VIII SA/WA 68/22

VIII SA/Wa 68/22 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2023-02-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-01-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Iwona Szymanowicz-Nowak /sprawozdawca/
Marek Wroczyński /przewodniczący/
Renata Nawrot
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Środki unijne
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 1505
ar.10 ust. 1, art. 29 ust. 1b, ust. 2 i ust. 8
Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa t.j.
Dz.U. 2003 nr 229 poz 2273
art. 5 ust. 2
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej
Dz.U.UE.L 2006 nr 368 poz 74 art. 5 ust. 2, art. 73 ust. 1 i 3 w zw. z art. 80  ust.1
Rozporządzenie Komisji (WE) Nr 1975/2006 z dnia 7 grudnia 2006 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE)  nr 1698/2005 w zakresie wprowadzenia procedur kontroli, jak również wzajemnej zgodności w odniesieniu do działań wsparcia rozwoju obszarów  wiejskich.
Dz.U. 2004 nr 174 poz 1809
par. 17 ust. 2
Rozporządzenie Rady Ministtrów z dnia 20 lipca 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie  przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt objętej planem rozwoju obszarów wiejskich.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Wroczyński, Sędziowie Sędzia WSA Renata Nawrot, Sędzia WSA Iwona Szymanowicz-Nowak (sprawozdawca), , Protokolant starszy sekretarz sądowy Marlena Stolarczyk, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 lutego 2023 r. w Radomiu sprawy ze skargi P. M., L. R. na decyzję Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Warszawie z dnia 13 grudnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z 2 kwietnia 2020 r. nr [...] Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w B. (dalej: Kierownik ARiMR, organ I instancji), działając na podstawie art. 104 ustawy
z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 256, dalej: k.p.a.) w związku z art. 10 ust. 1, art. 29 ust. 1 b, ust. 2 i ust. 8 ustawy
z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (t.j. Dz. U.
z 2019 r. poz. 1505, dalej: ustawa o Agencji) w związku z art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o wspierania rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących
z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszy Orientacji i Gwarancji Rolnej (Dz. U. Nr 229, poz. 2273 ze zm., dalej: ustawa o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich)
w związku z art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1975/2006 z dnia 7 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w zakresie wprowadzenia procedur kontroli, jak również wzajemnej zgodności w odniesieniu do środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U. L. 368 z 23.12.2006, str. 74, dalej: rozporządzenie Komisji 1975/2006), § 17 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 lipca 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 1 74, poz. 1809 ze zm., dalej: rozporządzenie rolnośrodowiskowe), art. 2 rozporządzenia Komisji 1975/2006, art. 73 ust. 1 i 3 w związku z art. 80 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) nr 1782/2003 i (WE) nr 73/2009 oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) nr 479/2008 (Dz. Urz. UE L 141
z 30.04.2004, str. 18 ze zm.; Dz. Urz. UE. Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3, t. 44, str. 243 z późn.zm., dalej: rozporządzenie Komisji 796/2004), ustalił P.M. kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt w łącznej wysokości 135.663,78 zł oraz umorzył postępowanie administracyjne sprawie ustalenia kwot nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt przyznanych podmiotowi [...] s.c. za rok 2008 w części dotyczącej odpowiedzialności R. M..
Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem P. M. (dalej również jako: strona, skarżący, wnioskodawca), działając w imieniu własnym i R.M. (obecnie L.R.), złożył odwołanie, w którym zarzucił naruszenie następujących przepisów: § 17 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, art. 73 ust. 1, ust. 4, ust. 5 rozporządzenia Komisji 796/2004, art. 29 ustawy o Agencji, art. 29 ust. 1b ustawy o Agencji, art. 7 k.p.a., art. 7a, art. 8 k.p.a., art. 10 k.p.a., art. 75, art. 77 - art. 78 k.p.a., art. 79 § 1 i 2 k.p.a. i art. 80 k.p.a., 68 i art. 93 Ordynacji podatkowej w związku
z art. 29 ust. 7 ustawy o Agencji.
W konsekwencji podniesionych zarzutów skarżący wniósł o uchylenie w całości decyzji organu I instancji oraz umorzenie postępowania.
Dyrektor M. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji
i Modernizacji Rolnictwa w W. (dalej: Dyrektor ARiMR, organ odwoławczy, organ II instancji), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 10 ust. 2 oraz art. 29 ust. 1, 1b, 2 i 8 ustawy o Agencji, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu decyzji Dyrektor ARiMR wskazał, że 12 maja 2008 r. do organu
I instancji wpłynął wniosek [...] s.c. (dalej również jako: spółka cywilna) o przyznanie płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych
i poprawy dobrostanu zwierząt (dalej: płatności PRŚ) na 2008 rok w związku
z przejęciem gruntów deklarowanych w latach poprzednich przez: [...] Sp. z o.o., [...] Sp. z o.o. oraz P. M..
W wyniku rozpatrzenia tego wniosku Kierownik ARiMR decyzją Nr [...]
z 23 lutego 2009 r. przyznał spółce cywilnej płatności PRŚ na rok 2008 w łącznej wysokości 135.663,78 zł (w tym: kwotę 22.052,80 zł za realizację wariantu P01b - Półnaturalne łąki dwukośne, kwotę 14.474,20 zł za realizację wariantu S02b02 - Trwałe użytki zielone (z certyfikatem zgodności), kwotę 12.136,80 zł za realizację wariantu S02b02(N2000) - Trwałe użytki zielone (z certyfikatem zgodności), kwotę 31.528,30 zł za realizację wariantu P01a01 - Półnaturalne łąki jednokośne - wykaszane ręcznie, kwotę 55.471,68 zł za realizację wariantu P01a01 (N2000) - Półnaturalne łąki jednokośne wykaszane ręcznie.
Płatności PRŚ na rok 2008 zostały przyznane spółce cywilnej 31 marca 2009 r.
i przekazane na jej rachunek bankowy podany we wniosku o wpis do ewidencji producentów. Z umowy spółki cywilnej [...], zawartej 1 marca 2008 r., wynika, że zawiązali ją wspólnicy: P. M. oraz R. M.. Sąd Rejonowy dla m.st. W. w W., X Wydział Gospodarczy ds. Upadłościowych i Naprawczych, postanowieniem z 26 czerwca 2015 r. w sprawie sygn. akt [...] ogłosił upadłość obejmującą likwidację majątku dłużnika – R. M. (obecnie L. R.j), będącej wspólnikiem ww. spółki cywilnej.
Zgodnie z art. 874 § 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. 1964 Nr 16, poz. 93 ze zm., dalej: k.c.) spółka ulega rozwiązaniu z dniem ogłoszenia upadłości wspólnika. W takim przypadku rozwiązanie spółki następuje ex lege. Dlatego też z dniem upadłości R. M. (obecnie L. R) spółka cywilna [...] z mocy prawa uległa rozwiązaniu, a tym samym utraciła przymiot strony postępowania. Zgodnie natomiast z art. 864 k.c. za zobowiązania spółki cywilnej jej wspólnicy odpowiedzialni są solidarnie. Z umowy spółki cywilnej [...] wynika, że R. M. (obecnie L. R.) zwolniona jest od udziału w stratach. Jednak umowa zawarta między wspólnikami
w zakresie przejęcia lub zwolnienia z odpowiedzialności za zobowiązania spółki wywiera skutki prawne jedynie między byłymi wspólnikami (np. w zakresie regresu), natomiast nie powoduje żadnych skutków prawnych w stosunku do osób trzecich. Umowa byłych wspólników nie może więc wyłączać stosowania przepisu art. 864 k.c.
Na podstawie przeprowadzonej analizy dokumentów zgromadzonych
w postępowaniu o przyznanie płatności PRŚ spółce cywilnej na rok 2008 oraz danych
z systemu ZSZiK organ I instancji ustalił, że [...] s.c.
w 2008 r. nie spełniał warunku posiadania zadeklarowanego do płatności gruntu rolnego, określonego w § 2 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego. W sprawie tej spółki doszło do stworzenia sztucznych warunków, polegających na rozbiciu jednego gospodarstwa P. M. na mniejsze jednostki produkcyjne celem ominięcia przepisów ograniczających otrzymanie płatności ze względu na wielkość gospodarstwa i zgłoszonych powierzchni celem otrzymania nienależnej płatności. Faktycznym posiadaczem zgłoszonych gruntów był P. M., a nie spółka cywilna. Organom ARiMR wiadomym jest z urzędu, że w postępowaniach o przyznanie płatności,
w których występuje osoba P. M., prowadzonych przez Kierownika ARiMR, organ ten orzeka o stworzeniu sztucznych warunków do uzyskania płatności. Postępowania administracyjne wykazują, że P. M., tworząc kilkadziesiąt spółek z ograniczoną odpowiedzialnością oraz spółek cywilnych, w których jest on albo wspólnikiem, albo prezesem zarządu, albo prokurentem, dokonał sztucznego podziału posiadanego gospodarstwa rolnego na mniejsze jednostki produkcyjne, celem ominięcia przepisów ograniczających otrzymanie płatności ze względu na wielkość gospodarstwa i zgłoszonych powierzchni, aby doprowadzić do otrzymania wyższych płatności.
Organ II instancji zauważył, że ze względu na rozwiązanie podmiotu [...] s.c. obecnie nie ma możliwości wzruszenia decyzji ostatecznej Nr [...] z 23 lutego 2009 r. w trybie wznowienia postępowania dotyczącego przyznania płatności za rok 2008, które to płatności przyznawano na wniosek spółki. Środki te pochodziły z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich, Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej oraz ze środków krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie, tj. z funduszy, o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 lit. a) ustawy o Agencji.
W związku z powyższym Kierownik ARiMR zawiadomieniem z 12 marca 2019 r. wszczął z urzędu wobec byłych wspólników rozwiązanej spółki cywilnej [...], tj. R.M., na rzecz której działał syndyk masy upadłości – I. T., oraz P M., postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia nienależnie pobranych środków finansowych przyznanych ww. spółce na mocy decyzji nr [...] z 23 lutego 2009 r. Powyższe zawiadomienie zostało doręczone P. M. 13 marca 2019 r. oraz syndykowi masy upadłości – I. Tr., działającej na rzecz R.M. (obecnie L. R) – 3 kwietnia 2019 r.
Organ odwoławczy ponadto ustalił, że Sąd Rejonowy dla m.st. W.
w W., X Wydział Gospodarczy ds. Upadłościowych i Naprawczych, postanowieniem z 23 lipca 2018 r. w sprawie o sygn. akt [...] umorzył postępowanie upadłościowe prowadzone wobec R.M.. W wyniku złożonego zażalenia Sąd Okręgowy w W.XXIII Wydział Gospodarczy Odwoławczy postanowieniem z 20 sierpnia 2019 r. w sprawie o sygn. akt [...] oddalił zażalenie, wskutek czego postanowienie o umorzeniu postępowania upadłościowego stało się prawomocne i takie wpłynęło do Kierownika ARiMR 16 września 2019 r.
W postępowaniu wszczętym na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji
w sprawie ustalenia nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności organy ARiMR wykorzystały materiał dowodowy zgromadzony w sprawie z wniosku spółki cywilnej
o przyznanie płatności na rok 2008 oraz innych postępowań prowadzonych dla tej spółki. Zgromadzony w powyższym postępowaniu obszerny materiał dowodowy wraz
z materiałami dotyczącymi innych spółek, które ubiegały się o płatności w tym samym roku, a w imieniu których działał P. M., pozwolił na dokonanie ustaleń, które wskazują, że w sprawie przyznania płatności na rok 2008 doszło do stworzenia sztucznych warunków celem ich otrzymania.
Dyrektor ARiMR uznał, że skutkiem stwierdzenia, że zostały stworzone sztuczne warunki wymagane do otrzymania płatności, aby uzyskać korzyści sprzeczne z celami danego systemu wsparcia, jest każdorazowo odmowa przyznania płatności. W tym zakresie wskazał na przepisy art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady 2988/95 oraz art. 5 ust. 3 rozporządzenia 1975/2006, jak również na wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (dalej: TSUE) z 12 września 2013 r. w sprawie C-434/12, który określa, że do stwierdzenia stworzenia przez beneficjenta sztucznych warunków uzasadniających odmowę przyznania płatności konieczne jest wykazanie łącznego wystąpienia elementu obiektywnego (ogółu obiektywnych okoliczności, z których wynika, że pomimo formalnego poszanowania przesłanek przewidzianych w stosownych uregulowaniach, cel realizowany przez te uregulowania nie został osiągnięty) i subiektywnego (wola uzyskania korzyści wynikającej z uregulowań Unii Europejskiej poprzez sztuczne stworzenie wymaganych dla jej uzyskania przesłanek). Do dokonania oceny, czy doszło do stworzenia sztucznych warunków w rozumieniu ww. przepisów rozporządzeń unijnych, konieczna jest ocena działania także na etapie tworzenia tych podmiotów,
a więc nie tylko działań samego beneficjenta, tj. utworzonej spółki cywilnej, ale
i podmiotów tworzących tę spółkę w ewentualnym celu uzyskania korzyści.
Przedmiotem analizy Dyrektora ARiMR w niniejszej sprawie było postępowanie P.a M.a, który:
- według stanu na rok 2007 wspólnie z członkami najbliższej rodziny zawiązał
6 składających odrębne od niego i R. M., jego ówczesnej małżonki (obecnie L. R), wnioski o przyznanie płatności (tabela Nr 1 w aktach sprawy),
- według stanu na rok 2008 wspólnie z członkami najbliższej rodziny zawiązał dodatkowo 32 nowe podmioty składające odrębne od niego i drugiego wspólnika spółki cywilnej wnioski o przyznanie płatności (tabela Nr 2 w aktach sprawy),
- według stanu na rok 2009 wspólnie z członkami najbliższej rodziny zawiązał kolejne 22 nowe podmioty składające odrębne od niego i drugiego wspólnika spółki cywilnej oraz syna D. M. wnioski o przyznanie płatności (tabela Nr 3
w aktach sprawy),
- według stanu na rok 2010 wspólnie z członkami najbliższej rodziny zawiązał 17 nowych nowych podmiotów składających odrębne od niego, drugiego wspólnika spółki cywilnej oraz syna D. M. wnioski o przyznanie płatności.
Organ odwoławczy zauważył, że kulminacja tworzenia spółek przez rodzinę M. nastąpiła w roku 2012, w którym zarejestrowanych było już łącznie 90 podmiotów (tabela Nr 4 w aktach sprawy).
W ramach przeprowadzonego postępowania ustalono, że P. M. ostatecznie w roku 2008 był bezpośrednim wspólnikiem 34 z 38 zarejestrowanych do tego roku podmiotów, zaś w 4 przypadkach był wspólnikiem wspólnika bądź udziałowcem wspólnika (pozostałym wspólnikiem była jego ówczesna małżonka). Zarówno P. M., jak i 35 spółek z 38 zarejestrowanych do roku 2008, złożyli
w tymże roku odrębne wnioski o przyznanie płatności (tabela Nr 5 w aktach sprawy).
Z uwagi na objętość dokumentacji, będącej przedmiotem analizy (zakres analizy obejmował teczki aktowe o zawartości od kilkuset do kilku tysięcy kart A4, składających się na akta poszczególnych postępowań, zgromadzonych w latach wskazanych w ww. tabelach), organ ograniczył zakres włączonego do niniejszego postępowania materiału dowodowego do dokumentów zgromadzonych w ramach wniosków złożonych przez spółkę [...] s.c., P. M. oraz czterech wybranych podmiotów wnioskujących odrębnie o przyznanie płatności w roku 2008, tj. [...] s.c., [...] s.c., [...] s.c. oraz [...] s.c. Zdaniem organu II instancji tak zgromadzony materiał dowodowy jest wystarczający do zobrazowania działań podjętych przez P. M. i wykazania stworzenia przez niego sztucznych warunków w celu uzyskania nienależnych płatności.
W dalszej części uzasadnienia organ odwoławczy przedstawił strukturę własnościową ww. podmiotów, z której to analizy wynika, że bezpośrednio jako wspólnicy występują: P. M. i R. M. (obecnie L. R.), jednak pośrednio własność udziałów w tych spółkach skupiła się głównie w rękach P. M. oraz w niewielkim wymiarze jego ówczesnej żony. Zatem spółki te były jedynie inną formą prawną posiadanego przez P. M. gospodarstwa rolnego. Ponadto wszystkie opisane wyżej podmioty wskazały jako swoją siedzibę ten sam adres, tj. ul. [...]. Praktycznie taki sam był również zakres ich działalności.
Organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z § 10 ust. 2 rozporządzenia rolnośrodowiskowego płatność do powierzchni działek przekraczającej 100 ha
w pakiecie rolnictwo ekologiczne jest udzielana w wysokości:
1) 50% stawki podstawowej – za powierzchnię od 100,01 ha do 300 ha;
2) 10% stawki podstawowej – za powierzchnię powyżej 300 ha.
Po analizie składanych wniosków na rok 2008 przez spółkę cywilną [...] oraz P. M. w powiązaniu z innymi podmiotami organ II instancji zauważył, że oddzielne zgłoszenie do płatności rolnośrodowiskowej (w ramach rolnictwa ekologicznego) przez P. M. oraz wybrane i analizowane w tej sprawie podmioty powierzchni łącznej wynoszącej 596,12 ha umożliwiło ominięcie wskazanych wyżej przepisów modulacyjnych, a zatem jest sprzeczne z celami tego wsparcia. W roku 2008 [...] s.c. zadeklarowała do płatności PRŚ 110,14 ha, P. M. – 100 ha, [...] s.c. – 115,03 ha, [...] s.c. – 99,53 ha, [...] s.c. – 63,87 ha, [..] s.c. – 107,55 ha.
Organ odwoławczy podał również, że wszystkie analizowane podmioty, w których głównym udziałowcem jest P. M., zajmując tę samą siedzibę (B. - woj. M.), w roku 2008 zadeklarowały do płatności grunty rolne położone
w województwie z., dodatkowo rozproszone na kilka powiatów, co znacząco zwiększa ponoszone koszty ogólne prowadzenia gospodarstwa ekologicznego (ze swej natury wysokonakładowego) i podważa sens ekonomiczny takiej działalności. Jednocześnie, pomimo (pozornego - oceniając jeden podmiot) rozproszenia, analiza gruntów zadeklarowanych przez całą grupę podmiotów związanych z P. M. wykazała zbieżność ich położenia.
Po przedstawieniu zgłoszonych przez poszczególne podmioty gruntów (tabela str. 19-20 zaskarżonej decyzji) organ odwoławczy uznał, że nie jest możliwe zrozumienie celowości odrębnego zgłaszania do płatności przez poszczególne podmioty gruntów, położonych de facto obok siebie, jednym powiecie, gminie i obrębie.
Ponadto, jak wynika z kolejnej analizy (tabela str. 20-22 zaskarżonej decyzji), wszystkie grunty (z wyjątkiem działki nr[...] obręb P. i nr [...] obręb C.) zadeklarowane do płatności przez [...] s.c. stanowiły własność Skarbu Państwa i były dzierżawione przez P. M..
Dyrektor ARiMR wskazał dalej, że chociaż w analizowanym przez organy okresie lat 2005-2014 o płatności do działek: nr [...] obrębu T., nr [...]obrębu K., nr [...] obrębu Po., nr [...]2 obrębu N., nr [...] obrębu P., nr [...]obrębu C. i nr [...] obrębu P., ubiegało się łącznie 10 odrębnie zarejestrowanych podmiotów, to jednak działalność na przedmiotowych gruntach nadzorowana była przez P. M.. Zmiany posiadacza następowały na podstawie "umów przeniesienia posiadania nieruchomości rolnych" zawieranych przez zainteresowane strony, przy czym żadna ze stron nie była posiadaczem samoistnym gruntu. Dodatkowo wskazano, że umowy przeniesienia posiadania nieruchomości rolnych niezależnie od okresu ich podpisania, jak również niezależnie od podmiotów, pomiędzy którymi były zawarte, podpisywały wciąż te same osoby. W ocenie organów ARiMR umowy przeniesienia przedmiotowych gruntów zawierane pomiędzy ww. podmiotami miały stanowić jedynie uzyskanie formalnego tytułu do pozornego wydzielenia gruntów.
Dodatkowo, jak wynika z analizy dokumentów zgromadzonych w ramach wniosków o wpis do ewidencji producentów i dokonywanych w tej ewidencji zmian, podmiot [...] s.c. współdzielił jedno konto bankowe (należące do P. M.) z B. s.c., [...]s.c., [...]s.c., [...]s.c. oraz P. M.. Począwszy zaś od 25 listopada 2011 r. oraz od 12 grudnia 2011 r. i 15 grudnia 2011 r. wszystkie z analizowanych podmiotów współdzieliły to samo konto (wskazane u P. M. już 8 marca 2010 r.) należące do P. M. oraz jego syna D.. Płatności przyznane na 2008 r. spółce cywilnej [...], [...]s.c. oraz P.o M. zostały przekazane na rachunki bankowe należące do P. M. i D. M.. Analiza dokumentacji w sprawie wykazała, że wszelkie środki finansowe z dopłat rolniczych omawianych podmiotów wpływały na rachunki bankowe należące do P. M., natomiast [...] s.c.
i [...] s.c. wskazały rachunek bankowy należący do [...]Sp. z o.o. (tabela Nr 7 w aktach sprawy), którego wspólnikiem i Prezesem Zarządu jest P. M..
Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika również, że prace na zlecenie [...] s.c. wykonywali m.in. pracownicy firmy [...]., której właścicielem jest P. M.. Firma ta w 2008 r. wykonywała usługi rolne także w trzech innych analizowanych podmiotach, tj. [...]s.c., [...]s.c. i [...]s.c. Analizowane spółki niezależnie od powiatu, w którym położone były grunty wchodzące w skład ich gospodarstw, zlecały wykonanie usług rolnych przedsiębiorstwu P. M. [...]. W każdym przypadku zapłata zarówno za wykonane usługi, jak i inne transakcje kupna-sprzedaży pomiędzy podmiotami, których P. M. jest, regulowane były w formie gotówkowej. Na dokumentach dotyczących inwentaryzacji, przeprowadzonych obmiarów produkcji roślinnej, czy też likwidacji produkcji roślinnej niezależnie od roku, którego dotyczyły, jak również podmiotu, dla którego były tworzone, podpisy składały wciąż te same osoby. To samo tyczy się podpisywanych umów przeniesienia posiadania nieruchomości rolnych.
Organ odwoławczy zauważył w niniejszej sprawie, że nastąpiło masowe tworzenie dokumentacji kupna/sprzedaży między P. M. a podmiotami , w których był on wspólnikiem, mającej formalnie wykazać prowadzenie przez nie odrębnych gospodarstw rolnych. Istotna jest w sprawie wykazana "decyzyjność" P. M., przy czym organ II instancji nie podważył obowiązującej w prawie polskim zasady odrębności podmiotów, jednak przy tak stworzonej strukturze własnościowej analizowanych podmiotów nie jest możliwa odrębność gospodarcza analizowanych spółek. Zorganizowanie wielu i spółek przez tych samych udziałowców jest zdarzeniem nienaruszającym żadnych przepisów krajowych czy też unijnych, jednakże ustalony
i wykazany związek pomiędzy poszczególnymi spółkami wynikający z ich struktury własnościowej i osobowej, tj. prowadzenia przez wszystkie podmioty tego samego rodzaju działalności, w takiej samej lokalizacji, korzystając ze wspólnego zaplecza, nie pozwala na przyjęcie stwierdzenia, że działalność w formie licznych spółek kapitałowych i cywilnych jest uzasadniona okolicznościami ekonomicznymi. Wręcz przeciwnie, pozwala stwierdzić, że stanowi sztuczne działanie P. M.
w celu uzyskania nienależnych płatności poprzez obejście przepisów prawa.
Dokonując analizy powiązań podmiotów, w których P. M. jest wspólnikiem, zarejestrowanych odrębnie w ewidencji producentów, organy ARiMR doszły do przekonania, że to właśnie P. M. prowadził działalność rolniczą, która była działalnością zarobkową, wykonywaną w sposób zorganizowany i ciągły, prowadzoną na własny rachunek. To P. M. uzyskiwał przychody oraz ponosił wydatki związane z działalnością rolną, a więc był posiadaczem jednego, spójnego gospodarstwa rolnego. Przedmiotowa zaś spółka cywilna, występując o przyznanie płatności i uzyskując je, nie prowadziła rzeczywistej działalności rolniczej. Świadczą
o tym okoliczności dotyczące jej zawiązania, składu osobowego, jak również utworzenia przez ówczesne małżeństwo M. w 2008 roku 10 spółek (w tym również [...] s.c.), w których byli jedynymi współwłaścicielami, oraz 38 spółek cywilnych i z o.o., w których jedno z małżonków jest wspólnikiem, dalsze rozwijanie tego rodzaju działalności w kierunku utworzenia w 2009 r. 60 spółek, zaś
w 2012 aż 90 spółek. Utworzona spółka nie posiadała odrębnego kierownictwa, nie była wyodrębniona pod względem ekonomicznym i technicznym, była ściśle powiązana osobowo, rodzinnie i kapitałowo, nie prowadziła działalności rolniczej we własnym imieniu i na własną rzecz. Została utworzona wyłącznie w celu pobierania większych dopłat do gruntów rolnych poprzez sztuczny podział gospodarstwa rolnego, stwarzający pozory prowadzenia działalności rolniczej przez wiele podmiotów na gruntach tworzących w rzeczywistości jedno gospodarstwo rolne. Okoliczności te należy uznać za obiektywne i pozwalające na ocenę możliwości spełnienia celu zamierzonego przez system wsparcia EFRROW. Działalność spółki cywilnej w istocie była prowadzona na rachunek P. M., choć pod względem formalnym ryzyko prowadzonej przez nią działalności, jak również przez inne spółki tworzone przez P. M. oraz osoby powiązane z nim rodzinnie, obciążały te spółki. Wynikający w tej sprawie mechanizm działania wskazał na zamierzoną już w momencie powoływania spółek koordynację stworzenia sztucznych charakterem warunków wymaganych do otrzymania płatności.
Zgodnie z art. 4 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE) Nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz.U.UE.L.277.1
z 21 września 2005 r., dalej: rozporządzenie Rady 1698/2005) wsparcie rozwoju obszarów wiejskich przyczynia się do osiągnięcia następujących celów; a) poprawy konkurencyjności rolnictwa i leśnictwa poprzez wspieranie restrukturyzacji, rozwoju
i innowacji; b) poprawy środowiska naturalnego i terenów wiejskich poprzez wspieranie gospodarowania gruntami; c) poprawy jakości życia na obszarach wiejskich oraz popierania różnicowania działalności gospodarczej.
Cel popierania jakości życia na obszarach wiejskich, wskazany w art. 4 ust. 1 lit. c) ww. rozporządzenia, nie może być uznany za spełniony, w sytuacji gdy poszczególne działki ewidencyjne stanowiące składnik gospodarstwa rolnego są w kolejnych latach deklarowane przez kolejne podmioty, które swobodnie przenoszą między sobą posiadanie działek. Poza tym spółka cywilna nie dysponowała zapleczem maszynowym czy budynkami gospodarczymi i sama nie wykonywała żadnych prac, zlecając ich wykonanie podmiotowi zewnętrznemu należącemu do P. M. (firma [...].). W takiej sytuacji nie może być mowy o poprawie konkurencyjności rolnictwa poprzez wspieranie restrukturyzacji, rozwoju i innowacji na terenie, który spółka cywilna [...] wskazała we wnioskach o przyznanie płatności w roku 2008 (art. 4 ust. 1 lit. a) rozporządzenia Rady 1698/2005).
Pomoc finansowa z tytułu płatności PRŚ zależna jest od wielkości gospodarstw, a mniejsze gospodarstwa dostają wyższą pomoc. Jak wynika z § 10 rozporządzenia rolnośrodowiskowego wsparcie z tytułu płatności PRŚ z samej istoty skierowane jest przede wszystkim do małych i średnich gospodarstw. Jest to pomoc wieloletnia, wypłacana corocznie według określonego systemu skonstruowanego degresywnie. Ominięcie więc przepisów dotyczących modulacji płatności powoduje przyznanie płatności sprzecznie z celami wsparcia.
Powyższe okoliczności i mechanizm tworzenia spółek przez tę samą grupę osób, które to podmioty występują o te same płatności oraz zamierzona koordynacja pomiędzy tymi podmiotami, pozwalają uznać, że oba elementy (obiektywny
i subiektywny) stworzenia sztucznych warunków wymaganych do otrzymania płatności w 2008 r., aby uzyskać korzyści sprzeczne z celami systemu wsparcia, o których mowa w wyroku TSUE z dnia 12 września 2013 r. w sprawie C-434/12, zostały stwierdzone
w przedmiotowej sprawie. Spółka cywilna nie była samodzielnym posiadaczem gospodarstwa rolnego, w skład którego weszły deklarowane w 2008 r. przez nią grunty, do których otrzymała płatności, gdyż takim posiadaczem zgłoszonych gruntów był P. M..
W ocenie Dyrektora ARiMR środki unijne muszą być wydatkowane zgodnie
z zasadami rzetelnego zarządzania finansami, ogólną zasadą słuszności
i proporcjonalności. Prawo wspólnotowe nakłada na Komisję Europejską i Kraje Członkowskie obowiązek badania, czy środki z budżetu Wspólnoty są wykorzystywane zgodnie z ich przeznaczeniem. Podmiot [...] s.c. nie był uprawniony do uzyskania pomocy za rok 2008, o które wnioskował, co jest sprzeczne
z celami wsparcia. Nie mieści się bowiem w celach wsparcia przyznawanie płatności beneficjentom, którzy - tak jak [...] s.c. - nie są faktycznymi posiadaczami gospodarstwa rolnego i którzy w rzeczywistości nie prowadzą działalności rolniczej, bowiem powstały w sposób sztuczny w wyłącznym celu uzyskania wyższych płatności aniżeli te, które zostały przewidziane prawem. Dlatego należało uznać, że spółka cywilna otrzymała nienależne płatności za 2008 rok, które winny zostać zwrócone na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji.
Odnosząc się do kwestii odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności, organ odwoławczy zauważył, że zgodnie z art. 28a ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2017 r. poz. 1856),
w przypadku określonym w art. 33 ust. 7 rozporządzenia Rady (WE) Nr 1290/2005
z dnia 21 czerwca 2005 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej (Dz. Urz. UE L 209 z 11.08.2005 r., str. 1, z późn. zm.) organ, o którym mowa w art. 29 ust. 2 ustawy o Agencji, odstępuje od ustalenia kwot nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności z tytułu pomocy, o którym mowa w art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR, jeżeli kwota, o której mowa w art. 5a rozporządzenia Komisji Europejskiej (WE) Nr 885/2006 z dnia 21 czerwca 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) Nr 1290/2005 w zakresie akredytacji agencji płatniczych i innych jednostek, jak również rozliczenia rachunków EFRG i EFRROW (Dz. Urz. UE L 171 z 23.06.2006, str. 90, z późn. zm.), nie jest wyższa od kwoty stanowiącej równowartość 100 euro przeliczonej na złote według kursu euro ustalonego zgodnie z art. 7 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 883/2006 z dnia 21 czerwca 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) Nr 1290/2005
w odniesieniu do prowadzenia kont przez agencje płatnicze, deklaracji wydatków
i dochodów oraz warunków zwrotu wydatków w ramach EFRG i EFRROW (Dz. Urz. UE L 171 z 23.06.2006, str. 1, z późn. zm.), który stanowi, iż w odniesieniu do operacji, dla których nie jest określony termin operacyjny w sektorowych przepisach rolnych, stosowany kurs wymiany walut jest przedostatnim kursem wymiany walut ustanowionym przez Europejski Bank Centralny przed miesiącem, w odniesieniu do którego wydatki i dochody przeznaczone na określony cel zostają zadeklarowane.
Kurs wymiany euro na dzień 31 marca 2009 r., ogłoszony w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej C Nr 78, wynosi 4,6885 zł. Kwoty pobrane przez spółkę cywilną w ramach płatności PRŚ za 2008 r. bezsprzecznie przekraczały kwotę stanowiącą równowartość 100 euro, przeliczoną na złote według kursu euro, ustalonego zgodnie z art. 7 ust. 2 powołanego wyżej rozporządzenia Komisji Nr 883/2006. Tym samym w odniesieniu do przedmiotowej płatności nie zachodzą przesłanki uzasadniające odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności.
Odnosząc się do zarzutów odwołania w zakresie art. 29 ustawy o Agencji Dyrektor ARiMR wyjaśnił, że z treści art. 29 ust. 1 i ust. 2 tej ustawy wynika wprost, iż przedmiotem postępowania toczącego się przed organem administracji publicznej jest ustalenie, czy w danej sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków pochodzących z funduszy wskazanych w tym przepisie, a następnie określenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków. W ocenie Dyrektora ARiMR bezsporne w sprawie jest, że na rachunek ówczesnej spółki cywilnej [...] zostały wypłacone nienależnie środki publiczne za 2008 rok w kwocie 135.663,78 zł, tj. z funduszy, o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 lit. a) ustawy
o Agencji.
Przepis art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji, zdaniem organu odwoławczego, jest samodzielną podstawą prawną decyzji o ustalaniu kwoty nienależnie pobranych płatności. Regulacja zawarta w tym przepisie ma charakter materialno-kompetencyjny, stanowi jedyny w obrocie prawnym przepis umożliwiający ustalenie kwot nienależnie pobranych środków pochodzących ze środków krajowych i unijnych. Organ odwoławczy wskazał również na przepis art. 29 ust. 1b ustawy o Agencji, z którego wynika, że za zobowiązania związane ze zwrotem środków publicznych odpowiadają solidarnie wspólnicy rozwiązanej spółki cywilnej.
Odnosząc się do zarzutu w zakresie przedawnienia obowiązku zwrotu należności zgodnie z art. 68 Ordynacji podatkowej w związku z art. 29 ust. 7 ustawy o Agencji, organ odwoławczy wskazał, że w tej sprawie kwestię przedawnienia obowiązku zwrotu reguluje przepis art. 73 ust. 4 i ust. 5 rozporządzenia Komisji 796/2004 jako przepis szczególny. Przepisy unijnego rozporządzenia mają bowiem bezpośrednie zastosowanie w krajowym porządku prawnym na podstawie art. 288 zd. 2 Traktatu
o funkcjonowaniu Unii Europejskiej.
W odniesieniu do zarzutów naruszenia art. 7, art. 7a, art. 8, art. 77, art. 78 k.p.a., art. 79 § 1 i 2, art. 80 k.p.a., Dyrektor ARiMR ocenił, że postępowanie dowodowe
w niniejszej sprawie zostało przeprowadzone prawidłowo i w sposób wyczerpujący,
a istotne okoliczności sprawy nie budzą wątpliwości pod kątem spełnienia przesłanek zarówno w części istnienia elementów obiektywnych, jak i subiektywnych. Nie doszło do naruszenia wskazywanych w odwołaniu przepisów prawa materialnego, bowiem spółka cywilna nie posiada odrębnego kierownictwa, nie jest wyodrębniona pod względem technicznym, ani ekonomicznym, jest ściśle powiązana osobowo z P. M.. Została więc utworzona jedynie w celu pobierania zwiększonych dopłat do gruntów rolnych poprzez sztuczny podział gospodarstwa rolnego, stwarzający pozory prowadzenia działalności rolniczej na gruntach tworzących w rzeczywistości jedno gospodarstwo rolne. Tak więc organy ARiMR były zobowiązane do przeprowadzenia postępowania w zakresie ustalenia kwoty nienależnie pobranych przez beneficjenta płatności.
Organ odwoławczy wskazał, że skarżący nie był uprawniony do składania wniosku o zawieszenie niniejszego postępowania, które toczyło się z urzędu,
a zagadnienie wstępne, o którym mowa w art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., w sprawie nie zaistniało. Sam fakt prowadzenia przeciwko P. M. postępowania karnego nie może jeszcze przesądzać o konieczności zawieszenia postępowania
w sprawie ustalenia kwoty do zwrotu. Postępowanie karne prowadzone przez Prokuraturę Okręgową w W. jest bowiem postępowaniem odrębnym, opartym na samodzielnych przesłankach faktycznych i prawnych; pozostaje bez znaczenia dla oceny możliwości ustalenia byłym wspólnikom rozwiązanej z mocy prawa spółki cywilnej [...] kwoty nienależnie wypłaconych płatności PRŚ.
Organ II instancji przyznał, że w toku przedmiotowego postępowania administracyjnego nie wydał postanowienia o włączeniu do materiału dowodowego dowodów wskazanych przez P. M. w treści składanych przez niego wniosków, ale uchybienie to nie ma wpływu na wynik sprawy. Organ I instancji
w uzasadnieniu swojej decyzji odniósł się bowiem do wszystkich żądań dowodowych strony, a skarżący miał zapewniony czynny udział w postępowaniu i możliwość wypowiedzenia się co do zgromadzonego materiału dowodowego (por. pismo z 13 lutego 2020 r.).
Mając na uwadze konieczność rzetelnego wydatkowania środków publicznych oraz dbałość o interes społeczny, Dyrektor ARiMR nie uwzględnił wniosków dowodowych zawartych w treści odwołania z 20 kwietnia 2020 r. (data stempla pocztowego) od decyzji organu I instancji oraz w treści pisma P. M.
z 18 maja 2021 r. (data wpływu do M. Oddziału Regionalnego ARiMR
w W.), bowiem w ocenie organu odwoławczego skutkowałoby to jedynie niezasadnym wydłużeniem tego postępowania. Poza tym organ II instancji uznał, że zgodnie z art. 78 § 2 k.p.a. nie miał obowiązku przeprowadzania dowodu przedstawionego przez stronę, jeżeli w jego ocenie wniosek dowodowy dotyczy okoliczności dostatecznie wyjaśnionych w danym postępowaniu.
W rozpatrywanej sprawie wnioski dowodowe skarżącego w przedmiocie "ustalenia przez organ odwoławczy rzeczywistego stanu faktycznego", wniesione zarówno na etapie postępowania przed organem I instancji w sprawie zakończonej decyzją Nr [...] z 2 kwietnia 2020 r., jak i na etapie postępowania odwoławczego od ww. decyzji, w ocenie organu odwoławczego nie zasługują na uwzględnienie. W toku postępowania wyjaśniającego prowadzonego przez Kierownika ARiMR w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności do akt postępowania włączono materiał dowodowy ze spraw dotyczących przyznania płatności w roku 2008 spółkom [...] s.c. (w przedmiocie płatności z tytułu ONW), P. M., [...] s.c., [...] s.c., [...] s.c. oraz [...] s.c. W toku tych postępowań organy ARiMR niejednokrotnie zwracały się do stron postępowania z prośbą o złożenie wyjaśnień i dokumentów na potwierdzenie prowadzenia przez spółki odrębnych gospodarstw rolnych. W celu pozyskania dowodów ze źródeł osobowych wzywały także wskazanych przez P. M. świadków, z których na przesłuchanie stawiła się tylko jedna osoba. Wobec obszernego materiału dowodowego zgromadzonego w sprawach dotyczących przyznania płatności ww. spółkom w roku 2008 uznać należy, że brak przesłuchania pozostałych świadków na podane przez P. M. okoliczności nie podważa dokonanych prawidłowo ustaleń, co do stworzenia z udziałem spółki cywilnej, sztucznych warunków w celu uzyskania korzyści sprzecznych z celem wsparcia Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich. Stwierdzone przez organy ARiMR działania grupy spółek (w tym [...] s.c.), połączonych ze sobą różnymi więzami, nosiły znamiona obchodzenia prawa, o którym mowa w art. 5 ust. 3 rozporządzenia 1975/2006. Natomiast twierdzenia strony przeciwstawne do ustaleń organu nie mogły być uznane za okoliczność udowodnienia spełnienia przesłanek do przyznania spółce cywilnej płatności PRŚ na 2008 rok.
Odnośnie do naruszenia art. 29 ustawy o Agencji w związku z art. 74 rozporządzenia 796/2004 poprzez błędne określenie stron postępowania w sprawie określenia kwot nienależnych płatności organ odwoławczy wskazał, że przepis ten zawiera regulacje dotyczące spełnienia warunków do przyznania płatności PRŚ
w związku z przekazaniem gospodarstwa. Kwestie te reguluje także § 14 rozporządzenia rolnośrodowiskowego. Na mocy tych przepisów przejmującemu przyznaje się płatności, o ile spełnia on warunki do ich przyznania i zobowiąże się do kontynuacji zaciągniętych przez poprzednika, a niezakończonych w chwili przejęcia, zobowiązań. Zaznaczyć należy, iż odpowiedzialność za ewentualne niespełnienie warunków określonych w przepisach prawa spada na podmiot, który ich nie spełnił. Zatem przejmujący może ponosić odpowiedzialność wyłącznie za działania własne, tj.
o ile nie spełnił warunków przyznania płatności, to płatność zostanie mu odmówiona,
o ile z własnej winy czy też woli doprowadzi do wypełnienia się zapisów § 17 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, będzie zobowiązany do zwrotu środków, które sam pobrał (w wyniku przejęcia praw do płatności), jak również środków pobranych przez poprzednika w okresie trwania zobowiązania. W przeciwnym wypadku pociąganie do odpowiedzialności następcy za nienależne pobranie płatności wynikające nie z jego winy byłoby nieuprawnione.
W przedmiotowej sprawie organy ARiMR wykazały, że spółka cywilna [...] nie spełnia warunków do przyznania powyższych płatności rolnośrodowiskowych za rok 2008, ponieważ ta sama grupa osób powołała kilkanaście spółek, które występowały o przyznanie płatności. Wszystkie spółki posiadały ten sam adres: B., ul. K.oraz ten sam zarząd w osobie P. M. lub osób z nim związanych. Mechanizm działania był taki: spółki formalnie były
w posiadaniu działek rolnych, a w rzeczywistości nie były w ich faktycznym użytkowaniu. Nabywały grunty rolne w celu wyłącznie otrzymania płatności, nie prowadząc na nich działalności rolniczej, gdyż prace polowe w rzeczywistości wykonywał P. M.. Bez ponoszenia więc żadnych kosztów prowadzenia działalności rolniczej, nie użytkując zgłaszanych działek rolnych, występowały
o płatności. Były ściśle powiązane z określoną grupą osób, więc w sprawie wytworzono mechanizm sztucznych warunków, co odpowiednio w toku przedmiotowego postępowania argumentowano.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia przez organ I instancji § 17 rozporządzenia rolnośrodowiskowego poprzez nieuwzględnienie "dokumentów złożonych w trybie art. 74 ust. 4 lit. a i b przez innych beneficjentów, a dotyczących przejęcia praw
i zobowiązań z przedmiotowego zobowiązania", organ odwoławczy wyjaśnił, że
w niniejszym postępowaniu ww. przepis nie znajduje zastosowania. Ustalenie obowiązku zwrotu płatności wypłaconej rozwiązanej z mocy prawa spółki cywilnej [...] opiera się na dyspozycji art. 29 ust. 1, ust. 1b, ust. 2, i ust. 8 ustawy o Agencji w związku z art. 4 ust 3 rozporządzenia Rady 2988/95 oraz art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji 1975/2006.
Za bezzasadny uznał również zarzut strony dotyczący naruszenia dyspozycji art. 10 k.p.a. Kierownik ARiMR informował bowiem byłych wspólników rozwiązanej
z mocy prawa spółki cywilnej [...] o uprawnieniach wynikających z tego przepisu. Natomiast Dyrektor ARiMR o możliwości zapoznania się z aktami w sprawie poinformował strony pismem z 22 kwietnia 2021 r.
Natomiast celem wyjątków od zasady, że płatności nienależnie pobrane powinny zostać zwrócone, określonych w art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji 796/2004, jest zwolnienie z obowiązku zwrotu tylko w takich sytuacjach, gdy błąd ARiMR spowodował wypłatę nienależnych płatności i jednocześnie brak było możliwości wykrycia tego błędu przez rolnika, a w przypadku gdy błąd dotyczył stanu faktycznego, który miał wpływ na nienależną płatność, gdy ponadto nie doszło do wydania decyzji na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji oraz jej doręczenia stronie w terminie 12 miesięcy od dokonania płatności.
Zdaniem organu odwoławczego w niniejszej sprawie płatności PRŚ przekazane 31 marca 2009 r. (za rok 2008) na rachunek bankowy, wskazany przez [...] s.c. we wniosku o wpis do ewidencji producentów, nie wynikały
z pomyłki ARiMR, ale stały się płatnościami nienależnymi w wyniku ujawnienia okoliczności skutkujących obowiązkiem zwrotu, tj. zamierzonego działania P. M. nakierowanego na uzyskanie korzystniejszego wsparcia finansowego, mimo ograniczenia przewidzianego w przepisach prawa. Nie zostały więc spełnione przesłanki wykluczające obowiązek zwrotu przez byłych wspólników spółki cywilnej kwoty nienależnie pobranych płatności za rok 2008 określone w art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji 796/2004.
Natomiast zgodnie z art. 73 ust. 5 ww. rozporządzenia zwrot płatności uznanej za nienależną ulega przedawnieniu, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Okres ten ogranicza się do czterech lat, jeżeli beneficjent działał w dobrej wierze.
W niniejszej sprawie wypłata płatności PRŚ za rok 2008, uznanej następnie za nienależnie pobraną, nastąpiła 31 marca 2009 r., natomiast zawiadomienie
o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności nr [...] z 12 marca 2019 r. wobec R. M. (obecnie L. R) zostało doręczone syndykowi masy upadłości – I. T. – w dniu 3 kwietnia 2019 r., tj. po upływie terminu określonego w art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji 796/2004. Tak więc obowiązek zwrotu płatności uznanej za nienależną lub nadmierną wobec ówczesnego wspólnika – R. M. uległ przedawnieniu. Dlatego zasadne było umorzenie przedmiotowego postępowania w tym zakresie.
Natomiast w przypadku drugiego z byłych wspólników, tj. P. M. zawiadomienie Nr [...]z 12 marca 2019 r. o wszczęciu postępowania
w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności stanowiące pierwsze powiadomienie beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności zostało doręczone stronie 12 marca 2019 r. Zatem w przedmiotowej sprawie bezspornym jest, że P. M. został zawiadomiony o nieuzasadnionym charakterze ww. płatności przed upływem dziesięciu lat od daty płatności, ale po upływie 4 lat. Dlatego organ odwoławczy rozważył dodatkowo, czy działanie podmiotu nosiło cechy "działania w dobrej wierze", o której mowa w art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji 796/2004. W tym zakresie uznał, że w niniejszej sprawie przesłanki z tego przepisu nie zostały spełnione, ponieważ P. M. – były wspólnik spółki cywilnej – był świadomy obowiązków ciążących na nim w związku
z otrzymaniem płatności PRŚ. Nie można zatem uznać, że w wyniku stworzenia sztucznych warunków do uzyskania tej płatności działał w dobrej wierze.
W konkluzji Dyrektor ARiMR stwierdził, że kwota płatności za rok 2008 w łącznej wysokości 135.663,78 zł jest płatnością nienależną, jednak nie zachodzą negatywne przesłanki obowiązku zwrotu tej płatności, o których mowa w art. 73 ust. 4 i ust. 5 ww. rozporządzenia.
Na powyższą decyzję skargę wniósł P. M. w imieniu własnym oraz L. R (dawniej: R. M.), zarzucając naruszenie niżej wymienionych przepisów:
- art. 29 ust. 1b ustawy o Agencji poprzez jego niewłaściwe zastosowanie
z naruszeniem zasady niedziałania prawa wstecz,
- art. 73 ust. 4 i ust. 5 rozporządzenia Komisji 796/2004 poprzez jego niezastosowanie,
- art. 29 ustawy o Agencji w związku z art. 74 ust. 4 i ust. 5 rozporządzenia Komisji 796/2004,
- art. 29 ustawy o Agencji poprzez jego zastosowanie, pomimo braku podstaw
w niniejszej sprawie do określenia kwot nienależnie pobranych płatności,
- art. 73 ust.1 rozporządzenia Komisji 796/2004 przez jego zastosowanie, pomimo szczególnej w niniejszej sprawie dyspozycji art. 74 ust. 4 i ust. 5 tego rozporządzenia,
- art. 68 i art.93 ustawy Ordynacja podatkowa w związku art. 29 ust. 7 ustawy
o Agencji,
- art. 7 i art. 8 k.p.a. w związku z art. 29 ustawy o Agencji oraz art. 74 ust. 4
i ust. 5 rozporządzenia Komisji 796/2004 poprzez pominięcie kluczowych informacji
i dokumentów, znanych organowi z urzędu, skutkujących błędnymi ustaleniami faktycznymi oraz błędnym określeniem strony postępowania w niniejszej sprawie,
- art. 7, art. 7a, art. 8, art. 10, art. 75, art. 77, art. 78, art. 79 § 1 i 2 oraz 80 art. k.p.a. w związku z art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji 796/2004,
- art. 97 § 1 i art. 123 § 1 i 2 k.p.a.
W konsekwencji wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, wydanego
w niniejszym postępowaniu postanowienia Dyrektora ARiMR z 7 grudnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania odwoławczego oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi skarżący rozwinął postawione zarzuty podnosząc, że postępowanie w przedmiotowej sprawie prowadzone na podstawie art. 29 ustawy
o Agencji zostało wszczęte przedwcześnie, ponieważ w pierwszej kolejności organ powinien wszcząć i zakończyć prawomocnie postępowanie w trybie nadzwyczajnym
w odniesieniu do ostatecznej decyzji przyznającej na rzecz spółki cywilnej płatności PRŚ za 2008 rok. W ocenie skarżącego organ nie przeprowadził zgłaszanych przez niego dowodów na okoliczność dobrej wiary beneficjenta oraz wystąpienia negatywnych przesłanek do określenia kwot nienależnych płatności. Jeśli nawet kwestionowana decyzja o przyznaniu płatności PRŚ na rzecz spółki cywilnej [...] na 2008 rok była błędna, to została wydana wskutek błędu organu
w kwalifikowaniu i obliczaniu płatności. Zachodzi więc, w ocenie skarżącego, przesłanka negatywna z art. 73 ust. 4 rozporządzenia 796/2004.
Nie zgodził się z organem co do zasadności zastosowania art. 29 ust. 1b ustawy o Agencji do stanów faktycznych, które wystąpiły przed wprowadzeniem tego przepisu (naruszenie zasady lex retro non agit). Organ nie wydał również postanowienia
w sprawie rozpoznania wniosków dowodowych zgłaszanych przez skarżącego w piśmie z 10 maja 2021 r. oraz odwołaniu. Nie zawieszono też postępowania odwoławczego
z powodu prowadzonego przez Prokuraturę Okręgową w W. postępowania karnego przeciwko spółce cywilnej o oszustwo, które jest prejudykatem dla oceny dobrej wiary i niemożności wykrycia błędu organu przez rolnika.
Skarżący podniósł, że postępowanie w niniejszej sprawie wobec byłych wspólników spółki cywilnej nie powinno być w ogóle wszczęte, a wszczęte umorzone
z powodu braku materialnoprawnej podstawy. Organy błędnie ustaliły strony postępowania, stan faktyczny i błędnie zastosowały prawo materialne. Stroną postępowania w trybie art. 29 ustawy o Agencji nie powinna być spółka cywilna (jej wspólnicy), tylko podmioty, które przejęły jej obowiązki w drodze sukcesji przewidzianej przez prawo.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i uznając zarzuty skarżącego za niezasadne.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w zakresie wynikającym z treści art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U.
z 2018 r. poz. 2107 ze zm.) w związku z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo
o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm., dalej: p.p.s.a.), Sąd stwierdził, że wniesiona w sprawie skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem kontroli sądowej jest decyzja Dyrektora ARiMR z 13 grudnia 2022 r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Kierownika ARiMR o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności PRŚ za rok 2008 oraz zobowiązaniu strony do jej zwrotu.
Zgodnie z art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych:
1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej,
2) krajowych, przeznaczonych na:
a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej,
b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej
- następuje w drodze decyzji administracyjnej.
Właściwym w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych w decyzji, o której mowa w ust. 1, jest organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1 (art. 29 ust. 2 ustawy o Agencji).
Z treści powyższego przepisu wynika, że przedmiotem postępowania toczącego się przed organem ARiMR jest ustalenie, czy w danej sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków pochodzących z wymienionych w tym przepisie funduszy, a następnie określenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków. Pojęcie nienależnych płatności użyte zarówno przez prawodawcę krajowego w ustawie o Agencji, jak i legislatora europejskiego w znajdujących bezpośrednie zastosowanie
w niniejszej sprawie rozporządzeniach unijnych jest szerokie i wobec tego trzeba przyjąć, że obejmuje swym zakresem przedmiotowym różne przypadki nieuprawnionego pobrania środków publicznych z tytułu płatności rolnych. Ustalenie, czy przyznane uprzednio kwoty pomocy, czy płatności były przyznane nienależnie lub
w nadmiernej wysokości, może wynikać z ustaleń dokonanych w toku postępowania toczącego się na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji, która jest samodzielną podstawą prawną do dochodzenia powyższych środków.
Ustalenie i żądanie zwrotu nienależnie pobranej pomocy nie jest uzależnione od uprzedniego wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej płatności.
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że przed wydaniem decyzji ustalającej kwoty nienależnie czy nadmiernie pobranych środków nie jest konieczne uprzednie wzruszenie ostatecznych decyzji przyznających płatności (por. wyroki NSA:
z 11 kwietnia 2013 r., sygn. akt II GSK 96/12 oraz z 15 listopada 2012 r., sygn. akt II GSK 1518/11, publ. cbosa).
Z sytuacją, w której dochodzi do nienależnego pobrania środków przyznanych
w ramach działań objętych programem rozwoju obszarów wiejskich, mamy więc do czynienia nie tylko wówczas, gdy pomoc zostaje przyznana i wypłacona na podstawie decyzji, która została wyeliminowana z porządku prawnego, ale także wtedy, gdy organ ustali, że beneficjent dopuścił się nieprawidłowości, np. przez stworzenie sztucznych warunków, które skutkują na podstawie art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady 2988/95 brakiem podstaw do przyznania pomocy lub koniecznością wycofania korzyści. Również zgodnie z art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji 1975/2006 nie dokonuje się żadnych płatności na rzecz beneficjentów, w odniesieniu do których stwierdzono, że sztucznie stworzyli warunki wymagane do otrzymania takich płatności. Zapisy te mają na celu wyeliminowanie "sztucznych" podziałów gospodarstw celem ominięcia modulacji, m.in. w przypadku płatności ONW czy rolnośrodowiskowych. Rygor nieprzyznania płatności lub wycofania korzyści w razie stwierdzenia przypadku obchodzenia prawa nie jest ograniczony do określonych rodzajów płatności. Środki pomocowe pochodzące PROW w większości są finansowane z budżetu Unii Europejskiej, w związku z czym podlegają ochronie zgodnie z ww. przepisami unijnymi. Dlatego środki te muszą być wydatkowane zgodnie z zasadami rzetelnego zarządzania finansami, ogólną zasadą słuszności i proporcjonalności.
"Nieprawidłowość" oznacza jakiekolwiek naruszenie przepisów prawa wspólnotowego wynikające z działania lub zaniedbania ze strony podmiotu gospodarczego, które spowodowało lub mogło spowodować szkodę w ogólnym budżecie Wspólnot lub w budżetach, które są zarządzane przez Wspólnoty, albo poprzez zmniejszenie lub utratę przychodów, które pochodzą ze środków własnych pobieranych bezpośrednio w imieniu Wspólnot, albo też w związku z nieuzasadnionym wydatkiem (art. 1 ust. 2 rozporządzenia Rady 2988/95). Nieprawidłowość, stanowiąca podstawę do podjęcia środków chroniących interesy finansowe Wspólnot Europejskich, obejmuje zatem wszystkie przypadki, w których stwierdzono jakiekolwiek naruszenie prawa wspólnotowego w działaniu lub zaniechaniu rolnika, powodujące lub mogące spowodować szkodę w ogólnym budżecie Wspólnot lub w budżetach, które są zarządzane przez Wspólnoty. Stworzenie "sztucznych warunków" do uzyskania płatności należy zakwalifikować do nieprawidłowości naruszających przepisy prawa wspólnotowego w rozumieniu ww. art. 1 ust. 2 rozporządzenia Rady 2988/95.
Zgodnie z art. 4 ust. 3 tego rozporządzenia działania skierowane na pozyskanie korzyści w sposób sprzeczny z odpowiednimi celami prawa wspólnotowego, poprzez sztuczne stworzenie warunków w celu uzyskania tej korzyści, prowadzą do nieprzyznania lub wycofania korzyści. Słusznie wskazał organ odwoławczy, że wyrok TSUE w sprawie C-434/12 określa prawidłowy sposób postępowania przez organy ARiMR przy ocenie wystąpienia przesłanek z art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji 1975/2006 (odpowiednio art. 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 65/2011 oraz analogicznie art. 29 rozporządzenia Komisji 1782/2003). Do stwierdzenia stworzenia przez beneficjenta sztucznych warunków uzasadniających odmowę przyznania płatności konieczne jest wykazanie łącznego wystąpienia elementu obiektywnego (ogółu obiektywnych okoliczności, z których wynika, że pomimo formalnego poszanowania przesłanek przewidzianych w stosownych uregulowaniach, cel realizowany przez te uregulowania nie został osiągnięty) i subiektywnego (wola uzyskania korzyści wynikającej z uregulowań Unii Europejskiej poprzez sztuczne stworzenie wymaganych dla jej uzyskania przesłanek).
Do dokonania oceny, czy doszło do stworzenia sztucznych warunków
w rozumieniu art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji 1975/2006 i art. 4 ust 3 rozporządzenia Rady 2988/95, konieczna jest ocena działania także na etapie tworzenia tych podmiotów, a więc nie tylko działań samego beneficjenta, tj. spółki cywilnej [...], ale i podmiotów tworzących tę spółkę
w ewentualnym celu uzyskania korzyści.
Sąd podziela stanowisko orzekających w sprawie organów, że w przedmiotowej sprawie doszło do stworzenia sztucznych warunków do uzyskania przez spółkę cywilną płatności PRŚ za 2008 rok, polegających na utworzeniu przez P. M. i jego rodzinę (m.in. ówczesną żonę R. M. i syna D. M.) kilkudziesięciu spółek cywilnych (w tym [...] s.c.) i spółek prawa handlowego, powiązanych ze sobą osobowo, własnościowo, organizacyjnie, ekonomicznie i kapitałowo, w celu uzyskania korzyści sprzecznej z celami wsparcia.
Idea płatności wynika ze wspólnej polityki wspierania dochodów rolników
i dotyczy pomocy finansowej udzielanej tym podmiotom które są faktycznymi użytkownikami gruntów rolnych, tzn. decydują, jakie rośliny uprawiać, swobodnie dokonują odpowiednich zabiegów agrotechnicznych, zbierają plony oraz utrzymują te grunty w dobrej kulturze rolnej, przy zachowaniu norm ochrony środowiska. Prowadzenie działalności rolniczej obejmuje więc działania organizacyjne, kierownicze, jak również osobiste zaangażowanie w bezpośrednie wykonywanie pracy fizycznej
w gospodarstwie; można je zdefiniować jako dokonywanie nakładów i czerpanie ewentualnych korzyści.
Dokonując analizy powiązań podmiotów, w których skarżący jest wspólnikiem, zarejestrowanych odrębnie w ewidencji producentów, organy ARiMR doszły do wniosku, że to właśnie P. M. prowadził zarobkową działalność rolniczą na własny rachunek, wykonywaną w sposób ciągły i zorganizowany. Uzyskiwał przychody
i ponosił wydatki związane z działalnością rolną, a więc był posiadaczem jednego spójnego gospodarstwa rolnego. Spółka cywilna [...]
w rzeczywistości nie prowadziła działalności rolniczej, a więc samodzielnie nie była rolnikiem, nie spełniała warunku posiadania zadeklarowanego we wniosku o płatności gruntu. Wystąpiła o płatności PRŚ za 2008 rok, uzyskała je, ale nie była wyodrębniona pod względem ekonomicznym i technicznym, tylko ściśle powiązana z P. M. i innymi spółkami przez niego zarządzającymi. Spółka cywilna została utworzona jedynie w celu pobierania większych dopłat do gruntów rolnych deklarowanych do płatności w poszczególnych latach. Sztuczny podział jednego gospodarstwa rolnego na wiele podmiotów stwarzał jedynie pozory prowadzenia przez m.in. spółkę cywilną działalności rolniczej. Świadczą o tym okoliczności dotyczące jej zawiązania, składu osobowego, jak również utworzenia przez ówczesne małżeństwo M. w roku 2008 dziesięciu spółek cywilnych, w których byli jedynymi współwłaścicielami (w tym także [...] s.c.) oraz 28 spółek cywilnych i z o.o., w których jedno z małżonków jest wspólnikiem, jak również dalsze rozwijanie tego rodzaju działalności w kierunku utworzenia aż 90 spółek w 2012 roku.
Wynikający w tej sprawie mechanizm działania wskazał na zamierzoną już
w momencie powoływania spółek koordynację stworzenia sztucznych warunków wymaganych do otrzymania płatności. Należy tu wspomnieć o tym samym adresie spółek czy też jednym koncie bankowym dla wielu podmiotów powiązanych osobą P. M.. [...] s.c. nie miała własnych budynków, zaplecza maszynowego, sprzętu, wszystko podlegało organizacyjnie P. M. jako osobie zarządzającej i koordynującej działania innych podmiotów.
W ocenie Sądu w niniejszej sprawie organy ARiMR wszechstronnie zebrały
i oceniły materiał dowodowy w celu wykazania stworzenia przez P. M. sztucznych warunków do uzyskania korzyści finansowych w kontekście łącznego spełnienia przesłanek, o których mowa w wyroku TSUE z 12 września 2013 r.
w sprawie C-434/12. Przesłanka obiektywna to wskazywany przez organ odwoławczy
w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zespół obiektywnych okoliczności, obejmujący mechanizm tworzenia spółek (ich multiplikowanie) przez tę samą grupę osób, powiązanych ze sobą osobowo, ekonomicznie, działających w ramach zamierzonej koordynacji. Pomimo formalnej zgodności z prawem tworzenia tak wielu podmiotów
w formie spółek cywilnych i handlowych, prowadzących działalność gospodarczą, polegającą np. na uprawie zbóż, warzyw, roślin przemysłowych i innych upraw rolnych, chowie i hodowli bydła, nie może zostać jednak osiągnięty cel danego wsparcia. Przesłanka subiektywna zaś oznacza, że przez stworzenie sztucznych warunków wnioskodawca zamierzał uzyskać wyłącznie korzyść finansową sprzeczną z celami całego systemu wsparcia.
Należy zgodzić się z organami, że dopiero analiza przedmiotowego wniosku
o przyznanie płatności PRŚ dla spółki cywilnej [...] za 2008 rok z wnioskami składanymi przez inne podmioty pozwoliła ustalić pewien schemat działania i wzajemne powiązania określonej grupy osób, która takie sztuczne warunki stworzyła. Stworzony układ własnościowy, zarządzający i organizacyjny pomiędzy spółkami stanowi o zamierzonej koordynacji działań, polegającej na zgłaszaniu odrębnych wniosków o przyznanie płatności, celem uzyskania korzyści sprzecznych
z celem wsparcia.
W ocenie Sądu utworzone spółki formalnie tworzyły samodzielne gospodarstwa, a więc gospodarstwa płacące podatki, wystawiające faktury, mające określonego zarządcę, własny numer ewidencyjny, rachunek bankowy i ubezpieczenie.
W rzeczywistości jednak było to wyłącznie wyodrębnienie formalnoprawne, nie świadczące o ich rzeczywistej samodzielności czy niezależności. Gospodarstwa te bowiem pozostawały w ścisłym związku ze sobą. Sens ekonomiczny utworzenia kilkudziesięciu powiązanych podmiotów zawierał się wyłącznie w tym, aby w taki właśnie sposób zwiększyć rozmiar płatności poprzez obejście przepisów modulacyjnych. Nie było przy tym w rozpoznawanej sprawie żadnych obiektywnych okoliczności wskazujących na inne racjonalne uzasadnienie utworzenia przez P. M. kilkudziesięciu spółek, które przenosiły między sobą posiadane grunty.
Trafnie organ odwoławczy zauważył, że spółka cywilna występowała o płatności PRŚ, w których obowiązuje modulacja. Ominięcie wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przepisów modulacyjnych (§ 10 ust. 2 rozporządzenia rolnośrodowiskowego) poprzez zgłoszenie do płatności PRŚ przez P. M.
i inne podmioty – spółki cywilne (strona 17 decyzji organu odwoławczego), jest niewątpliwie sprzeczne z celami danego wsparcia. Pomoc finansowa z tytułu płatności rolnośrodowiskowej zależna jest więc od wielkości gospodarstwa, przy czym mniejsze gospodarstwa dostają wyższą pomoc.
Mechanizm stworzenia sztucznych warunków przez P. M. nie był jeszcze możliwy do wykrycia w dacie przyznawania płatności PRŚ za 2008 r. dla spółki cywilnej [...], tj. w 2009 r. Dopiero obszerna analiza akt wielu postępowań administracyjnych kilkudziesięciu podmiotów w kolejnych latach we wzajemnym powiązaniu pozwoliła na dokonanie przedmiotowych ustaleń odnośnie do stworzenia sztucznych warunków poprzez podział jednego gospodarstwa rolnego na mniejsze podmioty. Należy podkreślić, że ustalenia organów co do charakteru powiązań pomiędzy analizowanymi podmiotami znajdują odzwierciedlenie w zgromadzonym materiale dowodowym. Ocena tego materiału jest prawidłowa i logiczna oraz nie przekracza granic swobodnej oceny dowodów. Odmienne, subiektywne twierdzenia strony co do oceny poszczególnych okoliczności faktycznych pozostają w oczywistej sprzeczności z ustaleniami i wnioskami, jakie nasuwa analiza zgromadzonych dowodów.
W odniesieniu do zarzutu skargi dotyczącego niezrealizowania przez organ odwoławczy wniosku dowodowego strony zmierzającego do ustalenia stanu faktycznego poprzez przesłuchanie w charakterze świadków członków zarządów
i pełnomocników podmiotów objętych analizą, zebranie sprawozdań finansowych
z działalności spółek z akt rejestrowych, dołączenia wniosków EP i wniosków o płatność spółek wymienionych w treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji z okresu analizy dokonanej przez organ, Sąd stwierdza, że materiał dowodowy zebrany
w przedmiotowej sprawie jest obszerny, kompleksowy i wystarczający, aby dokonać zestawień tabelarycznych, obrazujących stworzony mechanizm i wyciągnąć odpowiednie wnioski. Sąd w pełni podziela argumentację organów ARiMR w tym zakresie oraz ocenę, że wnioski dowodowe zgłaszane przez stronę w toku postępowania albo nie mają znaczenia dla sprawy, albo okoliczności, na które są składane, są już dostatecznie wyjaśnione innymi dowodami i mają charakter przewlekania sprawy. Argumentacja strony zawarta w skardze jest więc jedynie polemiką z prawidłowymi ustaleniami organów.
Z powyższych powodów również Sąd, działając na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a., oddalił wnioski dowodowe zawarte w skardze w postaci uzupełnienia akt administracyjnych o następujące dokumenty: akta sprawy dotyczącej przyznania płatności objętych skarżoną decyzją, dokumentację finansową spółek wymienionych
w tabelach zawartych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, dokumentację z kontroli na miejscu przeprowadzonych przez BKM ARiMR w gospodarstwach spółki cywilnej [...] i w gospodarstwach poprzednich użytkowników przedmiotowych w sprawie gruntów, sprawozdania finansowe i z działalności za lata 2005-2008 dotyczące spółki cywilnej [...] oraz podmiotów objętych przedmiotową analizą, kopię akt EP spółki cywilnej oraz innych podmiotów, których wyciągi dokumentacji włączono do akt niniejszej sprawy oraz poprzednich użytkowników części gospodarstwa rolnego spółki cywilnej, akta spraw prawomocnie umorzonych postępowań w sprawie anulowania numeru producenta rolnego nadanego spółce cywilnej [...] oraz spółek cywilnych wymienionych
w tabelach skarżonej decyzji, wyjaśnień składanych w poszczególnych sprawach z akt postępowań w sprawie płatności za ww. lata dotyczących spółki cywilnej [...] i podmiotów wymienianych w zaskarżonej decyzji.
Ww. wnioski dowodowe, zdaniem strony, zmierzały do ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego, tj. że spółka cywilna oraz analizowane przez organy ARiMR podmioty prowadziły własne gospodarstwa rolne na własne ryzyko, na własną rzecz
i rachunek, a spółka cywilna działała w dobrej wierze w rozumieniu art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji 796/2004, według zasady zaufania do organów Państwa, zgodnie z decyzjami wydawanymi ówcześnie przez organy ARiMR przyznającymi płatności oraz że domniemany błąd organów nie mógł w tym stanie rzeczy być wykryty przez wspólników spółki cywilnej.
Sąd zauważa, że organy zgromadziły materiał dowodowy w 4 segregatorach. Dokładna analiza dokumentów w nich zawartych prowadzi do wniosku, że albo żądane przez stronę dowody znajdują się już w materiale dowodowym, albo istotne okoliczności można wysnuć na podstawie innych dowodów, albo służą jedynie do przedłużenia sprawy i stanowią wersję skarżącego. Nie zasługują więc na uwzględnienie zarzuty wskazane w skardze dotyczące naruszenia przepisów postępowania wyjaśniającego (zbierania i oceny dowodów), jak również art. 123 § 1 k.p.a. w odniesieniu do braku
w aktach administracyjnych postanowienia o odmowie uwzględnienia wniosków dowodowych skarżącego zawartych w odwołaniu. Zdaniem Sądu ten brak nie ma istotnego znaczenia dla sprawy, ponieważ organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji szeroko odniósł się do żądań dowodowych strony (strona 45) wskazując, że dowody zgłoszone przez stronę w toku postępowania odwoławczego (pismo z 10 maja 2021 r.), zostały zgłoszone na okoliczności już wyjaśnione innymi dowodami, a wcześniej zawiadomił byłych wspólników spółki cywilnej o treści art. 10
§ 1 k.p.a. (zawiadomienie z 22 kwietnia 2021 r.).
Niezasadny jest również zarzut skargi odnoszący się do naruszenia art. 97 § 1 k.p.a., a zmierzający do podważenia postanowienia o odmowie zawieszenia postępowania odwoławczego z 7 grudnia 2021 r. nr [...] w trybie art. 135 p.p.s.a. Sąd w tym zakresie podziela stanowisko organu odwoławczego, że postępowanie karne prowadzone przez Prokuraturę Okręgową w W. w związku z działalnością spółki cywilnej [...] i innych podmiotów związanych z osobą P. M. jest odrębnym postępowaniem karnym, opartym na samodzielnych przesłankach faktycznych i prawnych, które pozostaje bez znaczenia dla oceny możliwości ustalenia byłym wspólnikom spółki cywilnej kwoty nienależnie wypłaconych na mocy decyzji ostatecznej z 23 lutego 2009 r. Nie zachodzi tu więc przesłanka z art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. (rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji uzależnione od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd).
Odnosząc się do zarzutów merytorycznych skargi, w pierwszej kolejności należy zauważyć, że zarzut oparty na naruszeniu art. 29 ustawy o Agencji jest oczywiście nieuzasadniony. Przepis ten określa bowiem kompetencję ARiMR do wydania decyzji administracyjnej w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych środków publicznych, takich między innymi jak płatności w przedmiotowej w sprawie. Jak już wyżej wskazano, postępowanie na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji jest samodzielnym, odrębnym postępowaniem, wszczynanym w celu ustalenia wysokości kwoty nienależnie pobranych płatności, wypłaconych podmiotom z funduszy wskazanych w tym przepisie.
Jeśli więc ustalono, że spółka cywilna [...] nie spełniała warunku posiadania zadeklarowanego do płatności gruntu w związku ze stworzeniem przez P. M. sztucznych warunków skierowanych na pozyskanie korzyści finansowych sprzecznie z celami wsparcia, to płatności PRŚ wypłacone jej za 2008 rok były przyznane nienależnie. Zasadnie więc Kierownik ARiMR 12 marca 2019 r. wszczął z urzędu niniejsze postępowanie na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji wobec wspólników spółki cywilnej: P. M. i R. M., na rzecz której działał syndyk masy upadłości.
Należy w tym miejscu przypomnieć, że w tej dacie nie istniała już spółka cywilna [...], ponieważ postanowieniem Sądu Rejonowego dla [...] W. z 26 czerwca 2015 r. w sprawie [...] ogłoszono upadłość, obejmującą likwidację majątku jej wspólnika – R.M.. Zgodnie natomiast
z art. 51 ust. 2 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2015 r. poz. 233) postanowienie o ogłoszeniu upadłości jest skuteczne i wykonalne z dniem jego wydania, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W związku z tym z dniem 26 czerwca 2015 r. spółka cywilna, zawiązana 1 marca 2008 r., uległa rozwiązaniu
z mocy prawa (art. 874 § 2 k.c.), a tym samym utraciła przymiot strony postępowania. Okoliczność ta nie powoduje jednak umorzenia postępowania, bowiem solidarna odpowiedzialność byłych wspólników za zobowiązania rozwiązanej spółki cywilnej wynika z art. 29 ust. 1b ustawy o Agencji.
W myśl tego przepisu jeżeli płatność lub pomoc finansowa, pochodzące ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1, zostały przyznane spółce cywilnej, która została rozwiązana, za zobowiązania związane ze zwrotem tych środków odpowiadają solidarnie wspólnicy rozwiązanej spółki cywilnej. Przepis art. 29 ust. 1b ustawy
o Agencji został dodany przez art. 1 pkt 4 a) ustawy z dnia 21 października 2016 r. (Dz.U. z 2016 r. poz. 2048) zmieniającej ustawę o Agencji z dniem 31 grudnia 2016 r. Jak wynika z akt sprawy postępowanie w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności za rok 2008 zostało wszczęte wobec byłych wspólników rozwiązanej spółki cywilnej już po wejściu w życie ww. przepisu art. 29 ust. 1b ustawy
o Agencji. Tak więc niezasadny jest zarzut skargi odnoszący się do naruszenia tego przepisu z uwagi na naruszenie zasady niedziałania prawa wstecz. Organy ARiMR prawidłowo ustaliły strony przedmiotowego postępowania; są nimi byli wspólnicy spółki cywilnej, a nie jak twierdzi skarżący w skardze - podmioty, które przejęły obowiązki spółki w drodze sukcesji.
Istota sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadza się m.in. do oceny, czy
w sprawie nie nastąpił upływ terminu przedawnienia obowiązku zwrotu nienależnej płatności PRŚ za rok 2008. W tym zakresie Dyrektor ARiMR wyjaśnił, że w niniejszej sprawie obowiązek zwrotu kwoty 135.663,78 zł dotyczy płatności wypłaconej za rok 2008, co do której zgodnie z przepisem z art. 43 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. Urz. UE L 181
z 30.06.2014 r., str. 48), kwestię dochodzenia kwot nienależnie pobranych płatności reguluje art. 73 ust. 4 i ust. 5 rozporządzenia Komisji 796/2004. Jednocześnie należy stwierdzić, że rozporządzenie to, stosownie do art. 86 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009, straciło moc z dniem 1 stycznia 2010 r. Jednakże rozporządzenie Komisji 796/2004 stosuje się nadal w odniesieniu do wniosków o przyznanie pomocy dotyczących lat gospodarczych lub okresów premiowych rozpoczynających się przed dniem 1 stycznia 2010 r. (a zatem do płatności za 2008 rok, jak w niniejszej sprawie).
Zgodnie z art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji 796/2004 obowiązek zwrotu nienależnej płatności nie ma zastosowania, jeżeli okres między datą płatności pomocy
a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze
o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Jednakże, jeśli beneficjent działał w dobrej wierze, okres ten jest ograniczony do czterech lat.
Dobra lub zła wiara beneficjenta płatności wiąże się ze sferą faktów i ich oceną, dla której z kolei istotna jest świadomość beneficjenta. Dobra wiara polega na usprawiedliwionym w danych okolicznościach przekonaniu, że podmiotowi przysługuje prawo, czyli że działa zgodnie z prawem. Może to być więc błędne, ale w danych okolicznościach usprawiedliwione przekonanie podmiotu, że działa zgodnie z prawem. Dobra wiara jest oparta na przesłankach obiektywnych, wywodzących się ze stosunku będącego podstawą i przyczyną konkretnego stanu faktycznego. W dobrej wierze jest ten, kto powołuje się na pewne prawo lub stosunek prawny mniemając, że to prawo istnieje, choćby mniemanie to było błędne, jeżeli tylko błędność mniemania należy
w danych okolicznościach uznać za usprawiedliwioną.
Natomiast w złej wierze jest ten, kto powołując się na pewne prawo lub stosunek prawny wie, że owo prawo lub stosunek prawny nie istnieje, albo też wprawdzie tego nie wie, ale jego braku wiedzy w danych okolicznościach nie można uznać za usprawiedliwiony. Zła wiara występuje, gdy brak świadomości o nieistnieniu pewnego prawa lub stosunku jest wynikiem niedbalstwa, niezachowania normalnej w danych okolicznościach staranności. W złej wierze działa ten, kto nie wie o prawie, ale przyjąć należy, że wiedziałby, gdyby zachował się należycie, a więc gdyby w konkretnej sytuacji postępował rozsądnie i zgodnie z zasadami współżycia społecznego.
Jak wynika z powyższego przepisu zasadą jest dziesięcioletni termin przedawnienia, a termin skrócony dotyczy sytuacji wyjątkowej, gdy przyjmujący płatność nienależną działał w dobrej wierze. Istnienie dobrej wiary należy przy tym przyjąć w odniesieniu do osoby, która winna posiadać stosowne kwalifikacje do obiektywnej, starannej oceny stanu rzeczy.
Zdaniem Sądu organy ARiMR w przedmiotowej sprawie zasadnie przyjęły, że nienależne płatności powstały z przyczyn leżących po stronie beneficjenta. Przyznanie spółce cywilnej płatności PRŚ za 2008 rok wynikało bowiem z zamierzonego działania P. M., nakierowanego na uzyskanie korzystniejszego wsparcia finansowego, mimo ograniczenia przewidzianego w przepisach prawa. Nie nosiło więc znamion "dobrej wiary". Skarżący, składając wniosek o płatność PRŚ za 2008 rok
w imieniu spółki cywilnej, znał zasady przyznawania takich płatności i nie powiadomił organu o żadnym fakcie mogącym mieć wpływ na nienależne płatności. Tym samym skarżący nie może powoływać się na przedawnienie, tj. upływ 4 lat od daty płatności, przy założeniu działania w dobrej wierze (art. 73 ust. 5 zdanie 2 rozporządzenia Komisji 796/2004).
Tak samo nie ma zastosowania do okoliczności ustalonych w sprawie niniejszej przepis art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji 796/2004, z którego wynika, że obowiązek zwrotu nienależnej płatności nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki organu oraz jeżeli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika. Jednak w przypadku, gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, obowiązek zwrotu nienależnej płatności stosuje się jedynie wówczas, gdy o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności. W przepisie tym istotne jest więc wykazanie "pomyłki organu", "błędu", który nie mógł zostać wykryty przez rolnika. Takie okoliczności w sprawie nie zostały wykazane, natomiast bezspornie materiał dowodowy zebrany w sprawie pozwala przyjąć, że działania P. M. były
w pełni świadome i nakierowane na "obejście" prawa w celu uzyskania korzyści finansowych.
W konsekwencji należy uznać, że w niniejszej sprawie nie zostały spełnione przesłanki wykluczające obowiązek zwrotu przez wspólników rozwiązanej
z mocy prawa spółki cywilnej [...] kwoty nienależnie pobranych płatności za rok 2008, określone w art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji 796/2004. Natomiast bezsporne jest, że zawiadomienie o wszczęciu postępowania w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z 12 marca 2019 r. zostało stronom doręczone w dniach: 13 marca 2019 r. – P. M. i 3 kwietnia 2019 r. – syndykowi I.T., tj. tylko dla skarżącego ww. doręczenie nastąpiło przed upływem 10 lat od daty płatności, która miała miejsce 31 marca 2009 r.
W przypadku dokonania nienależnej płatności rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki naliczane za okres między powiadomieniem rolnika
o konieczności zwrotu oraz zwrotem lub potrąceniem. Stosowana stopa odsetek jest obliczana zgodnie z przepisami prawa krajowego, lecz nie jest ona niższa niż stopa procentowa stosowana w przepisach krajowych w odniesieniu do przypadków zwrotu kwot pieniężnych (art. 73 ust. 1 i ust. 3 rozporządzenia Komisji 796/2004). Stosownie do art. 47 § 1 Ordynacji podatkowej w związku z art. 29 ust. 7 ustawy o Agencji termin płatności kwoty nienależnie pobranych płatności wynosi 60 dni od daty doręczenia decyzji ustalającej wysokość tej kwoty. Z kolei stawka odsetek za zwłokę od zaległości podatkowych, poczynając od dnia 9 października 2014 r. wynosi 8% kwoty zaległości
w stosunku rocznym - obwieszczenie Ministra Finansów z dnia 10 października 2014 r. (M.P. poz. 20) i może ulec zmianie.
Co do zarzutu naruszenia przepisu art. 68 i art. 93 Ordynacji podatkowej wskazanego w skardze Sąd wyjaśnia, że przepisy te nie były podstawą wydania kontrolowanej decyzji. Kwestię przedawnienia w sprawie przedmiotowego zwrotu nienależnej płatności reguluje wyczerpująco przepis art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji 796/2004, natomiast następstwo prawne po rozwiązanej z mocy prawa spółce cywilnej reguluje przepis art. 29 ust. 1b ustawy o Agencji. Przepisy Działu III Ordynacji podatkowej z mocy art. 29 ust. 7 ustawy o Agencji stosuje się tylko odpowiednio.
Mając powyższe wywody na uwadze Sąd, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku, oddalając skargę jako bezzasadną.