/
Leszek Kobylski /sprawozdawca/
Sławomir Fularski
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 497
art. 83 ust. 1 pkt 3,w zw. z art. 28 ust. 2, 3 i 3a , art. 32
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
par. 3 ust. 1
ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
Dz.U. 2024 poz 935
151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Cezary Kosterna, Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Fularski, Sędzia WSA Leszek Kobylski (sprawozdawca), , Protokolant starszy sekretarz sądowy Magdalena Krawczyk, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 listopada 2024 r. w Radomiu sprawy ze skargi [...] Stacji Pogotowia Ratunkowego w R. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 26 sierpnia 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od należnych składek oddala skargę.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi [...] Stacji Pogotowia Ratunkowego w R. (dalej: "skarżąca", "strona", "[...]SPR" lub "wnioskodawczyni") jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "organ", "ZUS") z 26 sierpnia 2024 r., znak [...] Nr [...] utrzymująca w mocy decyzję własną z 18 lipca 2024 r. nr [...], w sprawie odmowy umorzenia odsetek od zaległych składek za zatrudnionych pracowników.
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:
W dniu 5 stycznia 2024r. strona wystąpiła do organu z wnioskiem o umorzenie odsetek od należnych składek oraz rozłożenie należności głównej na raty. Podniosła, że wystąpiono w sprawie realizacji prawomocnych orzeczeń sądu dotyczących kontroli przeprowadzonej w 2017 r. w [...]SPR przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...], mającej za przedmiot umowę zawartą 31 października 2012 roku nr [...] pomiędzy [...]SPR w R., a Niepublicznym Zakładem Opieki Zdrowotnej "[...]" sp.k z siedzibą w B. na świadczenie usług zdrowotnych. W wyniku kontroli ustalono, że NZOZ [...] sp.k. z siedzibą w B., realizując zawartą umowę o udzieleniu zamówienia na świadczenie usług zdrowotnych w zakresie ratownictwa medycznego oraz nocnej, świątecznej, ambulatoryjnej i wyjazdowej pomocy przez ratowników medycznych na terenie działania udzielającego zamówienie zawierała z etatowymi pracownikami [...]SPR umowy zlecenia. W konsekwencji przeprowadzonej kontroli ZUS wydał decyzje dotyczące ustalenia podstawy wymiaru składek na obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne, rentowe, chorobowe, wypadkowe i zdrowotne dla poszczególnych osób, które w okresie od 01/2013 do 08/2015 posiadały zawarte umowy cywilnoprawne z [...] i jednocześnie były pracownikami [...]SPR w R.. Od tych decyzji [...] Stacja Pogotowia Ratunkowego złożyła odwołania do Sądu Okręgowego w R.. W związku z niekorzystnymi orzeczeniami sądu I instancji oddalającymi odwołania w ośmiu sprawach zostały wywiedzione apelacje /w trzech przed wyznaczeniem rozprawy apelacje zostały cofnięte przez płatnika/. W ośmiu sprawach zapadły już prawomocne wyroki oddalające apelację, a w trzech na skutek cofnięcia apelacji prawomocne postanowienia o umorzeniu postępowania. W dwóch sprawach zawisłych przed Sądem Okręgowym w R. [...] Wydziałem Pracy i Ubezpieczeń Społecznych zapadły orzeczenia oddalające odwołanie, od których płatnik nie wywiódł apelacji przez co uprawomocniły się. Aktualnie w Sądzie Okręgowym w R. [...] Wydziale Pracy i Ubezpieczeń Społecznych toczy się sprawa o sygn. akt [...].
Nadmieniono, że [...] Stacja Pogotowia Ratunkowego jest podmiotem leczniczym realizującym zadania z zakresu ratowania zdrowia i życia, kwota jaką [...]SPR będzie zobowiązana spłacić z tytułu wydanych przez ZUS decyzji jest poważnym obciążeniem dla tak małego podmiotu. Uiszczenie należności jednorazowo w znaczący sposób utrudni funkcjonowanie podmiotu. Należy również wskazać, iż należność wynika ze zobowiązań, które zaistniały podczas sprawowania obowiązków przez poprzednią Dyrekcję [...] Stacji Pogotowia Ratunkowego na co obecne kierownictwo podmiotu nie miało żadnego wpływu.
Decyzją nr [...] z 18 lipca 2024 r. ZUS, działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2, 3 i 3a oraz art. 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2024r. poz. 497, dalej: u.s.u.s.) oraz w oparciu o § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365; dalej "rozporządzenie"), odmówił umorzenia odsetek za zwłokę przypadających od składek za zatrudnionych pracowników w łącznej kwocie 787 595 zł, w tym:
a) ubezpieczenia społeczne w łącznej kwocie 583 274 zł, w tym:
- odsetek w kwocie 326 870 zł liczonych na 5 stycznia 2024r. przypadających od nieopłaconych składek w części finansowanej przez płatnika za okres 01/2013- 08/2015,
- odsetek w kwocie 256 404 zł liczonych na 5 stycznia 2024r. przypadających od nieopłaconych składek w części finansowanej przez ubezpieczonych za ww. okres.
b) ubezpieczenie zdrowotne - odsetek w kwocie 147 560 zł liczonych na 5 stycznia 2024r. przypadających od nieopłaconych składek w części finansowanej przez ubezpieczonych za okres 01/2013-08/2015.
c) Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych - odsetek w kwocie 31 689 liczonych na 5 stycznia 2024r. przypadających od nieopłaconych składek za okres 07/2013-01/2015, 02/2016, 05/2016, 02/2017, 02/2023.
d) Fundusz Emerytur Pomostowych - odsetek w kwocie 25 072 zł liczonych na 5 stycznia 2024r. przypadających od nieopłaconych składek za okres 01/2013-01/2015.
W uzasadnieniu organ, dokonując analizy zgromadzonej dokumentacji, wskazał m.in., przychody strony uzyskane za lata 2021-2023 oraz za I-III 2024r. (co szczegółowo uzasadnił k. 4-7), posiadany majątek oraz wierzytelności. Ustalił, że nie zostało jeszcze wdrożone postępowanie egzekucyjne, zaś należności objęte wnioskiem są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Bieg terminu przedawnienia został zawieszony od doręczenia zawiadomienia o wszczęciu postępowania w sprawie określenia podstawy wymiaru składek tj. 4 sierpnia 2017r. do uprawomocnienia się wyroku Sądu oddalającego odwołanie od decyzji, tj. 13 kwietnia 2024r., przytaczając art. 24 ust. 5f u.s.u.s.
ZUS dokonał analizy wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek wynikających z art. 107 ust. 1 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz. U. UE C 83 z 30 marca 2010 r.) decydujących o uznaniu przedmiotowego wsparcia finansowego za pomoc publiczną. Dalej wskazał, że w odniesieniu do wsparcia udzielonego [...]SPR w R. jako podmiotowi funkcjonującemu w ramach publicznego systemu opieki zdrowotnej, nie jest spełniona przesłanka zakłócenia lub groźby zakłócenia konkurencji oraz wpływu na wymianę handlową między Państwami Członkowskimi. Nie są zatem spełnione wszystkie przesłanki wynikające z art. 107 ust. 1 TFUE. Ewentualne umorzenie należności z tytułu składek nie powinno być zakwalifikowane jako pomoc publiczna, a więc również jako pomoc de minimis.
Organ stwierdził, że należności o umorzenie których wniesiono to składki za zatrudnianych pracowników, a zatem w sprawie niniejszej zastosowanie znajduje jedynie art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s., wskazując na przesłanki wynikające ze wskazanej regulacji. Zdaniem ZUS, nie wykazano okoliczności, które skutkowałyby umorzeniem zobowiązania na podstawie ww. przepisów. Ponadto, z przyczyn oczywistych, nie ma zastosowania w sprawie art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s., jak i w sprawie nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. A zatem przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c nie zachodzą.
Organ zauważył, że zobowiązanie podmiotu znacznie przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, a zatem nie zachodzi również okoliczność określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a. Nie nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej. [...] Stacja Pogotowia Ratunkowego w R. jest właścicielem licznych składników majątkowych. Na dzień 31 maja 2024r. na rachunkach bankowych posiadała zgromadzone środki pieniężne w łącznej kwocie 23 198 651,53 zł. [...] Stacja Pogotowia Ratunkowego w R. wystąpiła również o rozłożenie należności na raty. Wobec [...]SPR w R. nie zostało jeszcze wdrożone postępowanie egzekucyjne, zatem naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Brak jest zatem podstaw do stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Wykluczeniu podlegają więc przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6 u.s.u.s. Powołane we wniosku argumenty, dotyczące przyczyn powstania zadłużenia oraz sytuacji finansowej, nie stanowią, w ocenie organu, podstawy do umorzenia należności z tytułu składek w oparciu o obowiązujące przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Dla kwestii umorzenia zaległości nie mają znaczenia okoliczności związane z jej powstaniem, nie stanowią one przesłanek umorzenia wymienionych w sposób wyczerpujący w art. 28 ust. 3 u.s.u.s.
Organ zauważył także, iż zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przepisy te nie mają w tej sprawie zastosowania ze względu na rodzaj zaległości. Na potwierdzenie swojego stanowiska można przywołać wyrok NSA z 18 lutego 2014r. (II GSK 1846/12).
W wyniku złożenia przez skarżącą wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy ZUS, wskazaną na wstępie decyzją z 26 sierpnia 2024 r., utrzymał w mocy decyzję własną. Podniósł, iż ponowna analiza sprawy pod względem przepisów ustawy z 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej (Dz. U. z 2023 r., poz. 702) doprowadziła do wniosku, iż organ prawidłowo ustalił także, że w sprawie skarżącej spełnione zostały wszystkie przesłanki wynikające z art. 107 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, a ewentualne umorzenie zadłużenia nie stanowiłoby pomocy publicznej oraz pomocy de minimis.
Wskazał, iż w związku z wnioskiem skarżącej o ponowne rozpatrzenie sprawy dokonał rozpoznania sprawy na podstawie wszystkich uzyskanych i przedłożonych do sprawy dokumentów, także uwzględnionych w decyzji z 18 lipca 2024 r. nr 1489/2024. Skorzystał także z danych wygenerowanych z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS oraz rejestrów centralnych: Krajowego Rejestru Sądowego, Centralnej Ewidencji Pojazdów i Bazy Danych Ksiąg Wieczystych.
Dalej organ ponownie ocenił przesłanki z art. 28 ust. 2 i ust. 3 u.s.u.s. wskazując, iż stanowią one zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że występuje całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego ustalił, że:
– przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie ma zastosowania w sprawie - wniosek złożyła osoba prawna;
– przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że: a) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowania upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe, b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, c) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;
– nie zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. – [...] Stacja Pogotowia Ratunkowego w R. nie zaprzestała prowadzenia działalności;
– przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi w niniejszej sprawie, ponieważ wysokość nieopłaconych składek przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym - zgodnie z rozporządzeniem Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 5 stycznia 2021 r. w sprawie wysokości kosztów upomnienia doręczanego zobowiązanemu przed wszczęciem egzekucji administracyjnej (Dz. U. z 2021 r., poz. 67) wysokość kosztów upomnienia wynosi 16,00 zł;
– przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 4c u.s.u.s. nie ma zastosowania w sprawie - wniosek złożyła osoba prawna, a upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe dotyczy osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej;
– przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi dlatego, że Naczelnik Urzędu Skarbowego bądź Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję;
– przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi - nie jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ponieważ postępowanie egzekucyjne nie zostało dotychczas wdrożone, 20 sierpnia 2024 r. [...] Stacja Pogotowia Ratunkowego zawarła z ZUS umowę numer [...] o rozłożeniu należności z tytułu składek na raty.
Organ zwrócił uwagę, że w świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, dopóki istnieją niewykorzystane dotychczas możliwości wyegzekwowania zaległości, dopóty jej umorzenie przed ich wyczerpaniem byłoby sprzeczne z interesem publicznym. A ponieważ wobec [...] Stacji Pogotowia Ratunkowego nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności uniemożliwia to pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.
Pismem z 30 września 2023 r. skarżąca wniosła do tutejszego Sądu skargę na ostateczne w administracyjnym toku instancji rozstrzygnięcie organu z 26 sierpnia 2024 r. Autor skargi zarzucił naruszenie przepisów prawa tj.:
1) art. 107 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej poprzez przyjęcie, że w sprawie nie zostały spełnione wszystkie przesłanki wynikające z tego art. i uznanie, że umorzenie odsetek od należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne zakłóci lub grozi, zakłóceniem konkurencji poprzez sprzyjanie niektórym przedsiębiorstwom lub produkcji (...);
2) art. 28 u.s.u.s. poprzez niezastosowanie przez organ ust. 3a zgodnie z którym "Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności tj, nie przyjęcie iż w odniesieniu do skarżącego zaistniał uzasadniony przypadek co do umorzenia odsetek".
Skarżąca wniosła o:
1) zmianę decyzji wydanej przez organ poprzez umorzenie odsetek za zwłokę od niezapłaconych składek na ubezpieczenie społeczne lub
2) uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie organowi emerytalno-rentowemu sprawy do ponownego rozpoznania, jeżeli Sąd uzna, iż postępowanie przeprowadzone przez organ dotknięte jest uchybieniami mającymi wpływ na treść wydanej decyzji.
W uzasadnieniu skargi wskazała m.in., że organ w żaden sposób nie uzasadnił zastosowania tego artykułu do sytuacji będącej przedmiotem zaskarżonej decyzji. Sformułowanie przepisu art. 107 Traktatu co do rzekomego zakłócenia konkurencji lub niektórym przedsiębiorstwom nie jest nieadekwatne do treści wniosku skarżącej w odniesieniu do umorzenia odsetek. Organ nie wyjaśnił i nie uzasadnił jak miałoby się umorzenie odsetek do zakłócenia konkurencji bądź też miałoby sprzyjać niektórym przedsiębiorcom.
Dalej strona podniosła, że [...] Stacja Pogotowia Ratunkowego w R. nie jest przedsiębiorcą w rozumieniu ustawy z dnia 06 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców (Dz.U 2023 r. poz. 221). Pogotowie posiada osobowość prawną ale nie wykonuje w rozumieniu wskazanej powyżej ustawy działalności gospodarczej. Jest podmiotem leczniczym utworzonym nie dla generowania zysku. To nie jest "zakład produkcyjny" lecz jednostka pozyskująca i wydatkująca środki publiczne w celu ratowania życia i zdrowia ludzkiego. Wobec czego nie jest zrozumiałym dla skarżącej stwierdzenie "w jaki sposób umorzenie odsetek miałoby się przekładać na niezgodność z rynkiem europejskim i miało wpływ na zakłócanie konkurencji poprzez sprzyjanie niektórym przedsiębiorstwom". Przywołanie art. 107 Traktatu UE i posiłkowanie się jego treścią przez organ nie ma w ogóle zastosowania w przedmiotowej sprawie.
Strona podniosła, iż organ emerytalno-rentowy odmawiając umorzenia odsetek powołał się na przepis art. 28 u.s.u.s.. Należy jednak podnieść, iż organ nie zastosował tej regulacji ustawowej in extenso do podmiotu, którym jest "Pogotowie". Przesłanki nieściągalności objęte tym przepisem należy stosować z zastrzeżeniem ust. 3 a, a więc mogą zaistnieć inne okoliczności mające status uzasadnionego przypadku skutkujące umorzeniem należności publiczno-prawnej. Organ wydając decyzję zastosował tylko te zapisy art. 28 u.s.u.s., które pozwoliły mu odmówić umorzenia odsetek. Ponadto strona zarzuciła, że organ nie dokonał analizy wyników finansowych zawartych w dokumentach przekazanych do organu emerytalno-rentowego w aspekcie tego w jaki sposób przekładają się one na koszty związane z funkcjonowaniem podmiotu leczniczego. Wskazała, że rozpoznając wniosek o umorzenie odsetek organ pominął kwestię, którą jest obowiązek zapłaty na jego rzecz kwoty należności głównej z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Jedyną ulgą w tej spłacie jest jej rozłożenie na raty (układ ratalny), przy czym ZUS zastosował do każdej raty opłatę prolongacyjną, co jest kolejnym obciążeniem finansowym nałożonym na [...]SPR.
Skarżąca zauważyła, że spłata należności z tytułu odsetek w sposób znaczny utrudni funkcjonowanie [...] Stacji Pogotowia Ratunkowego. [...] Stacja Pogotowia Ratunkowego pod. względem finansowym funkcjonuje tylko i wyłącznie w oparciu o środki finansowe przekazywane przez Narodowy Fundusz Zdrowia i jest podmiotem finansów publicznych. Bez wątpienia bieżąca działalność będzie musiała być kontynuowana i wykonywana z zachowaniem wszelkich norm i procedur, jednakże niewątpliwie w znacznym stopniu, a być może całkowicie wyłączona zostanie możliwość przeznaczenia środków finansowych na min. zakup ambulansów i nowego sprzętu medycznego ratującego życie i zdrowie ludzi, zagrożone są także wynagrodzenia personelu adekwatne do jego zaangażowania w realizację misji ratowania ludzi. Ponadto organ rentowy jak i skarżąca są podmiotami finansów publicznych co też w ocenie skarżącego powinno mieć znaczenie w przedmiotowej sprawie w aspekcie odstąpienia od dochodzenia należności ubocznych (odsetek), które w odniesieniu do prowadzonej przez niego działalności mają bardzo istotne znaczenie. Już samo obciążenie [...]SPR obowiązkiem zapłaty należności głównej jest poważnym uszczupleniem finansów Pogotowia.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując co do zasady dotychczasową argumentację w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga nie jest zasadna.
Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) - dalej: "p.p.s.a.", sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej, a stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. 2021 r., poz. 137) kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Biorąc pod uwagę tak zakreśloną kognicję oraz przyczyny wzruszenia aktów organów administracji, w rozpoznawanej sprawie sąd nie stwierdził naruszenia przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania mogących mieć wpływ na wynik sprawy, co skutkuje oddaleniem skargi.
Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszym przypadku jest decyzja ZUS, odmawiająca umorzenia odsetek od niezapłaconych składek ponieważ nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w rozumieniu art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s.
Przechodząc do kwestii związanej z oceną legalności zaskarżonej decyzji na wstępie niniejszych rozważań nakreślić należy prawny charakter tego rodzaju rozstrzygnięcia, jakim jest decyzja podjęta w przedmiocie wniosku ubezpieczonego, bądź płatnika o umorzenie jego zaległości składkowych, a także odnieść się do zasad prowadzenia postępowania w tym przedmiocie.
Instytucja umorzenia należności z tytułu składek płatnych na rzecz ZUS, a także naliczonych od nich odsetek, w kształcie jaki nadają jej przepisy ustawy systemowej, cechuje się tym, że odpowiedni organ Zakładu, podejmuje decyzję w tym przedmiocie w granicach uznania administracyjnego, które jednak nie oznacza dowolności po jego stronie. Rozstrzygnięcie wniosku o umorzenie następuje bowiem w ramach zwyczajnego postępowania administracyjnego, po przeprowadzeniu pełnego postępowania dowodowego, a więc wyjaśnieniu okoliczności faktycznych sprawy, pod kątem zaistnienia przesłanek, od których uzależnione zostało przyznanie tego rodzaju ulgi.
Tak więc prawidłowość tego rodzaju postępowania, tj. spełnienie przez niego kryteriów, wynikających z uregulowań K.p.a., ma istotne znaczenie z punktu widzenia oceny zgodności z prawem wydanego w ramach tego postępowania rozstrzygnięcia.
Umorzenie zaległości składkowych, jakkolwiek podejmowane w warunkach uznania administracyjnego, możliwe jest jedynie w sytuacji zaistnienia w odniesieniu do wnioskodawcy (jego sytuacji) którejkolwiek z przesłanek, od których ustawodawca uzależnił udzielenie tego rodzaju ulgi. Przesłanki te zostały enumeratywnie wymienione w przepisach ustawy systemowej oraz wydanego na podstawie zawartej w niej delegacji rozporządzenia (w tym ostatnim przypadku odnoszą się one do umorzenia należności składkowych i odsetkowych na własne ubezpieczenie podmiotu będącego jednocześnie płatnikiem składek). Niemniej jednak nawet wykazanie ich spełnienia przez konkretnego wnioskodawcę nie pociąga za sobą konieczności automatycznego uwzględnienia jego wniosku. Nie rodzi tym samym po jego stronie swoistego rodzaju roszczenia w tym zakresie, gdyż organ może w tym wypadku odmówić zwolnienia, powołując się chociażby na względy celowości czy też inne motywy, przemawiające za zasadnością odmowy udzielenie tego rodzaju ulgi. Takie rozstrzygnięcie musi być jednak w sposób jasny i logiczny uzasadnione.
Niezależnie od powyższego dodać również należy, że w ramach postępowania zainicjowanego wnioskiem o umorzenie należności składkowych, przystępując do oceny przesłanek udzielenia tego rodzaju ulgi, organ winien jasno zdefiniować jeden z wyznaczników zakresu przedmiotowego postępowania, tzn. winien przede wszystkim kategorycznie wypowiedzieć się w kwestii istnienia określonej zaległości składkowej czy też należnych od niej odsetek, a także odnieść się do czasookresu ich powstania, zwłaszcza w przypadku rozpatrywania wniosku o umorzenie odsetek, gdyż rzutuje to bezpośrednio na ich wysokość.
Jednoczenie jednak należy kategorycznie podkreślić, że postępowanie dotyczące umorzenia zaległości składkowych nie jest tym, w którym prowadzący je organ koncentrowałby by swoje ustalenia przede wszystkim na ścisłym określeniu wysokości samych zaległości, a zwłaszcza należnych od nich odsetek oraz zasadności sposobu ich naliczania. Jak to bowiem wyżej stwierdzono, kwestia ta stanowi jedynie tło głównych ustaleń, zmierzających do stwierdzenia zaistnienia w konkretnym przypadku przesłanek umorzenia, a następnie podjęcie na ich podstawie konkretnego rozstrzygnięcia.
W tym miejscu należy nadmienić, że Fundusz Ubezpieczeń Społecznych jest państwowym funduszem celowym, powołanym w celu realizacji zadań z zakresu ubezpieczeń społecznych, w tym wypłaty świadczeń z ubezpieczenia emerytalnego, rentowego, chorobowego oraz wypadkowego. Dysponentem Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych (art. 51, art. 52 i art. 54 u.s.u.s.). Ustawowym obowiązkiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest dochodzenie należności z tytułu składek. Umorzenie należności z tytułu składek oznacza definitywną rezygnację organu z możliwości ich wyegzekwowania. Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4 u.s.u.s.). Z tych względów Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest zobowiązany do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również podejmowanych decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności.
Przepis art. 28 ust. 1 u.s.u.s. dopuszcza możliwość umorzenia w całości lub w części przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych należności z tytułu składek, z uwzględnieniem ust. 2-4, gdzie wyodrębniono dwie podstawy i odpowiadające im przesłanki umorzenia. Do pierwszej zaliczono sytuacje, w których występuje całkowita nieściągalność należności (ust. 2 i ust. 3), jeżeli w wyniku egzekucji nie uzyska się efektywnych kwot, zmniejszających zobowiązanie dłużnika. W myśl art. 28 ust. 2 u.u.s.u. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Wyliczenie zawarte w tym przepisie ma charakter wyczerpujący. Stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zadłużenia (por. wyrok WSA w Warszawie z 5 listopada 2007 r., V SA/Wa 1231/07). Zasadą jest więc, że składki na ubezpieczenie społeczne mogą być umarzane przez Zakład w całości lub w części tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s.). Ustalenie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, że przez wnioskodawcę nie została spełniona przesłanka całkowitej nieściągalności w rozumieniu art. 28 ust. 3 u.s.u.s. powoduje, że brak jest możliwości uwzględnienia takiego wniosku.
Odstępstwo od zasady, że składki na ubezpieczenie społeczne mogą być umarzane przez Zakład w całości lub w części tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s.) przewidziano w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., który to przepis stanowi, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.
W odniesieniu do ww. podstawy umorzenia należności składkowych w judykaturze funkcjonuje ugruntowane stanowisko, że możliwość umorzenia zadłużenia na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. dotyczy wyłącznie należności z tytułu składek ubezpieczonych, którzy są płatnikami, czyli składek z tytułu osobistego wykonywania działalności gospodarczej ( lub podobnej). Możliwość taka nie przysługuje już ubezpieczonemu/przedsiębiorcy w odniesieniu do należności z tytułu składek opłaconych za pracowników, zarówno w części finansowanej przez pracodawcę jak i przez pracownika ( vide wyrok NSA z dn. 22 listopada 2023 r. sygn.. akt I GSK 1483/22, www.cbosa.gov.pl). W rozpoznawanej sprawie ZUS prawidłowo stwierdził, że ww. przesłanka wnioskowanego umorzenia należności odsetkowej skarżącej Stacji Pogotowia w R. nie zachodzi. Tak więc ww. zarzut skargi wniesionej przez skarżącą Stację Pogotowia Ratunkowego w R. jest całkowicie niezasadny.
W ocenie Sądu w rozpatrywanej sprawie ZUS w prawidłowy sposób, zgodny z wymogami art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. ustalił stan faktyczny sprawy i dokonał jego oceny pod kątem spełnienia przesłanki całkowitej nieściągalności, o jakiej stanowi art. 28 ust. 3 u.s.u.s.
Sąd stwierdza, że w treści decyzji ZUS są prawidłowo zanalizowane poszczególne przesłanki określone w art.28 ust.3 pkt. 1-6 i zasadnie wyprowadzony wniosek, że wobec [...] Stacji Pogotowia Ratunkowego nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności, co uniemożliwia pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.
Trafnie i w pełni zasadnie ZUS stwierdził, że w postępowaniu administracyjnym nie mogą mieć zastosowania zasady współżycia społecznego, określone wart. 5 k.c., ponieważ ich stosowanie wykluczają zapisy art. 6 i art. 7 k.p.a. Przepisy z zakresu prawa ubezpieczeń społecznych mają charakter bezwzględnie obowiązujących przepisów prawa publicznego i nie mogą być modyfikowane lub zastępowane przez zasady współżycia społecznego. Zasady współżycia społecznego nie mogą także stanowić podstawy prawnej decyzji administracyjnej i wykładni przepisów prawa materialnego stosowanych w postępowaniu administracyjnym.
Również niezasadny jest zarzut naruszenia art. 107 ust.1 Traktatu o funkcjonowaniu UE. Sąd podziela stanowisko ZUS, że Pogotowie działa w ramach publicznego systemu opieki zdrowotnej. Wykonuje usługi medyczne finansowane ze środków publicznych oraz na podstawie kontraktów zawartych z NFZ, które adresowane są, co do zasady, do obywateli polskich objętych obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym. Prawo unijne wprowadza pewne ogólne ramy dopuszczalności udzielania przez Państwa Członkowskie pomocy de minimis, których nie można przekroczyć, ale szczegółowe procedury udzielania pomocy państwowej określił prawodawca krajowy, w RP na podstawie ustawy z dn. 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej. Formą pomocy publicznej udzielanej przedsiębiorcy jest umorzenie zaległych składek na ubezpieczenie społeczne czy rozłożenie takiej należności na raty. Obowiązek uiszczania tego typu daniny jest bowiem powszechny, a odstąpienie przez organy rentowe od jej ściągnięcia ma charakter wyjątkowy i jest możliwe po spełnieniu przez ubiegającego się ściśle określonych przesłanek. Ustawa o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej nie zawiera przepisów materialnoprawnych mogących stanowić podstawę decyzji administracyjnych w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Przesłanki te zostały określone w u.s.u.s., które organ administracji w rozpoznawanej sprawie rozważył. Skoro organ administracji ZUS stwierdził, że brak jest podstaw do umorzenia wskazanych przez skarżące Pogotowie Ratunkowe w R. odsetek od nieopłaconych składek i odmówił ich umorzenia, to tym samym nie została udzielona skarżącej pomoc państwowa i nie było podstaw aby ustalać, czy spełniała ona kryteria do udzielenia pomocy de minimis.
Nadto należy zauważyć, że wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu administracji. W razie zmiany stanu faktycznego skarżąca [...]SPR może ponownie wystąpić do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o umorzenie należności. Może wówczas przedstawić stosowną argumentację oraz dowody, które będą potwierdzać sytuację, w której się znajduje. Organ administracji będzie wówczas ponownie rozstrzygał sprawę umorzenia należności z uwzględnieniem aktualnej sytuacji skarżącej [...]SPR i przedstawionych przez nią dowodów.
Z powyższych względów Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.