VIII SA/Wa 73/19

VIII SA/Wa 73/19 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2019-03-21
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2019-01-29
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Artur Kot /przewodniczący sprawozdawca/
Justyna Mazur
Renata Nawrot
Symbol z opisem
6361 Rejestr  zabytków
Hasła tematyczne
Zabytki
Sygn. powiązane
II OSK 2333/19 - Wyrok NSA z 2022-07-27
Skarżony organ
Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2017 poz 2187
art. 13 ust. 1,2,5,6 oraz art. 89 pkt 1
Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami
Dz.U. 2018 poz 2096
art. 18 pkt 1 i art. 104
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Kot (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Renata Nawrot, Sędzia WSA Justyna Mazur, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Marlena Stolarczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 marca 2019 r. w Radomiu sprawy ze skargi D. S., T. S. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] listopada 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy skreślenia nieruchomości z rejestru zabytków oddala skargę.
Uzasadnienie
1. Decyzją z [...] listopada 2018 r., Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego (dalej: "Minister"), działając na podstawie przepisów art. 13 ust. 1, 2, 5 i 6 oraz art. 89 pkt 1 ustawy z 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 2187 ze zm.; dalej: "ustawa o ochronie zabytków" lub "u.o.z."), a także art. 18 pkt 1 i art. 104 – Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U z 2018 r.,
poz. 2096; dalej: "K.p.a.") odmówił D. i T. S. (dalej: "skarżący") skreślenia z rejestru zabytków części oficyny wschodniej, przylegającej do budynku głównego przy ul. [...] w R..
2. Stan faktyczny i przebieg postępowania administracyjnego.
2.1. Pismem z 19 kwietnia 2018 r. skarżący po raz kolejny wystąpili z wnioskiem o skreślenie z rejestru zabytków oficyny wschodniej, przylegającej do budynku głównego przy ul. [...] w R., położonego na działce nr [...]. W toku postępowania doprecyzowali żądanie wskazując, że wniosek dotyczy skreślenia części oficyny wschodniej w wyraźnym miejscu przewężenia się oficyny za budynkiem głównym. Do ww. pisma załączyli mapę z zaznaczeniem kolorem czerwonym części nieruchomości objętej wnioskiem. Uprzednio Minister, decyzją z [...] lipca 2017 r., odmówił bowiem skreślenia z rejestru zabytków ww. części nieruchomości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej jako "Sąd") wyrokiem z 27 lutego 2018 r., sygn. akt VIII SA/Wa 758/17 (dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, adres: http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: "CBOSA"), oddalił zaś skargę na wskazaną wyżej decyzję (uzasadnienie wskazanego wyżej wyroku nie zostało sporządzone z uwagi na brak stosownego wniosku).
Uzasadniając swoje żądanie skarżący podnieśli, że obiekt jest w bardzo złym stanie technicznym, a jego konstrukcja jest awaryjna. Brakuje fragmentu ściany zewnętrznej na wysokości trzech kondygnacji. Widoczne są pozostałości klatki schodowej oraz wiszące stropy, a niestabilna konstrukcja budynku grozi zawaleniem. Zdaniem skarżących, w obecnym stanie nie jest możliwe przeprowadzenie remontu albo odbudowy do stanu pierwotnego. Wskazali również, że od czasu rozpatrzenia wcześniejszego wniosku o skreślenie z rejestru zabytków ww. nieruchomości z 16 maja 2016 r., stan obiektu uległ zmianie, gdyż zawaliła się kolejna część nieruchomości.
Do wniosku załączyli opinię prof. nadzw. dr hab. inż. arch. P. S. S. z [...] października 2017 r., z której treści m.in. wynika, że w aktualnym stanie zabudowa podworca trwale utraciła walory historyczne z powodu rozbiórki oficyny zachodniej, jak również ze względu na zawalenie się środkowej części oficyny wschodniej. W opinii wskazano również, że budynek o całkowicie płaskich elewacjach nie posiada cech, wartości stylowych i pozbawiony jest wyróżniającego się w jakimkolwiek stopniu detalu architektonicznego. Podano, że nie ma możliwości dokonania rozwiązań naprawczych, które doprowadziłyby do rekonstrukcji zawalonych, a w innych miejscach bardzo uszkodzonych części oficyny, nie pozbawiając go cech zabytkowego budynku. Prace te spowodują, że budynek utraci całkowicie autentyczną dawną substancję. Zachowanie tej budowli jest zatem bezcelowe z punktu widzenia ochrony zabytków. Rozebranie oficyny od wschodu nie stoi w sprzeczności z przywróceniem stanu podworca sprzed jego wtórnej zabudowy. Analiza danych i samego obiektu w ocenie autora wykazała brak wartości architektonicznej, historycznej i bardzo niską wartość naukową.
Skarżący złożyli do akt sprawy kopię notatki służbowej z 17 września 1997 r., sporządzonej przez arch. D. M., w której m.in. stwierdził, że zachodzi konieczność likwidacji bezstylowych, rozpadających się oficyn, komórek, bud i garaży. Sprawa oficyn przy ul. [...] stanowi zaś przykład, jak niezwykle potrzebne są w R. nowe, konstruktywne działania, które pod nadzorem konserwatora umożliwią dalszy dynamiczny rozwój miasta w celu zaspokojenia wzrastających potrzeb życiowych jego mieszkańców.
2.2. W toku postępowania organ wystąpił do Narodowego Instytutu Dziedzictwa
w W. (dalej: "NID") z prośbą o wydanie specjalistycznej opinii w sprawie zasadności wniosku o skreślenie z rejestru zabytków ww. nieruchomości. Nadto, 4 lipca 2018 r. odbyła się wizja lokalna przy udziale pełnomocnika skarżących. Na podstawie ww. opinii NID oraz pozostałych dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy ustalono, że przedmiotem skreślenia jest fragment oficyny wschodniej, z wykluczeniem części budynku obejmującego pięć pierwszych osi od strony kamienicy frontowej. Kamienica, do której przylega objęta niniejszym wnioskiem oficyna, wzniesiona została ok. 1830 r. dla [...] według projektu prawdopodobnie S. B.. Budynek jest częścią zwartej zabudowy północnej pierzei ulicy [...], stanowiącej główną, reprezentacyjną ulicę miasta. Powstały układ przestrzenny charakteryzuje się głębokimi blokami zabudowy na głębokich działkach. Konsekwencją takich podziałów było powstanie na parcelach wydłużonych oficyn z licznymi, małymi podwórkami. Budynek frontowy został wybudowany jako murowany, jednopiętrowy, na planie prostokąta, dwutraktowy z bramą wjazdową na osi. W późniejszym czasie przejazd bramny zabudowano, a budynek rozbudowano w głąb podwórza o prawie 1/3 długości oficyny wschodniej. Obiekt ten prezentuje typ kamienicy małomiasteczkowej
z częścią mieszkalną w budynku głównym i zapleczem gospodarczym od podwórka, tworzonym przez dwie oficyny. Aktualnie zachowała się jedynie oficyna wschodnia, która powstała w II połowie XIX wieku i została rozbudowana w 1 połowie XX wieku. Wzniesiona na planie wydłużonego prostokąta o długości ok. 88 m, trójkondygnacyjna, jednotraktowa, murowana i częściowo podpiwniczona, ze skromnym detalem architektonicznym w postaci profilowanego gzymsu wieńczącego.
Z opinii wynika także, iż objęty wnioskiem fragment oficyny wschodniej, obecnie znajduje się w złym stanie technicznym, jednakże bryła i konstrukcja budynku nie uległy pogorszeniu od dokonania poprzedniej wizji lokalnej (2016 r.). Ta część nieruchomości pozostaje nieużytkowana i zaniedbana. Służy do składowania różnych przedmiotów. Podczas wizji lokalnej nie było możliwe wejście do obiektu. Oficyna wschodnia składa się z trzech części. Pierwszą stanowi budynek o dziewięcioosiowej elewacji, połączony z kamienicą frontową dwukondygnacyjną rozbudową w głąb działki do czwartej osi. Nakryta jest dachem pulpitowym. Część środkowa uległa zawaleniu w 2009 r. i została częściowo uprzątnięta z pozostałości cegieł i drewnianych elementów konstrukcyjnych, które składowane są w okolicy rumowiska. Pozostałości po zawalonej części zostały przykryte folią w poziomie gruntu. Nie zabezpieczono ściany, pierwotnie będącej ścianą wewnętrzną pomiędzy oficynami położonymi przy ul. [...][...] i [...], a także części oficyny łączącej się z zawalonym fragmentem budynku. W ostatniej części znajduje się dziesięcioosiowy budynek, nakryty również dachem pulpitowym o spadku nachylenia
w kierunku podwórza. W jednym z pomieszczeń parteru podparto drewnianymi stemplami strop. W ostatniej części wymieniono częściowo stolarkę okienną i drzwiową, widoczne są ślady przemurowań otworów - głównie w partii parteru. W pomieszczeniu znajdującym się w trzeciej osi od końca oficyny widoczne jest podparcie stropu nad parterem drewnianymi stemplami.
Wartości historyczne budynku wynikają z czasu jego powstania w okresie przemian miasta w siedzibę województwa, w czasie intensywnego rozwoju R.
i wzrostu jego znaczenia administracyjnego. Nieruchomość ta jest przykładem miejskiej zabudowy składającej się z budynku frontowego z długimi oficynami mieszkalnymi
w podwórzu. Objęty przedmiotowym wnioskiem fragment oficyny wschodniej stanowi integralną część zabudowy z reprezentacyjną kamienicą frontową, a zmiany dokonane przez właścicieli nie wpływają na utratę jego wartości zabytkowej. Nadal czytelna pozostaje bryła, kształt i pokrycie dachu, konstrukcja części pierwszej i trzeciej budynku. Pomimo wieloletnich zaniedbań, wyłączenia z użytkowania oraz częściowego zużycia substancji materialnej, zawalenia się części środkowej oficyny, jak również dewastacji wnętrza, budynek posiada wciąż wartości zabytkowe. Oficyna wschodnia pomimo dużego stopnia zniszczeń prezentuje walory historyczne i naukowe, a także niewielkie walory artystyczne, które były podstawą objęcia budynku ochroną konserwatorską. Możliwe jest odtworzenie zniszczonego fragmentu oficyny przy wykorzystaniu dostępnego materiału ikonograficznego i inwentaryzacyjnego, a także pozostałych, istniejących części obiektu.
W ocenie Narodowego Instytutu Dziedzictwa w W., nie zachodzą zatem okoliczności określone w art. 13 ust. 1 i 2 u.o.z. pozwalające na skreślenie z rejestru zabytków części oficyny wschodniej budynku przy ul. [...] w R..
2.3. Minister przyjął, w świetle treści art. 13 ust. 1, 2 i 6 u.o.z., że w realiach niniejszej sprawy nie zachodzą wskazane w tych przepisach przesłanki uzasadniające skreślenie przedmiotowej nieruchomości z rejestru zabytków, bowiem obiekt ten nie utracił posiadanych w dacie wpisu do rejestru wartości. Właściciele nieruchomości
od 1997 r. składali kolejne wnioski w sprawie wykreślenia z rejestru zabytków najpierw budynku frontowego wraz z oficynami, potem tylko samych oficyn. Od tamtego czasu nie podjęli żadnych działań zmierzających do poprawy stanu zachowania obiektu, ani też jego zabezpieczenia po zawaleniu się części oficyny. Wieloletnie zaniedbania i brak podejmowania prac remontowych i zabezpieczających doprowadziły do aktualnego stanu. Pomimo nieużytkowania, wtórnych przekształceń, zniszczeń budowlanych
i nieodwracalnej destrukcji części środkowej oficyny, objęta wnioskiem nieruchomość wciąż posiada wartość historyczną i naukową, o której świadczy przede wszystkim sposób zagospodarowania parceli. Głębokie działki z zabudową oficynową na zapleczu budynku głównego o charakterze reprezentacyjnym, są przykładem kształtowania się urbanistyki R. w 2 poł. XIX w.
Z materiału dowodowego wynika, że stopień zachowania oryginalnej substancji zabytkowej oficyny wschodniej jest duży i należy wobec niego podejmować działania
o charakterze konserwatorskim i restauratorskim. Skala zniszczenia materiału budowlanego nie przesądza o zupełnej utracie walorów zabytkowych budynku. Wnioskowany do skreślenia z rejestru zabytków fragment budynku zachował wartości artystyczne w postaci czytelnej, zachowanej w większości formy i skromnego detalu architektonicznego. Za najcenniejszą wartość zabytku uznaje się jego autentyzm, tj. stopień zachowania jego oryginalnej substancji.
Celem ochrony konserwatorskiej jest zatem zachowanie elementów zabytku uznanych za wartościowe ze względu na ich historię, architekturę, walory artystyczne lub naukowe, które świadczą o jego oryginalnej formie. Zdaniem Ministra, konieczne jest zachowanie wnioskowanej części oficyny wschodniej w rejestrze zabytków,
ze względu na jej wartości historyczne i naukowe oraz przeciętne walory artystyczne. Nieruchomość ta jest niewątpliwie świadectwem historii i cennym elementem krajobrazu kulturowego miejscowości, wobec czego należy dążyć do jego zachowania. Skromny detal architektoniczny nie oznacza, że obiekt nie spełnia kryteriów, wynikających z art. 3 pkt 1 u.o.z., który stanowi, że zabytek to nieruchomość lub rzecz ruchoma, ich części lub zespoły, będące dziełem człowieka lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową.
Zdaniem Ministra wpływu na powyższą ocenę nie mają załączone do wniosku dowody (notatka służbowa arch. M. oraz opinia prof. S.). Pierwszy z tych dowodów odnosi się bowiem do istniejącego wówczas stanu faktycznego, jak i rozpoznania obiektu. Od wykonania notatki minęło ponad 20 lat,
w trakcie których przeprowadzono szereg postępowań administracyjnych w tej sprawie, jak również zmianie uległ stan faktyczny nieruchomości. Czyli ustalenia w niej zawarte uległy dezaktualizacji. Nie zgodził się ze stwierdzeniem, że oficyna wschodnia nie wnosi nic do historii architektury R.. Zdaniem Ministra, nieruchomość ta stanowi bowiem część charakterystycznie ukształtowanej i zagospodarowanej parceli, będącej nośnikiem informacji na temat rozwoju urbanistyki miasta. Brak zachowania oficyny zachodniej nie stanowi przesłanki do wykreślenia z rejestru zabytków istniejącej oficyny wschodniej. Rozbiórki oficyny zachodniej dokonano bowiem na podstawie decyzji Prezydenta Miasta R. wydanej z rażącym naruszeniem prawa. Aktualny stopień zniszczenia budynku nie przesądza zaś o zupełnej utracie walorów zabytkowych. Istnieje zatem konieczność niezwłocznego przeprowadzenia odpowiednich robót budowlanych i prac konserwatorskich, które zahamują postępujący proces destrukcji. Konieczne także jest sprawowania nadzoru konserwatorskiego (art. 5 u.o.z.). Minister wskazał nadto na art. 6 pkt 1 u.o.z., z którego treści m.in. wynika, że zły stan techniczny obiektu budowlanego, czy też konieczność podjęcia przy nim robót budowlanych lub prac konserwatorskich, nie oznacza automatycznie, iż utracił on status zabytku.
Minister przypomniał, że okoliczności, które spowodowały zniszczenie zabytku,
w tym zaniechanie przez jego właścicieli wypełniania obowiązków wynikających z art. 5 u.o.z., nie mają wpływu na rozstrzygnięcie w sprawie skreślenia z rejestru zabytków, bowiem według art. 6 ust. 1 pkt. c ww. ustawy, ochronie i opiece podlegają, bez względu na stan zachowania, zabytki nieruchome będące w szczególności dziełami architektury i budownictwa. Jak wynika z akt sprawy, objęta wnioskiem część oficyny wschodniej, położonej na działce nr [...] w R., przy ul. [...], pomimo złego stanu, będącego skutkiem wieloletnich zaniedbań, wciąż jest nośnikiem wartości historycznych i naukowych oraz przeciętnych artystycznych.
Reasumując Minister powtórzył, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki, wskazane w art. 13 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie zabytków, umożliwiające skreślenie z rejestru zabytków wskazanego we wniosku fragmentu nieruchomości.
3. Postępowanie sądowe.
3.1. Z takim rozstrzygnięciem nie zgodzili się skarżący, którzy reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika wnieśli skargę do Sądu na powołaną wyżej decyzję Ministra z [...] listopada 2018 r. Autor skargi, występując o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, postawił zarzuty naruszenia przepisów zarówno prawa procesowego, jak i materialnego, tj.:
- art. 7, art. 76 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i nie podjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i jej załatwienia,
na jego dowolnej ocenie, wyrażającej się zwłaszcza w odmówieniu mocy dowodowej
i wiarygodności złożonym przez skarżących dokumentom, w szczególności notatce służbowej opracowanej przez mgr inż. arch. D. M. z Ośrodka Ochrony i Konserwacji Zabytków, pomimo tego, że dokument ten ma moc dokumentu urzędowego, z czym wiąże się domniemanie faktów w nim stwierdzonych;
- art. 8 i art. 107 § 3 K.p.a. przez nienależyte uzasadnienie zaskarżonej decyzji
z uwagi na zawarcie w nim zbyt ogólnych stwierdzeń, co uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz uniemożliwia dokonanie kontroli zaskarżonej decyzji, w szczególności poprzez brak wyjaśnień i uzasadnienia pozytywnych przesłanek skreślenia z rejestru zabytków;
- art. 107 § 2 i 3 K.p.a. poprzez dowolność w wydaniu decyzji przez niedostateczne i niepełne uzasadnienie decyzji, z której nie wynika dlaczego ten sam stan faktyczny i prawny uzasadnia różne decyzje w analogicznych sytuacjach;
- art. 13 ust 1 i 2 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że części oficyny wschodniej, przylegającej do budynku głównego na działce [...] przy ul. [...] R., nie uległa zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jej wartości historycznej, artystycznej lub naukowej, albo którego wartość będąca podstawą wydania decyzji o wpisie do rejestru nie została potwierdzona w nowych ustaleniach naukowych.
3.2. W odpowiedzi na skargę Minister podtrzymał dotychczasowe stanowisko
i wystąpił o jej oddalenie. Zarzuty skargi uznał za chybione.
4. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu sprawy
skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
4.1. Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji oraz postępowania poprzedzającego jej wydanie, Sąd nie dopatrzył się naruszenia przez organy podatkowe orzekające w sprawie przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy lub (i) prawa materialnego w stopniu mającym wpływ
na wynik sprawy, a także wystąpienia innych przesłanek przewidzianych w przepisach art. 145 § 1 i 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.; dalej: "uppsa"). Zarzuty skargi Sąd uznał za chybione. Dodać należy, że działając z urzędu, zgodnie z art. 134 § 1 uppsa, Sąd nie dostrzegł wystąpienia przesłanek powodujących konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji, która w ocenie Sądu została uzasadniona w sposób zrozumiały
i odpowiada prawu.
4.2. Na wstępie należy wyjaśnić, że organ administracji publicznej zobowiązany jest działać zgodnie z prawem (art. 6 K.p.a.), rozstrzygać sprawę dopiero po należytym ustaleniu stanu faktycznego (art. 7 K.p.a.) oraz w oparciu o zebrane i wszechstronnie rozpatrzone dowody (art. 77 § 1 K.p.a.). Zgodnie z art. 80 K.p.a. organ dokonuje oceny, czy okoliczność istotna dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy została udowodniona na podstawie całokształtu materiału dowodowego.
Organ orzekający w sprawie o wykreślenie zabytku ujętego w rejestrze ma zatem obowiązek ustalenia, czy w okresie pomiędzy wpisaniem obiektu do rejestru zabytku,
a wnioskiem o jego wykreślenie nastąpiły takie zdarzenia, które wpłynęły na wartość zabytkową przedmiotowego obiektu. Jednym ze sposobów dokonania powyższego ustalenia jest wystąpienie do Narodowego Instytutu Dziedzictwa o sporządzenie w tym zakresie opinii. Jest to środek dowodowy w rozumieniu art. 75 § 1 w zw. z art. 84 § 1 K.p.a., zmierzający do ustalenia stanu faktycznego sprawy (art. 7 K.p.a.), podlegający ocenie organu (art. 77 § 1 w zw. z art. 80 K.p.a.). Jest też dowodem z tzw. dokumentu urzędowego w rozumieniu art. 76 § 2 K.p.a.
4.3. Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia stanowi art. 13 ust. 1 u.o.z., zgodnie z którym zabytek wpisany do rejestru, który uległ zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej albo którego wartość będąca podstawą do wydania decyzji o wpisie do rejestru nie została potwierdzona w nowych ustaleniach naukowych, zostaje skreślony z rejestru. W świetle art. 13 ust. 2 u.o.z., przepis ust. 1 stosuje się do skreślenia z rejestru części zabytku.
5.1. Odnosząc treść ww. przepisów do stanu faktycznego niniejszej sprawy Sąd uznał, że Minister, działając jako organ I instancji, zebrał dowody na okoliczność przesłanek z art. 13 ust. 1 w związku z ust. 2 u.o.z. w sposób wystarczający
do dokonania subsumcji prawnej. Dokonał przy tym prawidłowej oceny dowodów zebranych w sprawie, działając w zgodzie z treścią art. 80 K.p.a. Prawidłowo przyjął,
że ustalony w sprawie stan faktyczny nie daje podstaw do skreślenia z rejestru zabytków części przedmiotowego zabytku (oficyny wschodniej kamienicy przy ulicy [...] w R.), gdyż nie wystąpiły przesłanki pozytywne, przewidziane
w art. 13 ust. 1 u.o.z., do których odsyła art. 13 ust. 2 u.o.z.
W realiach rozpoznawanej sprawy dowodem mającym istotne znaczenie dla jej rozstrzygnięcia jest opinia Narodowego Instytutu Dziedzictwa sporządzona 28 sierpnia 2018 r., stanowiąca dokument urzędowy w rozumieniu art. 76 § 2 K.p.a. Treść tego dokumentu urzędowego nie została w toku postępowania administracyjnego skutecznie podważona w drodze przeprowadzenia dowodu na okoliczność przeciwną (art. 76 § 3 k.p.a.). Opinia ta (dokument urzędowy) stanowiła podstawę rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Z treści opinii wynika wprost, iż nie zachodzą okoliczności określone w art. 13 ust. 1 i 2 u.o.z., pozwalające na skreślenie z rejestru zabytków części oficyny wschodniej budynku przy ulicy [...] w R.. Pomimo tego, że objęty wnioskiem fragment oficyny wschodniej, obecnie znajduje się w złym stanie technicznym, jednakże bryła i konstrukcja budynku nie uległy pogorszeniu od dokonania poprzedniej wizji lokalnej (2016 r.). Wartości historyczne budynku wynikają z czasu jego powstania w okresie przemian miasta w siedzibę województwa, w czasie intensywnego rozwoju R. i wzrostu jego znaczenia administracyjnego. Nieruchomość ta jest przykładem miejskiej zabudowy składającej się z budynku frontowego z długimi oficynami mieszkalnymi w podwórzu.
Objęty wnioskiem o skreślenie z rejestru zabytków fragment oficyny wschodniej stanowi integralną część zabudowy z reprezentacyjną kamienicą frontową, a zmiany dokonane przez właścicieli nie wpływają na utratę jego wartości zabytkowej. Nadal czytelna pozostaje bryła, kształt i pokrycie dachu, konstrukcja części pierwszej i trzeciej części budynku. Pomimo wieloletnich zaniedbań, wyłączenia z użytkowania oraz częściowego zużycia substancji materialnej, zawalenia się części środkowej oficyny, jak również dewastacji wnętrza, budynek posiada wciąż wartości zabytkowe. Oficyna wschodnia pomimo dużego stopnia zniszczeń prezentuje walory historyczne i naukowe, a także niewielkie walory artystyczne, które były podstawą objęcia budynku ochroną konserwatorską. Możliwe jest odtworzenie zniszczonego fragmentu oficyny przy wykorzystaniu dostępnego materiału ikonograficznego i inwentaryzacyjnego, a także pozostałych, istniejących części obiektu.
5.2. Narodowy Instytut Dziedzictwa jest państwową instytucja kultury, działająca na podstawie u.o.z. (§ 1 statutu Instytutu z 23 stycznia 2014 r., stanowiącego załącznik do zarządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z tegoż dnia, wydanego
na podstawie art. 13 ust. 1 i 2 ustawy z 25 października 1991 r. o organizowaniu
i prowadzeniu działalności kulturalnej – Dz. U. z 2012 r., poz. 406). Zgodnie z § 4 ust. 1 pkt 8 statutu, zadaniem Instytutu jest m. in. wydawanie opinii i ekspertyz dotyczących działań przy zabytkach na rzecz organów administracji publicznej.
Przywoływaną opinię Narodowego Instytutu Dziedzictwa z [...] sierpnia 2018 r. należy uznać za ustalenie naukowe, potwierdzające wartość zabytku, będące podstawą wydania decyzji o wpisie do rejestru (art. 13 ust. 1 in fine u.o.z.).
Jak słusznie stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny, wykładnia art. 13 pkt 1 u.o.z. dokonywana jest przez pryzmat celów, którym obowiązywanie ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami służy, tj. trwałego zachowania wartości zabytków
i zapobieganie wszelkim zagrożeniom mogącym spowodować uszczerbek dla ich wartości. Utrata dotychczasowej wartości przez zabytek, by mogła skutkować jego skreśleniem z rejestru, musi być całkowita. Oznacza to, że ocena ta nie może podlegać stopniowaniu prowadzącemu m. in. do uznania, że zabytek powinien podlegać skreśleniu, albowiem utracił większą część swojego znaczenia i aktualnie wartość ta ma charakter szczątkowy. Tym samym w świetle ustaleń odnoszących się do stanu obiektu zabytkowego, podstawą skreślenia zabytku z rejestru może być wyłącznie ustalenie pozwalające stwierdzić, że określone zdarzenie lub proces doprowadziły do tego, iż można mówić o całkowitym, stałym, a przez to definitywnym pozbawieniu określonego zabytku nieruchomego, w tym dzieła architektury i budownictwa (art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy), jakiejkolwiek wartości historycznej, artystycznej lub naukowej uzasadniającej przekonanie, że jego ochrona leży w interesie społecznym. Przy wykładni art. 13 pkt 1 u.o.z. uwzględnić jednocześnie trzeba, że w myśl art. 6 ust. 1 ochronie i opiece podlega zabytek bez względu na stan jego zachowania. Znaczenie normatywne powyższego zastrzeżenia należy rozumieć w ten sposób, że stan zniszczenia zabytku nie ma jakiegokolwiek znaczenia dla utrzymywania jego ochrony, jeżeli poziom degradacji technicznej zabytku nie doprowadził do zaistnienia wyżej zauważonego skutku, tj. całkowitego pozbawienia obiektu wartości zabytkowej" (wyrok z 7 lutego 2018 r., sygn. akt II OSK 896/16, CBOSA).
5.3. Skoro z opinii Narodowego Instytutu Dziedzictwa wynika, iż sporny obiekt pomimo zniszczeń budowlanych (...) nie utracił wartości zabytkowych, które stanowiły podstawę jego wpisania do rejestru zabytków, wobec czego nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 13 ust. 1 i 2 u.o.z. pozwalające na skreślenie obiektu z rejestru zabytków (zob. k. 74 akt administracyjnych), to znaczy, że Minister nie naruszył wskazanych w skardze przepisów postępowania i prawa materialnego przyjmując,
że należy odmówić skarżącym skreślenia z listy zabytków części oficyny wschodniej, przylegającej do budynku głównego na działce nr [...] przy ulicy [...]
w R..
Zdaniem Sądu, w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, notatka służbowa opracowana [...] września 1997 r., na którą powołują się skarżący, znana Narodowemu Instytutowi Dziedzictwa w dniu sporządzenia opinii (28 sierpnia 2018 r.) w odpowiedzi na wniosek Ministra, a także opinia prof. nadzw. dr hab. inż. arch. P. S. S. z [...] października 2017 r., nie stanowią dowodów, których mowa w art. 76 § 3 K.p.a., skutecznie podważających to, co zostało urzędowo stwierdzone w omawianej wyżej opinii NID sporządzonej 28 sierpnia 2018 r. na potrzeby rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Do tych dowodów odniósł się należycie Minister w uzasadnieniu swojej decyzji.
6.1. W świetle powyższych rozważań za chybione Sąd uznał wszystkie zarzuty skargi oraz argumentację z nimi związaną. Minister zebrał bowiem materiał dowodowy, który stanowił podstawę do wydania zaskarżonej decyzji. Zasadnie przyjął, że opinia Narodowego Instytutu Dziedzictwa (NID) jest dokumentem urzędowym w rozumieniu art. 76 § 2 K.p.a., który to dowód ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Autor skargi nie wskazał dowodów pominiętych przez Ministra, które mogłyby mieć wpływ na inne rozstrzygnięcie niniejszej sprawy. Nie sposób skutecznie zarzucić Ministrowi dowolności w ocenie opinii NID oraz przeciwstawianych jej przez skarżących dowodów (notatki służbowej i opinii P. S.). Minister należycie uzasadnił swoje rozstrzygnięcie. Odniósł się do argumentacji skarżących.
6.2. Dodać należy, iż treść ww. notatki służbowej opracowanej [...] września
1997 r., a także treść opinii prof. nadzw. dr hab. inż. arch. P. S. S. z [...] października 2017 r., były przedmiotem oceny dokonywanej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w sprawie o sygn. akt VIII SA/Wa 758/17, zakończonej prawomocnym wyrokiem z 27 lutego 2018 r. oddalającym skargę D. S.
i T. S. (tj. skarżących także w niniejszej sprawie) na poprzednią decyzję Ministra (z [...] lipca 2017 r.) odmawiającą skreślenia nieruchomości z rejestru zabytków. Minister działa zatem w sposób konsekwentny i jednolity na tle porównywalnych okoliczności faktycznych i prawnych.
6.3. Wbrew stanowisku skarżących, z treści notatki służbowej opracowanej [...] września 1997 r. nie wynika, że sporny obiekt nie posiada żadnych wartości zabytkowych podlegających ochronie. Powoływanie się przez specjalistę na publikacje z lat siedemdziesiątych ubiegłego wieku nie może świadczyć o tym, że wadliwe jest stanowisko Ministra wyrażone w zaskarżonej decyzji, przyjęte na podstawie opinii Narodowego Instytutu Dziedzictwa. Z opinii tej jednoznacznie wynika, że przedmiotowy obiekt posiada wartości zabytkowe, podlegające ochronie. W sierpniu 2018 r. nie zachodziły okoliczności wskazane w art. 13 ust. 1 i 2 u.o.z., pozwalające na skreślenie przedmiotowego obiektu z rejestru zabytków. Tym bardziej, że możliwe jest odtworzenie zniszczonego fragmentu oficyny. Wieloletnie zaniedbania i brak podejmowania prac remontowych i zabezpieczających doprowadziły jednak do aktualnego stanu. Pomimo nieużytkowania, wtórnych przekształceń, zniszczeń budowlanych i nieodwracalnej destrukcji części środkowej oficyny, objęta wnioskiem nieruchomość wciąż posiada wartość historyczną i naukową, o której świadczy przede wszystkim sposób zagospodarowania parceli. Głębokie działki z zabudową oficynową na zapleczu budynku głównego o charakterze reprezentacyjnym, są przykładem kształtowania się urbanistyki R. w 2 poł. XIX w.
Z materiału dowodowego wynika, że stopień zachowania oryginalnej substancji zabytkowej oficyny wschodniej jest duży i należy wobec niego podejmować działania
o charakterze konserwatorskim i restauratorskim. Skala zniszczenia materiału budowlanego nie przesądza o zupełnej utracie walorów zabytkowych budynku. Wnioskowany do skreślenia z rejestru zabytków fragment budynku zachował wartości artystyczne w postaci czytelnej, zachowanej w większości formy i skromnego detalu architektonicznego. Za najcenniejszą wartość zabytku uznaje się jego autentyzm, tj. stopień zachowania jego oryginalnej substancji.
Celem ochrony konserwatorskiej jest zatem zachowanie elementów zabytku uznanych za wartościowe ze względu na ich historię, architekturę, walory artystyczne lub naukowe, które świadczą o jego oryginalnej formie. Zdaniem Ministra, konieczne jest zachowanie wnioskowanej części oficyny wschodniej w rejestrze zabytków,
ze względu na jej wartości historyczne i naukowe oraz przeciętne walory artystyczne. Nieruchomość ta jest niewątpliwie świadectwem historii i cennym elementem krajobrazu kulturowego miejscowości, wobec czego należy dążyć do jego zachowania. Skromny detal architektoniczny nie oznacza, że obiekt nie spełnia kryteriów, wynikających z art. 3 pkt 1 u.o.z., który stanowi, że zabytek to nieruchomość lub rzecz ruchoma, ich części lub zespoły, będące dziełem człowieka lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Powyższa argumentacja została przedstawiona w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zdaniem Sądu nie sposób skutecznie zarzucić jej dowolności czy też innych braków, mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Zgodnie z ustawą o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, za zabytek mogą być uznane także ruiny dawnej zabudowy jeżeli wykazują określone cechy
i właściwości. Pozwala na to definicja zabytku zawarta w art. 3 pkt 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Ochronie może więc podlegać także zdegenerowana substancja nieruchomości, co jest powszechnie przyjętą prawną praktyką nie tylko
w Polsce, ale i na świecie. A zatem zdegenerowanie substancji nieruchomości wcale nie oznacza, że nie mamy do czynienia z zabytkiem (zob. wyrok NSA z 23 sierpnia 2016 r., sygn. akt II OSK 2924/14; CBOSA)
6.4. Tym samym za chybione Sąd uznał zarzuty skargi dotyczące naruszenia przepisów art. 7, art. 8, art. 76 § 1, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 2 i 3 K.p.a., a także art. 13 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Okoliczność,
że skarżący nie podzielają stanowiska wyrażonego w zaskarżonej decyzji przez Ministra, nie świadczy o naruszeniu wskazanych wyżej przepisów. W konsekwencji
za niezasadny Sąd uznał wniosek o zasądzenie na rzecz skarżących zwrotu kosztów postępowania sądowego.
7. Mając na uwadze powyższe, działając na podstawie art. 151 uppsa, Sąd orzekł, jak w sentencji wyroku, czyli oddalił skargę.