VIII SA/WA 604/23

VIII SA/Wa 604/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2023-10-19
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2023-09-15
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Iwona Szymanowicz-Nowak
Justyna Mazur
Renata Nawrot /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 344
art. 128 ust.4, art. 129 ust. 5 w zw. z art. 124 ust. 1
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t. j.)
Dz.U. 1974 nr 10 poz 64
art. 36 ust. 1
Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Nawrot (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Justyna Mazur, Sędzia WSA Iwona Szymanowicz - Nowak, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Radomiu w trybie uproszczonym w dniu 19 października 2023 r. sprawy ze skargi E. M. i W. M. na decyzję Wojewody M. z dnia 7 sierpnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wypłaty odszkodowania w związku z ograniczeniem sposobu korzystania z nieruchomości oddala skargę.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi E. M. i W.M. (dalej: "wnioskodawcy", "strona", "skarżący") do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, jest decyzja Wojewody M. (dalej "Wojewoda", "organ odwoławczy") z 7 sierpnia 2023 r. w przedmiocie odmowy ustalenia odszkodowania za zmniejszenie wartości nieruchomości gruntowej.
Decyzją z 15 maja 2023 r., znak: [...], po rozpoznaniu wniosku strony, Starosta K., działając na podstawie art. 128 ust. 4, art. 129 ust. 5 w zw. z art. 124 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2023 r., poz. 344, dalej "u.g.n.") oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm., dalej "k.p.a."), odmówił:
- ustalenia odszkodowania za zmniejszenie wartości nieruchomości gruntowej, położonej w Ś. oznaczonej numerami działek [...] w związku z ograniczeniem sposobu korzystania z nieruchomości przez zezwolenie na zakładanie i przeprowadzenie na nieruchomości przewodów i urządzeń służących do przesyłania i dystrybucji energii elektrycznej.
W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia wyjaśniono, iż wnioskodawcy wskazali, że do ograniczenia w sposobie korzystania z powyższej nieruchomości doszło na mocy decyzji Naczelnika Gminy K. z dnia 27 marca 1975 r. Strona wskazała także, że są następcami prawnymi osób, które były właścicielami nieruchomości w chwili ustanawiania powyższego ograniczenia w sposobie korzystania z nieruchomości.
Z kolei Starosta K. uzasadniając decyzje podał, iż wnioskodawcy nie mają legitymacji do występowania jako strony w sprawie ustalenia odszkodowania za zmniejszenie wartości opisanej we wniosku nieruchomości, gdyż jej nabycie nie nastąpiło na mocy sukcesji uniwersalnej, która została przerwana 25 czerwca 1986 r.,
w związku z zawartą między jej właścicielem (w dacie ograniczenia sposobu korzystania tj. 27.03.1975 r.) S. L. a S. L. umową przekazania gospodarstwa rolnego.
W odwołaniu od powyższej decyzji wnioskodawcy, zaskarżając decyzję
w całości, wnieśli o jej uchylenie i orzeczenie przez organ odwoławczy co do istoty sprawy. Wnieśli o dokonanie aktualizacji operatu szacunkowego. W opisowy sposób szczegółowo przedstawili swoje stanowisko.
Rozpoznając odwołanie Wojewoda M. powołaną na wstępie, decyzją
z 7 sierpnia 2023 r. Nr [...] - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
Organ odwoławczy przytoczył ustalenia organu I instancji, podzielając ich ocenę
i stanowisko w sprawie. Wyjaśnił, iż zasady wypłaty odszkodowania regulowane są
w Rozdziale 5 Działu III ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 344 - u.g.n.). Przepis art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. stanowi, iż starosta wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie. Odszkodowanie, zgodnie z art. 128 ust. 4 u.g.n., przysługuje również za szkody powstałe wskutek zdarzeń, o których mowa w art. 120 i 124 - 126 powołanej ustawy
i winno ono odpowiadać wartości poniesionych szkód.
Jak wskazał Wojewoda, wnioskodawcy wystąpili do Starosty K.
o ustalenie i wypłatę odszkodowania za zmniejszenie wartości stanowiącej obecnie ich własność nieruchomości położonej w Ś., oznaczonej numerami działek [...], w odniesieniu do której wydana została na podstawie art. 35 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (tj. Dz. U. nr 10 poz. 64 z 1974 r.) przez Naczelnika Gminy K. decyzja z dnia 27 marca 1975 r., zezwalająca Zakładowi Energetycznemu w S. na wejście na teren w celu wykonania budowy linii energetycznej napowietrznej 400 kW biegnącej od Elektrowni K. w kierunku O.
i L.. Jednocześnie na mocy ww. decyzji ograniczone zostało prawo rzeczowe do gruntów stanowiących własność państwową, spółdzielczą i indywidualną, na szerokości po 55 m od osi w/w linii wraz z koniecznymi dojazdami. Przebieg linii zatwierdzony został decyzją Urzędu Powiatowego w K.- Wydział Gospodarki Komunalnej, Przestrzennej Ochrony Środowiska i Komunikacji z dnia 18 lutego 1974 r., znak [...].
Z akt sprawy wynika, że na działkach o numerach: [...] położonych w Ś. stanowiących obecnie własność E. M.
i W. M. znajduje się infrastruktura elektroenergetyczna służąca do przesyła energii elektrycznej, będąca własnością [...] S.A.
i [...] S.A. Do ograniczenia w sposobie korzystania z ww. działek w celu posadowienia urządzeń służących do przesyłu energii elektrycznej doszło na mocy decyzji administracyjnych wydanych na podstawie art. 35 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości - decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w K. z dnia 12 sierpnia 1971 r., znak [...], decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w K. z dnia 24 września 1971 r., znak [...], decyzji Naczelnika Gminy w K. z dnia 27 marca 1975 r. znak [...].
W okresie tym właścicielem nieruchomości położonej w Ś. oznaczonej numerami działek [...] - objętej wnioskiem strony był S. L.. Z akt sprawy oraz ustaleń organów nie wynika, aby doszło ustalenia i do wypłaty odszkodowania na rzecz S. L..
Organ odwoławczy stanął na stanowisku, iż istotę zaskarżenia decyzji Starosty stanowi uznanie, iż odwołujący nie mają legitymacji do występowania jako strony
w sprawie ustalenia odszkodowania w niniejszej sprawie. W tym zakresie Wojewoda wyjaśnił, że zagadnienie prawne związane z podmiotami uprawnionymi do uzyskania odszkodowania z tytułu ograniczenia prawa własności ustalonego na podstawie art. 35 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości było przedmiotem uchwały składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lutego 2021 r. sygn. akt I OPS 1/20.
W rozpoznawanej sprawie jak ustalił organ właścicielem nieruchomości położonej w Ś. stanowiącej działki o numerach: [...] , na dzień wydawania decyzji o jej ograniczeniu w sposobie korzystania w związku z realizacją celu publicznego polegającego na budowie sieci elektroenergetycznych był S. L., który następnie aktem notarialnym rep. A nr [...] z dnia 25 czerwca 1986 r. - Umowa przekazania gospodarstwa rolnego - w trybie ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 258), przekazał ww. nieruchomość synowi S.L..
Z dalszych ustaleń Wojewody wynika, że S. L. zmarł [...] czerwca 1991 r., a prawo do spadku po nim, w tym wchodzące w skład spadku gospodarstwo rolne nabyła żona J. L. i córka E. M. po 1/2 części każda z nich na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w K. Wydział I Cywilny z dnia 23 października 1991 r. sygn. akt [...]. Następnie J. L. aktem notarialnym rep A Nr [...] z dnia 19 kwietnia 2016 r. - Umowa darowizny
darowała należący do niej udział wynoszący 1/2 części w objętej niniejszym postępowaniem nieruchomości córce E. M.. Z kolei E. M. nabyty w wyniku powyższej darowizny udział zgodnie z zapisem § 5 ww. aktu notarialnego z dnia 19 kwietnia 2016 r. darowała do majątku wspólnego jej oraz męża W.M.. Według organu odwoławczego poprzednik prawny skarżących (S.L.) nabył przedmiotową nieruchomość w drodze sukcesji syngulamej - umowy przekazania gospodarstwa rolnego, co nie zostało zakwestionowane przez strony.
Zdaniem Wojewody na podstawie ustawy o gospodarce nieruchomościami uprawnionymi do odszkodowania są jedynie osoby wywłaszczone oraz ich sukcesorzy pod tytułem uniwersalnym, a nie singulamym. Następstwo prawne pod tytułem "uniwersalnym" oznacza - w odniesieniu do osoby fizycznej - w polskim systemie prawnym – wyłącznie dziedziczenie, zaś następstwo pod tytułem "singulamym" oznacza następstwo w zakresie praw związanych z przeniesieniem praw do określonych składników majątkowych (patrz: uchwały składu 7 sędziów NSA z dnia 22 lutego 2021 r. sygn. akt I OPS 1/20, a także wyroki NSA: z dnia 8 czerwca 2022 r., sygn. akt 1 OSK 966/19 i z dnia 6 września 2022 r., sygn. akt I OSK 1336/19).
W ocenie Wojewody - Umowa przekazania gospodarstwa rolnego przez S.L.na rzecz syna S. L. zawarta została na podstawie ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin i przeniesienie własności w tym trybie nie miało charakteru sukcesji uniwersalnej. Ponadto nabycie nieruchomości na podstawie umowy, nawet zawartej z następcą prawnym, jest nabyciem na podstawie sukcesji singulamej.
W niniejszej sprawie S. L. nabył wyłącznie prawo własności określonego
w umowie gospodarstwa rolnego od swojego ojca S.L., a nie wstąpił
w ogół jego praw i obowiązków.
W tej sytuacji organ odwoławczy stwierdził, iż Starosta K. prawidłowo uznał, że w niniejszej sprawie wnioskodawcy jako spadkobiercy i następcy prawni S.L., który nabył nieruchomość w drodze umowy przekazania gospodarstwa rolnego (następstwo pod tytułem "singulamym") zawartej po dniu czasowego zajęcia tej nieruchomości w trybie określonym w art. 35 ust 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, nie posiadają legitymacji do występowania jako strony w sprawie ustalenia odszkodowania za zmniejszenie wartości nieruchomości.
Odnosząc się natomiast do wskazanej przez skarżących w odwołaniu od decyzji
Starosty K. z dnia 15 maja 2023 r., znak: [...], decyzji Burmistrza Miasta i Gminy K. nr [...] z dnia 27 września 1999 r. znak: [...], Wojewoda wskazał, iż jest to decyzja zatwierdzające projekt budowlany i wydająca pozwolenie na budowę wydana w trybie ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. prawo budowlane, po rozpatrzeniu wniosku Zakładów Energetycznych Okręgu R.-K. S.A. w S. K. dla inwestycji polegającej na odbudowie linii napowietrznej 15 kV. Nie dotyczy ona sprawy ograniczenia sposobu korzystania
z nieruchomości w trybie u.g.n. Natomiast jak podał organ odwoławczy z przekazanych przez [...] dokumentów (znajdujących się w aktach sprawy) wynika, iż ówczesne właścicielki działki [...] położonej w Ś. J. L.
i E. M. wyraziły zgodę na przeprowadzenie prac na terenie ww. działki. Natomiast protokół nr [...] zatwierdzony w dniu 7 czerwca 2004 r. potwierdza jedynie odbiór techniczny i przekazanie do eksploatacji urządzeń elektroenergetycznych wykonanych w oparciu o ww. pozwolenie na budowę nr [...] z dnia 27 września 1999 r.
W skardze do Sądu skarżący zaskarżając decyzję w całości,
I. wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji;
II. zobowiązanie Wojewody M. do wydania w zakreślonym terminie, nie dłuższym niż 14 dni, decyzji o uchyleniu decyzji Starosty K. z dnia 15 maja 2023 roku (znak [...]) oraz ustaleniu i zapłacie na rzecz skarżących odszkodowania za wywłaszczenie w postaci ograniczenia prawa własności nieruchomości gruntowej położonej w Ś. oznaczonej nr działek [...] poprzez zezwolenie na budowę słupów i linii elektroenergetycznych, na podstawie aktualnego operatu szacunkowego;
III. zobowiązanie Wojewody M. do dokonania aktualizacji sporządzonego na zlecenie Starosty K. operatu szacunkowego, stanowiącego podstawę ustalenia wysokości odszkodowania, ponieważ od jego wykonania (czerwiec 2022 roku) upłynęło ponad 12 miesięcy (art. 156 ust. 3 u.g.n.);
IV. zobowiązanie Wojewody M. do zlecenia biegłemu rzeczoznawcy majątkowemu oszacowania obniżenia wartości nieruchomości wskutek budowy linii elektroenergetycznej będącej własnością [...] S.A. w L.(słupy betonowe), gdyż sporządzony dotychczas operat szacunkowy dotyczył jedynie obniżenia wartości nieruchomości wskutek budowy linii elektroenergetycznej będącej własnością [...] S.A. w K.- J. (słupy stalowe);
V. zasądzenie od organu na rzecz skarżących zwrotu kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw, w tym wpisu stałego w kwocie 200 zł.
Zaskarżonej decyzji zarzucili:
1. naruszenie art. 21 ust. 2 Konstytucji RP poprzez jego błędną wykładnię
i niezastosowanie poprzez nieustalenie na rzecz skarżących odszkodowania za wywłaszczenie własności nieruchomości, podczas gdy prawa przewidują ustalenie
i zapłatę słusznego odszkodowania;
2. naruszenie art. 21 ust. 1 i 2 Konstytucji RP poprzez jego błędną wykładnię
i niezastosowanie poprzez nieustalenie na rzecz skarżących odszkodowania za wywłaszczenie własności nieruchomości i przyjęcie, że skarżącym nie przysługuje roszczenie odszkodowawcze za wywłaszczenie, gdyż nie może ono zostać przeniesione w drodze sukcesji singularnej;
3. naruszenie art. 128 ust. 1 i 4 w zw. z 129 ust. 5 pkt 1 i 3 w zw. z 124 ust. 1 u.g.n. w zw. z art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 roku o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (dalej u.z.t.w.) poprzez ich błędną wykładnię
i niezastosowanie poprzez nieustalenie na rzecz skarżących odszkodowania za wywłaszczenie własności nieruchomości i przyjęcie, że skarżącym nie przysługuje roszczenie odszkodowawcze za wywłaszczenie, gdyż nie może ono zostać przeniesione w drodze sukcesji singularnej; podczas gdy nabyli oni to roszczenie wraz
z własnością nieruchomości w drodze sukcesji singularnej, gdyż nastąpiła ona na rzecz osób należących do kręgu spadkobierców ustawowych;
4. naruszenie art. 128 ust 1 i 4 u.g.n. w zw. z art. 54 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 roku o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (dalej u.u.s.r.) poprzez ich błędną wykładnię i niezastosowanie poprzez nieustalenie na rzecz skarżących odszkodowania za wywłaszczenie własności nieruchomości
i przyjęcie, że skarżącym nie przysługuje roszczenie odszkodowawcze za wywłaszczenie, gdyż nie może ono zostać przeniesione w drodze sukcesji singularnej; podczas gdy nabyli oni to roszczenie wraz z własnością nieruchomości w drodze sukcesji singularnej, gdyż nastąpiła ona na rzecz osób należących do kręgu spadkobierców ustawowych;
5. naruszenie art. 7 w zw. z 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 130 ust. 2 u.g.n. poprzez ich niezastosowanie poprzez nieprzeprowadzenie dowodu z opinii biegłego rzeczoznawcy majątkowego na okoliczność oszacowania obniżenia wartości nieruchomości wskutek budowy linii elektroenergetycznej będącej własnością [...] S.A. w L. (słupy betonowe), sporządzony operat szacunkowy dotyczył jedynie obniżenia'’ wartości nieruchomości wskutek budowy linii elektroenergetycznej będącej własnością [...] S.A. w K.- J. (słupy stalowe);
6. naruszenie art. 7 w zw. z 76 § 1 i 77 § 1 w zw. z 80 k.p.a. poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie poprzez przyjęcie, iż decyzja z 1999 r. (znak [...]) stanowi jedynie decyzję o pozwoleniu na budowę; podczas gdy decyzja ta stanowi także decyzję wywłaszczeniową, gdyż powoduje ograniczenie prawa własności nieruchomości;
7. naruszenie art. 7 w zw. z 76 § 1 i 77 § 1 w zw. z 80 k.p.a. poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie poprzez przyjęcie, że podpisy E. M.
i J. L. na protokole z 2004 roku (nr [...]) stanowią zgodę na posadowienie słupów na ich nieruchomości i tym samym zgodę na wywłaszczenie; podczas gdy stanowią one jedynie zgodę na prace konserwacyjne słupów i linii;
8. naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie poprzez utrzymanie w mocy decyzji Starosty, podczas gdy decyzja ta podlegała uchyleniu;
9. naruszenie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie poprzez nieuchylenie decyzji Starosty i nie orzeczenie co do istoty sprawy, podczas gdy decyzja ta podlegała uchyleniu;
10. ewentualnie - w razie nie podzielenia argumentów o dopuszczalności przeniesienia roszczenia odszkodowawczego za wywłaszczenie w drodze sukcesji singułarnej na rzecz spadkobierców ustawowych - naruszenie art. 21 ust. 1 i 2 Konstytucji RP oraz art. 128 ust 1 i 4 u.g.n. w zw. z art. 922 § 1 i 2 k.c. poprzez ich błędną wykładnię i niezastosowanie poprzez nieustalenie na rzecz E. M. odszkodowania za wywłaszczenie własności nieruchomości poprzez przyjęcie, że skarżącej E. M. nie przysługuje roszczenie odszkodowawcze za wywłaszczenie, gdyż jest ono związane z własnością nieruchomości i wygasa wraz z przeniesieniem jej w drodze sukcesji singułarnej; podczas gdy nabyła ona to roszczenie w drodze dziedziczenia po wywłaszczonym właścicielu i jego spadkobiercach, gdyż w chwili przeniesienia własności nieruchomości w drodze sukcesji singułarnej roszczenie to nie wygasa, lecz "odrywa się" od własności nieruchomości, pozostaje w majątku wywłaszczonego właściciela i podlega, w razie jego śmierci, dziedziczeniu na zasadach ogólnych tak jak inne prawa majątkowe.
W uzasadnieniu skargi skarżący szczegółowo odnieśli się do postawionych zarzutów, akcentując, iż wolą wywłaszczonego S. L., było przeniesienie na swojego syna S. L. gospodarstwa rolnego i nieruchomości wraz
z wszelkimi prawami związanymi z tym gospodarstwem, w tym roszczeniem odszkodowawczym za wywłaszczeniem (strona 10 skargi).
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2107). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 – dalej p.p.s.a.). Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami
i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
W myśl art. 145 p.p.s.a., sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, albo zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach.
Natomiast w przypadku gdy skarga nie jest zasadna w oparciu o art. 151 p.p.s.a. sąd skargę oddala.
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym.
Po zbadaniu sprawy w przedstawionych aspektach Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Wojewody M. z 7 sierpnia 2023 r. Nr [...] utrzymującej w mocy decyzję Starosty K. z 15 maja 2023 r. znak: [...], którą Starosta odmówił skarżącym ustalenia odszkodowania za zmniejszenie wartości nieruchomości gruntowej, położonej w Ś. oznaczonej numerami działek [...]
w związku z ograniczeniem sposobu korzystania z nieruchomości przez zezwolenie na zakładanie i przeprowadzenie na nieruchomości przewodów i urządzeń służących do przesyłania i dystrybucji energii elektrycznej.
Istotną przesłanką tego rozstrzygnięcia było uznanie, że podmiotem posiadającym legitymację czynną procesową do wystąpienia z roszczeniem o ustalenie odszkodowania jest tylko i wyłącznie osoba, w stosunku do której nastąpiło ograniczenie prawa korzystania z nieruchomości, a nie każdy późniejszy właściciel nieruchomości, który nabył i korzystał z nieruchomości w stanie, w jakim znajdowała się ona już po ograniczeniu prawa do korzystania z niej. To twierdzenie wypływa ze stanowiska organu, że przeniesienie prawa własności nieruchomości stanowi rodzaj sukcesji pod tytułem szczególnym i powoduje przeniesienie praw i obowiązków związanych z prawem własności nieruchomości, ale tylko w sferze cywilnoprawnej, nie dotyczy to zaś sfery publicznoprawnej i istniejących w jej ramach uprawnień
i obowiązków.
W rozpoznawanej sprawie do ograniczenia w sposobie korzystania z ww. działek w celu posadowienia urządzeń służących do przesyłu energii elektrycznej doszło na mocy decyzji administracyjnych wydanych na podstawie art. 35 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości - decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w K. z dnia 12 sierpnia 1971 r., znak
[...], decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w K.
z dnia 24 września 1971 r., znak [...], decyzji Naczelnika Gminy
w K. z dnia 27 marca 1975 r. znak [...].
W okresie tym właścicielem nieruchomości, położonej w Ś. oznaczonej numerami działek [...] (objętej wnioskiem) był S. L..
Z dalszych niekwestionowanych ustaleń organów wynika, że S. L. aktem notarialnym rep. A nr [...] z dnia 25 czerwca 1986 r. - Umowa przekazania gospodarstwa rolnego - w trybie ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin, przekazał ww. nieruchomość synowi S. L.. Następnie po śmierci S. L. (zmarł [...] czerwca 1991 r.), prawo do spadku po nim, w tym wchodzące w skład spadku gospodarstwo rolne nabyła żona J. L. i córka E. M. po 1/2 części każda z nich (postanowienie Sądu Rejonowego w K. Wydział I Cywilny z dnia 23 października 1991 r. sygn. akt [...]. Pani J. L. aktem notarialnym rep A Nr [...] z dnia 19 kwietnia 2016 r. - Umowa darowizny
darowała należący do niej udział wynoszący 1/2 części w objętej niniejszym postępowaniem nieruchomości córce E. M., która nabyty w wyniku powyższej darowizny udział zgodnie z zapisem § 5 ww. aktu notarialnego z dnia 19 kwietnia 2016 r. darowała do majątku wspólnego jej oraz męża W. M..
Powyższe ustalenia wynikające z zaskarżonych decyzji nie budzą wątpliwości.
Dodać jedynie należy, że skarżący złożyli wniosek o ustalenie i wypłatę odszkodowania za zmniejszenie wartości nieruchomości opisanej wyżej, w związku
z ograniczeniem sposobu korzystania z nieruchomości przez zezwolenie
i przeprowadzenie na nieruchomości przewodów i urządzeń służących do przesyłania
i dystrybucji energii elektrycznej.
Wyjaśnić należy, że do ograniczenia w sposobie korzystania z nieruchomości (działek [...] położonych w Ś.) w celu posadowienia urządzeń służących do przesyłu energii elektrycznej doszło na mocy decyzji administracyjnych wydanych na podstawie art. 35 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, który stanowił, że organy administracji państwowej, instytucje i przedsiębiorstwa państwowe mogły za zezwoleniem organu do spraw wewnętrznych prezydium powiatowej rady narodowej zakładać i przeprowadzać na nieruchomościach - zgodnie z zatwierdzoną lokalizacją szczegółową - ciągi drenażowe, przewody służące do przesyłania płynów, pary, gazów, elektryczności oraz urządzenia techniczne łączności i sygnalizacji, a także inne podziemne lub nadziemne urządzenia techniczne niezbędne do korzystania z tych przewodów i urządzeń. Przepis art. 36 ust. 1 powołanej ustawy stanowił zaś, że na żądanie właścicieli nieruchomości organ do spraw wewnętrznych prezydium powiatowej rady narodowej właściwej ze względu na położenie nieruchomości orzeka
o odszkodowaniu za straty wynikłe z działań przewidzianych w art. 35 ust. 1 i 2. Przy czym odszkodowanie za straty w zasiewach, uprawach i plonach powinno być ustalone w przeciągu 30 dni od daty zgłoszenia wniosku o odszkodowanie; roszczenie o takie odszkodowanie przedawnia się z upływem 3 lat od powstania szkody (art. 36 ust. 2 powołanej ustawy). Z art. 36 ust. 3 wynikało natomiast, że właścicielowi nie przysługiwało prawo do odszkodowania, jeżeli pomimo ograniczenia nie poniósł szkody. Z omawianych art. 35 i art. 36 powołanej ustawy wynika, że udzielenie zezwolenia następowało na wniosek organów administracji państwowej, instytucji i przedsiębiorstw państwowych, natomiast odszkodowanie było ustalane na wniosek właściciela nieruchomości.
Stanowiący podstawę złożonego w niniejszej sprawie przez skarżących wniosku przepis art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. stanowi, że starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu, gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie.
Obecnie obowiązujący art. 128 ust. 4 u.g.n. przewiduje możliwość ustalenia odszkodowania za ograniczenie sposób korzystania z nieruchomości przez udzielenie zezwolenia na zakładanie i przeprowadzenie na nieruchomości ciągów drenażowych, przewodów i urządzeń służących do przesyłania lub dystrybucji płynów, pary, gazów
i energii elektrycznej oraz urządzeń łączności publicznej i sygnalizacji, a także innych podziemnych, naziemnych lub nadziemnych obiektów i urządzeń niezbędnych do korzystania z tych przewodów i urządzeń, o którym mowa w art. 124 ust. 1 u.g.n. Jednocześnie, wskazując w art. 128 ust. 1 u.g.n., że wywłaszczenie własności nieruchomości, użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego następuje za odszkodowaniem na rzecz osoby wywłaszczonej odpowiadającym wartości tych praw.
Tym samym, zgodnie z przepisami u.g.n. osobą uprawnioną do żądania odszkodowania za wywłaszczenie, w tym również za szczególną jego postać, o której mowa art. 35 ustawy z dnia 12 marca 1958 r., jest "osoba wywłaszczona" - czyli podmiot będący właścicielem nieruchomości w dacie dokonywania jej wywłaszczenia ("poprzedni właściciel"). Z kolei zgodnie z definicją zawartą w art. 4 pkt 4 u.g.n., gdy mowa o poprzednim właścicielu należy przez to rozumieć osobę, która została pozbawiona prawa własności nieruchomości wskutek jej wywłaszczenia albo przejęcia na rzecz Skarbu Państwa lub na rzecz jednostki samorządu terytorialnego na podstawie innych tytułów. W orzecznictwie ustalono przy tym, że na zasadach ogólnych, na mocy sukcesji uniwersalnej, uprawnionym do zgłoszenia wniosku o ustalenie i wypłatę odszkodowania za wywłaszczenie jest także następca prawny osobny wywłaszczonej,
a więc przede wszystkim spadkobierca poprzedniego właściciela będącego osobą fizyczną.
Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 22 lutego 2021 r., sygn. akt I OPS 1/20 (https://orzeczenia.nsa.gov.pl), przyjęcie stanowiska, że osobą uprawnioną do otrzymania odszkodowania jest wyłącznie osoba wywłaszczona, rozumiana jako pozbawiona prawa do nieruchomości lub ograniczona w wykonywaniu tego prawa, nie jest do zaakceptowania, ponieważ naruszałoby konstytucyjną zasadę ochrony własności i prawa dziedziczenia oraz dopuszczalność wywłaszczenia za słusznym odszkodowaniem (art. 21 Konstytucji RP). Z uwagi na powyższe, w uchwale tej przyjęto, że odszkodowanie, o którym mowa w art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 ze zm.), może być od dnia 1 stycznia 1998 r. ustalone na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. dla spadkobiercy właściciela nieruchomości wymienionej w art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.
Ponadto w uchwale tej przyjęto, że odszkodowanie, o którym mowa w art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, nie może być ustalone na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. na rzecz nabywcy nieruchomości w drodze umowy zawartej po dniu czasowego zajęcia tej nieruchomości w trybie określonym w art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, jeżeli osoba, która była właścicielem nieruchomości w dniu wydania zezwolenia na jej czasowe zajęcie, nie złożyła wniosku o ustalenie odszkodowania, to nie jest to sytuacja objęta hipotezą art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. Nie mamy bowiem do czynienia
z "nieustaleniem odszkodowania", jako działaniem krzywdzącym właściciela, ale
z brakiem wymaganej w art. 36 ust. 1 ustawy z 1958 r. inicjatywy strony potencjalnie zainteresowanej w takim ustaleniu, co spowodowało niezależną od organu przyczynę braku ustalenia wysokości tej rekompensaty. Stąd też należy wyraźnie podkreślić, że
w sytuacji gdy właściciel gruntu, którego prawo własności zostało ograniczone
w sposób, o którym mowa w art. 35 ust. 1 i 2 ustawy z 12 marca 1958 r., nie wystąpił
z wnioskiem o ustalenie odszkodowania, o którym mowa w art. 36 ust. 1 tej ustawy, to nie otrzymał odszkodowania nie dlatego, że nie przewidywały go przepisy prawa, czy też dlatego, że złożony wniosek z naruszeniem przepisów prawa został załatwiony odmownie, ale dlatego, że właściciel ten nie skorzystał z możliwości ubiegania się
o odszkodowanie i nie wystąpił z wnioskiem o jego ustalenie. Jeżeli bowiem prawo wcześniej obowiązujące wymagało od właściciela jedynie inicjatywy procesowej
w zakresie ustalenia odszkodowania, a ten z własnej woli zaniechał złożenia stosownego wniosku do organu, to – zgodnie z zasadą volenti not fit iniuria – sam uniemożliwił organowi ustalenie wysokości odszkodowania.
Powyższe powoduje, że roszczenie o zapłatę odszkodowania za ograniczenie prawa rzeczowego nie przechodzi na nabywcę własności takiej nieruchomości i nie przysługuje każdoczesnemu właścicielowi nieruchomości (zob. również wyrok NSA
z dnia 3 marca 2017 r., sygn. akt I OSK 1235/15, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 29 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 1326/19 (https://orzeczenia.nsa.gov.pl), skutek decyzji zezwalającej na realizację gazociągu czy linii energetycznej, a tym samym ograniczającej prawo własności nieruchomości, przez którą gazociąg miał przebiegać, nastąpił w czasie wydania tej decyzji, a tym samym należy go odnieść do podmiotu, któremu przysługiwało owe prawo w czasie wydania tej decyzji. Obowiązek zapłaty odszkodowania wiąże się zatem ściśle z uszczerbkiem majątkowym w postaci ograniczenia prawa rzeczowego do nieruchomości. Uszczerbek ten ponosi podmiot legitymujący się tytułem do nieruchomości w momencie dokonywania ograniczenia prawa rzeczowego. Późniejsi nabywcy takiej nieruchomości uzyskują prawo rzeczowe już ograniczone orzeczonym wywłaszczeniem, a tym samym dokonane wcześniej wywłaszczenie nie wyrządza szkody w ich prawach majątkowych. Roszczenie o zapłatę odszkodowania nie ma charakteru roszczenia obciążającego nieruchomość. Prawo do odszkodowania za ograniczenie sposobu korzystania nie jest prawem związanym z prawem rzeczowym do nieruchomości. Roszczenie tego rodzaju ma charakter prawa samoistnego, niezwiązanego z prawem własności nieruchomości i mogącego być osobnym przedmiotem obrotu. Innymi słowy, nie jest tak, że sprzedaż np. prawa własności nieruchomości osobie trzeciej powoduje, że osoba ta dysponuje prawem do żądania odszkodowania za doznane w przeszłości przez sprzedawcę wywłaszczenie (ograniczenie sposobu korzystania).
Zatem odszkodowanie przewidziane w art. 129 ust. 5 u.g.n. dotyczy tylko osób, które zostały wywłaszczone, jak również w przypadkach ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości lub ich następców prawnych wyłącznie pod warunkiem nabycia własności nieruchomości w drodze sukcesji uniwersalnej. Jak wynika z akt sprawy skarżący nie są osobami, którym ograniczono sposób korzystania
z nieruchomości oraz nie są następcami prawnymi w drodze sukcesji uniwersalnej (zob. uchwała NSA z dnia 22 lutego 2021 r. sygn. akt I OPS 1/20).
Trafnie tym samym ustaliły organy, że osobą uprawnioną do odszkodowania jest więc były, tj. posiadający takie prawo w dacie wywłaszczenia, właściciel nieruchomości (zmarły S. L.) oraz jego następcy prawni na mocy sukcesji uniwersalnej (spadek).
Zaznaczyć należy, że w systemie prawa administracyjnego nie ma przepisów, które dawałyby podstawy dochodzenia odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości każdoczesnemu właścicielowi tej nieruchomości niezależnie przy tym od podstaw jej nabycia. Takie roszczenie przysługuje więc wyłącznie osobie wywłaszczonej. Odszkodowanie, o którym mowa w art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. oraz art. 128 ust. 1 u.g.n. może być przyznane właścicielowi w chwili wywłaszczenia, który dodatkowo zgłaszając roszczenie nadal jest właścicielem nieruchomości.
W świetle wyżej przedstawionego stanowiska, brak podstaw do stwierdzenia, że organy naruszyły przepisy prawa wskazywane w skardze. Skarżący nie są bowiem
w świetle prawa uprawnieni do uzyskania odszkodowania za ograniczenie prawa własności nieruchomości przez zezwolenie na budowę linii energetycznej z tego powodu, że nabyli prawo własności tych nieruchomości w drodze umów: darowizny
i spadku po S. L. (E. M.) już po fakcie swoistego ich wywłaszczenia na podstawie art. 35 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Skarżący nabyli nieruchomości z już istniejącym ograniczeniem, zaś roszczenie nie weszło do spadku.
Reasumując, prawo do ustalenia i wypłaty odszkodowania za szkodę wyrządzoną budową urządzeń infrastruktury technicznej na cudzym gruncie będzie przysługiwało tylko osobie, która była właścicielem (użytkownikiem wieczystym) nieruchomości w dniu powstania szkody, jej spadkobiercom albo osobie, która nabyła to prawo w wyniku przelewu przysługującej wywłaszczonemu wierzytelności. Nie będzie nim każdy, kolejny właściciel nieruchomości, który nabył (na podstawie darowizny) nieruchomość, na której znajdowały się już urządzenia obniżające jej wartość. Nowy właściciel nie mógłby bowiem doznać uszczerbku z tytułu wyrządzenia określonych szkód np. w uprawach, tj. w nakładach, na które nie miał udziału, ale także w szkodzie spowodowanej obniżeniem wartości nieruchomości. Nabywca nieruchomości przejmuje ją bowiem w stanie po założeniu określonych urządzeń infrastruktury technicznej, co zapewne miało również wpływ na cenę nieruchomości. Ostatecznie nowy właściciel nie doznałby żadnego uszczerbku spowodowanego założeniem urządzeń na nieruchomości.
W kontrolowanej sprawie E. M. nabyła udział w nieruchomości w drodze spadku po S. L. (a nie po S. L.) oraz wraz z mężem W. M. w drodze darowizny.
Jak wynika z wcześniejszych rozważań Sądu przejście prawa do uzyskania odszkodowania nie wynika z faktu nabycia konkretnej nieruchomości, ale poprzez wstąpienie w ogół praw i obowiązków (sukcesja uniwersalna - dziedziczenie). Podstawą przejścia prawa do uzyskania odszkodowania nie może być również przejście własności nieruchomości w drodze przekazania gospodarstwa rolnego, które ma charakter umowy cywilnoprawnej, a nie sukcesji generalnej (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 1 lutego 2017 r. sygn. akt II SA/Rz 744/16).
W tych okolicznościach skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.
Nie doszło w ocenie Sądu na naruszenia art. 21 ust. 1 i 2 Konstytucji RP powołanych w skardze. Kwestie podnoszone w skardze w tym zakresie wynikają uzasadnienia uchwały NSA z dnia 22 lutego 2021 r. sygn. akt I OPS 1/20. Również Sąd szczegółowo odniósł się do treści art. 128 ust. 1 i 4 w zw. z art. 129 ust. 5 u.g.n. i nie zachodzi potrzeba powtórnego odnoszenia się do powyższych zarzutów. Jedynie można powtórzyć, że odszkodowanie przewidziane w art. 125 ust. 5 u.g.n. dotyczy tylko osób, które zostały wywłaszczone, również w przypadkach ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości lub ich następców prawnych wyłącznie pod warunkiem nabycia własności nieruchomości w drodze sukcesji uniwersalnej (uchwała NSA z dnia 22 lutego 2021 r. sygn. akt I OPS 1/20).
W świetle dokonanych ustaleń i niekwestionowanego stanu faktycznego brak też jakichkolwiek podstaw do przyjęcia, że doszło do naruszenia art. 7, art. 77 § 1, 80 czy art. 138 § 1 k.p.a.
Zgodnie z art. 75 § 1 k.p.a. jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W świetle zastosowanej wykładni przepisów prawa materialnego, zbędne było zarówno przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego, która nie wyjaśniałyby żadnej istotnej dla rozstrzygnięcia kontrolowanej sprawy kwestii.
Na marginesie dodać należy, że Sąd rozpoznawał skargę w zakresie złożonego do organu wniosku w kontekście decyzji wywłaszczeniowej.
Z tych wszystkich względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, nie dopatrując się jakiegokolwiek naruszenia prawa, oddalił wniesioną w sprawie skargę jako bezzasadną na podstawie art. 151 p.p.s.a.