VIII SA/WA 723/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2017-07-13
NSAAdministracyjneWysokawsa
płatności rolnośrodowiskowespółka cywilnaupadłość wspólnikabezprzedmiotowość postępowanialegitymacja procesowanastępstwo prawneARiMRKodeks postępowania administracyjnegoKodeks cywilny

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję o umorzeniu postępowania odwoławczego w sprawie płatności rolnośrodowiskowych, uznając, że wspólnik rozwiązanej spółki cywilnej ma legitymację procesową do jej złożenia.

Sprawa dotyczyła skargi spółki A. sp. z o.o. na decyzję o umorzeniu postępowania odwoławczego w sprawie płatności rolnośrodowiskowych za 2009 rok. Postępowanie zostało umorzone przez organ I instancji z powodu rozwiązania spółki cywilnej, której wspólnikiem była osoba fizyczna, wobec której ogłoszono upadłość. Organ odwoławczy utrzymał tę decyzję w mocy, uznając, że skarżący nie miał legitymacji procesowej. WSA uchylił decyzję organu odwoławczego, stwierdzając, że wspólnik rozwiązanej spółki cywilnej ma interes prawny i legitymację do działania w postępowaniu, nawet jeśli nie złożono wniosku o wstąpienie jako następca prawny.

Przedmiotem sprawy była skarga spółki A. sp. z o.o. na decyzję Dyrektora ARiMR o umorzeniu postępowania odwoławczego w sprawie płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt na 2009 rok. Postępowanie pierwotnie zostało umorzone przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z powodu rozwiązania spółki cywilnej, której wspólnikiem była osoba fizyczna, wobec której ogłoszono upadłość. Organ I instancji uznał, że spółka cywilna uległa rozwiązaniu z mocy prawa na podstawie art. 874 § 2 k.c. w związku z ogłoszeniem upadłości wspólnika, co skutkowało bezprzedmiotowością postępowania. Organ odwoławczy utrzymał tę decyzję w mocy, dodatkowo argumentując, że skarżący nie złożył wniosku o wstąpienie do postępowania jako następca prawny i tym samym nie posiada legitymacji procesowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał skargę za zasadną. Sąd podzielił stanowisko organów, że spółka cywilna rozwiązała się z dniem ogłoszenia upadłości wspólnika. Jednakże, wbrew stanowisku organu odwoławczego, Sąd uznał, że skarżący, jako wspólnik rozwiązanej spółki cywilnej, posiada interes prawny i legitymację procesową do złożenia odwołania. Sąd powołał się na orzecznictwo NSA, wskazując, że spółka cywilna może być uznana za producenta rolnego, a jej rozwiązanie nie pozbawia wspólników prawa do dochodzenia przypadających im wierzytelności. Sąd podkreślił, że nawet brak wniosku o wstąpienie do postępowania nie pozbawia wspólnika prawa strony, jeśli miał do tego prawo. W związku z tym Sąd uchylił zaskarżoną decyzję organu odwoławczego, zobowiązując go do merytorycznego rozpoznania odwołania.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, wspólnik rozwiązanej spółki cywilnej posiada legitymację procesową do złożenia odwołania, nawet jeśli nie złożył wniosku o wstąpienie do postępowania jako następca prawny.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że rozwiązanie spółki cywilnej z mocy prawa w związku z upadłością wspólnika nie pozbawia pozostałych wspólników interesu prawnego i legitymacji procesowej do działania w postępowaniu administracyjnym zainicjowanym przez spółkę. Spółka cywilna może być uznana za producenta rolnego, a jej rozwiązanie nie oznacza ustania bytu grupy osób, która ją tworzy.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (10)

Główne

k.p.a. art. 105 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowego.

k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 3

Kodeks postępowania administracyjnego

Możliwość wydania decyzji o umorzeniu postępowania odwoławczego.

k.p.a. art. 28

Kodeks postępowania administracyjnego

Określenie strony postępowania.

k.c. art. 874 § § 2

Kodeks cywilny

Rozwiązanie spółki cywilnej z dniem ogłoszenia upadłości wspólnika.

Pomocnicze

k.c. art. 30 § § 1

Kodeks cywilny

Ocena zdolności prawnej i zdolności do czynności prawnych.

ustawa o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich art. 25 § ust. 1

Ustawa o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich

Możliwość wstąpienia następcy prawnego do postępowania w sprawie przyznania płatności rolnośrodowiskowej.

rozporządzenie PRŚ art. 22 § ust. 1 i 2

Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013

Termin na złożenie wniosku o wstąpienie następcy prawnego.

p.u.n. art. 51 § ust. 2

Ustawa Prawo upadłościowe i naprawcze

Skuteczność i wykonalność postanowienia o ogłoszeniu upadłości.

p.u.n. art. 144

Ustawa Prawo upadłościowe i naprawcze

Wstąpienie syndyka do postępowania administracyjnego.

ustawa o systemie ewidencji producentów rolnych art. 3 § pkt 3 lit. b

Ustawa o systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności

Definicja jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Wspólnik rozwiązanej spółki cywilnej posiada interes prawny i legitymację procesową do złożenia odwołania. Rozwiązanie spółki cywilnej z powodu upadłości wspólnika nie pozbawia wspólników prawa do dochodzenia płatności. Spółka cywilna może być uznana za producenta rolnego i jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej.

Odrzucone argumenty

Spółka cywilna rozwiązała się z mocy prawa, co czyni postępowanie bezprzedmiotowym. Brak złożenia wniosku o wstąpienie do postępowania jako następca prawny pozbawia skarżącego legitymacji procesowej. Ogłoszenie upadłości wspólnika będącego osobą fizyczną (upadłość konsumencka) również powoduje rozwiązanie spółki.

Godne uwagi sformułowania

spółka cywilna utraciła podmiotowość prawną na gruncie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, co powoduje, że utraciła zdolność procesową do bycia stroną w postępowaniu o płatności unijne. nie można zgodzić się ze stanowiskiem organu odwoławczego, że skarżącemu, jako jednemu ze wspólników rozwiązanej spółki, nie przysługuje prawo strony w postępowaniu zainicjowanym wnioskiem spółki, po jej rozwiązaniu. Interes prawny wspólnika do bycia stroną w postępowaniu administracyjnym, o którym mowa w art. 28 k.p.a., po rozwiązaniu spółki cywilnej wynika chociażby z odpowiedzialności wspólników za majątek spółki. Stroną bowiem jest nie tylko ten, kto złożył wniosek o wstąpienie do postępowania jako następca prawny, ale i ten, kto tego nie uczynił, ale miał do tego prawo.

Skład orzekający

Leszek Kobylski

przewodniczący

Renata Nawrot

sprawozdawca

Iwona Owsińska-Gwiazda

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalenie legitymacji procesowej wspólników spółek cywilnych w postępowaniach administracyjnych po ich rozwiązaniu, zwłaszcza w kontekście upadłości wspólnika."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji rozwiązania spółki cywilnej z powodu upadłości wspólnika i postępowań dotyczących płatności rolnych.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy złożonej kwestii prawnej związanej z upadłością wspólnika spółki cywilnej i jej wpływem na postępowania administracyjne, co jest istotne dla praktyków prawa gospodarczego i administracyjnego.

Upadłość wspólnika spółki cywilnej: czy to koniec postępowania administracyjnego?

Sektor

rolnictwo

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
VIII SA/Wa 723/16 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2017-07-13
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2016-08-30
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Iwona Owsińska-Gwiazda
Leszek Kobylski /przewodniczący/
Renata Nawrot /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Środki unijne
Sygn. powiązane
I GSK 381/19 - Wyrok NSA z 2023-05-16
I GZ 483/18 - Postanowienie NSA z 2019-01-15
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2016 poz 23
art. 138 par. 1 pkt 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Leszek Kobylski, Sędziowie Sędzia WSA Renata Nawrot (sprawozdawca), Sędzia WSA Iwona Owsińska – Gwiazda, Protokolant Specjalista Ilona Obara, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 lipca 2017 r. w Radomiu sprawy ze skargi A. sp. z o.o. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego w sprawie płatności PRŚ za rok 2009 uchyla zaskarżoną decyzję.
Uzasadnienie
Przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie jest skarga [...] sp. z o.o. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] nr [...] z dnia [...] lipca 2016 r. o umorzeniu postępowania odwoławczego decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] Nr [...] z dnia [...] kwietnia 2016 r. o umorzeniu postępowania w sprawie płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt na 2009 rok z wniosku spółki cywilnej [...].
Skarga została złożona w następującym stanie faktycznym sprawy:
W dniu [...] maja 2009 r. [...] spółka cywilna (dalej: spółka) złożyła do Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] (dalej: Kierownik BP, organ I instancji) wniosek o przyznanie płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt na 2009 rok (zwana także: płatność PRŚ).
Decyzją Nr [...] z dnia [...] listopada 2011 r. Kierownik BP orzekł o umorzeniu postępowania administracyjnego w sprawie z wniosku spółki o przyznanie płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych na 2009 rok. Na skutek złożonego odwołania, Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] (dalej: Dyrektor ARiMR, organ odwoławczy) decyzją Nr [...] z [...] czerwca 2012 r. orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia.
Kierownik BP decyzją Nr [...] z dnia [...] kwietnia 2016 r., działając na podstawie art. 104 i art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23, zwana dalej: k.p.a.), orzekł
o umorzeniu postępowania w całości.
Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ I instancji podał, że z załączonej do wniosku o wpis do ewidencji producentów rolnych umowy spółki cywilnej wynika, że spółkę cywilną [...] zawiązali wspólnicy: R. M., [...]sp. z o.o. z siedzibą w [...] oraz [...] sp. z o.o. z siedzibą w [...]. Postanowieniem z dnia [...]czerwca 2015 r. Sąd Rejonowy dla [...] w [...],[...]Wydział [...], wydanym w sprawie [...], ogłosił upadłość obejmującą likwidację majątku dłużnika R. M., będącej wspólnikiem. Postanowienie to uprawomocniło się w dacie [...] sierpnia 2015 r.
Organ I instancji wywiódł, że zgodnie z art. 51 ust. 2 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. z 2015 r. poz. 233, zwana dalej: p.u.n.), postanowienie o ogłoszeniu upadłości jest skuteczne i wykonalne z dniem jego wydania, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zgodnie zaś z art. 30 § 1 k.p.a., zdolność prawną i zdolność do czynności prawnych stron ocenia się według przepisów prawa cywilnego, o ile przepisy szczególne nie stanowią inaczej. Jak wynika
z orzecznictwa sądów administracyjnych, w sprawach dotyczących przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, płatności w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich spółka cywilna może być uznana za stronę postępowania administracyjnego (por. uchwała NSA z dnia 30 maja 2012 r., sygn. akt II GPS 2/12).
Zgodnie z art. 874 § 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U.
z 1964 r. Nr 16, poz. 93 ze zm., zwana dalej: k.c.), spółka cywilna ulega rozwiązaniu
z dniem ogłoszenia upadłości wspólnika. W takim przypadku rozwiązanie spółki następuje ex lege i nie wymaga dokonywania w tym celu przez wspólników żadnych czynności. Dlatego z dniem upadłości wspólnika spółki – R. M., spółka cywilna [...] utraciła przymiot strony przedmiotowego postępowania.
Z uwagi na fakt, że podmiot wnioskujący o płatność PRŚ na 2009 r. uległ z mocy prawa rozwiązaniu i nie doszło do skutecznego wstąpienia do toczącego się postępowania innych podmiotów, organ I instancji na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe.
Od powyższej decyzji odwołanie złożył skarżący, wnioskując o jej uchylenie. Wydanemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie:
1. art. 105 § 1 k.p.a. przez jego błędne zastosowanie i umorzenie postępowania, pomimo braku podstaw do stwierdzenia bezprzedmiotowości postępowania;
2. art. 107 § 1 w związku z art. 28 k.p.a. przez błędne określenie w decyzji strony postępowania – R. M. i błędnego wskazania syndyka, co pozbawia stronę możliwości obrony swoich praw w postępowaniu administracyjnym;
3. art. 30 k.p.a. § 1, 2 i 4 w związku z art. 144 p.u.n. przez błędne zastosowanie, skutkujące całkowicie nieuzasadnionym pozbawieniem strony – R. M. przysługującej jej zdolności do czynności prawnych w toczącym się postępowaniu.
W uzasadnieniu odwołania skarżący wskazał, że decyzja organu I instancji została błędnie doręczona syndykowi masy upadłości R. M., bowiem w tej sprawie syndyk nie występuje w imieniu jednego ze wspólników, ponieważ przedmiot postępowania nie dotyczy masy upadłości.
Poza tym skarżący stanął na stanowisku, że rozwiązanie spółki cywilnej ex lege następuje tylko wówczas, gdy jej wspólnik posiada zdolność upadłościową, a więc jest przedsiębiorcą w rozumieniu art. 5 ust. 1 p.u.n. Tymczasem spółka nie jest przedsiębiorcą w rozumieniu ustawy o działalności gospodarczej, tylko rolnikiem, a R. M. wystąpiła w sprawie o upadłość jako osoba fizyczna. Wobec tego wskazana przez organ I instancji norma z art. 874 § 2 k.c. nie ma zastosowania.
Dalej skarżący podniósł, że spółka cywilna wnioskująca o płatności jest w sferze definicji rolnika grupą osób fizycznych lub prawnych. Rozwiązanie spółki cywilnej jako umowy (związku obligacyjnego osób) nie powoduje rozwiązania samej grupy osób, gdyż ta istnieje w składzie niezmienionym. Nie występuje tu stosunek następstwa prawnego, bowiem to wspólnicy przez cały czas trwania spółki są podmiotami reprezentującymi spółkę. Brak jest więc podstaw do umorzenia postępowania przez organ I instancji.
Wskazaną na wstępie i stanowiącą przedmiot zaskarżenia w niniejszej sprawie decyzją Nr [...] z dnia [...]lipca 2016 r. Dyrektor ARiMR, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a., orzekł o umorzeniu postępowania odwoławczego.
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wywiódł, iż płatności PRŚ przyznaje się na wniosek strony. Wyjątkowo, na podstawie obowiązujących przepisów prawa materialnego, przyznanie płatności z wniosku podmiotu, który przestał istnieć może nastąpić tylko po złożeniu stosownego wniosku w odpowiednim terminie. W art. 25 ust. 1 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. z 2007 r. Nr 64, poz. 427 ze zm., zwana dalej: ustawą o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich) ustawodawca przewidział ewentualne wstąpienie następcy prawnego do toczącego się postępowania w sprawie przyznania płatności rolnośrodowiskowej - w przypadku śmierci wnioskodawcy, rozwiązania osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, przekształcenia wnioskodawcy lub innego zdarzenia prawnego, na wniosek złożony w terminie 3 miesięcy od dnia wystąpienia zdarzenia prawnego, w wyniku którego zaistniało następstwo prawne (§ 22 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 - Dz.U. z 2009 r. Nr 33, poz. 262 ze zm., zwane dalej: rozporządzeniem PRŚ).
Dyrektor ARiMR wskazał w tym zakresie, że wstąpienie następcy prawnego rolnika do postępowania nie następuje z mocy prawa, tylko na podstawie stosownego wniosku. Działanie następcy prawnego stanowi jednocześnie czynność prawa materialnego (wyrażenie woli uzyskania płatności w danym roku przez złożenie wniosku) i czynność procesową (wstąpienie do postępowania administracyjnego celem jego kontynuacji), zaś termin do podjęcia tego działania ma charakter prawa materialnego. Zatem, wobec bezskutecznego upływu terminu na złożenie wniosku tzw. transferowego, organ I instancji prawidłowo umorzył postępowanie w sprawie
z wniosku spółki cywilnej [...] o przyznanie płatności PRŚ na rok 2009.
Zdaniem Dyrektora ARiMR, skarżący nie posiada legitymacji procesowej do złożenia odwołania od zaskarżonej decyzji organu I instancji w sprawie z wniosku spółki, która przestała istnieć z mocy samego prawa po ogłoszeniu upadłości jednego ze wspólników. Jednocześnie nikt nie wystąpił o przejęcie przedmiotowych płatności. Tym samym skarżący nie może być uznany za stronę postępowania w sprawie, ponieważ nie złożył wniosku o przejęcie płatności PRŚ po rozwiązanej spółce, co skutkuje umorzeniem postępowania odwoławczego na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. Odwołanie może wnieść jedynie osoba, która co do zasady mogła być stroną
w postępowaniu przed organem I instancji, czyli osoba, której interesu prawnego lub obowiązku dotyczyło to postępowanie.
Organ odwoławczy ocenił jednocześnie, iż organ I instancji niezasadnie doręczył skarżącemu decyzję o umorzeniu postępowania, jednakże czynność ta nie powoduje automatycznie, że skarżący jest stroną postępowania w sytuacji, gdy taki przymiot mu
w tym postępowaniu nie przysługuje. Nie ma bowiem normy powszechnie obowiązującego prawa, z której mógłby wywieść swoje prawo do uzyskania tych płatności.
Jednocześnie organ odwoławczy uznał, że przepis art. 874 § 2 k.c. ma charakter bezwzględnie obowiązujący. Ustawodawca nie rozróżnia bowiem rodzaju podmiotów, których upadłość powoduje rozwiązanie spółki z mocy prawa, tym samym odnosi się również do upadłości wspólnika będącego osobą fizyczną.
W skardze do sądu administracyjnego, złożonej na powołaną wyżej decyzję, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji w całości oraz
o zasądzenie kosztów postępowania. Wydanej decyzji zarzucił naruszenie przepisów postępowania oraz prawa materialnego, tj.:
- art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. przez jego niewłaściwe zastosowanie i umorzenie postępowania;
- art. 28 k.p.a. przez jego niewłaściwe zastosowanie i nieprzyznanie skarżącemu przymiotu strony postępowania ;
W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, iż jako osoba, do której organ
I instancji kierował decyzję, posiada przymiot strony w postępowaniu i legitymację do złożenia odwołania. Podniósł, że spółka cywilna nie jest jednostką organizacyjną, wymienioną w art. 331 k.c., a umową o wspólnym działaniu, którą prawodawca unormował w art. 870 k.c. Organ odwoławczy, powołując się na uchwałę 7 sędziów NSA z dnia 30 maja 2012 r. w sprawie II GPS 2/12, wskazał fragment uzasadnienia,
a nie sentencji uchwały, która - w odróżnieniu od uzasadnienia, ma moc wiążącą. Skład siedmiu sędziów w uzasadnieniu uchwały odnosił się zresztą do odmiennego aspektu,
o możności występowania spółki cywilnej jako producenta rolnego.
Zdaniem skarżącego, ogłoszenie upadłości wspólnika spółki cywilnej skutkuje
z mocy prawa rozwiązaniem spółki cywilnej, co bynajmniej nie oznacza braku bezprzedmiotowości postępowań administracyjnych prowadzonych dotychczas wobec samej spółki. W sferze praw majątkowych rozwiązanie spółki wywiera ten skutek, że dotychczasowa współwłasność łączna zmienia się we współwłasność w częściach ułamkowych ze wszystkimi konsekwencjami (wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu
z dnia 6 lutego 1996 r. sygn. akt I ACr 647/95). Tym samym, wspólnicy uzyskują prawo rozporządzania swoimi udziałami w rzeczach, które poprzednio stanowiły ich własność do "niepodzielnej ręki." Analogicznie w postępowaniu administracyjnym rozwiązanie spółki wywiera ten skutek, że wspólnicy stają się z mocy prawa stronami postępowania, uzyskując prawo działania w postępowaniu, które uprzednio wykonywali jako wspólnicy spółki - ze wszystkimi konsekwencjami.
W sferze płatności rolniczych, w rozumieniu legalnej definicji rolnika, sama spółka cywilna jest grupą osób fizycznych lub prawnych. Rozwiązanie spółki cywilnej (formy współdziałania grupy osób ją tworzących) nie przynosi ani ustania bytu samej grupy osób, ani nawet zmian jej składu - rolnik jako grupa osób istnieje dalej. Jedynie wspólnicy uzyskują prawo do działania w postępowaniu we własnym imieniu, a nie
w imieniu spółki, w którą - według zasady współdziałania - byli dotychczas zorganizowani. Ogłoszenie upadłości wspólnika spółki cywilnej powoduje zmianę relacji pomiędzy wspólnikami w stosunkach wewnętrznych oraz ich praw w stosunkach zewnętrznych.
Zdaniem skarżącego, nieistotne w sferze postępowań rolniczych jest również powołanie syndyka masy upadłości wspólnika. Same prawa do płatności (prawa niezbywalne) do masy upadłości bowiem nie wchodzą. Stąd oczywisty jest błąd kierowania skarżonej decyzji do syndyka. Ponadto w sprawie nie dochodzi do następstwa prawnego. Rolnik, zdefiniowany jako grupa osób, istnieje w dalszym ciągu, stąd też brak jest podstawy do umorzenia postępowania, gdyż ustawodawca nie wymaga w takim przypadku wstąpienia w miejsce rozwiązanego podmiotu uprawnionego do płatności.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał dotychczasową argumentację i wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna o tyle, że skutkuje uchyleniem zaskarżonej decyzji.
Stosownie do treści art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż sąd rozpoznając skargę ocenia, czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 134 powołanej wyżej ustawy, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia naruszenia przez sąd przepisów prawa, wskazanego w art. 145 § 1 p.p.s.a.
Procesową podstawę podjętej przez organ odwoławczy decyzji stanowił przepis art. 138 § 1 k.p.a., określający rodzaje decyzji wydanych w wyniku postępowania odwoławczego, a konkretnie pkt 3 tego przepisu, przewidujący możliwość wydania decyzji o umorzeniu postępowania odwoławczego. K.p.a. nie określa przesłanek umorzenia postępowania odwoławczego. W doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się, że skoro przepis art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. nie określa przyczyn umorzenia postępowania odwoławczego, wobec tego w każdej indywidualnej sprawie administracyjnej należy poszukiwać konkretnej przyczyny bezprzedmiotowości postępowania, mając na uwadze treść art. 105 k.p.a. (por.: A. Wróbel, Komentarz aktualizowany do art. 138 Kodeksu postępowania administracyjnego, komentarz LEX/el. 2016, stan prawny na 5 grudnia 2016 r.).
Kluczową zatem dla oceny podjętego przez organ odwoławczy rozstrzygnięcia jest ocena, czy skarżącemu przysługiwała legitymacja procesowa do złożenia odwołania od decyzji organu I instancji (wydanej w przedmiocie umorzenia postępowania z uwagi na jego bezprzedmiotowość o charakterze podmiotowym).
Zdaniem Sądu, bezsporną w niniejszej sprawie jest okoliczność, że spółka cywilna [...] z dniem [...] czerwca 2015 r. uległa rozwiązaniu z mocy prawa z uwagi na upadłość jednego z jej wspólników. Ma tu zastosowanie art. 874 § 2 k.c., niezależnie od okoliczności, że ogłoszona upadłość wobec R. M. jest upadłością konsumencką. Przepis ten, wbrew zarzutom skargi, nie eliminuje ze swojej dyspozycji upadłości konsumenckiej, do której stosuje się przepisy p.u.n. Spółka utraciła więc podmiotowość prawną na gruncie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, co powoduje, że utraciła zdolność procesową do bycia stroną w postępowaniu o płatności unijne.
Sąd podziela stanowisko organów, że wobec tego podmiotu – spółki cywilnej – nie może być od [...] czerwca 2015 r. wydana decyzja administracyjna. Jednak nie można zgodzić się ze stanowiskiem organu odwoławczego, że skarżącemu, jako jednemu ze wspólników rozwiązanej spółki, nie przysługuje prawo strony
w postępowaniu zainicjowanym wnioskiem spółki, po jej rozwiązaniu.
Należy zauważyć, co podkreślił NSA w uchwale składu 7 sędziów z dnia 30 maja 2012 r., sygn. akt II GPS 2/12, że spółka cywilna, spełniając definicję rolnika, stanowi niewątpliwie grupę osób w rozumieniu art. 2 lit. a rozporządzenia Rady (WE) Nr 1782/2003 r. z dnia 29 września 2003 r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników oraz zmieniającego rozporządzenia (...) (Dz.U.UE.L.2003.270,s.1, Polskie Wydanie Specjalne z 2004 r., rozdz. 3, t. 44, s. 486 ze zm.), a tym samym nie sposób jej odmówić statusu jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, o której mowa w art. 3 pkt 3 lit. b ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz.U.
z 2004 r. Nr 10, poz. 76, ze zm., zwana dalej: ustawą o systemie ewidencji producentów rolnych). Spółka cywilna, jak wywiódł NSA, może być uznana za producenta rolnego (rolnika) na podstawie jej zakwalifikowania do kategorii: jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej. Utożsamianie spółki cywilnej z jednostką organizacyjną wymaga potraktowania spółki w sposób przedmiotowy jako rezultatu zawarcia umowy spółki, a więc jako prawnego "urządzenia społecznego" działającego na podstawie tej umowy, którego substratem są przede wszystkim osoby realizujące określone, wspólne cele.
Interes prawny wspólnika do bycia stroną w postępowaniu administracyjnym,
o którym mowa w art. 28 k.p.a., po rozwiązaniu spółki cywilnej wynika chociażby
z odpowiedzialności wspólników za majątek spółki. Dotychczasowa wspólność łączna ulega z chwilą rozwiązania spółki z mocy prawa przekształceniu we wspólność
w częściach ułamkowych (art. 875 § 1 k.p.a.). Każdy ze wspólników może dochodzić samodzielnie przypadającej mu części wierzytelności. Poza tym cytowane przez organ odwoławczy przepisy art. 25 ust. 1 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich oraz § 22 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia PRŚ, dotyczące płatności rolnośrodowiskowej, przewidują następstwo prawne po rozwiązaniu jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, którą w tym przypadku na gruncie prawa krajowego była spółka cywilna.
Niezasadne jest zatem stwierdzenie organu odwoławczego, że nie ma normy powszechnie obowiązującego prawa, z której skarżący, jako wspólnik rozwiązanej
z mocy prawa spółki cywilnej, mógłby wywieść swoje prawo do uzyskania tych płatności. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że organ odwoławczy pozbawił skarżącego prawa strony, ponieważ w sprawie nie został złożony właściwy wniosek
o wstąpienie do toczącego się postępowania, o którym mowa w § 22 ust. 2 rozporządzenia PRŚ.
Tymczasem, zdaniem Sądu, z samego faktu, że w sprawie nie został złożony wniosek transferowy nie można wnioskować, że skarżącemu, jako wspólnikowi rozwiązanej spółki cywilnej, nie przysługuje prawo strony. Stroną bowiem jest nie tylko ten, kto złożył wniosek o wstąpienie do postępowania jako następca prawny, ale i ten, kto tego nie uczynił, ale miał do tego prawo.
W związku z powyższym Sąd uznał, że organ odwoławczy bezpodstawnie pozbawił skarżącego prawa strony i nie rozpoznał odwołania merytorycznie. Tym samym zasadny okazał się zarzut skargi dotyczący naruszenia art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. w związku z art. 28 k.p.a. Zaskarżona decyzja jest bowiem rozstrzygnięciem formalnym podjętym na skutek uznania, że skarżącemu nie przysługuje legitymacja procesowa
w niniejszej sprawie.
Organ I instancji prawidłowo uznał skarżącego i syndyka jako strony postępowania. Skarżący, jako jeden z byłych wspólników spółki cywilnej, jest stroną niniejszego postępowania w rozumieniu art. 28 k.p.a., natomiast syndyk masy upadłości drugiego wspólnika wstępuje do postępowania administracyjnego w miejsce upadłego na podstawie art. 144 w związku z art. 62 i art. 491² p.u.n. Na tej samej podstawie prawnej syndyk masy upadłości R. M. występuje w przedmiotowym postępowaniu sądowym jako uczestnik postępowania w miejsce R. M. (podobnie uczynił NSA w sprawie II GSK 1508/15, zakończonej wyrokiem z dnia 6 marca 2017 r).
Ponownie rozpoznając sprawę organ odwoławczy zobowiązany będzie – zgodnie z regulacją art. 153 p.p.s.a. – do merytorycznego rozpoznania złożonego przez skarżącego odwołania.
Mając na uwadze powołane okoliczności Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 litera c) p.p.s.a., orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI