VIII SA/WA 648/24

VIII SA/Wa 648/24 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2025-01-23
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-09-04
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Iwona Szymanowicz-Nowak /sprawozdawca/
Leszek Kobylski
Renata Nawrot /przewodniczący/
Symbol z opisem
6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne
Transport
Skarżony organ
Inspektor Transportu Drogowego
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 134 i art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 645
art. 13 ust. 1 pkt 3, art. 13 ha , art. 13hb, art. 13k, art. 13ia i art. 13l
Ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 775
art. 7, art. 39, art. 77, art. 78, art. 80 i art. 107, art. 189e, art. 189f par. 1 pkt 1 i art. 189k par. 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Nawrot, Sędziowie Sędzia WSA Leszek Kobylski, Sędzia WSA Iwona Szymanowicz-Nowak (sprawozdawca), , Protokolant Specjalista Marlena Stolarczyk, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 stycznia 2025 r. w Radomiu sprawy ze skargi W. S. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 17 czerwca 2024 r. znak: [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej w transporcie drogowym oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 17 czerwca 2024 r. nr [...] Główny Inspektor Transportu Drogowego (dalej również jako: GITD, organ), działając na podstawie art. 127 § 3 w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U z 2023 r. poz. 775 ze zm. dalej: k.p.a.), art. 13 ust. 1 pkt 3, art. 13k ust. 1 pkt 2, art. 13k ust. 4 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. 2023 r. poz. 645 ze zm., dalej u.d.p.) oraz załącznika nr 1 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej (Dz.U z 2022 r. poz. 2539 ze zm., dalej: rozporządzenie z 2011 r.), art. 50 pkt 1 lit. j, art. 51 ust. 6 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz.U z 2022 r. poz. 2201 ze zm., dalej: u.t.d.), po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy złożonego przez W. S. od decyzji organu z 11 sierpnia 2023 r. nr [...] o nałożeniu kary pieniężnej w wysokości [...] zł, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
Podstawą rozstrzygnięcia były następujące ustalenia faktyczne i ocena prawna:
W dniu 14 października 2022 r. o godzinie 9:48 System Poboru Opłaty Elektronicznej KAS (dalej również jako: SPOE KAS) zarejestrował przejazd pojazdu
samochodowego o numerze rejestracyjnym [...] (rodzaj: pojazd ciężarowy) przez urządzenie kontrolne o numerze identyfikacyjnym [...], znajdujące się na odcinku drogi krajowej nr [...] S.-[...] (połączenie z drogą krajową nr [...]) - węzeł K. [...], co zostało odnotowane pod numerem ewidencyjnym [...].
W wyniku kontroli ustalono, że ww. pojazd został zarejestrowany w SPOE KAS.
Z aktywnym kontem użytkownika powiązano urządzenie służące do uiszczania opłat elektronicznych, które zgłaszało konieczność poboru opłaty dla ww. sekcji płatnej powiązanej z wykrytym przejazdem. Na koncie użytkownika typu przedpłaconego
w momencie wykonywania przejazdu brak było środków pieniężnych. Tym samym za kontrolowany przejazd nie została uiszczona opłata elektroniczna. Na podstawie danych uzyskanych z Centralnej Ewidencji Pojazdów organ ustalił, że dopuszczalna masa całkowita kontrolowanego pojazdu wynosiła 18.000 kg. Organ ustalił również, że na dzień naruszenia odpowiedzialnym był podmiot będący właścicielem pojazdu samochodowego, tj. W. S. (dalej: skarżący, strona).
Pismem z 28 czerwca 2023 r. znak: [...] organ zawiadomił stronę o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie przedmiotowego naruszenia.
GITD decyzją z 11 sierpnia 2023 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 104 w związku z art. 107 k.p.a., art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p.
w związku z art. 13k ust. 1 pkt 2 i art. 13l u.d.p., art. 50 pkt 1 lit. j, art. 51 ust. 6 pkt 1 lit. b u.t.d. oraz rozporządzenia z 2011 r., nałożył na skarżącego karę pieniężną
w wysokości [...] zł za naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej podczas przejazdu wykonywanego 14 października 2022 r. pojazdem o numerze rejestracyjnym [...].
Strona złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie następujących przepisów:
1) art. 39³ § 2 k.p.a. w zw. z art. 13n ust. 1 u.d.p. poprzez niewskazanie
w zawiadomieniu o wszczęciu postępowania administracyjnego, że zostało ono wydane w postaci elektronicznej, a informacja ta niezbędna jest do uznania doręczonego wydruku za wydruk w rozumieniu art. 39³ k.p.a., a zatem nie doszło w ogóle do wszczęcia postępowania administracyjnego z urzędu, a postępowania takiego nie można obecnie już wszcząć z uwagi na treść art. 13n ust. 1 u.d.p., zgodnie z którym nie wszczyna się postępowania w sprawie nałożenia kar pieniężnych, o których mowa
w art. 13k ust. 1-2f, jeżeli od dnia popełnienia naruszenia upłynęło 9 miesięcy;
2) art. 39³ § 2 k.p.a. poprzez niewskazanie w decyzji, że została ona wydana
w postaci elektronicznej, a informacja ta niezbędna jest do uznania doręczonego wydruku za wydruk w rozumieniu art. 393 k.p.a., a zatem nie doszło do doręczenia stronie decyzji;
3) art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a także niezebranie
i nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, podczas gdy dochowanie powyższych reguł prowadzenia postępowania dowodowego doprowadziłoby organ do wniosku, że do naruszenia doszło z uwagi na błąd systemu
e-TOLL, polegający na braku możliwości zmiany w tym systemie karty płatniczej,
z której są pobierane opłaty elektroniczne za przejazd pojazdem po płatnym odcinku drogi, chociaż na możliwość zapisania nowej karty wskazują informacje generowane przez system e-TOLL;
4) art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 w zw. z art. art. 189e k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, a także niezebranie i nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, podczas gdy dochowanie powyższych reguł prowadzenia postępowania dowodowego doprowadziłoby organ do wniosku, że w przedmiotowym przypadku należy odstąpić od nakładania na stronę kary pieniężnej na podstawie art. 189e k.p.a. z uwagi na fakt, że do naruszenia doszło wskutek działania siły wyższej, to jest występowania na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu zagrożenia epidemiologicznego, który dezorganizował pracę przedsiębiorstwa strony.
Ponadto pełnomocnik strony wniosła o:
1) wystąpienie do podmiotu prowadzącego system e-TOLL (operatora systemu)
z wnioskiem o udzielenie informacji, czy możliwa jest zmiana karty płatniczej podanej przy zakładaniu Internetowego Konta Klienta (dalej: IKK) na inną kartę płatniczą,
z której pobierane będą automatycznie środki, czy zmiana taka jest możliwa bez konieczności ponownego zakładania konta, czy klienci zgłaszają nieprawidłowości
w działaniu systemu dotyczące niemożliwości zmiany karty płatniczej na nową oraz przeprowadzenie dowodu z tak otrzymanego dokumentu na okoliczność, że system
e-TOLL nie pozwala na dokonanie zmiany karty płatniczej, z której system ma automatycznie doładowywać konto, chociaż na możliwość zapisania nowej karty wskazują informacje generowane przez system e-TOLL w zakładce "zarządzaj podmiotem", "zapamiętaj kartę";
2) wystąpienie do podmiotu prowadzącego system e-TOLL z wnioskiem
o zweryfikowanie, czy z danych zapisanych (tzw. logów) w systemie e-TOLL wynika, że z końcem lutego upłynęła ważność karty płatniczej strony oraz czy wykonała ona czynności, które w jej przekonaniu spowodowały dodanie w systemie e-TOLL nowej karty płatniczej oraz przeprowadzenie dowodu z tak otrzymanego dokumentu na okoliczność, że strona pod koniec lutego dokonała czynności mające na celu zmianę karty płatniczej w systemie e-TOLL, ale błąd w tym systemie spowodował, że czynność ta nie została zapisana;
3) przeprowadzenie dowodu ze zdjęcia z systemu e-TOLL na okoliczność, że system
e-TOLL zgodnie z informacjami w nim zawartymi powinien pozwalać na zapisanie karty płatniczej, z której system ma automatycznie doładowywać konto w przypadku chęci jej zmiany.
Organ pismem z 16 listopada 2023 r. zawiadomił stronę, że uzupełnił materiał dowodowy o wykaz transakcji pochodzący z Centralnej Hurtowni Danych, z których wynika, że w momencie kontrolowanego przejazdu po drodze płatnej stan salda umowy użytkownika był ujemny. W dniu naruszenia nie było dostępnych środków pieniężnych, tym samym opłata za przedmiotowy przejazd nie została pobrana. Doładowanie konta pojazdu nastąpiło dopiero 3 listopada 2022 r. o godz. 9:51 kwotą 4.000 zł.
Postanowieniem z 8 stycznia 2024 r. organ dopuścił jako dowód w sprawie pismo Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad Oddział w K. z 11 stycznia 2022 r. nr [...]., na podstawie którego ustalił, że w ww. dniu odcinek drogi krajowej nr [...] był oznakowany tabliczkami T-34. Znaki informujące
o konieczności uiszczania opłaty elektronicznej były umieszczone prawidłowo. Ponadto wskazane w piśmie zarządcy drogi przeprowadzone kontrole ustawienia tabliczek T-34 nie wykazały w tym zakresie nieprawidłowości.
GITD opisaną na wstępie decyzją z 17 czerwca 2024 r. utrzymał zaskarżoną decyzję w całości w mocy.
W uzasadnieniu ww. decyzji organ przytoczył treść przepisów stanowiących podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji. Stwierdził, że w decyzji z 11 sierpnia 2023 r. prawidłowo ustalano stan faktyczny, na co pozwalał zgromadzony materiał dowodowy, z którego bezspornie wynika, że opłata elektroniczna za przejazd pojazdu
o nr rejestracyjnym [...] października 2022 r. o godz. 9:48 nie została uiszczona z powodu braku środków na koncie użytkownika. Tym samym doszło do naruszenia obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej, o którym mowa w art. 13 ust.1 pkt 3 u.d.p. Jednocześnie strona nie spełniła warunku z art. 13k ust. 8a u.d.p., tj. nie uiściła wymaganej opłaty w terminie 3 dni od zakończenia przedmiotowego przejazdu.
Odcinek drogi krajowej nr [...] S.- [...] (połączenie z drogą krajową nr [...]) – węzeł K. [...], po której ustalono poruszanie się kontrolowanego pojazdu 14 października 2022 r., został wyszczególniony w Załączniku nr 1 do rozporządzenia z 2011 r. – pkt 12 lit. g.
Odnosząc się do podnoszonej przez pełnomocnika skarżącego kwestii, że
w lutym 2022 r. utraciła ważność karta płatnicza, która była podpięta do konta strony
w systemie e-TOLL, a skarżący bezskutecznie próbował dodać w systemie nową kartę, organ podniósł, że przeanalizował informacje widniejące w systemie e-TOLL. Wynika
z nich, że skarżący podpiął do konta kartę (nr [...]) do automatycznego doładowania 30 września 2021 r. o godzinie 14:44, a kwota doładowania automatycznego została ustawiona na 1.000 zł. GITD wskazał, że w lutym 2022 r. nie zarejestrowano żadnych zmian w historii konta strony dotyczących karty/automatycznego doładowania lub jakichkolwiek innych zmian. Natomiast 16 maja 2022 r. o godzinie 11:35 skarżący rzeczywiście bezskutecznie próbował dokonać zmian dotyczących odpięcia karty do automatycznego doładowania/zmiany podpięcia karty do konta rozliczeniowego. Kolejne zmiany dotyczące karty miały miejsce w 2023 r.
W ocenie GITD, podpinając kartę do automatycznego doładowania, skarżący powinien za każdym razem sprawdzić, czy została ona prawidłowo podpięta i czy pobierane są z niej środki pieniężne, celem doładowania konta w systemie e-TOLL. Organ wyjaśnił, że jest to możliwe do sprawdzenia w IKK. Zatem w przypadku, gdy karta traci ważność, to automatyczne doładowanie konta przestaje działać. Organ podkreślił, że to strona samodzielnie wybiera sposób, w jaki będzie doładowywała konto
w systemie e-TOLL. W ocenie GITD, jeżeli skarżący zdawał sobie sprawę z tego, że ważność karty podpiętej do konta e-TOLL traci ważność w lutym 2022 r., to powinien odpowiednio wcześniej zareagować, aby podpiąć do systemu nową kartę.
W przypadku gdy jest to bezskuteczne, np. z powodu błędów w działaniu systemu, to powinien wybrać inną metodę doładowania konta, ponieważ operator systemu udostępnia użytkownikom również inne metody doładowania, takie jak: za pośrednictwem IKK/aplikacji mobilnej e-TOLL, z wykorzystaniem przelewu bankowego, kart płatniczych, kart flotowych, płatności mobilnych, tj. Blik, Pay-By-Link, w miejscu obsługi klienta kartą płatniczą/flotową lub gotówką, przelewem bankowym wykonanym bezpośrednio z konta klienta banku. GITD na podstawie raportu transakcji konta ustalił, że strona doładowywała konto za pośrednictwem IKK przy wykorzystaniu płatności mobilnej metodą Blik: 7 września 2022 r. o godzinie 14:53:17 - kwotą 2.000 zł, 4 września 2022 r. o godzinie 13:37:39 - kwotą 2.000 zł, 3 listopada 2022 r. o godzinie 09:51:59 - kwotą 4.000 zł, 28 listopada 2022 o godzinie 14:00:19, kwotą 1.000 zł.
Organ nie uwzględnił więc zarzutu pełnomocnika skarżącego, że do nieuiszczenia opłaty elektronicznej doszło w wyniku błędnego działania systemu
e-TOLL, a nie z winy strony. Skarżący bowiem doładowywał konto przy wykorzystaniu innych ww. metod płatności, które udostępnił operator systemu. Zatem niedziałająca funkcjonalność podpięcia nowej karty do konta nie miała bezpośredniego wpływu na powstanie naruszenia i nie uniemożliwiała stronie doładowywania konta środkami pieniężnymi.
Odnośnie do zarzutu dotyczącego naruszenia art. 393 k.p.a. organ wyjaśnił, że zawiadomienie o wszczęciu postępowania administracyjnego oraz decyzję pierwszoinstancyjną opatrzono informacją, że zostały wydane w formie dokumentu elektronicznego i podpisane kwalifikowanym podpisem elektronicznym przez upoważnionego do tego pracownika GITD (adnotacja na pismach: ,,dokument podpisany kwalifikowanym podpisem elektronicznym") oraz zawierają odpowiednie identyfikatory, nadawane przez system teleinformatyczny. Pisma te zostały doręczone skutecznie stronie za pośrednictwem Poczty Polskiej S.A. Zdaniem organu korespondencja organu spełnia wszystkie wymogi wskazane w art. 393 k.p.a.
Organ wskazał również, że za właściwe ustawienie znaków drogowych odpowiada zarządca drogi, tj. Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad (dalej: GDDKiA), nie zaś Inspekcja Transportu Drogowego. Tym samym na podstawie pisma GDDKiA z 11 stycznia 2022 r. organ ustalił, że droga ekspresowa [...] S.- [...] (połączenie z drogą krajową nr [...]) - węzeł K. [...] była prawidłowo oznakowana tabliczkami informacyjnymi wskazującymi, iż jest to płatny odcinek drogi krajowej. Taki znak drogowy umieszcza się przed wjazdem na odcinek drogi krajowej objętej systemem elektronicznego poboru opłat. Zasady stosowania tych znaków na drogach uregulowane zostały w rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 3 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych warunków technicznych dla znaków i sygnałów drogowych oraz urządzeń bezpieczeństwa ruchu drogowego i warunków ich umieszczania na drogach (Dz.U. z 2019 r. poz. 2311 ze zm.).
Zdaniem organu przepis art. 189e k.p.a. nie ma w sprawie zastosowania, bowiem przewidziano w nim wprost, że gdy do naruszenia prawa dojdzie wskutek siły wyższej, strona nie może zostać ukarana. Siłę wyższą definiuje się jako zdarzenia
i okoliczności, których strona nie mogła przewidzieć lub których nie mogła przezwyciężyć. Należą do nich: 1) działania przyrody (np. osunięcie się ziemi, powódź, lawina, huragan); 2) akty władzy publicznej (akty normatywne, akty administracyjne, np. nagła zmiana systemu pieniężnego, wywłaszczenie) oraz 3) zaburzenia życia zbiorowego (np. zamieszki uliczne, nagłe strajki, rewolucje). Przepis ten nie może zatem wyłączać odpowiedzialności strony w przedmiotowej sprawie, bowiem naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej nie zostało spowodowane wskutek zdarzenia o takim charakterze. Natomiast było konsekwencją zaniechań użytkownika systemu e-TOLL w postaci braku posiadania środków pieniężnych na koncie umowy użytkownika, co uniemożliwiało wniesienie należnej za przejazd opłaty elektronicznej. Gdyby strona doładowała konto umowy w systemie e-TOLL przed wjazdem na drogę płatną, to nie doszłoby do naruszenia obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej.
W ocenie organu w sprawie brak było również podstaw do odstąpienia od wymierzenia kary na podstawie art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a., gdyż naruszenie wywołało na tyle istotne negatywne skutki w sferze dóbr prawnie chronionych, że nie sposób mówić w tym przypadku o znikomej wadze naruszenia, ponieważ doszło do uszczuplenia wpłat na Krajowy Fundusz Drogowy (por. art. 13hb ust. 2 u.d.p.). Strona uchybiła podstawowemu obowiązkowi korzystającego z drogi publicznej, a obowiązkiem tym jest uiszczenie opłaty elektronicznej za przejazd. Obowiązek ten dotyczy wszystkich użytkowników publicznych dróg płatnych, w żadnym razie nie można więc mówić
o znikomej szkodliwości czynu w rozumieniu art. 189f § 1 pkt 1 kpa.
Od powyższej decyzji skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o jej uchylenie w całości oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:
1) przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
a) art. 138 § 1 pkt 2 i art. 393 § 2 k.p.a. w związku z art. 13n ust. 1 u.d.p. poprzez niewskazanie w zawiadomieniu o wszczęciu postępowania administracyjnego, że zostało ono wydane w postaci elektronicznej oraz poprzez brak identyfikatora pisma, nadawanego przez system teleinformatyczny, za pomocą którego pismo zostało wydane, a informacja ta i identyfikator są niezbędne do uznania doręczonego wydruku za wydruk w rozumieniu art. 393 k.p.a., a zatem nie doszło w ogóle do wszczęcia postępowania administracyjnego z urzędu, a postępowania takiego nie można obecnie już wszcząć z uwagi na treść art. 13n ust. 1 u.d.p., zgodnie z którym nie wszczyna się postępowania w sprawie nałożenia kar pieniężnych, o których mowa w art. 13k ust.
1-2f, jeżeli od dnia popełnienia naruszenia upłynęło 9 miesięcy;
b) art. 138 § 1 pkt 2 i art. 393 § 2 k.p.a. poprzez niewskazanie w decyzji nr [...] z 11 sierpnia 2023 r., że została ona wydana w postaci elektronicznej oraz poprzez brak identyfikatora pisma (decyzji), nadawanego przez system teleinformatyczny, za pomocą którego pismo zostało wydane, a informacja ta
i identyfikator są niezbędne do uznania doręczonego wydruku za wydruk w rozumieniu art. 393 k.p.a., a zatem nie doszło do doręczenia stronie ww. decyzji;
oraz z ostrożności procesowej:
c) art. 138 § 1 pkt 2 oraz art. 78 w związku z art. 7, art. 77, art. 80 k.p.a. poprzez nierozstrzygnięcie wniosków dowodowych strony, zawartych we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy z 14 września 2023 r., podczas gdy ich przedmiotem miały być okoliczności mające znaczenie dla sprawy, niestwierdzone innymi dowodami,
a w konsekwencji tego nieustalenie, że system e-TOLL nie pozwala na dokonanie zmiany karty płatniczej, z której system ma automatycznie doładowywać konto, chociaż na możliwość zapisania nowej karty wskazują informacje generowane przez system
e-TOLL w zakładce "zarządzaj podmiotem", "zapamiętaj kartę", nieustalenie, czy
z danych zapisanych (tzw. logów) w systemie e-TOLL wynika, że po upływie ważności karty płatniczej strony wykonywała ona czynności, które w jej przekonaniu spowodowały dodanie w systemie e-TOLL nowej karty płatniczej oraz nieustalenie, że system
e-TOLL, zgodnie z informacjami w nim zawartymi, powinien pozwalać na zapisanie karty płatniczej, w której system ma automatycznie doładowywać konto, w przypadku chęci jej zmiany;
d) art. 138 § 1 pkt 2 oraz art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, a także niezebranie i nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, podczas gdy dochowanie powyższych reguł prowadzenia postępowania dowodowego doprowadziłoby organ do wniosku, że do naruszenia doszło z uwagi na błąd systemu e-TOLL, polegający na braku możliwości zmiany w tym systemie karty płatniczej, z której są pobierane opłaty elektroniczne za przejazd pojazdem po płatnym odcinku drogi, po utracie ważności pierwotnie przypisanej do konta karty płatniczej, chociaż na brak takiej możliwości nie wskazują informacje generowane przez system e-TOLL;
e) art. 138 § 1 pkt 2 oraz art. 189f § 1 k.p.a. i art. 13n u.d.p. poprzez ich błędną wykładnię i w konsekwencji naruszenie art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 k.p.a. przejawiające się tym, że przy analizie przesłanek odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej organ pominął okoliczność, że kara administracyjna ma charakter przede wszystkim prewencyjny, gdyż jej zasadniczym celem jest skłonienie konkretnego podmiotu, który narusza prawo administracyjne (prewencja indywidualna), jak i innych potencjalnych sprawców deliktów administracyjnych (prewencja ogólna), do przestrzegania norm administracyjnoprawnych, a nadto interpretacja art. 13 u.d.p. nie może prowadzić to tzw. "rolowania" kar administracyjnych wskutek tolerowania kilkumiesięcznego naruszania prawa przez dany podmiot;
f) art. 138 § 1 pkt 2 oraz art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 w związku z art. art. 189e k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, a także niezebranie
i nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, podczas gdy dochowanie powyższych reguł prowadzenia postępowania dowodowego doprowadziłoby organ do wniosku, że w przedmiotowym przypadku należy odstąpić od nakładania na stronę kary pieniężnej na podstawie art. 189e k.p.a. z uwagi na fakt, że do naruszenia doszło wskutek działania siły wyższej, to jest występowania na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu zagrożenia epidemiologicznego, który dezorganizował pracę przedsiębiorstwa strony;
2) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 13k ust. 1 pkt 2 u.d.p. poprzez jego błędne zastosowanie w niniejszej sprawie.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Ponadto GITD szczegółowo odniósł się do postawionych w skardze zarzutów, przedstawiając argumentację na poparcie zajętego stanowiska w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 2492 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego. Oznacza to, że kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy organ administracji wydając zaskarżony akt nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.
z 2024 r. poz. 935, dalej: p.p.s.a) sąd, badając legalność zaskarżonego aktu, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych wyżej kryteriów Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie była decyzja GITD o nałożeniu na skarżącego kary pieniężnej za naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej podczas przejazdu wykonywanego płatnym odcinkiem drogi krajowej.
Materialnoprawną podstawę decyzji stanowił art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p., w myśl którego korzystający z dróg publicznych są obowiązani do ponoszenia opłat za przejazdy po drogach krajowych pojazdów samochodowych, w rozumieniu art. 2 pkt 33 ustawy Prawo o ruchu drogowym, za które uważa się także zespół pojazdów składający się z pojazdu samochodowego oraz przyczepy lub naczepy o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony, w tym autobusów niezależnie od ich dopuszczalnej masy całkowitej. Jak stanowi art. 13k ust. 1 u.d.p. za naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej, o którym mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3, wymierza się karę pieniężną
w wysokości: 1) 500 zł - w przypadku zespołu pojazdów o łącznej dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony złożonego z samochodu osobowego o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 3,5 tony oraz przyczepy; 2) 1.500 zł – w pozostałych przypadkach.
Z kolei z art. 13ha ust. 1 u.d.p. przewiduje, że powyższe opłaty (zwane opłatami elektronicznymi) są pobierane za przejazd po drogach krajowych lub ich odcinkach, określonych w przepisach rozporządzenia z 2011 r., wydanego na podstawie upoważnienia określonego w art. 13ha ust. 6 u.d.p. Okoliczność, że kontrolowany przejazd był wykonywany po drodze określonej w ww. rozporządzeniu jest niesporna.
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się, że odpowiedzialność administracyjna związana z brakiem uiszczenia opłaty elektronicznej za przejazd po drodze krajowej ma charakter obiektywny i jest następstwem zaistnienia stanu niezgodnego z prawem (por. wyroki NSA z: 23 kwietnia 2024 r., sygn. akt II GSK 151/21; z 18 października 2017 r., sygn. akt II GSK 3521/15, publ. cbosa). Nie jest więc warunkowana jakimikolwiek dodatkowymi okolicznościami natury podmiotowej czy przedmiotowej. Przesłankami tej odpowiedzialności są jedynie przejazd po drodze krajowej objętej obowiązkiem uiszczenia opłaty elektronicznej oraz nieuiszczenie opłaty za ten przejazd. Te przesłanki muszą zostać wykazane przez organ w postępowaniu dotyczącym naruszenia obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej.
W ocenie Sądu w rozpatrywanej sprawie obie te przesłanki zostały spełnione.
Stosownie do treści art. 13k ust. 4 u.d.p. w brzmieniu obowiązującym
w dacie wszczęcia przedmiotowego postępowania, kary pieniężne, o których mowa
w ust. 1, ust. 2 pkt 2, ust. 2a-2d, wymierza się: właścicielowi albo posiadaczowi albo użytkownikowi pojazdu, albo korzystającemu z drogi w przypadku, o którym mowa
w art. 13ia ust. 19.
Art. 13hb ust. 1bb u.d.p. stanowi, że opłata elektroniczna jest pobierana za pomocą systemu teleinformatycznego. W celu jej uiszczania z wykorzystaniem SPOE KAS właściciel, posiadacz albo użytkownik pojazdu jest obowiązany dokonać rejestracji w rejestrze uiszczających opłatę elektroniczną (art. 13ia ust. 1 u.d.p.). Rejestracji nie dokonuje się w przypadku uiszczania opłaty elektronicznej z wykorzystaniem usługi EETS. Rejestr, o którym mowa w ust. 1, jest prowadzony przez Szefa KAS w SPOE KAS (art. 13ia ust. 3 u.d.p.). Zgodnie z art. 13i ust. 3a u.d.p. na potrzeby poboru opłaty elektronicznej za pomocą SPOE KAS są stosowane urządzenia mobilne, zewnętrzne systemy lokalizacyjne oraz urządzenia pokładowe, wykorzystujące technologie pozycjonowania satelitarnego i transmisji danych.
W myśl art. 13l ust. 1 u.d.p. do kontroli prawidłowości uiszczenia opłaty elektronicznej, w tym kontroli używanego w pojeździe urządzenia, o którym mowa w art. 13i ust. 3 i 3a, jeżeli jest ono wymagane, oraz urządzenia, o którym mowa w art. 16l ust. 1, a także nałożenia i pobierania kar pieniężnych, o których mowa w art. 13k, kary pieniężne za naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej za przejazd, jest uprawniony Główny Inspektor Transportu Drogowego.
Dodać należy, że art. 13l ust. 1a u.d.p. stanowi, że Główny Inspektor Transportu Drogowego może wykorzystywać przy kontroli prawidłowości uiszczenia opłaty elektronicznej SPOE KAS. Zgodnie z § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury
z dnia 2 czerwca 2021 r. w sprawie kontroli prawidłowości uiszczenia opłaty elektronicznej wykonywanej przez Głównego Inspektora Transportu Drogowego (Dz. U. z 2023 r. poz. 220) kontrola jest prowadzona w trybie stacjonarnym lub mobilnym.
Zgodnie z § 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 15 grudnia 2022 r.
w sprawie opłat elektronicznych pobieranych w Systemie Poboru Opłaty Elektronicznej KAS oraz przekazywania kar grzywny (Dz. U. 2022 r. poz. 2656) opłatę elektroniczną wnosi się w trybie: przedpłaty - dokonywanej przed rozpoczęciem korzystania z dróg krajowych lub ich odcinków, za przejazd którymi jest pobierana opłata elektroniczna,
w wysokości pozwalającej na odbycie planowanego przejazdu, nie niższej niż 20 zł, albo płatności okresowej z zabezpieczeniem - po zatwierdzeniu przez Szefa Krajowej Administracji Skarbowej, prawidłowo złożonego zabezpieczenia umożliwiającego bezwarunkowe, natychmiastowe, pełne i nieodwołalne ściągnięcie należnej opłaty elektronicznej w przypadku nieterminowego uiszczenia tej opłaty.
Końcowo omawiając ramy prawne w niniejszej sprawie należy zaznaczyć, że na podstawie art. 13k ust. 8a u.d.p. kary pieniężnej za naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej w trybie przedpłaty nie wymierza się, jeśli do Systemu Poboru Opłaty Elektronicznej KAS zostały przekazane dane geolokalizacyjne, a właściciel, posiadacz albo użytkownik pojazdu uiścił opłatę elektroniczną w terminie 3 dni od dnia zakończenia przejazdu. Informacje o wysokości nieuiszczonej opłaty elektronicznej są dostępne za pośrednictwem Systemu Poboru Opłaty Elektronicznej KAS. Cytowany przepis nie ma zastosowania, jeśli do ujawnienia naruszenia doszło w wyniku kontroli,
o której mowa w art. 13l, wykonywanej przez Głównego Inspektora Transportu Drogowego lub funkcjonariuszy Służby Celno-Skarbowej, po zatrzymaniu pojazdu podczas przejazdu po drodze określonej w przepisach wydanych na podstawie art. 13ha ust. 6 (art 13k ust. 8b u.d.p.).
Analizując kontrolowaną sprawę, GITD prawidłowo zinterpretował znaczenie powyższych przepisów. Wykładnia ta determinowała zakres ustaleń faktycznych, jakie należało poczynić, aby zastosowanie tych przepisów mogło być uznane za prawidłowe. W przedmiotowej sprawie strona nie uiściła opłaty elektronicznej w terminie 3 dni od dnia zakończenia przejazdu, tym samym art. 13k ust. 8a u.d.p. nie może mieć zastosowania.
Sąd uznał, że materiał dowodowy zgromadzony w aktach administracyjnych odnosi się do okoliczności istotnych z punktu widzenia przedstawionej wyżej wykładni prawa materialnego, zaś organ dokonał prawidłowej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego.
Zarówno na etapie prowadzonego postępowania administracyjnego, jak i skargi skarżący konsekwentnie podnosił, że istotną okolicznością w sprawie był fakt, iż
w lutym 2022 r. karta płatnicza strony, która była podpięta do jej konta w systemie
e-Toll, z której miało następować automatyczne pobieranie środków pieniężnych w celu doładowania konta e-Toll, utraciła ważność. Skarżący bezskutecznie próbował dodać nową kartę, jednakże system zawierał błąd, który nie pozwalał na zmianę karty. Zdaniem pełnomocnika skarżącego do nieuiszczenia opłaty elektronicznej za przejazd doszło w wyniku błędnego działania systemu e-Toll.
Powyższego stanowiska Sąd w składzie orzekającym nie podziela. Organ wyjaśnił w toku postępowania, że w lutym 2022 r. nie zrejestrowano żadnych zmian
w historii konta strony dotyczących karty/automatycznego doładowania lub innych zmian. Przedmiotowy przejazd miał jednak miejsce 14 października 2022 r., a skarżący doładowywał konto za pośrednictwem IKK przy wykorzystaniu płatności mobilnej metodą Blik ("ręcznie") w dniach: 4 września 2022 r., 7 września 2022 r., 3 listopada 2022 r. oraz 28 listopada 2022 r., tj. zarówno przed spornym przejazdem, jak i po jego dacie. Wynika z tego, że miał świadomość niesprawności funkcji automatycznego doładowywania jego konta przedpłacowego i wybrał inną metodę doładowania konta. Jednak środki wpłacane przez niego na konto za pośrednictwem IKK okazały się zbyt niskie w stosunku do ilości i częstotliwości przejazdów wykonywanych przez pojazdy strony po drogach płatnych.
Wobec powyższego, zdaniem Sądu, bez znaczenia dla przedmiotowej sprawy pozostają wywody pełnomocnika skarżącego zawarte w skardze, że po utracie ważności jego karty płatniczej w lutym 2022 r. zalogował się do systemu i "myślał", że dodał nową kartę, z której będą pobierane opłaty za przejazdy pojazdów po płatnych odcinkach dróg. Przede wszystkim strona po takiej czynności powinna była sprawdzić, czy karta została prawidłowo podpięta, czy pobierane są z niej pieniądze celem doładowania konta w systemie e-TOLL, co jest możliwe do sprawdzenia w IKK. Ponadto – jak podaje organ – w IKK dla użytkownika jest widoczny również stan salda w danym momencie. Zdaniem Sądu w sytuacji posiadania konta w trybie przedpłaty kierowca nie powinien wykonywać przejazdu po drodze płatnej, jeśli na tym koncie widnieje debet. Skarżący winien więc każdorazowo upewniać się, czy posiada środki na koncie, zanim wjedzie na drogę płatną. Tymczasem tych obowiązków nie dopełnił, miał świadomość nieskuteczności automatycznego doładowania konta, jednak za rzadko uzupełniał swoje konto przedpłacowe inną metodą ("ręczną"). Systematyczne monitorowanie swojego konta i wpłacanie na bieżąco stosownych środków nie doprowadziłoby do zaistniałej sytuacji. Dlatego nie można uznać, że nieuiszczenie przez stronę opłaty elektronicznej za przejazd 14 października 2022 r. doszło w wyniku błędnego działania systemu e-TOLL.
Główny zarzut skargi koncentrował się natomiast na naruszeniu art. 39³ § 2 k.p.a. poprzez niewskazanie w zawiadomieniu o wszczęciu postępowania administracyjnego, że zostało ono wydane w postaci elektronicznej oraz poprzez brak identyfikatora pisma, nadawanego przez system teleinformatyczny, za pomocą którego pismo zostało wydane. Zdaniem strony w konsekwencji ww. braków w treści pisma nie doszło do skutecznego wszczęcia postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie.
Zgodnie z treścią art. 39³ § 1 k.p.a. w przypadku pism wydanych przez organ administracji publicznej w formie dokumentu elektronicznego przy wykorzystaniu systemu teleinformatycznego, które zostały opatrzone kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym, zaawansowaną pieczęcią elektroniczną albo kwalifikowaną pieczęcią elektroniczną, doręczenie może polegać na doręczeniu wydruku pisma uzyskanego z tego systemu odzwierciedlającego treść tego pisma.
Przepis art. 393 § 2 k.p.a. stanowi z kolei, że wydruk pisma, o którym mowa
w § 1, zawiera:
1) informację, że pismo zostało wydane w postaci elektronicznej i podpisane kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym, ze wskazaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby, która je podpisała, albo opatrzone zaawansowaną pieczęcią elektroniczną albo kwalifikowaną pieczęcią elektroniczną;
2) identyfikator tego pisma, nadawany przez system teleinformatyczny, za pomocą którego pismo zostało wydane.
Wydruk pisma, o którym mowa w § 1, stanowi dowód tego, co zostało stwierdzone w piśmie wydanym w postaci elektronicznej (art. 393 § 4 k.p.a.).
Możliwość skorzystania przez organ z doręczenia przewidzianego w art. 39³ k.p.a., czyli z doręczenia wydruku decyzji, zachodzi wówczas, gdy obie ww. przesłanki wystąpią łącznie.
Celem wprowadzenia powyższego przepisu do k.p.a. było umożliwienie organom załatwiania wszystkich spraw w formie dokumentu elektronicznego przy wykorzystaniu systemu teleinformatycznego, nawet jeśli nie zachodzą przesłanki, o których mowa
w art. 39 i art. 39¹ k.p.a., i jego doręczanie w sposób tradycyjny, a więc przez operatora pocztowego (por. postanowienie WSA w Szczecinie z 16 kwietnia 2021 r., sygn. akt II SA/Sz 100/21, publ. Lex nr 3165346 oraz komentarz do art. 393 k.p.a. [w:] H. Knysiak-Sudyka (red.), Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. III, publ. WKP 2023).
Zauważenia wymaga, że ustawodawca wyraźnie wskazał (art. 393 § 1 i § 2 k.p.a.), że doręczenie może polegać na doręczeniu wydruku pisma uzyskanego
z danego systemu, przy czym żaden przepis prawa nie obliguje organów administracji publicznej do korzystania ze ściśle określonego systemu teleinformatycznego. Jeżeli strona nie kwestionuje samego pisma, które zostało wydane przez organ w formie dokumentu elektronicznego przy wykorzystaniu systemu teleinformatycznego wykorzystywanego przez GITD, tj. system MPA (Moduł Postępowań Administracyjnych), to nie ma również – zdaniem Sądu - podstawy do kwestionowania samego wydruku. Wydruk został uzyskany z systemu, w którym dane pismo zostało wygenerowane.
Zgodnie z § 2 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych
i Administracji z 30 października 2006 r. w sprawie niezbędnych elementów struktury dokumentów elektronicznych (Dz.U. z 2006 r. Nr 206, poz. 1517) identyfikator dokumentu elektronicznego oznacza jednoznaczny w danym zbiorze dokumentów znacznik dokumentu, który umożliwia jego identyfikację. Jednak ani z k.p.a., ani z tego rozporządzenia nie wynika, jaki to ma być identyfikator. Niewątpliwie ma być nadany przez system teleinformatyczny. Zatem takim identyfikatorem może być numer, który powinien widnieć w części nagłówkowej pisma, pod nazwą organu czy w stopce dokumentu (por. wyrok WSA w Warszawie z 6 lutego 2024 r., sygn. akt VI SA/Wa 5079/23, publ. cbosa).
Sąd nie podziela stanowiska skarżącego, że pisma organu w postaci: zawiadomienia o wszczęciu postępowania oraz decyzji z 11 sierpnia 2023 r. nie zawierały identyfikatora oraz nie wskazano w nich, że zostały wydane w postaci elektronicznej.
Jak wynika z akt sprawy każde z ww. pism zawierało identyfikator dokumentu elektronicznego, tj.: zawiadomienie o wszczęciu z urzędu postępowania z 28 czerwca 2023 r. ([...]) oraz decyzja pierwszoinstancyjna organu z 11 sierpnia 2023 r. ([...]).
Ww. pisma różnią się od siebie ostatnią cyfrą, stanowiącą ich unikatowy numer (identyfikator), na podstawie którego można ich zidentyfikować w systemie. Nie ma więc, zdaniem Sądu, wątpliwości, że jest to właśnie identyfikator poszczególnego pisma, spełniający zadanie przyporządkowania określonego numeru do danego pisma
i indywidualizujący to pismo (art. 393 § 2 pkt 2 k.p.a.). Skoro każdy wydruk (pismo) można odróżnić, to nie ulega wątpliwości, że mamy do czynienia z wydrukiem nadawanym przez system teleinformatyczny dla danej sprawy, a ponadto każdy
z elementów struktury tego numeru jest przyporządkowany indywidualnie do danej sprawy administracyjnej, zaś ostatni element tego numeru wskazuje na kolejne "faktycznie wydane" pismo w danej sprawie. W zawiadomieniu o wszczęciu postępowania ostatnim elementem jest cyfra "1", a w decyzji o nałożeniu kary pieniężnej cyfra "2".
Ponadto Sąd zwraca uwagę, że na ww. pismach wydanych w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym znajduje się adnotacja: "dokument podpisany kwalifikowanym podpisem elektronicznym", co uczynił upoważniony do tego pracownik GITD. Następnie pisma te zostały skutecznie doręczone stronie za pośrednictwem operatora Poczty Polskiej (zawiadomienie 6 lipca 2023 r., a decyzja 1 września 2023 r.). Pomimo otrzymania zawiadomienia i pouczenia o treści art. 10 § 1 k.p.a., skarżący nie złożył przed wydaniem decyzji dodatkowych wyjaśnień oraz żądań. Natomiast po otrzymaniu decyzji ustanowił profesjonalnego pełnomocnika, który złożył w jego imieniu wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Zatem Sąd nie podziela stanowiska skarżącego, że zawiadomienie o wszczęciu postępowania nie zawierało wszystkich elementów dokumentu doręczonego w formie elektronicznej, a więc w ogóle nie doszło do wszczęcia postępowania administracyjnego, a nadto że nie doszło do skutecznego doręczenia decyzji
o wymierzeniu kary pieniężnej z 11 sierpnia 2023 r.
Z treści art. 14 § 1a k.p.a. wynika, że sprawy należy prowadzić i załatwiać na piśmie utrwalonym w postaci papierowej lub elektronicznej. Pisma utrwalone w postaci papierowej opatruje się podpisem własnoręcznym. Pisma utrwalone w postaci elektronicznej opatruje się kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym lub kwalifikowaną pieczęcią elektroniczną organu administracji publicznej ze wskazaniem w treści pisma osoby opatrującej pismo pieczęcią.
W ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie wydane pisma w postaci elektronicznej zawierały wszystkie niezbędne elementy wynikające z art. 393 § 2 pkt 1 k.p.a. Podnoszony argument, iż na danym piśmie stanowiącym wydruk z systemu teleinformatycznego brak było adnotacji, iż dokument został wydany w postaci elektronicznej stanowi nadmierny formalizm w stosowaniu prawa. Podkreślić należy, że przepisy k.p.a. nie precyzują, jaką formę ma przybrać powyższa informacja o wydaniu pisma w formie elektronicznej. Dlatego, zdaniem Sądu, przepis art. 393 § 2 pkt 1 k.p.a. należy interpretować łącznie z art. 14 § 1a k.p.a., określającym w sposób precyzyjny formę opatrywania podpisami pism utrwalonych w postaci elektronicznej. Skoro więc pismo utrwalone w postaci elektronicznej winno zostać opatrzone m.in. kwalifikowanym podpisem elektronicznym, to zastosowanie tej formy jego podpisania potwierdza, że zostało wydane w formie elektronicznej. Zatem oznaczenia: "podpisano elektronicznie" czy też "dokument podpisany kwalifikowanym podpisem elektronicznym" spełniają warunki informacji, o której mowa w art. 393 § 2 pkt 1 k.p.a. Tym samym zarzuty naruszenia przez organ art. 138 § 1 pkt 2 i art. 393 § 2 k.p.a. nie zasługują na uwzględnienie.
W tym zakresie Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie nie podziela stanowiska wyrażonego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie z 14 sierpnia 2024 r., sygn. akt VIII SA/Wa 364/24, który uchylił zaskarżoną decyzję
w podobnym stanie faktyczno-prawnym w innej sprawie skarżącego, z powodu podzielenia interpretacji art. 393 § 2 k.p.a. wyrażonej w skardze przez pełnomocnika strony.
Nie są również uzasadnione zarzuty naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77, art. 78, art. 80 i art. 107 k.p.a. W ocenie Sądu w sprawie stan faktyczny został ustalony prawidłowo, z poszanowaniem przepisów obowiązujących w toku postępowania wyjaśniającego. Strona zarzuciła w skardze nieodniesienie się do jej wniosków dowodowych zawartych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Z treści art. 78 § 1 k.p.a. wynika jednak, że żądanie strony dotyczące przeprowadzania dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenie dla sprawy.
W niniejszej sprawie organ zebrał materiał dowodowy, który był wystarczający do oceny przedmiotowego naruszenia, ocenił go w sposób wszechstronny i swobodny,
a w zaskarżonej decyzji przedstawił logicznie wnioski, jakie z niego płyną, wskazał dowody, na podstawie których orzekał, zajął stanowisko, dlaczego nie uznał stanowiska strony w odniesieniu do przyczyn naruszenia i przesłanek do odstąpienia od nałożenia kary. W ocenie Sądu materiał dowodowy był wystraczający do uznania, że sankcjonowany przejazd wykonywany był z naruszeniem obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej, czego sam skarżący nie kwestionuje. Tym samym GITD, mając na uwadze zasadę praworządności (art. 6 k.p.a.), wskazał w zaskarżonej decyzji na ustalenie wszystkich istotnych okoliczności niezbędnych do przeprowadzenia postępowania wyznaczonego przepisami art. 13 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 13k ust. 1 pkt 2 i art. 13k ust. 4 u.d.p.
To na wykonującym przejazd spoczywa obowiązek dołożenia należytej staranności odnośnie do uczynienia zadość wymogom wykonywania przejazdu tak, aby zapewnić uiszczenie opłaty należnej za ten przejazd. Zdaniem Sądu z okoliczności stanu faktycznego sprawy nie wynika, aby skarżący, realizując przejazd 14 października 2022 r., w tym planując jego trasę, nie mógł, zachowując minimum wymaganej staranności, wejść w posiadanie informacji odnośnie do stanu środków na koncie przedpłaconym, a w konsekwencji – właśnie w kontekście planowanej trasy przejazdu – zabezpieczyć ich wysokość w kwocie pozwalającej na uiszczenie wymaganej opłaty elektronicznej i tym samym uczynić zadość obowiązkowi, o którym mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p.
W ocenie Sądu organ nie naruszył również art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a., zgodnie
z którym organ administracji publicznej, w drodze decyzji, odstępuje od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej i poprzestaje na pouczeniu, jeżeli waga naruszenia prawa jest znikoma, a strona zaprzestała naruszania prawa. Warunkiem zastosowania art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. jest kumulatywne zaktualizowanie się obu przesłanek wskazanych w tym przepisie, a zatem zarówno znikomej wagi naruszenia prawa, jak
i zaprzestania naruszania prawa.
Jak przyjął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 5 marca 2024 r., sygn. akt II GSK 1365/23, zaprzestanie naruszania prawa odnosi się wyłącznie do tzw. deliktów wieloczynowych o charakterze ciągłym, deliktów trwałych oraz deliktów popełnianych
z zaniechania, co prowadzi do wniosku, że ocena zaistnienia tej przesłanki nie może odnosić się do tzw. deliktów jednoczynowych zwykłych lub skutkowych (zob. A. Wróbel, art. 189f k.p.a., t. 5 – 6, [w]: M. Jaśkowska, M. Wilbrandt-Gotowicz, A. Wróbel, Komentarz aktualizowany do ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego LEX/el. 2022; oraz A. Celera, J.G. Firlus, art. 189f k.p.a., t. 4, [w]: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. II, pod red. H. Knysiak-Sudyka, WKP 2019).
Z powyższego wynika, że z uwagi na zawarty w art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. wymóg zaprzestania naruszania prawa, przepis ten nie ma zastosowania do zachowania podmiotu polegającego na jednorazowym naruszeniu obowiązku lub zakazu (por. A. Cebera, J. G. Filus; art. 189f k.p.a. [w]: Kodeks postępowania administracyjnego ...,
a także A. Wróbel, art. 189f k.p.a. [w]: Komentarz aktualizowany ...). Jest to koncepcja
o tyle słuszna, że w przypadku jednorazowego naruszenia obowiązku lub zakazu nie można mówić o zaprzestaniu popełniania deliktu. Określony, jednostkowy delikt popełnia się i nie można tego stanu naruszenia już cofnąć. Zachowanie sprzeczne
z przepisem art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p. w związku z art. 13k ust. 1 pkt 2 tej ustawy ma charakter jednoczynowy oraz jednocześnie skutkowy. Polega bowiem na braku uiszczenia opłaty elektronicznej za przejazd, wraz z którym dochodzi do stanu niezgodnego z prawem.
Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela w całości powyższe stanowisko NSA i przyjmuje je za własne. Tym samym przedmiotowy przejazd sankcjonowany karą pieniężną w wymiarze wskazanym w ustawie ma charakter jednoczynowy, a więc nie można do niego zastosować przesłanki "zaprzestania naruszania prawa" (podobnie wypowiedział się NSA w wyroku z 30 listopada 2022 r., sygn. akt II GSK 1091/19, publ. cbosa).
Jednocześnie Sąd podziela stanowisko organu, że naruszenia w zakresie nieuiszczenia opłaty elektronicznej nie można uznać za znikome, ponieważ strona uchybiła podstawowemu obowiązkowi użytkownika publicznych dróg płatnych. Takie zachowanie stanowi uszczuplanie dochodów Państwa w zakresie środków przeznaczonych na inwestycje drogowe, co z kolei ma negatywny wpływ w zakresie poprawy bezpieczeństwa ruchu drogowego.
Skarżący nie może zwolnić się z odpowiedzialności za stwierdzone w niniejszym postępowaniu naruszenie przez odwołanie się do art. 189e k.p.a., który wskazuje, że
w przypadku gdy do naruszenia prawa doszło wskutek działania siły wyższej, strona nie podlega ukaraniu. Taki przypadek, zdaniem Sądu, nie zaistniał w sprawie, bowiem stan zagrożenia epidemiologicznego związany z zakażeniami wirusem SARS-Cov-2 na obszarze Polski w czasie stwierdzonego naruszenia nie był przyczyną nieuzupełnienia konta przedpłacowego przez skarżącego. Zarzuty skargi zmierzają w swej istocie do podważenia, podzielonego przez Sąd, stanowiska GITD dotyczącego zasadności nałożenia kary pieniężnej w niniejszej sprawie.
Wskazanego podejścia organu do omawianej kwestii nie podważa również stanowisko Trybunału Konstytucyjnego, który w uzasadnieniu wyroku z 25 marca 2010 r., sygn. akt P 9/08 (OTK-A, 2010, Nr 3, poz. 26) stwierdził, że dopuszczalność stosowania administracyjnych kar pieniężnych, jako reakcji na naruszenie ustawowych obowiązków, nie budzi wątpliwości. Brak stosownej sankcji powoduje bowiem, że przepis staje się martwy, a niespełnianie obowiązku nagminne. Administracyjne kary pieniężne stanowią środki mające na celu mobilizowanie podmiotów do terminowego
i prawidłowego wykonywania obowiązków na rzecz Państwa. Kary te, stosowane automatycznie z mocy ustawy, mają przede wszystkim znaczenie prewencyjne. Zapowiedź negatywnych konsekwencji, jakie nastąpią w wypadku naruszenia obowiązków określonych w ustawie albo w decyzji administracyjnej, motywuje adresatów do wykonywania ustawowych obowiązków. Podstawą zastosowania tego typu kar jest samo obiektywne naruszenie prawa. Administracyjna kara pieniężna nie jest wyłącznie represją za naruszenie prawa, ale przede wszystkim stanowi środek przymusu, który służyć ma zapewnieniu wykonywania obowiązków wobec Państwa,
a organ administracyjny musi posiadać skuteczne środki, które skłonią adresatów norm do oczekiwanego zachowania w sferach uznanych za szczególnie istotne.
Końcowo należy dodać, że brak staranności nie może prowadzić do uwolnienia skarżącego od odpowiedzialności administracyjnej za wynikłe w sprawie naruszenie przez wyłączenie stosowania przepisów, które w zakresie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej łączą z tym naruszeniem konsekwencję nałożenia kary pieniężnej, która jest sztywna. Organ nie może od niej odstąpić ani miarkować (poza wskazanymi sytuacjami regulowanymi przepisami art. 189e oraz art. 189f k.p.a., które w tej sprawie nie zachodzą), gdyż nie ma tu żadnego luzu decyzyjnego.
Jak już wyżej wskazano kara za przejazd po drodze krajowej wymienionej
w załączniku do rozporządzenia z 2011 r. jest nakładana decyzją związaną, tzn. że organ nie dysponuje w tym zakresie żadną swobodą, nie działa w ramach uznania administracyjnego, lecz w przypadku stwierdzenia naruszenia wymierzenie kary jest
z woli ustawodawcy obligatoryjne, a jej wysokość została wprost określona w ustawie. Organ administracji publicznej nie może więc takiej kary miarkować. W rozpatrywanej sprawie kary pieniężne są nakładane na podstawie art. 13k ust. 1 pkt 2 u.d.p., którego treść określa w sposób sztywny wysokość kar pieniężnych za naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej.
Sąd uznał, że poczynione przez organ administracji ustalenia, w zakresie stwierdzonych podstaw do nałożenia kary pieniężnej wynikają z prawidłowo zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, zaś dokonana przez organ ocena tego materiału, w kontekście zastosowanych przepisów prawa materialnego, nie budzi zastrzeżeń.
Na marginesie należy wskazać, że skarżący może ubiegać się w odrębnym postępowaniu o udzielenie ulg na podstawie art. 189k § 1 k.p.a., tj. wystąpić do GITD
z wnioskiem o umorzenie kary w całości lub w części, rozłożenie kary na raty lub odroczenie terminu jej płatności.
Mając powyższe na uwadze Sąd, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.