VIII SA/WA 740/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2022-11-23
NSAnieruchomościŚredniawsa
wywłaszczenienieruchomośćodszkodowaniedroga publicznatermin zawityprawo administracyjnesąd administracyjnywłasnośćroszczenie

Sąd oddalił skargę na decyzję odmawiającą odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę publiczną, uznając, że roszczenie wygasło z powodu niezłożenia wniosku w ustawowym terminie.

Skarżący domagał się odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę publiczną, argumentując, że decyzje potwierdzające nabycie nieruchomości przez powiat były wadliwe i że nie zachodził termin zawity. Sąd administracyjny oddalił skargę, podzielając stanowisko organów administracji, że roszczenie o odszkodowanie wygasło z mocy prawa z powodu niezłożenia wniosku w terminie od 1 stycznia 2001 r. do 31 grudnia 2005 r., zgodnie z art. 73 ust. 4 ustawy wprowadzającej ustawy reformujące administrację publiczną. Sąd podkreślił, że termin ten jest terminem prawa materialnego, niepodlegającym przywróceniu, a jego zgodność z Konstytucją była wielokrotnie potwierdzana przez Trybunał Konstytucyjny.

Sprawa dotyczyła skargi J. C. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia 28 lipca 2022 r., utrzymującą w mocy decyzję Starosty K. z dnia 25 maja 2022 r. o odmowie ustalenia odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę publiczną. Skarżący domagał się odszkodowania za utraconą nieruchomość rolną, zajętą pod drogę publiczną. Organy administracji odmówiły ustalenia odszkodowania, wskazując na uchybienie przez skarżącego materialnoprawnego terminu zawitego do złożenia wniosku o odszkodowanie, określonego w art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną. Termin ten obowiązywał od 1 stycznia 2001 r. do 31 grudnia 2005 r., a po jego upływie roszczenie wygasa. Skarżący kwestionował zastosowanie tego przepisu, podnosząc zarzuty dotyczące wadliwości decyzji potwierdzających nabycie nieruchomości przez powiat oraz twierdząc, że nieruchomość nie była zajęta pod drogę publiczną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę, uznając, że organy administracji prawidłowo zastosowały prawo. Sąd podkreślił, że termin określony w art. 73 ust. 4 ustawy jest terminem prawa materialnego, który nie podlega przywróceniu, a jego zgodność z Konstytucją była wielokrotnie potwierdzana przez Trybunał Konstytucyjny. Sąd zaznaczył również, że kwestie dotyczące prawidłowości decyzji o nabyciu nieruchomości przez powiat nie mogły być rozpatrywane w niniejszym postępowaniu, gdyż decyzje te korzystają z zasady trwałości, a ich ewentualna weryfikacja wymagałaby odrębnego postępowania.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, roszczenie wygasa z powodu niezłożenia wniosku w terminie od 1 stycznia 2001 r. do 31 grudnia 2005 r.

Uzasadnienie

Termin określony w art. 73 ust. 4 ustawy wprowadzającej jest terminem prawa materialnego, który nie podlega przywróceniu. Jego uchybienie skutkuje wygaśnięciem roszczenia o odszkodowanie. Zgodność tego przepisu z Konstytucją była wielokrotnie potwierdzana przez Trybunał Konstytucyjny.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (7)

Główne

u.p.u.u.r.a.p. art. 73 § ust. 4

Ustawa z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną

Określa termin zawity prawa materialnego do złożenia wniosku o odszkodowanie za nieruchomości zajęte pod drogi publiczne, który upłynął z dniem 31 grudnia 2005 r. Uchybienie temu terminowi skutkuje wygaśnięciem roszczenia.

u.p.u.u.r.a.p. art. 73 § ust. 1

Ustawa z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną

Stanowi, że nieruchomości zajęte pod drogi publiczne, które nie stanowiły własności Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego na dzień 31 grudnia 1998 r., stały się z mocy prawa ich własnością z dniem 1 stycznia 1999 r. za odszkodowaniem.

Pomocnicze

p.u.s.a. art. 1

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.p.a. art. 16

Kodeks postępowania administracyjnego

Dotyczy zasady trwałości decyzji administracyjnych.

k.p.a. art. 58

Kodeks postępowania administracyjnego

Dotyczy przywrócenia terminu procesowego.

k.p.a. art. 59

Kodeks postępowania administracyjnego

Dotyczy przywrócenia terminu procesowego.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Roszczenie o odszkodowanie wygasło z powodu niezłożenia wniosku w ustawowym terminie (art. 73 ust. 4 ustawy wprowadzającej). Termin do złożenia wniosku o odszkodowanie jest terminem prawa materialnego, niepodlegającym przywróceniu. Zgodność art. 73 ust. 4 ustawy wprowadzającej z Konstytucją została potwierdzona przez Trybunał Konstytucyjny. Ostateczne decyzje administracyjne dotyczące nabycia nieruchomości przez powiat korzystają z zasady trwałości i nie mogą być kwestionowane w postępowaniu o odszkodowanie.

Odrzucone argumenty

Zastosowanie art. 73 ust. 1 ustawy wprowadzającej jest błędne, a termin zawity nie obowiązuje. Decyzje potwierdzające nabycie nieruchomości przez powiat są wadliwe (np. oparte na fałszywych oświadczeniach) i powinny zostać unieważnione. Nieruchomość nie była zajęta pod drogę publiczną. Wniosek o odszkodowanie powinien zostać uwzględniony mimo upływu terminu.

Godne uwagi sformułowania

termin zawity prawa materialnego roszczenie wygasa nie podlega przywróceniu zasada trwałości decyzji administracyjnych

Skład orzekający

Iwona Owsińska-Gwiazda

przewodniczący sprawozdawca

Iwona Szymanowicz-Nowak

sędzia

Justyna Mazur

sędzia

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja i stosowanie art. 73 ust. 4 ustawy wprowadzającej ustawy reformujące administrację publiczną, w szczególności dotyczące materialnoprawnego charakteru terminu zawitego do złożenia wniosku o odszkodowanie za nieruchomości zajęte pod drogi publiczne."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z przepisami przejściowymi dotyczącymi wywłaszczeń pod drogi publiczne, które weszły w życie przed 1 stycznia 1999 r. i miały określony termin na zgłoszenie roszczeń odszkodowawczych.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia prawnego związanego z wygasaniem roszczeń odszkodowawczych z powodu upływu terminów, co jest istotne dla prawników zajmujących się nieruchomościami i prawem administracyjnym.

Wygasło Twoje prawo do odszkodowania za drogę? Sąd wyjaśnia, dlaczego termin jest kluczowy.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
VIII SA/Wa 740/22 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2022-11-23
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-09-26
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Iwona Owsińska-Gwiazda /przewodniczący sprawozdawca/
Iwona Szymanowicz-Nowak
Justyna Mazur
Symbol z opisem
6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne
Wywłaszczanie nieruchomości
Sygn. powiązane
I OZ 272/23 - Postanowienie NSA z 2023-07-13
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 137
art. 1
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j.
Dz.U. 1998 nr 133 poz 872
art. 73 ust. 4
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną.
Dz.U. 2022 poz 329
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Owsińska – Gwiazda (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Justyna Mazur, Sędzia WSA Iwona Szymanowicz – Nowak, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Radomiu w trybie uproszczonym w dniu 23 listopada 2022 r. sprawy ze skargi J. C. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z 28 lipca 2022 r. nr 1819/R/2022 w przedmiocie odmowy ustalenia odszkodowania za nieruchomość oddala skargę.
Uzasadnienie
Wojewoda M. decyzją z 28 lipca 2022 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania J.C. (dalej: "skarżący") od decyzji Starosty K. z 25 maja 2022r., znak: [...], orzekającej o odmowie ustalenia odszkodowania za nieruchomość położoną w obrębie H. P., gmina K., oznaczoną jako działka nr [...]o powierzchni [...] ha– utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
Zaskarżona decyzja została oparta na następujących ustaleniach faktycznych i dokonanej ocenie prawnej.
Starosta K. decyzją z dnia 25 maja 2022 r., znak: [...] orzekł o odmowie ustalenia odszkodowania za w/w nieruchomość położoną w obrębie H. P., gmina K..
Rozpoznając sprawę w wyniku odwołania J.C. (dalej: skarżący) Wojewoda wskazał, że postępowanie I instancyjne wszczęte zostało na wniosek skarżącego z dnia 2 listopada 2021 r., o odszkodowanie "za utraconą nieruchomość rolną – [...], wydzieloną z działki o nr [...] o pow. [...] ha, zajętą pod drogę publiczną nr [...]K.-H. P.".
Organ wskazał, że postanowieniem z 29 listopada 2021 r. znak: [...] Starosta K. odmówił wszczęcia postępowania administracyjnego dotyczącego odszkodowania za w/w nieruchomość w obrębie H. P., gmina K., oznaczoną numerem działki [...]o pow. [...] ha. Wojewoda M. postanowieniem Nr [...]z 21 stycznia 2022 r. uchylił zaskarżone postanowienie Starosty K. z 29 listopada 2021 r. w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.
Po przeprowadzonym postępowaniu w sprawie Starosta K. decyzją z 25 maja 2022 r., znak: [...] orzekł o odmowie ustalenia odszkodowania za w/w nieruchomość. Jako podstawę odmowy ustalenia odszkodowania Starosta wskazał uchybienie przez skarżącego terminowi zawitemu określonemu w art. 73 ust. 4 ustawy z 13 października 1998 r. przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. z 1998 r., Nr 133 poz. 872 ze zm.) skutkujące wygaśnięciem roszczenia odszkodowawczego.
Przytaczając zarzuty odwołania kwestionujące zajęcie części pierwotnej działki numer [...] pod drogę publiczną i wskazujące, że nie zachodzi termin zawity dotyczący zgłoszenia wniosku o odszkodowanie ponieważ stan prawny nieruchomości nie dotyczy ustawy z 13 października 1998 r. oraz podnoszące, że skarżący mailem z 26 kwietnia 2022 r. wystąpił do Starosty K. o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o odszkodowanie, na który nie uzyskał odpowiedzi Wojewoda wskazał, że z art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. z 1998 r., Nr 133 poz. 872 ze zm.) wynika, iż nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999 r. stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem. Wskazał, że przedmiotowa nieruchomość jak wynika z akt sprawy stała się z mocy prawa własnością Powiatu K. z dniem 1 stycznia 1999 r. na podstawie przywołanego art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. co potwierdza decyzja Nr [...] z 19 marca 2021 r. Wojewody M., utrzymana w mocy ostateczną decyzją Ministra Rozwoju i Technologii z 25 stycznia 2022 r. znak: [...].
Wojewoda podniósł, że odszkodowanie z cyt. art. 73 ust 1 ustalane jest i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. Po upływie tego okresu roszczenie wygasa (art. 73 ust 4). W ocenie organu odwoławczego poza sporem jest zatem, że przedmiotowy wniosek skarżącego z dnia 2 listopada 2021 r. został złożony po terminie określonym w art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r., co oznacza, że w stanie prawnym obowiązującym w dniu wydania zaskarżonej decyzji Starosty K. z 25 maja 2022 r., nie było możliwe uwzględnienie żądania ustalenia i wypłaty odszkodowania za w/w nieruchomość, gdyż w dniu 1 stycznia 2006 r. roszczenie o wypłatę odszkodowania ostatecznie wygasło.
Organ II instancji podkreślił, iż termin w art. 73 ust. 4 ww. ustawy na składanie wniosków o ustalenie i wypłatę odszkodowania ma charakter materialnoprawny, co oznacza, że skutkiem jego uchybienia jest wygaśnięcie roszczenia o przyznanie odszkodowania. Wskazał, że roszczenie, które wygasło, nie może odzyskać bytu prawnego bez względu na okoliczności, bez znaczenia jest kwestia świadomości i wiedzy strony ubiegającej się o odszkodowanie oraz jej ewentualnego zawinienia w przekroczeniu terminu do złożenia wniosku o odszkodowanie. Wobec sankcji wygaśnięcia roszenia po dniu 31 grudnia 2005 r. wniosek nie może być interpretowany rozszerzająco, a wskazany termin jest terminem zawitym prawa materialnego, który nie podlega przywróceniu. Podniósł, że procesowe przepisy o przywróceniu terminu (art. 58-59 k.p.a.), na które wskazuje odwołujący, nie mają zastosowania do terminów zawitych prawa materialnego. Przywrócenie terminu prawa materialnego jest dopuszczalne, ale tylko wówczas, gdy taką możliwość przewidują przepisy określające dany termin (uchwała składu 5-ciu sędziów NSA z 14 października 1996 r., sygn. akt OPK 19/96). Wojewoda podniósł, że w ustawie z dnia 13 października 1998 r. przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną nie ma przepisu zawierającego taką regulację. W tej sytuacji, zdaniem Wojewody, wobec nie złożenia przez skarżącego w ustawowym terminie, tj. od 1 stycznia 2001 r. do 31 grudnia 2005 r. wniosku o ustalenie i wypłatę odszkodowania, rozstrzygnięcie Starosty K. należy uznać za zgodne z prawem. Odnosząc się do kwestii dotyczącej prawidłowości dowodów zgromadzonych i ocenionych w postępowaniu zakończonym wydaniem decyzji Wojewody M. Nr [...] z dnia 19 marca 2021 r., utrzymanej w mocy ostateczną decyzją Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 25 stycznia 2022 r. znak: [...], podniósł, że nie mogą być one rozpatrywane w niniejszym postępowaniu dot. ustalenia odszkodowania, bowiem ewentualna weryfikacja ostatecznej decyzji korzystającej zasady trwałości decyzji administracyjnych (art. 16 k.p.a.), może nastąpić w odrębnym postępowaniu i tylko w przypadkach przewidzianych w Kodeksie lub w ustawach szczególnych. Z tego powodu, przedłożone przez stronę dokumenty kwestionujące, zdaniem skarżącego, prawidłowość dowodów przyjętych przez organy orzekające w sprawie dot. nabycia w/w nieruchomości na rzecz Powiatu K., nie mają wpływu na treść rozstrzygnięcia wydanego przez Starostę K. w sprawie o odszkodowanie za niniejszą nieruchomość. Zdaniem Wojewody nie jest możliwa w postępowaniu odwoławczym od decyzji odszkodowawczej ocena ostatecznej i prawomocnej (nie zaskarżonej do sądu administracyjnego) decyzji zapadłej w postępowaniu o stwierdzenie nabycia nieruchomości na rzecz Powiatu K.. Podkreślił, iż decyzja Wojewody M. Nr [...] z dnia 19 marca 2021 r. oraz utrzymująca ją w mocy decyzja Ministra Rozwoju i Technologii z 25 stycznia 2022 r. mają charakter deklaratoryjny, nie konstytutywny, albowiem w art. 73 ustawodawca wprost wskazał, że nabycie w oparciu o tenże przepis prawa następuje z mocy samego prawa z dniem 1 stycznia 1999 r,, a nie z dniem wydania decyzji (decyzja ta nie tworzy nowego stanu prawnego, potwierdza jedynie stan prawny istniejący w dniu 31.12.1998 r.). Wojewoda wskazał, iż art. 73 ust. 4 ustawy był wielokrotnie przedmiotem oceny Trybunału Konstytucyjnego w związku z pytaniami prawnymi, wnioskami i skargami konstytucyjnymi. W wyroku z 15 września 2009 r. (P 33/07) Trybunał Konstytucyjny orzekł, iż art. 73 ust.4 ustawy w zakresie, w jakim określa termin wygaśnięcia roszczenia o odszkodowania bez powiązania z faktem i datą wydania decyzji, o której mowa w art. 73 ust.3 tej ustawy, jest zgodny z art. 2, art. 32 ust.1 i art. 64 ust.2 Konstytucji.
W skardze na w/w decyzję Wojewody M. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego przez błędne ustalenie, że w sprawie obowiązuje przepis art. 73 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. przepisy wprowadzające ustawy reformujące administracje publiczną i w związku z tym obowiązuje termin zawity dotyczący wypłaty odszkodowania. Wskazał, że zaskarżona decyzja wydana została w odniesieniu do decyzji Ministra Rozwoju i Technologii z 25 stycznia 2022 r., którą wydano na podstawie fałszywych oświadczeń, tj. poświadczenia nieprawdy przez geodetę T. M. oraz Zarząd Dróg w Z., poświadczenie Wojewody M., że przedmiotowa działka w dniu 31 grudnia 1998 r. znajdowała się w granicach pasa drogowego drogi publicznej – powiatowej nr [...] relacji K. – P., co zdaniem skarżącego jest nieprawdą i naruszeniem art. 7, 77 paragraf 1 i 2 kpa oraz art. 3 w zw. z art. 52 i 80 kpa. Wskazał, że podzielona nieruchomość [...] na działki [...] i [...] jest do dnia dzisiejszego nieruchomością rolną, położoną 1,5 m poniżej drogi osiedlowej zwanej ul. W. i do dnia dzisiejszego jest użytkowana na cele rolne – obecnie uprawa ogórków. Nieruchomość nigdy nie była udostępniona na drogę czy pas drogowy do użytku publicznego. Wniósł o unieważnienie i uchylenie decyzji Ministra Rozwoju i Technologii z 25 stycznia 2022 r. jak i zaskarżonej decyzji Wojewody M. z 28 lipca 2022 r. i zasądzenie odszkodowania zgodnie ze złożonym wnioskiem. Podniósł, że obie decyzje objęte są wadą nieważności z art. 156 paragraf 1-7 kpa. W uzasadnieniu rozwinął podniesione zarzuty.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymał wywody i argumentację zawartą w treści zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021r. poz. 137) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego. Oznacza to, że kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy organ administracji wydając zaskarżony akt nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd administracyjny nie dokonuje ustaleń faktycznych w zakresie objętym sprawą administracyjną.
Dokonując kontroli w wyżej przedstawionych granicach należało uznać, że decyzje organów orzekających odpowiadają prawu, co skutkowało oddaleniem skargi.
Stosownie do treści art. 73 ust. 4 w związku z ust. 1 i 2 ustawy z 13 października 1998r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. 1998, Nr 133, poz. 872 ze zm.), odszkodowanie za nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, które z dniem 1 stycznia 1999r. stały się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego, będzie ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od dnia 1 stycznia 2001r. do dnia 31 grudnia 2005r. Po upływie tego okresu roszczenie wygasa.
Przesłankami, które umożliwiają uzyskanie odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę publiczną na podstawie powyższego przepisu są więc:
1) pozostawanie w dniu 31 grudnia 1998 r. nieruchomości nie stanowiącej własności Skarbu Państwa bądź jednostki samorządu terytorialnego, zajętej pod drogę publiczną, we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego,
2) złożenie wniosku o odszkodowanie przez byłego właściciela nieruchomości w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r.
Należy zauważyć, że termin określony w przepisie art. 73 ust. 4 ustawy jest terminem zawitym prawa materialnego. Oznacza to, że termin ten nie może być przywrócony, a wniosek złożony po tym terminie powoduje, że roszczenie o ustalenie i wypłatę odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość wygasa. Taki skutek opóźnienia w dochodzeniu roszczenia wynika wprost z ustawy.
Wskazanie w przepisie art. 73 ust. 4 ustawy terminu do składania wniosków ma więc takie znaczenie, iż nie można było skutecznie złożyć wniosku przed dniem 1 stycznia 2001r., a po dniu 31 grudnia 2005 r. roszczenie o odszkodowanie wygasa (tak NSA w wyrokach z dnia: 1 lutego 2007r., sygn. akt I OSK 394/06, LEX nr 348011; z dnia 30 grudnia 2009 r., sygn. akt I OSK 1410/09 oraz z dnia 8 maja 2013 r. sygn. akt I OSK 2258/11). Należy zauważyć, że taki kierunek wykładni art. 73 ust. 4 ustawy znajduje potwierdzenie w wyrokach Trybunału Konstytucyjnego, który kilka razy badał powyższy przepis, stwierdzając jego zgodność z Konstytucją. Wskazać tu należy na wyroki Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14 marca 2000 r., sygn. P 5/99, z dnia 20 lipca 2004 r., sygn. SK 11/02, z dnia 15 września 2009r., sygn. P 33/07 oraz z dnia 19 maja 2011 r. w sprawie sygn. K 20/09. Wyrażone w nich stanowisko Trybunału wskazuje, że zawarty w art. 73 ustawy mechanizm potwierdzenia wywłaszczenia i uzyskania odszkodowania jest poprawny systemowo i nie ogranicza ochrony praw należnych byłym właścicielom, a ponadto jest zgodny z zasadą dopuszczalnych proporcjonalnych ograniczeń konstytucyjnego prawa do słusznego odszkodowania z tytułu wywłaszczenia.
W analizowanym przepisie art. 73 ust. 4 ustawy ustawodawca zarówno określił termin do złożenia wniosku o ustalenie i wypłatę odszkodowania, wprowadził wymóg złożenia wniosku w okresie od 1 stycznia 2001 r. do 31 grudnia 2005 r., jak też przyjął, że po upływie tego okresu roszczenie wygasa. W konsekwencji określenia takiego mechanizmu ustalenie odszkodowania nie następuje z urzędu, lecz jedynie na wniosek złożony najpóźniej w dniu 31 grudnia 2005 r. W przedmiotowej sprawie bezsporna jest okoliczność złożenia wniosku o przyznanie odszkodowania po upływie określonego w ustawie terminu.
Jak słusznie wskazały organy administracji orzekające w sprawie, termin wskazany w art. 73 ust. 4 ustawy wprowadzającej wyznaczony do zgłoszenia wniosku o wypłatę odszkodowania jest terminem prawa materialnego, a nie procesowego a więc terminem, w którym mogło nastąpić ukształtowanie praw lub obowiązków jednostki w ramach administracyjnoprawnego stosunku materialnego. Jest to termin zawity, który nie podlega przywróceniu. Oznacza to, iż zgłoszenie wniosku o odszkodowanie, po upływie okresu trwającego od 1 stycznia 2001r. do 31 grudnia 2005 r. powoduje, że roszczenie o odszkodowanie wygasa.
Jeszcze raz podkreślić należy, że ocena zgodności art. 73 ust. 4 ustawy wprowadzającej z treścią art. 21 ust. 2 Konstytucji RP była przedmiotem postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym, który wyrokiem z dnia 20 lipca 2004 r. sygn. SK 11/02 orzekł, że ww. przepis jest zgodny z Konstytucją RP (publ. OTK ZU-A 2004r. nr 7, poz. 66). Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 19 maja 2011 r., sygn. akt K 20/09 orzekł również, że wprowadzenie 5-letniego okresu, w którym możliwe było dochodzenie roszczenia odszkodowawczego, przy jednoczesnym zachowaniu minimalnych wymogów proceduralnych, nie niweczy istoty prawa do słusznego odszkodowania.
Nadto trzeba zauważyć, iż Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 15 września 2009 r., sygn. P 33/07 (publ. OTK ZU-A 2009, nr 8, poz. 1123) orzekł o zgodności z Konstytucją art. 73 ust. 4 ustawy wprowadzającej w zakresie, w jakim przepis ten określa termin wygaśnięcia roszczenia o odszkodowanie bez powiązania go z faktem i datą wydania decyzji, o której mowa w ust. 3 tego artykułu, oceniając, że brak wydania decyzji potwierdzającej wywłaszczenie nieruchomości zajętej pod drogę publiczną w terminie przewidzianym do złożenia wniosku o odszkodowanie (tj. do 31 grudnia 2005r.) nie stanowi przeszkody w terminowym złożeniu takiego wniosku przez byłych właścicieli.
Fakt badania przez Trybunał Konstytucyjny zgodności z prawem przepisów prawa będących podstawą wydanych w sprawie decyzji ma o tyle istotne znaczenie, że zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Orzeczenia Trybunału wiążą zatem organy administracyjnej jak i sądy administracyjne. Powszechne związanie orzeczeniami Trybunału Konstytucyjnego powoduje zatem, że sądy administracyjne zobowiązane są do ich respektowania jako elementów kształtujących stan prawny oceniany przez sąd. Oznacza to, że sąd administracyjny, dokonując kontroli zgodności z prawem działalności organów administracji publicznej, zobowiązany jest do uwzględniania tych orzeczeń na równi z aktami normatywnymi wymienionymi w art. 87 ust. 1 Konstytucji RP (por. wyrok NSA z dnia 17 czerwca 2009 r., sygn. akt II OSK 1750/07, LEX nr 563544). Potwierdzenie zgodności z Konstytucją przepisu prawa w wyroku Trybunału Konstytucyjnego oznacza, że dokonując sądowej kontroli tych decyzji, skład orzekający nie mógł tego wyroku pominąć. Jak stwierdzono w uzasadnieniu uchwały 7 sędziów NSA z dnia 7 grudnia 2009 r., sygn. akt I OPS 9/09, przepis art. 190 ust. 1 w zw. z art. 190 ust. 4 Konstytucji RP zawiera normę prawną, zgodnie z którą sądy (w tym sądy administracyjne) związane są powszechną mocą obowiązującą orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, które są elementem kształtującym stan prawny oceniany przez sąd (publ. ONSAiWSA 2010/2/16).
Mając powyższe na uwadze, w kontekście regulacji zawartej w art. 73 ust. 4 ustawy wprowadzającej, przepisów Konstytucji RP, wskazanych orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego należy stwierdzić, że organy administracyjne orzekające w przedmiotowej sprawie zasadnie orzekły, że przedmiotowy wniosek o ustalenie odszkodowania z dnia 2 listopada 2021 r. nie został złożony w ustawowym terminie, co wyklucza prawną możliwość ustalenia odszkodowania z tego tytułu.
Jednocześnie Sąd zauważa, że termin wygaśnięcia roszczenia, o którym mowa w art. 73 ust. 4 ustawy - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, pozostaje bez związku z faktem i datą wydania decyzji, o której mowa w art. 73 ust. 3 tej ustawy (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 18 lutego 2014 r., II SA/Kr 1383/13, Baza Orzeczeń LEX nr 1502312). Zatem brak wydania przez wojewodę ostatecznej decyzji potwierdzającej wywłaszczenie do końca 2005 roku, nie stanowił przeszkody do składania wniosku o odszkodowanie, gdyż żaden przepis ustawy - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną lub jakiejkolwiek innej ustawy nie uzależniał samego złożenia wniosku o ustalenie i wypłatę odszkodowania od wydania takiej decyzji przez wojewodę. Co najwyżej tak złożony wniosek spowodowałby wszczęcie postępowania, które następnie zostałoby zawieszone w oczekiwaniu na decyzję wojewody. (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 lutego 2010 r., I OSK 526/09; z 15 maja 2014 r., I OSK 2730/12; z 30 czerwca 2016 r., I OSK 691/16). W konsekwencji, na realizację w ustawowym terminie prawa skarżącego do odszkodowania poprzez złożenie wniosku o wypłatę odszkodowania nie miała wpływu data wydania decyzji deklaratoryjnej przez Wojewodę M..
Dodatkowo, w świetle powyższych wywodów stwierdzić należy, że dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy nie miało znaczenia, z jakich przyczyn skarżący nie złożył wniosku o odszkodowanie w ustawowym terminie. W szczególności nie ma żadnego prawnego znaczenia okoliczność, czy skarżący posiadał czy też nie posiadał wiedzy, co do faktu wywłaszczenia nieruchomości. Podkreślenia też wymaga, iż przedmiotem rozstrzygnięcia sądu administracyjnego jest sprawa administracyjna. Jak mowa wyżej, skuteczne roszczenie o wypłatę odszkodowania w trybie administracyjnym skarżącego wygasło. Decyzję zostały wydane zatem na podstawie przepisów, które organy obu instancji zastosowały prawidłowo.
Odnosząc się do zarzutów skargi dotyczących braku zaistnienia przesłanek do stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. przez Powiat K. prawa własności przedmiotowej nieruchomości zajętej pod drogę publiczną – powiatową nr [...] relacji K. -P. (obecnie nr [...] W K. – H. P.) nie mają one znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy niniejszej dotyczą bowiem innej decyzji administracyjnej, która nie jest przedmiotem kontroli Sądu. Decyzja Wojewody M. Nr [...] z 19 marca 2021 r., utrzymana w mocy ostateczną decyzją Ministra Rozwoju i Technologii z 25 stycznia 2022 r. znak: [...] korzysta z zasady trwałości decyzji administracyjnych (art. 16 k.p.a.). Weryfikacja tej decyzji nie może być zatem przeprowadzona w niniejszym postępowaniu dotyczącym ustalenia odszkodowania, bowiem ewentualna weryfikacja ostatecznej decyzji korzystającej zasady trwałości decyzji administracyjnych, może nastąpić w odrębnym postępowaniu i tylko w przypadkach przewidzianych w Kodeksie lub w ustawach szczególnych. Z tego powodu, załączone do skargi dokumenty kwestionujące, zdaniem skarżącego, prawidłowość dowodów przyjętych przez organy orzekające w sprawie nabycia w/w nieruchomości na rzecz Powiatu K., nie mają wpływu na treść rozstrzygnięcia wydanego przez Starostę K. w sprawie o odszkodowanie za niniejszą nieruchomość.
W związku z tym uznać należy, że analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego i ocena podniesionych przez stronę skarżącą zarzutów prowadzą do przekonania, że brak jest podstaw do podważenia legalności zaskarżonej decyzji i wskazują na bezzasadność skargi.
Z tych względów, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd oddalił skargę.
-----------------------
7

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI