I FSK 1454/21

Naczelny Sąd Administracyjny2025-01-17
NSApodatkoweŚredniansa
VATprzedawnieniezawieszenie biegu terminupostępowanie karne skarbowedowodytajemnica zawodowapełnomocnikkonflikt interesówfakturyskarżący kasacyjny

NSA oddalił skargę kasacyjną dotyczącą podatku VAT za 2012 r., uznając za skuteczne zawieszenie biegu przedawnienia w związku z wszczęciem postępowania karnego skarbowego.

Skarga kasacyjna dotyczyła podatku od towarów i usług za okres styczeń-maj 2012 r. Zarzuty obejmowały naruszenie przepisów o konflikcie interesów pełnomocnika, błędną wykładnię art. 70 § 6 pkt 1 Ordynacji podatkowej (zawieszenie biegu przedawnienia) oraz naruszenie przepisów postępowania dotyczących dowodów. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę, uznając, że postępowanie karne skarbowe było uzasadnione, a zarzuty dotyczące dowodów były bezzasadne.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną G. K. od wyroku WSA w Gdańsku, który oddalił skargę na decyzję Dyrektora IAS w Gdańsku w sprawie podatku VAT za styczeń-maj 2012 r. Skarżący zarzucał m.in. naruszenie przepisów o konflikcie interesów pełnomocnika, błędną wykładnię art. 70 § 6 pkt 1 Ordynacji podatkowej (zawieszenie biegu przedawnienia w związku z postępowaniem karnym skarbowym) oraz naruszenie przepisów postępowania dotyczących dowodów (brak przesłuchania świadków, posłużenie się protokołami z innych spraw). NSA oddalił skargę kasacyjną. Sąd uznał, że zarzut dotyczący przesłuchania doradcy podatkowego J. Z. był nietrafiony, a przepisy o tajemnicy zawodowej nie wykluczają przesłuchania świadka, a jedynie dają prawo do odmowy odpowiedzi. Sąd nie dopatrzył się naruszenia przepisów zakazujących jednoczesnego działania w charakterze pełnomocnika różnych stron, wskazując, że skarżący miał świadomość sytuacji. NSA uznał również, że wszczęcie postępowania karnego skarbowego było uzasadnione podejrzeniem obrotu 'pustymi fakturami' i miało na celu wykrycie sprawcy, a nie tylko zawieszenie biegu przedawnienia. Sąd wyjaśnił również, dlaczego zobowiązania za inne okresy uległy przedawnieniu, a za objęte skargą nie. Zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania w zakresie dowodów zostały uznane za bezzasadne, wskazując na dopuszczalność wykorzystania dowodów z innych postępowań oraz na fakt, że przesłuchania strony i świadków były już przeprowadzone lub niemożliwe do przeprowadzenia z przyczyn leżących po stronie skarżącego.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, przesłuchanie doradcy podatkowego w charakterze świadka nie jest zakazane, a przepisy o tajemnicy zawodowej dają prawo do odmowy odpowiedzi. Jednoczesne działanie w charakterze pełnomocnika różnych stron nie jest zakazane, o ile skarżący ma tego świadomość i nie zostało wykazane istotne naruszenie prawa.

Uzasadnienie

Sąd wskazał, że przepisy Ordynacji podatkowej nie wykluczają przesłuchania doradcy podatkowego jako świadka, a tajemnica zawodowa nie jest tożsama z tajemnicą informacji niejawnych. Prawo do odmowy odpowiedzi na pytania jest przewidziane w art. 196 § 2 O.p. Brak jest zakazu jednoczesnego działania jako pełnomocnik różnych stron, a skarżący nie wykazał istotnego wpływu takiego działania na wynik sprawy.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (28)

Główne

O.p. art. 70 § § 6 pkt 1

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

Wszczęcie postępowania w sprawie o przestępstwo skarbowe skutkuje zawieszeniem biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego.

u.p.t.u. art. 108 § ust. 1

Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług

Nakłada obowiązek zapłaty podatku VAT w przypadku wystawienia faktury, nawet jeśli nie doszło do faktycznej dostawy.

Pomocnicze

O.p. art. 195 § pkt 2

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

Przepis ten nie ma zastosowania do osób obowiązanych do zachowania tajemnicy zawodowej, a jedynie do informacji niejawnych.

O.p. art. 122

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

O.p. art. 181 § par. 1

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

Dopuszcza włączanie do akt dowodów zebranych w innych postępowaniach, ograniczając zasadę bezpośredniości.

O.p. art. 187 § par. 1

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

P.p.s.a. art. 3 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a) i c)

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 174

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 176 § § 1 pkt 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 180 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 183 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Ustawa z dnia 5 lipca 1996 r. o doradztwie podatkowym art. 37 § ust. 1

Obowiązek zachowania w tajemnicy faktów i informacji przez doradcę podatkowego.

k.k.s. art. 56 § § 1

Kodeks karny skarbowy

k.k.s. art. 62 § § 2

Kodeks karny skarbowy

k.k.s. art. 61 § § 1

Kodeks karny skarbowy

k.k.s. art. 6 § § 2

Kodeks karny skarbowy

k.k.s. art. 7 § § 1

Kodeks karny skarbowy

k.k.s. art. 114a

Kodeks karny skarbowy

Ustawa z dnia 5 sierpnia 2010 r. o ochronie informacji niejawnych art. 1 § ust. 1

Dz.U. 2019 poz 900

Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.

Dz.U. z 2024 r. poz. 632 ze zm.

Dz.U. z 2021 r. poz. 2117

Dz.U. z 2011 r. Nr 177, poz. 1054 ze zm.

Dz.U. 2023 r., poz. 1935 ze zm.

Argumenty

Odrzucone argumenty

Naruszenie przepisów o konflikcie interesów pełnomocnika J. Z. Błędna wykładnia art. 70 § 6 pkt 1 O.p. w zakresie zawieszenia biegu przedawnienia. Naruszenie przepisów postępowania dotyczących dowodów (brak przesłuchania świadków, posłużenie się protokołami z innych spraw, nieprzeprowadzenie dowodu z zeznań M. S. i przesłuchania strony).

Godne uwagi sformułowania

nie sposób uznać, że takie działanie stanowiłoby naruszenie wymienionych w skardze kasacyjnej przepisów prawa Przepis art. 195 pkt 2 O.p. nie ma więc zastosowania do osób obowiązanych do zachowania tajemnicy zawodowej. nie budzi wątpliwości, że w przedmiotowej sprawie wszczęcie postępowania karnego skarbowego miało na celu wykrycie sprawcy i pociągnięcie do odpowiedzialności karnej, nie zaś wyłącznie doprowadzenie do zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązań podatkowych. Ordynacja podatkowa wprost stwierdza, że strona może działać przez pełnomocnika (art. 138a § 1 O.p.). Wybór pełnomocnika należy do strony i w żadnym wypadku nie może być argumentem obciążającym organy podatkowe.

Skład orzekający

Małgorzata Niezgódka - Medek

przewodniczący sprawozdawca

Danuta Oleś

członek

Adam Nita

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących zawieszenia biegu przedawnienia zobowiązań podatkowych w związku z postępowaniem karnym skarbowym, dopuszczalność dowodów z innych postępowań oraz kwestie związane z rolą pełnomocnika i tajemnicą zawodową."

Ograniczenia: Sprawa dotyczy specyficznego stanu faktycznego związanego z obrotem fakturami i postępowaniem karnym skarbowym.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnych kwestii proceduralnych w prawie podatkowym, takich jak przedawnienie i dowody, a także potencjalnego konfliktu interesów pełnomocnika. Jest to interesujące dla prawników procesowych i doradców podatkowych.

Czy postępowanie karne skarbowe może zawiesić przedawnienie VAT? NSA wyjaśnia.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I FSK 1454/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-01-17
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-07-23
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Adam Nita
Danuta Oleś
Małgorzata Niezgódka - Medek /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne
Podatek od towarów i usług
Sygn. powiązane
I SA/Gd 327/20 - Wyrok WSA w Gdańsku z 2021-01-26
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 900
art. 195 pkt 2, art. 70 par. 6 pkt 1art. 122, art. 181 par. 1, art. 187 par. 1
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jedn.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Małgorzata Niezgódka – Medek (sprawozdawca), Sędzia NSA Danuta Oleś, Sędzia WSA del. Adam Nita, Protokolant Patryk Pogorzelski, po rozpoznaniu w dniu 17 stycznia 2025 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej G. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 26 stycznia 2021 r. sygn. akt I SA/Gd 327/20 w sprawie ze skargi G. K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 13 stycznia 2020 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do maja 2012 r. 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od G. K. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku kwotę 10 800 (słownie: dziesięć tysięcy osiemset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 26 stycznia 2021 r. o sygn. akt I SA/Gd 327/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę G. K., powoływanego dalej jako "skarżący", "strona", na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 13 stycznia 2020 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do maja 2012 r. (wyrok ten oraz orzeczenia powołane w uzasadnieniu dostępne są w internetowej bazie orzeczeń: orzeczenia.nsa.gov.pl).
Z powyższym wyrokiem nie zgodził się skarżący, który, reprezentowany przez radcę prawnego, złożył skargę kasacyjną skierowaną przeciwko całości ww. orzeczenia. W oparciu o art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", podniósł następujące zarzuty:
1) rażące naruszenie przez Sąd pierwszej instancji przepisów prawa poprzez naruszenie przepisu art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w zw. z art. 247 § 1 pkt 3 w zw. z art. 195 pkt 2 oraz 180 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2019 r. poz. 900 ze zm.), powoływanej dalej jako "O.p.", w ten sposób, że doradca podatkowy J. Z., będący jednocześnie pełnomocnikiem skarżącego oraz M. S., pozostających w konflikcie interesów, działał w ich imieniu pomimo wiedzy o tymże konflikcie, a ponadto został przesłuchany w charakterze świadka na okoliczności dotyczące ww. działań, objęte tajemnicą zawodową, które to naruszenie stanowi przyczynę nieważności, o której mowa w art. 247 § 1 pkt 3 O.p.;
2) naruszenie prawa materialnego, poprzez błędną wykładnię art. 70 § 6 pkt 1 O.p. i przyjęcie, że w niniejszej sprawie doszło do zawieszenia biegu przedawnienia wskutek wszczęcia postępowania w sprawie o przestępstwo skarbowe, podczas gdy nie było rzeczywistych przesłanek uzasadniających wszczęcie i prowadzenie takiego postępowania, a zatem zawieszenie nie było skuteczne, a termin przedawnienia upłynął na zasadzie art. 70 § 1 O.p. Organ nie wskazał przy tym, dlaczego skoro umorzeniu uległy późniejsze zobowiązania, to jednocześnie nie stało się tak wobec wcześniejszych zobowiązań, będących przedmiotem niniejszego postępowania;
3) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) P.p.s.a. w zw. z art. 191, art. 122, art. 180, art. 182, art. 187, art. 190, art. 200a O.p. poprzez nieprawidłową, dowolną, sprzeczną z zasadami doświadczenia życiowego oraz wiedzy analizę zebranych w sprawie dowodów, pozostającą w sprzeczności z regułami przepisów formułujących zasadę swobodnej oceny dowodów, gdyż zgromadzony materiał dowodowy zebrany w toku postępowania nie pozwala przyjąć, aby organ podjął niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a także niewłaściwe, sprzeczne z regułami ustawowymi poprowadzenie postępowania dowodowego przejawiające się tym, że nie przeprowadzono wszystkich dowodów, do których zobowiązany został organ drugiej instancji, oraz brak przeprowadzenia dowodów bezpośrednich, tj. z przesłuchania, zamiast tego wykorzystując protokoły z przesłuchań z innych spraw, w zakresie:
- pominięcia dowodu z zeznań świadka M. S. w czerwcu 2018 r. z powodu jej macierzyństwa i zwolnienia lekarskiego i brak jej ponownego wezwania, tj. np. w listopadzie 2018 r. lub w innym, jest przejawem nie tylko braku kompetencji organu, ale w ocenie podatnika świadomym działaniem;
- pominięcia dowodu z przesłuchania strony mimo jego usprawiedliwionej nieobecności z powodu choroby (zwolnienie od lekarza sądowego), powyższe jest o tyle istotne, że pełnomocnik skarżącego wskazywał w swoim piśmie po wezwaniu organu do zapoznania się z aktami, że koniecznym jest przeprowadzenie tego dowodu.
Mając na względzie powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku; ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz poprzedzających go decyzji i umorzenie postępowania; ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi. Dodatkowo złożył wniosek o wstrzymanie wykonania w całości decyzji organu drugiej instancji oraz o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania kasacyjnego. Wniósł również o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
Organ, reprezentowany przez radcę prawnego, złożył odpowiedź na skargę kasacyjną, w której wniósł o jej oddalenie w całości, a nadto o zasądzenie na rzecz organu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Postanowieniem z dnia 25 sierpnia 2021 r. Naczelny Sąd Administracyjny odmówił wstrzymania wykonania decyzji.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach.
Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 P.p.s.a.
Podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w zw. z art. 247 § 1 pkt 3 w zw. z art. 195 pkt 2 oraz 180 § 1 O.p., dotyczący działania doradcy podatkowego J. Z. w sprawie jednocześnie w charakterze pełnomocnika skarżącego oraz w charakterze pełnomocnika M. S., a także przesłuchania J. Z. w charakterze świadka na okoliczności dotyczące ww. działań, objęte tajemnicą zawodową, nie zasługiwał na uwzględnienie.
Przede wszystkim należy wskazać, że wbrew twierdzeniom skarżącego, na żadnym etapie postępowania podatkowego w niniejszej sprawie nie doszło do przesłuchania J. Z. w charakterze świadka - co wynika z analizy przedstawionych przez organ akt administracyjnych. Zarzut naruszenia art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. w zw. z art. 247 § 1 pkt 3 w zw. z art. 195 pkt 2 oraz 180 § 1 O.p. w zakresie, w jakim odnosi się do powyższej kwestii, jest zatem zupełnie nietrafiony.
Nawet gdyby organ faktycznie przesłuchał J. Z. w charakterze świadka, nie sposób uznać, że takie działanie stanowiłoby naruszenie wymienionych w skardze kasacyjnej przepisów prawa. Stosownie do art. 180 § 1 O.p. jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Tymczasem żaden przepis prawa nie wyklucza przesłuchania doradcy podatkowego w charakterze świadka. Przepis art. 195 pkt 2 O.p., na który powołał się skarżący, stanowi, że świadkami nie mogą być osoby obowiązane do zachowania w tajemnicy informacji niejawnych na okoliczności objęte tajemnicą, jeżeli nie zostały, w trybie określonym obowiązującymi przepisami, zwolnione od obowiązku zachowania tej tajemnicy. Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 5 sierpnia 2010 r. o ochronie informacji niejawnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 632 ze zm.) informacjami niejawnymi są informacje, których nieuprawnione ujawnienie spowodowałoby lub mogłoby spowodować szkody dla Rzeczypospolitej Polskiej albo byłoby z punktu widzenia jej interesów niekorzystne, także w trakcie ich opracowywania oraz niezależnie od formy i sposobu ich wyrażania. Przepis art. 195 pkt 2 O.p. nie ma więc zastosowania do osób obowiązanych do zachowania tajemnicy zawodowej. Osobom, na których spoczywa obowiązek zachowania prawnie chronionej tajemnicy zawodowej, w tym m.in. doradcy podatkowemu, który - zgodnie z art. 37 ust. 1 ustawy z dnia 5 lipca 1996 r. o doradztwie podatkowym (Dz. U. z 2021 r. poz. 2117) - jest obowiązany zachować w tajemnicy fakty i informacje, z którymi zapoznał się w związku z wykonywaniem zawodu, przysługuje natomiast prawo do odmowy odpowiedzi na pytania, przewidziane w art. 196 § 2 O.p.
Co do kwestii jednoczesnego działania J. Z. w charakterze pełnomocnika skarżącego oraz M. S., Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że żaden z wymienionych w podstawach kasacyjnych przepisów nie zawiera zakazu takiego działania, a skarżący nie wskazał normy prawnej, która zostałaby przez takie działanie rażąco naruszona. Należy przy tym zauważyć, że ewentualne naruszenie w tym zakresie art. 10 Zasad etyki doradców podatkowych (przepis powołany w uzasadnieniu skargi kasacyjnej) nie ma znaczenia dla oceny zastosowania art. 247 § 1 pkt 3 O.p. Zasady etyki doradców podatkowych, uchwalone w dniu 22 stycznia 2006 r. przez Drugi Krajowy Zjazd Doradców Podatkowych, stanowią bowiem przepisy o charakterze wewnętrznym.
Ordynacja podatkowa wprost stwierdza, że strona może działać przez pełnomocnika (art. 138a § 1 O.p.). Wybór pełnomocnika należy do strony i w żadnym wypadku nie może być argumentem obciążającym organy podatkowe. Z zebranego materiału dowodowego wynika, że G. K. miał świadomość, że J. Z. był w tym samym czasie pełnomocnikiem M. S.
Niezależnie od powyższego, Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że skarżący nie wykazał, by jednoczesne działanie J. Z. w charakterze pełnomocnika skarżącego oraz M. S. mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że doradca podatkowy w związku z jednoczesnym działaniem w imieniu skarżącego i M. S. posiadł całościową wiedzę co do prowadzonej przez te podmioty działalności gospodarczej i to z tej przyczyny złożył w imieniu M. S. i G. S. (podmiotów występujących w łańcuchu dostaw po skarżącym) korektę deklaracji VAT-7 za styczeń-maj 2012 r. "z uwagi na wątpliwości w zakresie podmiotu, który dostarczył towar". W wyniku tak dokonanej korekty należności publicznoprawne nie zostały uszczuplone, zaś na podatnika w sposób nieprawidłowy został nałożony obowiązek zapłaty podatku VAT na podstawie art. 108 ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. z 2011 r. Nr 177, poz. 1054 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.p.t.u." Zdaniem Sądu kasacyjnego, powyższa argumentacja nie zasługuje na uwzględnienie.
Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, że czynności podjęte przez M. S. i G. S. w zakresie korekty deklaracji sporządzonych z uwzględnieniem faktur wystawionych przez skarżącego mają wtórne znaczenie w niniejszej sprawie. Fakt, że w związku z dokonaną korektą deklaracji nie doszło ostatecznie do odliczenia przez ww. osoby podatku naliczonego z faktur wystawionych na ich rzecz przez skarżącego (a zatem, jak wskazano w skardze kasacyjnej, należności publicznoprawne nie zostały uszczuplone) nie ma wpływu na zastosowanie wobec strony art. 108 ust. 1 u.p.t.u. Do złożenia korekt przyczyniło się bowiem działanie organów podatkowych, a nie czynności podjęte przez wystawcę faktur. G. S. złożyła korekty w dniu 23 marca 2015 r., już w trakcie kontroli podatkowej prowadzonej wobec skarżącego. Natomiast M. S. dokonała korekty po zakończeniu kontroli podatkowej wszczętej wobec niej w dniu 24 marca 2015 r. (zob. 35-36 uzasadnienia decyzji organu odwoławczego). Skarżący, po wystawieniu i rozliczeniu zakwestionowanych faktur, nie podjął żadnych działań, żeby wyeliminować ryzyko uszczupleń podatkowych.
Na uwzględnienie nie zasługiwał też zarzut naruszenia art. 70 § 6 pkt 1 O.p. poprzez jego błędną wykładnię i bezpodstawne przyjęcie, że w niniejszej sprawie doszło do zawieszenia biegu przedawnienia zobowiązań podatkowych w związku z wszczęciem postępowania w sprawie o przestępstwo skarbowe.
Skarżący nie kwestionuje tego, że w dniu 24 lutego 2017 r. zostało wszczęte postępowanie w sprawie o przestępstwo skarbowe związane z niewykonaniem zobowiązań podatkowych za miesiące od stycznia do maja 2012 r., jak i tego, że został on powiadomiony o zawieszeniu biegu terminu przedawnienia na wskazanej podstawie w dniu 29 listopada 2017 r., a więc przed upływem 5-letniego okresu, w jakim doszłoby do przedawnienia tych zobowiązań, stosownie do art. 70 § 1 O.p. Podnosi natomiast, że zawieszenie biegu terminu przedawnienia zobowiązań podatkowych nie było skuteczne, albowiem wszczęcie postępowania karnego skarbowego miało instrumentalny charakter.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, z powyższym stanowiskiem nie sposób się zgodzić. Wbrew twierdzeniom skarżącego, na dzień 24 lutego 2017 r. istniały podstawy do wszczęcia przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w C. postępowania karnego skarbowego w sprawie podania nieprawdy w złożonych przez G. K. deklaracjach podatkowych za miesiące od stycznia do maja 2012 r. W wyniku przeprowadzonej kontroli podatkowej oraz postępowania podatkowego ustalono bowiem, że we wskazanym okresie skarżący uczestniczył w obrocie tzw. pustymi fakturami, wystawionymi na znaczne kwoty. Prawidłowo zatem Wojewódzki Sąd Administracyjny, odnosząc się do tego zagadnienia, przyjął, że "Podejrzenie dotyczące obrotu pustymi fakturami nie może być pominięte w ocenie czynności podejmowanych przez organy".
Przypomnieć należy, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w C. postanowieniem z dnia 24 lutego 2017 r. wszczął dochodzenie w sprawie: podania nieprawdy w złożonych przez podatnika G. K. do Urzędu Skarbowego w C. deklaracjach dla podatku od towarów i usług VAT-7 za miesiące: styczeń, luty, marzec, kwiecień i maj 2012 r. poprzez: a) zawyżenie podatku VAT naliczonego za: styczeń 2012 r., luty 2012 r., marzec 2012 r., kwiecień 2012 r. oraz maj 2012 r. w wyniku posłużenia się nierzetelnymi fakturami stwierdzającymi czynności, które nie zostały w rzeczywistości dokonane z podmiotem wskazanym jako dostawca towaru: A., b) wykazanie podatku VAT należnego z tytułu sprzedaży towarów i usług wynikających z wystawionych przez G. K. faktur nie odzwierciedlających rzeczywistych zdarzeń gospodarczych, w których jako nabywców i usług wykazano podmioty: [...] G. S., [...] M. S., [...] K. H., w wyniku czego spowodował uszczuplenie podatku od towarów i usług za styczeń 2012 r., za luty 2012 r., za marzec 2012 r., za kwiecień 2012 r., za maj 2012 r. w łącznej kwocie 433.309 zł, tj. o przestępstwo skarbowe określone w art. 56 § 1 k.k.s. w zw. z art. 62 § 2 k.k.s. w zw. z art. 61 § 1 k.k.s. w zw. z art. 6 § 2 k.k.s. i art. 7 § 1 k.k.s. (postanowienie z dnia 24 lutego 2017 r., k. 457-463 akt administracyjnych). Postanowieniem z dnia 17 maja 2017 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w C. zawiesił ww. dochodzenie na podstawie art. 114a k.k.s. Z treści tego orzeczenia, znajdującego się w aktach sprawy administracyjnej na k. 454-460, wynika, że w dniu 10 marca 2017 r. wydano postanowienie o przedstawieniu zarzutów w stosunku do G. K.
Widać z powyższego, że działania organu dochodzeniowego nie sprowadzały się jedynie do samego wszczęcia postępowania karnego skarbowego. Organ dochodzeniowy zgromadził materiały, które pozwoliły na postawienie G. K. zarzutów karnych. Jak podnosi się w orzecznictwie na tle art. 313 k.p.k., warunkiem wydania postanowienia o przedstawieniu zarzutów jest ustalenie, że dane uzasadniają dostatecznie podejrzenie, że czyn popełniła określona osoba. Chodzi tu zatem o ustalenie, że zebrane dowody wskazują na wyższy stopień prawdopodobieństwa niż wymagany do wszczęcia postępowania, a dodatkowo wskazują na określoną osobę, możliwą do spersonifikowania (uchwała SN z dnia 23 lutego 2006 r., sygn. akt SNO 3/06).
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie budzi wątpliwości, że w przedmiotowej sprawie wszczęcie postępowania karnego skarbowego miało na celu wykrycie sprawcy i pociągnięcie do odpowiedzialności karnej, nie zaś wyłącznie doprowadzenie do zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązań podatkowych.
Nie ma też racji skarżący, zarzucając, że organ nie wskazał "dlaczego skoro umorzeniu uległy późniejsze zobowiązania, to jednocześnie nie stało się tak wobec wcześniejszych zobowiązań, będących przedmiotem niniejszego postępowania". Organ wyjaśnił, że postępowanie podatkowe w sprawie podatku od towarów i usług za miesiące od czerwca do listopada 2012 r. zostało umorzone w związku z przedawnieniem zobowiązań podatkowych za ten okres, stosownie do art. 70 § 1 O.p., a postępowanie podatkowe w sprawie podatku od towarów i usług za grudzień 2012 r. zostało umorzone ze względu na brak ustaleń i bezprzedmiotowość. Organ wskazał też, że nie doszło do przedawnienia zobowiązań podatkowych za miesiące od stycznia do maja 2012 r., gdyż bieg terminu tych zobowiązań został zawieszony na podstawie art. 70 § 6 pkt 1 O.p. w związku z wszczęciem przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w C. w dniu 24 lutego 2017 r. postępowania w sprawie o przestępstwo skarbowe wiążące się z niewykonaniem tych właśnie zobowiązań (str. 16-17v. decyzji organu odwoławczego). Do powyższej kwestii odniósł się również Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku (str. 6), oceniając jako niezasadny analogiczny zarzut podniesiony przez skarżącego w skardze. Sąd pierwszej instancji zauważył, że organ prawidłowo wskazał, że przedmiotem wszczętego przez Urząd Skarbowy w C. dochodzenia było zawyżenie podatku VAT w fakturach wystawionych w miesiącach: styczeń, luty, marzec, kwiecień i maj 2012 r., a skutek w postaci zawieszenia biegu terminu przedawnienia odpowiada zakresowi zarzutów. Skoro zarzuty dotyczyły wskazanych miesięcy w 2012 r., zobowiązania za pozostałe okresy rozliczeniowe, odnośnie których nie zostało wszczęte postępowanie w sprawie o podejrzenie przestępstwa lub wykroczenia skarbowego, ulegają przedawnieniu na zasadach wskazanych w art. 70 § 1 O.p.
Bezpodstawny okazał się także podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia przepisów art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) P.p.s.a. w zw. z art. 191, art. 122, art. 180, art. 182, art. 187, art. 190, art. 200a O.p.
W motywach skargi kasacyjnej brak, wbrew wymogom art. 176 § 1 pkt 2 P.p.s.a., uzasadnienia odnoszącego się do wymienionych podstaw kasacyjnych. Skarżący nie wyjaśnił, na czym miało polegać naruszenie ww. przepisów w niniejszej sprawie, co uniemożliwia Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu odniesienie się do tak ogólnie sformułowanych podstaw.
Jedyne konkretnie uzasadnione zarzuty dotyczą braku przeprowadzenia dowodu bezpośredniego z przesłuchania świadków i posłużenia się protokołami przesłuchań z innych spraw oraz nieprzeprowadzenia dowodu z zeznań M. S. i przesłuchania strony.
Odnosząc się do powyższego, Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że przepis art. 181 O.p. zasadniczo ogranicza stosowanie w postępowaniu podatkowym zasady bezpośredniości dowodów. Przepis ten upoważnia organ podatkowy do włączenia do akt sprawy także dowodów zebranych w innych postępowaniach. Wykorzystanie tak zgromadzonych dowodów samo w sobie nie narusza zasady czynnego udziału strony w postępowaniu, ani też nie uchybia jakimkolwiek innym przepisom tej ustawy. Nie jest przy tym konieczne ponowne przesłuchanie w toku postępowania podatkowego świadka, który zeznawał w postępowaniu karnym lub w innych postępowaniach podatkowych (zob. wyroki NSA z dnia: 7 stycznia 2010 r., sygn. akt II FSK 3/09; 29 czerwca 2010 r., sygn. akt I FSK 584/09 oraz 24 lutego 2016 r., sygn. akt I FSK 1696/14). Zatem Sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił, że poczynienie przez organy ustaleń faktycznych na podstawie dowodów innych niż dowód z przesłuchania świadków, w tym na podstawie protokołów przesłuchań świadków pochodzących z innych postępowań, nie stanowi uchybienia przepisom postępowania.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zgodnie z prawem stwierdził też, że bezskuteczność czynności zmierzających do przesłuchania w charakterze świadka M. S. nie wpływa na wynik sprawy. Nieprzeprowadzenie dowodu z zeznań świadka M. S. było uzasadnione, gdyż z uwagi na stan zdrowia nie mogła ona stawić się na przesłuchaniu (w dniu 28 czerwca 2017 r. wpłynęła kserokopia zwolnienia lekarskiego oraz zaświadczenie lekarskie o pobycie w szpitalu z uwagi na ciążę i poród), a przy tym okoliczności, na które miała zeznawać, zostały już wyjaśnione. Wobec M. S. przeprowadzono kontrolę podatkową, a po jej zakończeniu podatniczka złożyła korekty deklaracji za luty i marzec 2015 r., sporządzonych z uwzględnieniem faktur wystawionych przez skarżącego, wskazując w nich dane zgodne z ustaleniami organu.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, zasadne było także odstąpienie od (ponownego) przesłuchania skarżącego w charakterze strony. Autor skargi kasacyjnej nie dostrzega faktu, że skarżącego przesłuchano w charakterze strony w toku postępowania kontrolnego, w dniu 23 lutego 2015 r. W trakcie tego przesłuchania skarżący szeroko wypowiedział się na temat transakcji zawieranych w okresie objętym postępowaniem. Przeprowadzenie dowodu z uzupełniającego przesłuchania skarżącego, zgodnie z wnioskiem pełnomocnika strony, okazało się niemożliwe z uwagi na brak stawiennictwa strony na kolejnych wyznaczonych przez organ terminach. Biorąc pod uwagę utrudnienia w przeprowadzeniu dowodu, leżące po stronie skarżącego, a także mając na uwadze obszerność i kompletność zgromadzonego już materiału dowodowego, organ mógł nie przeprowadzać ww. dowodu.
Mając na uwadze wszystkie przedstawione wyżej okoliczności, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną. O zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) w zw. z § 2 pkt 7 w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 1935 ze zm.).
Danuta Oleś Małgorzata Niezgódka-Medek Adam Nita

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI