I OSK 1317/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNSA uchylił wyrok WSA i decyzje organów w części dotyczącej odsetek od nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, uznając, że opieszałość organu może zwalniać stronę z obowiązku ich zapłaty.
Sprawa dotyczyła obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego wraz z odsetkami ustawowymi. Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzje organów w części dotyczącej odsetek, uznając, że długotrwałe procedowanie organu stanowiło błąd, który zwalniał stronę z obowiązku ich zapłaty. Naczelny Sąd Administracyjny, uchylając wyrok WSA, podkreślił, że pojęcie błędu organu należy rozumieć szeroko, obejmując również opieszałość w postępowaniu, która skutkuje naliczaniem odsetek za dłuższy okres. NSA zaznaczył jednak, że należy również zbadać, czy strona nie przyczyniła się do opóźnienia.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Ministra Rodziny i Polityki Społecznej od wyroku WSA w Warszawie, który uchylił decyzje organów w części dotyczącej odsetek od nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego. Sprawa dotyczyła świadczenia przyznanego K. C. w okresie od listopada do grudnia 2017 r., które zostało uznane za nienależnie pobrane. Wojewoda Mazowiecki decyzją z lutego 2021 r. zobowiązał skarżącą do zwrotu kwoty 751,44 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w kwocie 156,47 zł, naliczonymi od grudnia 2017 r. Minister Rodziny i Polityki Społecznej utrzymał tę decyzję w mocy. WSA w Warszawie uchylił decyzje organów w części dotyczącej odsetek, uznając, że długotrwałe procedowanie organu stanowiło błąd w rozumieniu art. 25 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, skutkujący tym, że odsetki nie powinny zostać naliczone. NSA, analizując skargę kasacyjną, zgodził się z WSA co do szerokiego rozumienia pojęcia 'błędu organu', które obejmuje również opieszałość w postępowaniu administracyjnym. Podkreślił, że skutki takiego nieprawidłowego działania organu, polegającego na wydłużeniu okresu naliczania odsetek, nie powinny obciążać strony. Niemniej jednak, NSA uznał umorzenie postępowania przez WSA za przedwczesne, wskazując na konieczność zbadania, czy strona sama nie przyczyniła się do opóźnienia poprzez niedopełnienie obowiązków informacyjnych. W konsekwencji, NSA uchylił zaskarżony wyrok i decyzje w części dotyczącej odsetek, przekazując sprawę do ponownego rozpoznania.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Tak, szerokie rozumienie pojęcia 'błędu organu' obejmuje również opieszałość i długotrwałość postępowania, które naruszają zasady i terminy określone w kodeksie postępowania administracyjnego, a skutkują wydłużeniem okresu naliczania odsetek.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że opieszałość organu w prowadzeniu postępowania, prowadząca do wydania decyzji po znacznym upływie czasu, stanowi błąd organu w rozumieniu art. 25 ust. 3 ustawy. Skutki tego błędu, w postaci wydłużonego okresu naliczania odsetek, nie powinny obciążać strony. Jednakże, należy również zbadać, czy strona nie przyczyniła się do opóźnienia.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (6)
Główne
u.p.p. art. 25 § ust. 3
Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
Pojęcie 'błędu podmiotu realizującego zadania' należy rozumieć szeroko, obejmując również opieszałość i długotrwałość postępowania administracyjnego, które naruszają zasady i terminy określone w k.p.a. i skutkują wydłużeniem okresu naliczania odsetek.
u.p.p. art. 25 § ust. 9
Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
Odsetki ustawowe za opóźnienie od nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia do dnia spłaty.
Pomocnicze
k.p.a. art. 37 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Przepisy dotyczące bezczynności i przewlekłości postępowania są odrębnym zagadnieniem od błędu organu w rozumieniu art. 25 ust. 3 u.p.p., jednakże skutki tych stanów mogą wpływać na zakres obowiązku strony.
p.p.s.a. art. 145 § § 1
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 188
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 207 § § 2
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Możliwość odstąpienia od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w przypadkach szczególnych.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Opieszałość organu w prowadzeniu postępowania stanowi błąd organu w rozumieniu art. 25 ust. 3 u.p.p., zwalniający stronę z obowiązku zapłaty odsetek. Skutki nieprawidłowego działania organu nie powinny obciążać strony.
Odrzucone argumenty
Umorzenie postępowania administracyjnego w przedmiocie odsetek było uzasadnione wyłącznie na podstawie stwierdzenia opieszałości organu, bez badania przyczyn leżących po stronie strony.
Godne uwagi sformułowania
pojęcie błędu nie jest pojęciem dookreślonym, a zatem należy przyjąć szerokie rozumienie tego pojęcia Opieszałość organu w procedowaniu w sprawie nie może obciążać skarżącej. Organ nie powinien przerzucać na stronę skarżącą ciężaru konsekwencji swojego nieprawidłowego działania. wątpliwości prawne powstają wówczas, gdy organ wydaje decyzję po upływie znacznego okresu czasu, a spowodowane to jest działaniem organu w tym nieprzestrzeganiem terminów do załatwienia sprawy, w takich okolicznościach obciążanie strony odsetkami za opóźnienie trudno pogodzić z zasadami państwa prawa.
Skład orzekający
Elżbieta Kremer
przewodniczący sprawozdawca
Aleksandra Łaskarzewska
sędzia
Maria Grzymisławska-Cybulska
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia 'błędu organu' w kontekście naliczania odsetek od nienależnie pobranych świadczeń, zwłaszcza w przypadku opieszałości postępowania administracyjnego."
Ograniczenia: Konieczność indywidualnej analizy przyczyn opóźnienia w każdym przypadku, uwzględniając zarówno działania organu, jak i strony.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy powszechnego świadczenia wychowawczego i ważnej kwestii naliczania odsetek, a także pokazuje, jak opieszałość urzędników może wpływać na sytuację obywateli.
“Czy opieszałość urzędników zwalnia z długu? NSA rozstrzyga w sprawie odsetek od świadczenia wychowawczego.”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI OSK 1317/22 - Wyrok NSA Data orzeczenia 2024-02-08 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2022-07-14 Sąd Naczelny Sąd Administracyjny Sędziowie Aleksandra Łaskarzewska Elżbieta Kremer /przewodniczący sprawozdawca/ Maria Grzymisławska-Cybulska Symbol z opisem 6329 Inne o symbolu podstawowym 632 Hasła tematyczne Pomoc społeczna Sygn. powiązane VIII SA/Wa 615/21 - Wyrok WSA w Warszawie z 2022-04-21 Skarżony organ Minister Pracy i Polityki Społecznej Treść wyniku Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzje I i II instancji w części Powołane przepisy Dz.U. 2019 poz 2407 art. 25 ust. 3 Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci Sentencja Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Elżbieta Kremer (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska Sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska Protokolant: starszy asystent sędziego Maciej Kozłowski po rozpoznaniu w dniu 8 lutego 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ministra Rodziny i Polityki Społecznej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 kwietnia 2022 r. sygn. akt VIII SA/Wa 615/21 w sprawie ze skargi K. C. na decyzję Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 5 maja 2021 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia i zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości; 2) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia 2 lutego 2021 r. nr [...] obie w części zobowiązania K. C. do uiszczenia odsetek ustawowych za opóźnienie w zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego; 3) odstępuje od zasądzenia od K. C. na rzecz Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości. Uzasadnienie Wyrokiem z dnia 21 kwietnia 2022 r. sygn. akt VIII SA/Wa 615/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu skargi K. C., uchylił decyzję Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 5 maja 2021 r. w przedmiocie ustalenia i zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego i poprzedzającą ją decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia 2 lutego 2021 r. w części zobowiązującej skarżącą do uiszczenia odsetek ustawowych za opóźnienie w zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego oraz umorzył postępowanie administracyjne w przedmiocie zobowiązania skarżącej do uiszczenia odsetek ustawowych za opóźnienie w zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego. Wyrok zapadł na tle następujących okoliczności sprawy: Wojewoda Mazowiecki pismem z dnia 23 września 2020 r. poinformował skarżącą o ustaleniu prawa do świadczenia wychowawczego w wysokości dodatku dyferencyjnego na dziecko: B. C. na okres od 1 listopada 2017 r. do 31 grudnia 2017 r. w kwocie 124,28 zł miesięcznie. W treści pisma wskazano, że z uwagi na zatrudnienie męża strony – T. C. na terytorium Królestwa Niderlandów w okresie od 10 października 2017 r. do 19 grudnia 2017 r. oraz brak aktywności zawodowej na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w ww. okresach mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia, a krajem pierwszeństwa do wypłaty świadczeń rodzinnych są Niderlandy. Uprzednio świadczenie zostało przyznane skarżącej na podstawie decyzji Wójta Gminy Z. z dnia 10 sierpnia 2017 r., uchylonej następnie decyzją ww. organu z dnia 21 lutego 2019 r. w okresie od 1 listopada 2017 r. do 31 grudnia 2017 r. oraz od 1 marca 2018 r. do 30 września 2018 r. w związku z zastosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Wojewoda Mazowiecki decyzją z dnia 2 lutego 2021 r. ustalił, że świadczenie wychowawcze wypłacone skarżącej w okresie od 1 listopada 2017 r. do 31 grudnia 2017 r. w kwocie 751,44 zł, jest świadczeniem nienależnie pobranym i podlega zwrotowi wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w kwocie 156,47 zł, naliczonymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia, to jest od 1 grudnia 2017 r. do dnia spłaty. Od powyższej decyzji skarżąca wniosła odwołanie. Minister Rodziny i Polityki Społecznej decyzją z dnia 5 maja 2021 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W skardze na powyższą decyzję skarżąca zarzuciła naruszenie: 1) art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.; 2) art. 12 w zw. z art. 35 § 1-3 k.p.a.; 3) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.; 4) art. 25 ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2019 r., poz. 2407 ze zm.), zwanej dalej "u.p.p."; 5) art. 25 ust. 3 u.p.p. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uwzględniając skargę stwierdził, że w sprawie doszło do znacznego nieprawidłowego działania organu, polegającego na zbyt długim procedowaniu. Tym samym doszło do szeroko rozumianego błędu organu w rozumieniu art. 25 ust. 3 u.p.p. skutkującego tym, że nie powinny zostać naliczone odsetki ustawowe za opóźnienie od nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego. Tym samym naliczenie odsetek ustawowych za opóźnienie w zwrocie świadczenia wychowawczego i zobowiązanie skarżącej do ich uiszczenia nastąpiło z naruszeniem art. 25 ust. 3 u.p.p. Opieszałość organu w procedowaniu w sprawie nie może obciążać skarżącej. Organ nie powinien przerzucać na stronę skarżącą ciężaru konsekwencji swojego nieprawidłowego działania. Tym samym Sąd uznał, że nastąpił wyjątek od reguły naliczania odsetek ustawowych za opóźnienie od nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego przewidziany w art. 25 ust. 3 u.p.p. Przepis art. 25 ust. 3 u.p.p. dotyczy sytuacji, gdy nienależne pobranie świadczenia wychowawczego zostało spowodowane wadliwymi działaniami podmiotów właściwych w zakresie świadczenia wychowawczego. W sytuacji znaczących nieprawidłowości organu, zdaniem Sądu, odsetki ustawowe za opóźnienie nie powinny zostać naliczone. Wówczas już organ I instancji powinien wydać decyzję administracyjną o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, nie orzekając o ustawowych odsetkach za opóźnienie. Wobec powyższego nieprawidłowo organy nakazały skarżącej zwrot odsetek ustawowych za opóźnienie w zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego. Należało zatem uchylić decyzje organów obu instancji w części zobowiązującej skarżącą do uiszczenia ww. odsetek. Uchylenie przez Sąd decyzji w części zobowiązującej skarżącą do uiszczenia odsetek ustawowych za opóźnienie w zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego w okolicznościach niniejszej sprawy skutkuje tym, że dalsze prowadzenie postępowania w przedmiocie zobowiązania skarżącej do uiszczenia odsetek za opóźnienie w zwrocie nienależnie pobranego świadczenia jest bezprzedmiotowe. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Minister Rodziny i Polityki Społecznej, zarzucając naruszenie: 1) przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 174 pkt 1 p.p.s.a., tj. art. 25 ust. 3 i 9 u.p.p. w zw. z art. 37 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. poprzez ich błędna wykładnię i uznanie, iż długotrwałe prowadzenie postępowania administracyjnego przez Wojewodę Mazowieckiego w przedmiotowej sprawie jest tożsame z błędem podmiotu realizującego zadania z zakresu świadczenia wychowawczego wskazanym w art. 25 ust 3 u.p.p., a w konsekwencji stanowi okoliczność zwalniająca stronę od obowiązku uiszczenia odsetek od nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, wbrew obowiązkowi wskazanemu w art. 25 ust. 9 u.p.p., w oparciu, zdaniem Sądu, o brzmienie art. 37 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a., zgodnie z którym w przedmiotowej sprawie należy zastosować rozszerzającą wykładnię pojęcia "błąd organu", utożsamiając go z bezczynnością i przewlekłością organu wskazana w treści ww. art. 37 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a., podczas gdy w związku z brakiem definicji legalnej terminu błąd organu, w celu wyjaśnienia normy prawnej zawartej w przepisie art. 25 ust. 3 u.p.p. należy odwołać się do wykładni językowej jako dyrektywy interpretacyjnej I stopnia, zgodnie z którą terminowi "błąd organu" należy przypisać węższe znaczenie i odnieść go wyłącznie do takiego rozstrzygnięcia organu, którego podjęcie stało w obiektywnej sprzeczności ze stanem faktycznym lub obowiązującymi przepisami; 2) przepisów o postępowaniu w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 174 pkt 2 p.p.s.a., tj. art. 145 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 105 § 1 k.p.a. poprzez błędne zastosowanie wskazanych przepisów w sytuacji, gdy faktycznym powodem uchylenia decyzji obu instancji oraz w efekcie tego, umorzenia postępowania administracyjnego było przyjęcie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny odmiennej wykładni przepisów prawa materialnego, tj. art. 25 ust. 3 i 9 u.p.p. w zw. z art. 37 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. W oparciu o powyższe zarzuty skarżący kasacyjnie wniósł o: 1) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi na podstawie art. 188 p.p.s.a. oraz oddalenie skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a., ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a.; 2) rozpoznanie sprawy na rozprawie; 3) zasądzenie zwrotu od skarżącej kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie podstawy nieważności wskazane w art. 183 § 2 P.p.s.a. nie zachodzą, zaś granice skargi kasacyjnej zostały wyznaczone przez jej podstawy, czyli wskazane naruszenia przepisów prawa. Rozpatrywana pod tym kątem skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy. W skardze kasacyjnej sformułowane zostały zarzuty dotyczące naruszenia zarówno prawa materialnego jak i przepisów postępowania. Mając jednak na uwadze, że istota sporu dotyczy kwestii materialnoprawnych, w pierwszej kolejności należy się odnieść do zarzutu dotyczącego naruszenia prawa materialnego. W zarzucie tym zarzucono naruszenie art. 25 ust. 3 i ust. 9 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci w zw. z art. 37 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. poprzez ich błędną wykładnię i uznanie, iż długotrwałe prowadzenie postępowania przez Wojewodę Mazowieckiego w przedmiotowej sprawie jest tożsame z błędem podmiotu realizującego zadania z zakresu świadczenia wychowawczego wskazanym w art. 25 ust. 3, a w konsekwencji stanowi okoliczność zwalniającą stronę od obowiązku uiszczenia odsetek od nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, wbrew obowiązkowi wskazanemu w art. 25 ust. 9, w oparciu o art. 37 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a., zgodnie z którym należy zastosować rozszerzająca wykładnię pojęcia "błąd organu" utożsamiając go z bezczynnością i przewlekłością organu. Powołany art. 25 ust. 3 ustawy stanowi: "Od kwot nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ust. 2 pkt 2, 3, 5 i 6 naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie, chyba że przyznanie świadczenia wychowawczego było następstwem błędu podmiotu realizującego zadania w zakresie świadczenia wychowawczego". Z kolei art. 25 ust. 9 ustawy ma następującą treść: "Kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego podlegają zwrotowi łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie na rachunek bankowy wskazany przez organ właściwy. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia wychowawczego do dnia spłaty". Spór dotyczący wykładni powołanego art. 25 ust. 3 i ust. 9 ustawy dotyczy naliczania odsetek ustawowych od kwot nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, a powstał w związku z okolicznościami faktycznymi występującymi w sprawie to jest upływie długiego okresu czasu pomiędzy świadczeniem nienależnie pobranym, które miało miejsce w okresie od 1 listopada 2017 r. do 31 grudnia 2017 r., a datą wydania decyzji, tj. 2 luty 2021 r. w której orzeczono, że świadczenie wypłacone za ten okres jest świadczeniem nienależnie pobranym i zobowiązano do jego zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczonymi od 1 grudnia 2017 r. Istotnym elementem jest, że orzeczenie o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie następuje w formie decyzji administracyjnej. Wydanie decyzji administracyjnej jest zatem konieczne, aby powstał obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego łącznie z odsetkami, natomiast wydanie decyzji następuje po uzyskaniu informacji, że pobrane świadczenie spełnia ustawowe przesłanki świadczenia nienależnego. Mając na uwadze, że zgodnie z art. 25 ust. 9 ustawy odsetki naliczane są od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia wychowawczego, a nie od daty wydania decyzji stąd też istotnego znaczenia nabiera upływ czasu jaki minął od uzyskania informacji, że pobrane świadczenie jest nienależne a wydaniem decyzji, albowiem ma to bezpośredni wpływ na wysokość odsetek. Stąd też okoliczności, które spowodowały że do wydania decyzji o ustaleniu i zwrocie nienależnego świadczenia wraz z odsetkami za opóźnienie dochodzi po upływie znacznego okresu czasu, mają znaczenie prawne i wymagają ustalenia w każdym konkretnym przypadku. Przede wszystkim ustalenia wymaga, czy wydanie decyzji po upływie znacznego okresu czasu spowodowane zostało działaniem strony, która zaniedbała bezwzględnemu obowiązkowi niezwłocznego informowania organu o każdej zmianie mającej wpływ na prawo do świadczenia, czy też spowodowane jest działaniem organu, który posiadając stosowne informacje nie podejmuje działań i nie prowadzi postępowania administracyjnego stosownie do zasad i terminów określonych w kodeksie postępowania administracyjnego, czy też jest spowodowane w części działaniem strony, a w części działaniem organu. O ile wydanie decyzji po upływie znacznego okresu czasu spowodowane zostało zachowaniem strony, to zasadne jest że skutki tego zachowania w postaci ustalenia odsetek od pierwszego miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia wychowawczego do dnia spłaty obciążają stronę. Natomiast wątpliwości prawne powstają wówczas, gdy organ wydaje decyzję po upływie znacznego okresu czasu, a spowodowane to jest działaniem organu w tym nieprzestrzeganiem terminów do załatwienia sprawy, w takich okolicznościach obciążanie strony odsetkami za opóźnienie trudno pogodzić z zasadami państwa prawa. Stąd też dokonując wykładni art. 25 ust. 3 ustawy, który stanowi, że od kwot nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie, chyba że przyznane świadczenie wychowawcze było następstwem błędu podmiotu realizującego zadania w zakresie świadczeń wychowawczych, należy zwrócić uwagę, że pojęcie błędu nie jest pojęciem dookreślonym, a zatem należy przyjąć szerokie rozumienie tego pojęcia, które obejmuje różne nieprawidłowe działanie organu, a konsekwencje tego działania bezpośrednio dotyczą strony. Dlatego też jako błąd należy traktować zarówno nieprawidłowe działanie organu na etapie przyznania świadczenia wychowawczego, jak również nieprawidłowe działanie organu na etapie ustalania świadczenia wychowawczego za nienależnie pobrane i naliczania odsetek ustawowych za opóźnienie. Takim nieprawidłowym działaniem jest niewątpliwie opieszałość, długotrwałość prowadzonego postępowania, a więc prowadzenie postępowania z naruszeniem zasad i terminów określonych w kodeksie postępowania administracyjnego, tym bardziej, że skutki takiego nieprawidłowego działania obciążają stronę, albowiem wydłużają okres za który będą należne odsetki ustawowe. Zatem w obu tych sytuacjach mamy do czynienia z nieprawidłowym działaniem organu, nieprawidłowym czyli działaniem organu z naruszeniem z prawa. Dlatego też należy zgodzić się ze stanowiskiem Sądu I instancji, który dokonując wykładni art. 25 ust. 3 ustawy przyjmuje szersze pojęcie błędu. Natomiast odnosząc się do podnoszonych przez skarżącego kasacyjnie argumentów, iż na gruncie Kodeksu postępowania administracyjnego w art. 37 §1 pkt 1 i 2 zdefiniowane zostały dwie formy sprzecznego z prawem działania organu polegające na zbyt długim procedowaniu sprawy, tj. przewlekłość i bezczynność to niedopuszczalne jest utożsamianie ich z błędem organu, to przede wszystkim należy zwrócić uwagę, że mamy tutaj do czynienia z dwoma zagadnieniami. Pierwsze zagadnienie związane jest ze sposobem prowadzenia postępowania przez organ czyli przewlekłością lub bezczynnością i środkami prawnymi jakie przysługują stronie za pomocą których może uzyskać orzeczenie zobowiązujące organ do załatwienia sprawy w określonym terminie i wydania decyzji, natomiast drugim odrębnym zagadnieniem jest rozstrzygniecie merytoryczne decyzji w tym przypadku dotyczące ustalenia kwot świadczenia nienależnie pobranego wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, czyli skutkiem prawnym bezczynności lub przewlekłości postępowania jest wpływ na zakres obowiązku jaki obciąża stronę, tj. wydłużenie okresu za który są należne odsetki ustawowe. Dlatego też podnoszony przez skarżącego kasacyjnie argument nie jest zasadny. W konsekwencji powyższego, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zasadne jest stwierdzenie, że za błąd organu w rozumieniu art. 25 ust. 3 ustawy uznać również należy każdą znaczącą nieprawidłowość, która miała wpływ na zakres merytorycznego rozstrzygnięcia, w tym prowadzenie postępowania w sposób naruszający zasady i terminy określone w kodeksie postępowania administracyjnego, albowiem skutkiem tego jest, że określony w decyzji obowiązek zwrotu świadczenia nienależnie pobranego wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie obejmuje znacznie dłuższy okres czasu za który strona zobowiązana będzie do uiszczenia odsetek. Mając na uwadze istotę instytucji odsetek za opóźnienie, zgodnie z którą jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za opóźnienie, kwestią podstawową jest opóźnienie dłużnika ze spełnieniem świadczenia. Natomiast mając na uwadze stan prawny obowiązujący w niniejszej sprawie, do czasu wydania decyzji o obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wraz z odsetkami za opóźnienie, strona (dłużnik) nie opóźnia się ze spełnieniem obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wraz z odsetkami. Stąd też na wysokość kwoty odsetek z tytułu opóźnienia, ma wpływ prawidłowość działania organu w procedowaniu sprawy i wydaniu decyzji. Tym samym należy się zgodzić z proponowaną przez Sąd I instancji wykładnią art. 25 ust. 3 ustawy, zgodnie z którą błędem organu może być również wadliwe, długotrwałe, sprzeczne z zadami kodeksu postępowania administracyjnego prowadzenie postępowania w sprawie wydania decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Organ nie powinien przerzucać na stronę ciężaru konsekwencji swojego nieprawidłowego działania. Jednak dokonując wykładni art. 25 ust. 3 ustawy należy mieć na uwadze, nie tylko prawidłowość procedowania organu, ale również prawidłowość postępowania strony. Na stronie spoczywają bowiem określone ustawowo obowiązki zarówno na etapie składania wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego, jak również w trakcie jego pobierania, a w szczególności obowiązek informowania organu o wszelkiej zmianie sytuacji materialnej i osobistej, które mają wpływ na przyznane prawo do świadczenia wychowawczego. Może bowiem mieć miejsce taki przypadek, że niedopełnienie obowiązku przez stronę, czy też wykonanie go z opóźnieniem może być powodem, że decyzja o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie zostanie wydana po upływie znacznego okresu czasu od zaistnienia podstaw do jej wydania. Możliwa jest również taka sytuacja w której zarówno strona jak i organ naruszyły obowiązujące ich zasady, strona z opóźnieniem zawiadomiła organ o zmianie sytuacji materialnej i osobistej, a organ licząc od daty powzięcia informacji postępowanie w sprawie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wraz z odsetkami ustawowymi prowadził z naruszeniem zasad i terminów określonych w kodeksie postępowania administracyjnego. Stąd też dokonując wykładni art. 25 ust. 3 ustawy należy uwzględniać, aby jej rezultaty były do pogodzenia z różnymi wskazanymi wyżej stanami faktycznymi. Jednym słowem, aby skutki nieprawidłowego postępowania obciążały ten podmiot, który postępuje z naruszeniem prawa czyli organ lub stronę, a w przypadku gdy nieprawidłowości postępowania dotyczą zarówno organu jak i strony oba te podmioty. W rozpoznawanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzje w zakresie dotyczącym odsetek za opóźnienie, wskazując na błędy organu w procedowaniu polegające na długotrwałym prowadzeniu postępowania, równocześnie Sąd umorzył postępowanie administracyjne w sprawie odsetek, tym samym przyjął, że jedyną przyczyną wydania decyzji z tak znacznym opóźnieniem było działanie organu. Natomiast zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego umorzenie postępowania administracyjnego w sprawie odsetek było przedwczesne, albowiem nie poczynione zostały ustalenia, w jakim terminie skarżąca dopełniła ciążący na niej obowiązek informacyjny o zmianie sytuacji osobistej i majątkowej, a tym samym czy działania strony miały jakikolwiek wpływ na długotrwałość postępowania w sprawie wydania decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wraz z odsetkami za opóźnienie. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 188 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. Na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny odstąpił od zasądzenia od K. C. zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości uznając, że zachodzi przypadek szczególny o którym mowa w tym przepisie.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI