VIII SA/Wa 71/24

VIII SA/Wa 71/24 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-05-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-01-25
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Iwona Owsińska-Gwiazda /sprawozdawca/
Justyna Mazur /przewodniczący/
Marek Wroczyński
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 901
art. 59 ust. 1, art. 60 ust. 1, art. 61 ust. 1 i ust. 3, art. 103 ust. 2 i art. 104
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Justyna Mazur Sędziowie Sędzia WSA Marek Wroczyński Sędzia WSA Iwona Owsińska - Gwiazda (sprawozdawca) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Radomiu w trybie uproszczonym w dniu 8 maja 2024 r. sprawy ze skargi P. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia 24 listopada 2023 r. znak: [...] w przedmiocie zobowiązania do zwrotu opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 24.11.2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R., po rozpatrzeniu odwołania P. C. (dalej: Skarżący) od decyzji Prezydenta Miasta R. nr [...] z 20.09.2023 r. zobowiązującej P. C. do zwrotu należności w kwocie 11050,22 zł za pobyt babki J. W. w Domu Pomocy Społecznej [...] w R. w okresie od 7.03.2022 r. do 31.05.2022 r. w terminie 7 dni od daty kiedy decyzja stanie się ostateczna, do kasy MOPS w R. lub na wskazany rachunek bankowy - utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu SKO wskazało, iż decyzją Prezydenta Miasta R. z 18.04.2023 r. stwierdzono, że Skarżący jest osobą obowiązaną do wnoszenia opłaty za pobyt babki w domu pomocy społecznej i ustalono Skarżącemu tę opłatę w okresie: od 7 marca 2022r. do 31 marca 2022r. w kwocie 2753,04 zł, od 1 kwietnia 2022r. do 30 kwietnia 2022r. w kwocie 4141,19 zł, i od 1 maja 2022r. do 31maja 2022r. w kwocie 4149,99 zł., łącznie 11050,22 zł. Od w/w decyzji Skarżący złożył odwołanie. SKO w R. decyzją z 9.06.2023 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
21.07.2023 r. organ I instancji wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie nałożenia obowiązku zwrotu należności na Skarżącego za pobyt jego babki J. W. w dps. Przeprowadzono czynności administracyjne, które wykazały, że Skarżący nie uregulował należności za pobyt swojej babci w dps. W trakcie postepowania Skarżący złożył oświadczenie podnosząc, iż w decyzji ustalającej opłatę zawyżono jego dochody, jednak wskazane kwoty dochodu nie mają wpływu na zmianę opłaty, gdyż kwalifikują go do partycypowania w kosztach utrzymania babki w dps, w związku z czym nałożono na niego obowiązek zapłaty w/w kwoty.
W odwołaniu Skarżący reprezentowany przez adwokata zarzucił naruszenie prawa procesowego tj. art. 107§ 1 i 3 kpa w zw. z art. 11 kpa poprzez nie umieszczenie w decyzji uzasadnienia faktycznego i prawnego, podczas gdy jest to obowiązkiem organu, co skutkuje nieważnością decyzji oraz naruszenie art. 77, 78 i 80 kpa w zw. z art. 7 kpa poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego, ci rzutowało na treść decyzji. Podał, że organ błędnie obliczył należność, bez uwzględnienia faktu wszczęcia postępowania dopiero w dniu 18.05.2023 r., co z kolei poskutkowało bezprawnym ustaleniem przez organ obowiązku uiszczenia opłaty za cały okres objęty decyzją. Ponadto zarzucił nieprawidłowe ustalenie wysokości jego dochodu, mające wpływ na wysokość opłaty, pomimo przedstawienia dowodów potwierdzających odmienny stan faktyczny w zakresie jego wynagrodzenia, których uwzględnienie winno skutkować co najmniej stosownym obniżeniem żądanych kwot. Wniósł o uchylenie ewentualnie zmianę zaskarżonej decyzji w części dotyczącej wysokości należnej opłaty.
Utrzymując w mocy w/w decyzję Kolegium wskazało, że podzieliło ustalenia Prezydenta M R.. Przytoczyło treść mających zastosowanie w sprawie przepisów art. 60 ust. 1 i 2, 61 ust. 3 oraz art. 104 ust. 3 ups. Podniosło, że organ I instancji skonkretyzował i zindywidualizował obciążający Skarżącego ustawowy obowiązek do ponoszenia opłat za pobyt babci w dps w decyzji z 18.04.2023 r. która została utrzymana w mocy przez SKO w R. decyzją z 9.06.2023 r. Decyzja ta jest ostateczna, zatem Skarżący jest zobligowany do ponoszenia opłat za pobyt J. W. w dps. Wobec braku wpłat przez Skarżącego opłaty te zastępczo wnosiła Gmina Miasta R. i wystąpiły przesłanki do wydania decyzji na podstawie art. 104 ust. 3 ups. o zwrocie należności Gminie. Charakter tej decyzji powoduje, że nie podlega badaniu: zasadność ponoszenia opłaty, osoba zobowiązana oraz wysokość ustalonej opłaty. Wystarczające było ustalenie czy istniał obowiązek ponoszenia odpłatności oraz czy strona wywiązywała się z tego obowiązku. SKO wskazało, że jeżeli Skarżący zamierza ubiegać się o odstąpienie przez organ od żądania zwrotu wniesionej zastępczo odpłatności winien złożyć stosowny wniosek do organu I instancji, wykazując wystąpienie szczególnie uzasadnionego przypadku.
Odnosząc się do zarzutów odwołania dotyczącego wydania decyzji za okres sprzed wszczęcia postępowania SKO podniosło, iż decyzja o ustaleniu odpłatności za pobyt w dps, a tym samym decyzja o zwrocie należności może wywierać skutki z mocą wsteczną, bowiem konkretyzuje obowiązek wynikający z mocy prawa tj. którego powstanie nie jest uzależnione od wydania decyzji, ale wynika z treści przepisów prawa materialnego obligujących do wnoszenia opłaty w razie ziszczenia się przesłanek z art. 61 ust. 2 pkt 2 ups.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżący postawił zaskarżonej decyzji te same zarzuty jak w odwołaniu.
Stawiając w/w zarzuty wniósł o uchylenie obu decyzji ewentualnie o zmianę decyzji w części dotyczącej wysokości należnej opłaty za pobyt babki skarżącego w dps – poprzez obniżenie należnej sumy do kwoty odpowiadającej jego prawidłowo ustalonemu wynagrodzeniu.
W uzasadnieniu zarzucił błędne, w oparciu o zawyżenie dochodów Skarżącego, ustalenie wysokości opłaty za pobyt J. W. w dps, co przeniesiono na grunt decyzji zaskarżonej niniejszym pismem. Zarzucił lakoniczność decyzji, która aczkolwiek wskazuje podstawę prawną to jej nie wyjaśnia i nie przytacza. Brakuje więc, zdaniem Skarżącego, uzasadnienia przyjętej wykładni prawa materialnego mającego stanowić podłoże podjętej decyzji. Wydana decyzja narusza zasadę przekonywania z art. 11 kpa. Ponadto wskazał na nie wzięcie pod uwagę całokształtu materiału dowodowego, w tym dowodów zgłoszonych przez Skarżącego, przemawiających za zbyt wysokim charakterem opłaty nałożonej przez organ, co stanowi naruszenie zasad oceny dowodów oraz orzekania w oparciu o przeprowadzone w sprawie postępowanie dowodowe.
Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasową argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Przedmiotem kontroli Sądu w rozpoznawanej sprawie jest w/w decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z 24 listopada 2023 r., utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji z 20 września 2023 r., w której zobowiązano skarżącego do zwrotu należności w wysokości 11050,22 zł za pobyt babci w domu pomocy społecznej, w okresie od 7 marca do 31 maja 2022 r.
Istotą niniejszej sprawy jest kwestia prawidłowości nałożenia na skarżącego obowiązku zwrotu na rzecz gminy części opłaty poniesionej przez gminę za pobyt w domu pomocy społecznej babci skarżącego. Bezsporne jest, że przebywająca w d.p.s. babka nie ponosi kosztów odpłatności w pełnej wysokości. Decyzją organu pierwszej instancji z dnia 18 kwietnia 2023 r. r., utrzymaną w mocy przez Kolegium decyzją z dnia 9 czerwca 2023 r., ustalono odpłatność skarżącego za pobyt jego babki w d.p.s. od dnia 7 marca 2022 r. do dnia 31 maja 2022 r.
Materialnoprawne uregulowania dotyczące skierowania i pobytu w domu pomocy społecznej zawierają przepisy rozdziału 3 ustawy o pomocy społecznej.
W art. 61 ust. 1 ustawy określone zostały osoby zobowiązane do wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej. Są nimi w kolejności: mieszkaniec domu pomocy społecznej, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, małżonek, zstępni przed wstępnymi oraz gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Zasada kolejności przyjęta w omawianym przepisie oznacza, że w sytuacji, gdy osoba umieszczona w domu pomocy społecznej nie jest w stanie ponosić kosztów pobytu w placówce, obowiązek wnoszenia opłat spoczywa na małżonku, w następnej kolejności na zstępnych, w dalszej kolejności na wstępnych, a jeszcze w dalszej - na gminie, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Wnoszenie opłat nie obciąża równocześnie wszystkich zobowiązanych wymienionych w art. 61 ust. 1, ale obowiązek ten przechodzi na nich w kolejności ustalonej w powołanym przepisie. Zastępczy charakter wnoszenia opłat przez gminę wynika z art. 61 ust. 3 powołanej ustawy, w myśl którego gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej, wnosi opłaty zastępczo, jeżeli nie wywiązują się z tego osoby zobowiązane w pierwszej kolejności. Gminie przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych w tym celu kwot.
Na tle przytoczonych uregulowań materialnych ustawy o pomocy społecznej, uwzględniając treść zawartych w tej ustawie przepisów odnoszących się do postępowania w sprawach udzielania świadczeń z pomocy społecznej, należy rozpatrywać kwestię formy, w jakiej następuje określenie osoby (osób) zobowiązanych do ponoszenia opłat za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej oraz zakresu tego zobowiązania (wysokości należnych od nich kwot). Tryb postępowania w sprawach z zakresu pomocy społecznej regulują przepisy zawarte w rozdziale 7 ustawy (art. 100-109), spośród których dla rozpoznawanej sprawy istotne znaczenie mają art. 103 ust. 2 i art. 104.
W myśl art. 104 ust. 1 u.p.s. należności z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej i z tytułu opłat określonych w ustawie, a także z tytułu świadczeń pobranych nienależnie, podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zgodnie z ust. 3 tego artykułu wysokość należności podlegającej zwrotowi oraz termin jej zwrotu ustala się w drodze decyzji administracyjnej.
W szczególnych przypadkach można zwolnić zobowiązanego z obowiązku zwrotu gminie opłat poniesionych przez nią zastępczo, zwłaszcza jeżeli stanowiłoby to dla niego nadmierne obciążenie na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej organ może odstąpić od żądania takiego zwrotu, (...), odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty (art. 104 ust. 4). Decyzja, o której mowa w art. 104 ust. 3, jest wydawana w celu przeprowadzenia egzekucji obowiązku niezrealizowanego przez osobę zobowiązaną i stanowi tytuł egzekucyjny będący podstawą prawną do przeprowadzenia egzekucji administracyjnej.
Ocena legalności decyzji w przedmiocie zwrotu wymaga przesądzenia kwestii, co w odniesieniu do konkretnej osoby jest źródłem obowiązku ponoszenia opłat za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej: sama ustawa, decyzja administracyjna, czy umowa cywilnoprawna, o jakiej mowa w art. 103 ust. 2 ustawy. W tej kwestii należy wziąć pod uwagę, że stosunek prawny polegający na udzieleniu świadczenia z pomocy społecznej, w tym także polegającego na skierowaniu do domu pomocy społecznej, ma charakter publicznoprawny (administracyjny). Skierowanie do domu pomocy społecznej następuje w drodze decyzji administracyjnej. Decyzją również właściwy organ ustala opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej osoby skierowanej (art. 59 ust. 1). Decyzja o ustaleniu opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej indywidualizuje więc przewidziany w przepisach art. 60 ust. 1 oraz art. 61 ust. 1 i 2 obowiązek ponoszenia opłat za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej przez wymienione w tych przepisach osoby (podmioty). Adresatami decyzji ustalającej opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej może być osoba skierowana do domu pomocy społecznej, a także osoba (bądź osoby) z kręgu podmiotów wymienionych w art. 61 ust. 1 pkt 2 i 3, tj. małżonek, zstępni przed wstępnymi oraz gmina. To w decyzji, o której mowa w art. 59 ust. 1, doznają konkretyzacji powołane przepisy ustawy poprzez określenie kwoty opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, wskazanie osoby (osób) zobowiązanych do jej ponoszenia z kręgu podmiotów wymienionych w ww. przepisach, ustalenie przypadających na nich kwot opłaty. Oznacza to, że obowiązek wnoszenia opłaty przez konkretną osobę, spośród kręgu podmiotów zobowiązanych na mocy art. 61 ust. 1 oraz ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy kreuje dopiero decyzja administracyjna o ustaleniu opłaty za pobyt w d.p.s. przewidziana w art. 59 ust. 1 ustawy. Wydając decyzję o zwrocie organ jest związany treścią decyzji ustalającej, gdyż zakres wykreowanego obowiązku determinuje zakres możliwego zwrotu.
Jak wyżej wskazano w niniejszej sprawie taka decyzja ustalająca wysokość opłaty za pobyt babci skarżącego w d.p.s. została wydana i jest ostateczna w administracyjnym toku instancji.
Sąd stwierdza, że większość z zarzutów skargi dotyczy wprost decyzji ustalającej opłatę za pobyt babci skarżącego w d.p.s., a w przypadku zarzutów skierowanych przeciwko decyzji o zwrocie, w części są one formułowane w oparciu o podnoszoną wadliwość decyzji ustalającej (kwestia wydania decyzji ustalającej obejmującej okres sprzed wszczęcia postępowania, wysokości przyjętych zarobków strony). W tym zakresie wskazać trzeba, że kwestia legalności decyzji ustalającej była przedmiotem badania w innym postępowaniu sądowym, które zostało już nieprawomocnie zakończone. Tutejszy Sąd wyrokiem z dnia 31 stycznia 2024 r., sygn. akt VIII SA/Wa 544/23 oddalił skargę na w/w decyzję Kolegium z dnia 9 czerwca 2023 r. Podkreślić trzeba związanie organów decyzją ustalającą z 18 kwietnia 2023 r., której funkcjonowanie w obrocie wyklucza podejmowanie innych działań konkretyzujących obowiązek skarżącego i stanowi podstawę do orzeczenia w zakresie zobowiązania do zwrotu. Jednocześnie zauważyć należy, iż Skarżący (reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika) nie wystąpił z wnioskiem o zwolnienie z obowiązku zwrotu gminie opłat poniesionych przez nią zastępczo, odstąpienie od żądania takiego zwrotu, odroczenie terminu płatności albo rozłożenie płatności na raty (art. 104 ust. 4). Uniemożliwił ewentualne wystąpienie z takim wnioskiem pracownikowi socjalnemu nie stawiając się na wywiad środowiskowy (notatka urzędowa z 29.09.2023r., pismo Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicy [...] [...] W. z 28.10.2023 r.).
Przechodząc do rozpoznania zarzutu naruszenia prawa procesowego w postaci art. 107 § 1 i 3 kpa w zw. z art. 11 kpa poprzez nie umieszczenie w decyzji uzasadnienia faktycznego i prawnego, Sąd stwierdza, że zarzut jest bezzasadny. Aczkolwiek uzasadnienie organu I instancji jest lakoniczne i budzi pewien niedosyt zawiera jednak niezbędne przewidziane treścią art. 107§ 1 i 3 kpa elementy. Nie można też oceniając ten zarzut tracić z pola widzenia rozstrzygnięcia SKO, którym utrzymano w mocy decyzję Prezydenta Miasta R., a którego uzasadnienie nie jest obarczone tym mankamentem.
W tym stanie rzeczy Sąd ocenił zarzuty skargi jako bezzasadne; nie dopatrzył się również działając z urzędu, wadliwości zaskarżonej decyzji, która stanowiłaby podstawę do jej uchylenia.
Mając powyższe na uwadze skarga podlega oddaleniu – art. 151 p.p.s.a.